มหาภารตะ · อัธยายะ 13.239
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.239.1
एवं कृतस्य धर्मस्य श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ।
प्रमाणं फलमानानां तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३९.१ ॥
อุมากล่าวว่า ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังว่าการปฏิบัติธรรมเช่นนี้มีขนาดและผลเพียงใด ขอพระองค์ตรัสบอกเรื่องนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด เพราะพระองค์คู่ควรที่จะตรัสบอก
13.239.2
प्रमाणकल्पनां देवि दानस्य शृणु भामिनि ॥ १३.२३९.२ ॥
มเหศวรตรัสว่า ข้าแต่เทวี ข้าแต่ผู้งาม จงฟังการคำนวณขนาดของการให้ทาน
13.239.3
यत्सारस्तु नरो लोके तद्दानं चोत्तमं स्मृतम् ।
सर्वदानविधिं प्राहुस्तदेव भुवि शोभने ॥ १३.२३९.३ ॥
สิ่งใดเป็นแก่นสารของมนุษย์ในโลก การให้สิ่งนั้นถือว่าเป็นทานอันสูงสุด ผู้รู้กล่าวว่านี่แหละคือวิธีแห่งทานทั้งปวงในโลก ข้าแต่ผู้งดงาม
13.239.4
प्रस्थं सारं दरिद्रस्य शतं कोटिधनस्य च ।
प्रस्थसारस्तु तत्प्रस्थं ददन्महदषाप्नुयात् ॥ १३.२३९.४ ॥
สำหรับคนยากจน แก่นสารคือหนึ่งประสถ สำหรับผู้มีทรัพย์สิบล้าน แก่นสารคือหนึ่งร้อย แต่ผู้ที่ให้ส่วนหนึ่งประสถ เมื่อให้ประสถนั้น ย่อมได้ผลอันยิ่งใหญ่
13.239.5
कोटिसारस्तु तां कोटिं ददान्महदवाप्नुयात् ।
उभयं तन्महत्तच्च फलेनैव समं स्मृतम् ॥ १३.२३९.५ ॥
ส่วนผู้ที่ให้ส่วนหนึ่งโกฏิ เมื่อให้โกฏินั้น ย่อมได้ผลอันยิ่งใหญ่ ทั้งสองอย่างนั้น คือส่วนอันยิ่งใหญ่และส่วนนี้ ถือว่ามีผลเท่ากัน
13.239.6
धर्मार्थकामभोगेषु शक्त्यभावस्तु मध्यमम् ।
स्वद्रव्यादतिहीनं तु तद्दानमधमं स्मृतम् ॥ १३.२३९.६ ॥
เมื่อไม่มีกำลังที่จะบำเพ็ญธรรม ทรัพย์ ความปรารถนา และการเสวยสุข นั่นคือทานระดับกลาง แต่การให้จากทรัพย์ของตนที่น้อยเกินไปมาก ถือว่าเป็นทานระดับต่ำสุด
13.239.7
शृणु दत्तस्य वै देवि पञ्चधा फलकल्पनाम् ।
आनन्त्यं च महच्चैव समं हीनं हि पातकम् ॥ १३.२३९.७ ॥
ข้าแต่เทวี จงฟังการคำนวณผลของทานที่ให้แล้วโดยแบ่งเป็นห้าประการ คือ ความไม่มีที่สิ้นสุด ความยิ่งใหญ่ ความเสมอกัน ความต่ำ และบาป
13.239.8
तेषां विशेषं वक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता ।
दुस्त्यजस्य च वै दानं पात्र आनन्त्यमुच्यते ॥ १३.२३९.८ ॥
เราจะบอกความแตกต่างของผลเหล่านั้น จงตั้งใจฟังเถิด ข้าแต่เทวี การให้สิ่งที่สละได้ยาก และการให้แก่ผู้คู่ควร กล่าวว่าให้ผลไม่มีที่สิ้นสุด
13.239.9
दानं षङ्गुणयुक्तं तु महदित्यभिधीयते ।
यथाश्रद्धं तु वै दानं यथार्हं सममुच्यते ॥ १३.२३९.९ ॥
ทานที่ประกอบด้วยคุณหกประการเรียกว่าทานอันยิ่งใหญ่ ทานที่ให้ตามศรัทธา และทานที่ให้ตามที่เหมาะสม เรียกว่าทานระดับเสมอกัน
13.239.10
गुणतस्तु तथा हीनं दानं हीनमिति स्मृतम् ।
दानं पातकमित्याहुः षड्गुणानां विपर्यये ॥ १३.२३९.१० ॥
ทานที่ขาดคุณความดีจัดว่าเป็นทานต่ำ เมื่อคุณหกประการนั้นกลับกัน ผู้รู้กล่าวว่าทานนั้นเป็นบาป
13.239.11
देवलोके महत्कालमान्त्यस्य फलं विदुः ।
महतस्तु तथा कालं स्वर्गलोके तु पूज्यते ॥ १३.२३९.११ ॥
ในโลกของเทพเจ้า ผู้รู้ทราบว่าผลของทานที่ไม่มีที่สิ้นสุดดำรงอยู่นานมาก ทานอันยิ่งใหญ่ก็เช่นกัน ย่อมได้รับการยกย่องนานในสวรรคโลก
13.239.12
समस्य तु तदा दानं मानुष्यं भोगमावहेत् ।
दानं निष्फलमित्याहुर्विहीनं क्रियया शुभे ॥ १३.२३९.१२ ॥
ทานที่มีขนาดเสมอกัน ย่อมนำไปสู่การเกิดเป็นมนุษย์และการเสวยสุข ผู้รู้กล่าวว่าทานที่ขาดการกระทำอันถูกต้องย่อมไร้ผล ข้าแต่ผู้เป็นมงคล
13.239.13
अथवा म्लेच्छदेशेषु तत्र तत्फलतां व्रजेत् ।
नरकं प्रेत्य तिर्यक्षु गच्छेदशुभदानतः ॥ १३.२३९.१३ ॥
หรือในแดนของชาวป่าเถื่อน ผลของทานนั้นย่อมเกิดขึ้นที่นั่น เพราะทานอันไม่เป็นมงคล เมื่อตายแล้วบุคคลย่อมไปสู่นรกหรือเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน
13.239.14
अशुभस्यापि दानस्य शुभं स्याच्च फलं कथम् ॥ १३.२३९.१४ ॥
ทานอันไม่เป็นมงคลจะมีผลอันเป็นมงคลได้อย่างไร
13.239.15
मनसा तत्वतः शुद्धमानृशंस्यपुरःसरम् ।
प्रीत्या तु सर्वदानानि दत्त्वा फलमवाप्नुयात् ॥ १३.२३९.१५ ॥
เมื่อบริสุทธิ์ในใจโดยแท้จริง มีความไม่เบียดเบียนเป็นประธาน และให้ทานทั้งปวงด้วยความรัก บุคคลย่อมได้รับผลนั้น
13.239.16
रहस्यं सर्वदानानामेतद्विद्धि शुभेक्षणे ।
अन्यानि धर्मकार्याणि शृणु सद्भिः कृतानि च ॥ १३.२३९.१६ ॥
ข้าแต่ผู้มีดวงตาอันเป็นมงคล จงรู้เถิดว่านี่คือความลับของทานทั้งปวง บัดนี้จงฟังถึงกิจแห่งธรรมอื่น ๆ ที่ผู้ดีได้กระทำ
13.239.17
आरामदेवगोष्ठानि संक्रमाः कूप एव च ।
गोवाटश्च तटाकश्च सभा शाला च सर्वशः ॥ १३.२३९.१७ ॥
สวนสาธารณะ ศาลเจ้า และคอกวัว สะพาน บ่อน้ำ คอกโค สระน้ำ ห้องประชุม และหอพัก ทั้งหมดนี้เป็นกิจแห่งธรรมในทุกทาง
13.239.18
पाषण्डावसथश्चैव पानीयं गोतृणानि च ।
व्याधितानां च भैषज्यमनाथानां च पोषणम् ॥ १३.२३९.१८ ॥
ที่พักของนักบวชนอกศาสนา น้ำดื่ม หญ้าสำหรับโค ยารักษาคนป่วย และการเลี้ยงดูคนอนาถา
13.239.19
अनाथशवसंस्कारस्तीर्थमार्गविशोधनम् ।
व्यसनाभ्यवपत्तिश्च सर्वेषां च स्वशक्तितः ॥ १३.२३९.१९ ॥
การประกอบพิธีศพของผู้ไม่มีที่พึ่ง การชำระทางแห่งสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ และการช่วยเหลือทุกคนในยามทุกข์ยาก ตามกำลังของตนแต่ละคน
13.239.20
एतत्सर्वं समासेन धर्मकार्यमिति स्मृतम् ।
तत्कर्तव्यं मनुष्येण स्वशक्त्या श्रद्धया शुभे ॥ १३.२३९.२० ॥
โดยย่อ สิ่งทั้งหมดนี้ถือว่าเป็นกิจแห่งธรรม มนุษย์ควรกระทำด้วยกำลังของตนและด้วยศรัทธา ข้าแต่ผู้เป็นมงคล
13.239.21
प्रेत्यभावे लभेत्पुण्यं नास्ति तत्र विचारणा ।
रूपं सौभाग्यमारोग्यं बलं सौख्यं लभेन्नरः।
स्वर्गो वा मानुषे वाऽपि तैस्तैराप्यायते हि सः ॥ १३.२३९.२१ ॥
หลังความตาย ผู้นั้นย่อมได้รับบุญ ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย มนุษย์ย่อมได้รูปงาม โชคดี สุขภาพ กำลัง และความสุข ไม่ว่าจะในสวรรค์หรือในโลกมนุษย์ เขาย่อมได้รับการหล่อเลี้ยงด้วยสิ่งเหล่านั้นนั่นเอง
13.239.22
भगवन्लोकपालेश धर्मस्तु कतिभेदकः ।
दृश्यते परितः सद्भिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ॥ १३.२३९.२२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าผู้ประเสริฐ ผู้เป็นจ้าวแห่งโลกปาละ ธรรมมีกี่ประเภท ที่ผู้ดีทั้งหลายเห็นอยู่โดยรอบ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกข้าพระองค์เรื่องนั้นด้วยเถิด
13.239.23
शृणु देवि समुद्देशान्नानात्वं धर्मसङ्कटे ।
धर्मा बहुविधा लोके श्रुतिभेदमुखोद्भवाः ॥ १३.२३९.२३ ॥
ข้าแต่เทวี ขอทรงฟังโดยย่อเถิด ความหลากหลายในความยุ่งยากของธรรม ในโลกมีธรรมหลายอย่างเกิดจากปากแห่งการแยกประเภทของศรุติ
13.239.24
स्मृतिधर्मश्च बहुधा सद्भिराचार इष्यते ॥ १३.२३९.२४ ॥
ธรรมแห่งสมฤติก็มีหลายอย่างเช่นกัน และการประพฤติที่ผู้ดีทั้งหลายยอมรับก็มีหลายแบบ
13.239.25
देशधर्माश्च दृश्यन्ते कुलधर्मास्तथैव च ।
जातिधर्माश्च वै धर्मा गणधर्माश्च शोभने ॥ १३.२३९.२५ ॥
ยังเห็นหน้าที่ตามถิ่น และหน้าที่ตามตระกูลเช่นกัน หน้าที่ตามวรรณะ และหน้าที่ของหมู่คณะ ข้าแต่ผู้งดงาม
13.239.26
शरीरकालवैषम्यादापद्धर्मश्च दृश्यते ।
एतद्धर्मस्य नानात्वं क्रियते लोकवासिभिः ॥ १३.२३९.२६ ॥
เพราะความแตกต่างของร่างกายและกาลเวลา จึงเห็นหน้าที่ในยามคับขันด้วย ความหลากหลายของหน้าที่นี้ มนุษย์ผู้อยู่ในโลกเป็นผู้กำหนดขึ้น
13.239.27
कारणात्तत्रतत्रैव फलं धर्मस्य चेष्यते ।
तत्कारणसमायोगे लभेत्कुर्वन्फलं नरः ॥ १३.२३९.२७ ॥
ตามเหตุนั้น ๆ ผลของธรรมย่อมถูกแสวงหาในที่โน้นที่นี่ เมื่อเหตุนั้นประจวบเข้า มนุษย์ผู้กระทำย่อมได้รับผลนั้น
13.239.28
अन्यथा न लभेत्पुण्यमतदर्हः समाविशेत् ।
एवं धर्मस्य नानात्वं फलं कुर्वल्लँभेन्नरः ॥ १३.२३९.२८ ॥
มิฉะนั้น มนุษย์ย่อมไม่ได้รับบุญ ผู้ที่ไม่คู่ควรก็ไม่ควรเข้าไปในธรรมนั้น ดังนี้ ความหลากหลายของธรรม เมื่อให้ผล มนุษย์ย่อมได้รับ
13.239.29
श्रौतस्मार्तस्तु धर्माणां प्राकृतो धर्म उच्यते ।
इति ते कथितं देवि भूयः श्रोतुं किमिच्छसि ॥ १३.२३९.२९ ॥
ในบรรดาธรรมของศรุติและสมฤติ ธรรมที่เรียกว่าธรรมสามัญ ข้าแต่เทวี เรื่องนี้เราได้บอกแก่เจ้าแล้ว เจ้าปรารถนาจะฟังอะไรอีกเล่า