مهابهاراتا · أدهيايا 13.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.245.1
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि यथावत्ते शुचिस्मिते ।
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मर्त्यः संसारेषु प्रवर्तते ॥ १३.२४५.१ ॥
يا ذات الابتسامة الطاهرة، سأبيّن لك علم السانخية كما هو، فمن عرفه لا يعود الفاني يدور في دورات السامسارا.
13.245.2
ज्ञानेनैव विमुक्तास्ते साङ्ख्याः संन्यासकोविदाः ।
शरीरं तु तपो घोरं साङ्ख्याः प्राहुर्निरर्थकम्। ॥ १३.२४५.२ ॥
إن أولئك السانخيين البارعين في التخلي يتحررون بالعلم وحده، والسانخيون يقولون إن تعذيب الجسد بالتقشف الشديد عبث.
13.245.3
पञ्चविंशतिकं ज्ञानं तेषां ज्ञानमिति स्मृतम् ।
मूलप्रकृतिरव्यक्तमव्यक्ताज्जायते महान् ॥ १३.२४५.३ ॥
يُذكر أن علمهم يتألف من خمسة وعشرين مبدأ؛ الطبيعة الأصلية هي غير المتجلّي، ومن غير المتجلّي ينشأ العظيم.
13.245.4
महतोऽभूदहङ्कारस्तस्मात्तन्मात्रपञ्चकम् ।
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रेभ्यो भवन्त्युत ॥ १३.२४५.४ ॥
من العظيم نشأ الإحساس بالذات؛ ومنه الخمسة العناصر الدقيقة؛ ومن العناصر الدقيقة تنشأ حقًا الحواس الإحدى عشرة، عشرة وواحدة.
13.245.5
तेभ्यो भूतानि पञ्चास्य शरीरं यैः प्रवर्तते ।
इति क्षेत्रस्य संक्षेपं चतुर्विंशतिरिष्यते।
पञ्चविंशतित्याहुः पुरुषेणेह सङ्ख्यया ॥ १३.२४५.५ ॥
ومنها تنشأ العناصر الكبرى الخمسة، التي بها يستمر هذا الجسد. وهكذا يُعلَّم ملخص الحقل بأنه أربعة وعشرون؛ أما هنا، بعدّ البوروشا معه، فيقولون خمسة وعشرون.
13.245.6
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
तैः सृजत्यखिलं लोकं प्रकृतिः स्वात्मकैर्गुणैः ॥ १३.२४५.६ ॥
الصفاء والعاطفة والظلمة — هذه الصفات تولد من الطبيعة؛ وبهذه الصفات التي هي من طبيعتها تخلق الطبيعة العالم كله.
13.245.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः ।
विकाराः प्रकृतेश्चैते वेदितव्या मनीषिभिः ॥ १३.२४५.७ ॥
الرغبة والكراهية والسرور والألم وتجمّع الجسد والوعي والثبات، هذه تحولات الطبيعة (برakṛti) التي ينبغي للحكماء أن يعرفوها.
13.245.8
लक्षणं चापि सर्वेषां विकल्पं चादितः पृथक् ।
विस्तरेणैव वक्ष्यामि तस्य व्याख्यामहं शृणु ॥ १३.२४५.८ ॥
سأبيّن بالتفصيل صفات كل شيء وأقسامه منذ البداية، كلّاً على حدة؛ فاستمع إلى شرحي.
13.245.9
नित्यमेकमणु व्यापि क्रियाहीनमहेतुकम् ।
अग्राह्यमिन्द्रियैः सर्वैरेतदव्यक्तलक्षणम् ॥ १३.२४५.९ ॥
الأزلي الواحد اللطيف المنتشر في كل مكان، الخالي من الفعل، بلا علة، الذي لا تدركه أي من الحواس: هذه صفة غير المتجلّي (أفياكتا).
13.245.10
अव्यक्तं प्रकृतिर्मूलं प्रधानं योनिरव्ययम् ।
अव्यक्तस्यैव नामानि शब्दैः पर्यायवाचकैः ॥ १३.२४५.१० ॥
غير المتجلّي، والطبيعة (برakṛti)، والأصل، والأساس، والرحم، والذي لا يفنى: هذه أسماء غير المتجلّي، عبّر عنها بألفاظ مترادفة.
13.245.11
तत्सूक्ष्मत्वादनिर्देश्यं तत्सदित्यभिधीयते ।
तन्मूलं च जगत्सर्वं तन्मूला सृष्टिरिष्यते ॥ १३.२४५.११ ॥
ولأنه لطيف لا يمكن الإشارة إليه، فيُسمّى «ذلك» و«الكائن الحق». وهو أصل العالم كله، والخلق يُعدّ متجذّرًا فيه.
13.245.12
सत्वादयः प्रकृतिजा गुणास्तान्प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२४५.१२ ॥
الصفات المولودة من الطبيعة (برakṛti)، بدءًا بالسّتفا، أنا الآن أبيّنها.
13.245.13
सुखं तुष्टिः प्रकाशश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ।
रागद्वेषौ सुखं दुःखं स्तम्भश्च रजसो गुणाः।
अप्रकाशो भयं मोहस्तन्द्री च तमसो गुणाः ॥ १३.२४५.१३ ॥
السعادة والرضا والصفاء — هذه الثلاثة صفات السattva. التعلّق والنفور، واللذة والألم، والجمود صفات الرajas. الظلمة والخوف والوهم والكسل صفات التamas.
13.245.14
श्रद्धा प्रहर्षो विज्ञानमसंमोहो दया धृतिः ।
सत्वे प्रवृत्ते वर्धन्ते विपरीते विपर्ययः ॥ १३.२४५.१४ ॥
الإيمان والبهجة والمعرفة وعدم الاضطراب والرحمة والثبات تزداد حين يكون السattva فاعلاً؛ وحين ينقلب، ينشأ ضدها.
13.245.15
कामक्रोधौ मनस्तापो लोभो मोहस्तथामृषा ।
प्रवृद्धे परिवर्धन्ते रजस्येतानि सर्वशः ॥ १३.२४५.१५ ॥
الشهوة والغضب وكدر النفس والطمع والوهم والكذب تزداد كلها حين يشتدّ الرajas.
13.245.16
विषादः संशयो मोहस्तन्द्री निद्रा भयं तथा ।
तमस्येतानि वर्धन्ते प्रवृद्धे हेत्वहेतुकम् ॥ १३.२४५.१६ ॥
الكآبة والشك والوهم والكسل والنوم والخوف تزداد حين يشتدّ التamas، سواء كان لها سبب أو لم يكن.
13.245.17
एवमन्योन्यमेतानि वर्धन्ते च पुनःपुनः ।
हीयन्ते च तथा नित्यमभिभूतानि भूरिशः ॥ १३.२४५.१७ ॥
وهكذا تتزايد هذه الصفات بعضها ببعض مراراً وتكراراً، وإذا غلبت إحداها الأخرى تنقص باستمرار إلى حدّ كبير.
13.245.18
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं कायेन मनसाऽपि वा ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १३.२४५.१८ ॥
وأي حالة مقرونة بالبهجة تنشأ هناك، بالجسد أو بالنفس، هي حالة السattva؛ ينبغي أن تُرى على هذا النحو.
13.245.19
यदा सन्तापसंयुक्तं चित्तक्षोभकरं भवेत् ।
वर्तते रज इत्येव तदा तदभिचिन्तयेत् ॥ १३.२४५.१९ ॥
عندما يقترن بالكدر ما يثير اضطراب الذهن، فاعلم أنه الرجس، وتأمّله على هذا النحو.
13.245.20
यदा सम्मोहसंयुक्तं यद्विषादकरं भवेत् ।
अप्रतार्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १३.२४५.२० ॥
عندما يقترن بالوهم ما يُحدث الكآبة، مما يتعذّر إدراكه بالاستدلال ويُجهل، فاعرف ذلك أنه التمس.
13.245.21
समासात्सात्विको धर्मः समासाद्राजसं धनम् ।
समासात्तामसः कामस्त्रिवर्गे त्रिगुणाः क्रमात् ॥ १३.२४५.२१ ॥
باختصار، الدهرم من السattva، والثروة من الرجس، والشهوة من التمس؛ وفي ثلاثية الغايات تتوالى هذه الصفات الثلاث.
13.245.22
ब्रह्मादिदेवसृष्टिर्या सात्विकीति प्रकीर्त्यते ।
राजसी मानवी सृष्टिस्तिर्यग्योनिस्तु तामिसी ॥ १३.२४५.२२ ॥
يُعلن أن خلق الآلهة بدءاً ببراهما ساتفيّ؛ وخلق البشر رجسيّ، والأرحام الحيوانية تمسيّة.
13.245.23
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृतच्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १३.२४५.२३ ॥
الراسخون في السattva يصعدون إلى الأعلى، والرجسيون يبقون في الوسط، والتمسيون الذين يتبعون صفات الدنيا يهبطون إلى الأسفل.
13.245.24
देवमानुषतिर्यक्षु यद्भूतं सचराचरम् ।
आदिप्रभृति संयुक्तं व्याप्तमेभिस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १३.२४५.२४ ॥
كل كائن موجود بين الآلهة والبشر والحيوانات، متحرك وغير متحرك، متصل منذ البدء، فهو مشمول بهذه الصفات الثلاث.
13.245.25
अतः परं प्रवक्ष्यामि महदादीनि लिङ्गतः ।
विज्ञानं च विवेकश्च महतो लक्षणं भवेत् ॥ १३.२४५.२५ ॥
سأشرح الآن mahat وما بعده بعلاماتها. الفهم والتمييز هما صفة mahat.
13.245.26
महान्बुद्धिर्मतिः प्रज्ञा नामानि महतो विदुः ।
अहङ्कारः स विज्ञेयो लक्षणेन समासतः ॥ १३.२४५.२६ ॥
اعلم أن العظيم والعقل والفكر والحكمة أسماء mahat. ويُعرف باختصار بعلامته بأنه ahaṅkāra (إحساس الأنا).
13.245.27
अहङ्कारेण भूतानां सर्गो नानाविधो भवेत् ।
अहङ्कारनिवृत्तिर्हि निर्वाणायोपपद्यते ॥ १३.२४५.२७ ॥
بسبب إحساس الأنا تتخذ خلقة الكائنات أشكالًا شتى. وإنما يؤدي انتهاء إحساس الأنا إلى التحرر (نирвана).
13.245.28
खं वायुरग्निः सलिलं पृथिवी चेति पञ्चमी ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १३.२४५.२८ ॥
الأثير والهواء والنار والماء والأرض — هذه هي العناصر الكبرى الخمسة. وهي مصدر نشأة جميع الكائنات وفنائها.
13.245.29
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसम्भवम् ।
स्पर्शवत्प्राणिनां चेष्टा पवनस्य गुणाः स्मृताः ॥ १३.२४५.२९ ॥
الصوت والسمع وفتحات الجسد — هذه الثلاثة تنشأ من الأثير. ويُذكر أن اللمس وحركة الكائنات الحية صفتان للهواء.
13.245.30
रूपं पाकोक्षिणी ज्योतिश्चत्वारस्तेजसो गुणाः ।
रसः स्नेहस्तथा जिह्वा शैत्यं च जलजा गुणाः ॥ १३.२४५.३० ॥
الشكل والنضج (الحرارة) والهضم والضوء — هذه الأربعة صفات النار. والطعم والدسم واللسان والبرودة صفات مولودة من الماء.
13.245.31
गन्धो घ्राणं शरीरं च पृथिव्यास्ते गुणास्त्रयः ।
इति सर्वगुणा देवि विख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १३.२४५.३१ ॥
الرائحة وحاسة الشم والجسد، هذه هي الصفات الثلاث للأرض. هكذا، أيتها الإلهة، تُعرف جميع صفات ما تكوّن من العناصر الخمسة.
13.245.32
गुणान्पूर्वस्यपूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तराणि तु ।
तस्मान्नैकगुणाश्चेह दृश्यन्ते बूतसृष्टयः ॥ १३.२४५.३२ ॥
وكل عنصر سابق ينال أيضاً صفات اللاحقة؛ لذلك لا تُرى مخلوقات الكائنات هنا ذات صفة واحدة.
13.245.33
उपलभ्याप्सु ये गन्धं केचिद्ब्रूयुरनैपुणाः ।
अपां गन्धगुणं प्राज्ञा नेच्छन्ति कमलेक्षणे ॥ १३.२४५.३३ ॥
بعض غير الماهرين، إذ يدركون الرائحة في الماء، قد يقولون إن الرائحة صفة الماء؛ أيتها ذات العينين كعيني اللوتس، لا يقبل الحكماء ذلك.
13.245.34
तद्गन्धत्वमपां नास्ति पृथिव्या एव तद्गुणः ।
भूमिर्गन्धे रसे स्नेहो ज्योतिश्चक्षुषि संस्थितम्।
प्राणापानाश्रयोः वायुः खेष्वाकाशः शरीरिणां ॥ १३.२४५.३४ ॥
ليست الرائحة صفة للماء، بل هي صفة الأرض وحدها. تسكن الأرض في الرائحة والطعم، والماء في الرطوبة، ويستقر الضوء في العينين. ويسكن الريح في موضع النفَس والنفَس الهابط، والفضاء في تجاويف الكائنات المتجسدة.
13.245.35
केशास्थिनखदन्तत्वक्पाणिपादशिरांसि च ।
पृष्ठोदरकटिग्रीवाः सर्वं भूम्यात्मकं स्मृतम् ॥ १३.२४५.३५ ॥
الشعر والعظام والأظافر والأسنان والجلد واليدان والقدمان والرؤوس والظهر والبطن والخصر والعنق، كل ذلك يُذكر بأنه من طبيعة الأرض.
13.245.36
यत्किञ्चिदपि कायेऽस्मिन्धातुदोषमलाश्रितम् ।
तत्सर्वं भौतिकं विद्धि देहैरेवास्य स्वामिकम् ॥ १३.२४५.३६ ॥
ما يستقر في هذا الجسد من عناصر الجسم والعيوب والفضلات، فاعلم أن ذلك كله مادي؛ وهو خاضع للجسد وحده، ومملوك له.
13.245.37
बुद्धीन्द्रियाणि कर्णत्वक्चक्षुर्जिह्वाऽथ नासिका ।
कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपादौ मेढ्रं गुदस्तथा ॥ १३.२४५.३७ ॥
أعضاء المعرفة هي الأذن والجلد والعين واللسان والأنف، وأعضاء الفعل هي الكلام واليدان والقدمان والعضو التناسلي والشرج.
13.245.38
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
बुद्धीन्द्रियार्थाञ्जानीयाद्भूतेभ्यस्त्वभिनिःसृतान् ॥ १३.२४५.३८ ॥
الصوت واللمس والصورة والطعم، والخامس الرائحة — ينبغي أن تعلم أنها موضوعات أعضاء المعرفة، صادرة عن العناصر.
13.245.39
वाक्यं क्रिया गतिः प्रीतिरुत्सर्गश्चेति पञ्चधा ।
कर्मेन्द्रियार्थाञ्जानीयात्ते च भूतोद्भवा मताः ॥ १३.२४५.३९ ॥
الكلام والفعل والحركة واللذة والإخراج — هذه خمسة موضوعات لأعضاء الفعل، ويُعتقد أنها أيضًا صادرة عن العناصر.
13.245.40
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
प्रार्थनालक्षणं तच्च इन्द्रियं तु मनः स्मृतम् ॥ १३.२४५.४० ॥
يُقال إن العقل هو سيّد جميع الحواس؛ وهو يُعرف بسمة الرغبة، ويُذكر أن العقل نفسه أيضًا حاسة.
13.245.41
नियुङ्क्ते च सदा तानि भूतानि मनसा सह ।
नियमे च विसर्गे च मनसः कारणं प्रभुः ॥ १३.२४५.४१ ॥
إنه يوجّه تلك الحواس والعناصر دائمًا مع العقل؛ وفي الكبح والإطلاق يكون العقل هو السبب، وهو السيد.
13.245.42
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ।
भूताभूतविकारश्च शरीरमिति संस्मृतम् ॥ १३.२४५.४२ ॥
الحواس، وموضوعات الحواس، والطبيعة، والوعي، والثبات، وتحوّل الظاهر وغير الظاهر — هذا يُذكر بأنه الجسد.
13.245.43
शरीराच्च परो देही शरीरं च व्यपाश्रितः ।
शरीरिणः शरीरस्य सोऽन्तरं वेत्ति वै मुनिः ॥ १३.२४५.४३ ॥
إن الذات المتجسدة، المتميزة عن الجسد والمتكئة عليه، يعرف الحكيم حقاً الفرق بين صاحب الجسد والجسد.
13.245.44
रसः स्पर्शस्च गन्धश्च रूपं शब्दविवर्जितम् ।
अशरीरं शरीरेषु दिदृक्षेत निरिन्द्रियम्। ॥ १३.२४५.४४ ॥
المنزَّه عن الطعم واللمس والرائحة والصورة والصوت، اللاجسد بين الأجساد، الخالي من الحواس — ينبغي أن يُشتهى رؤيته.
13.245.45
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमरमाश्रितम् ।
यः पश्येत्परमात्मानं बन्धनैः स विमुच्यते ॥ १३.२४५.४५ ॥
من يرى الذات العليا، غير المتجلية في جميع الأجساد، القائمة خالدةً بين الفانين، يتحرر من القيود.
13.245.46
नैवायं चक्षुषां ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि ।
मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १३.२४५.४६ ॥
لا تدركه العين ولا سائر الحواس، وإنما يُرى هذا الذات العظيمة بالعقل المتوقد وحده.
13.245.47
स हि सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ।
वसत्येको महावीर्यो नानाभावसमन्वितः ॥ १३.२४५.४७ ॥
ذلك الواحد عظيم القدرة يسكن في جميع الكائنات، الساكنة والمتحركة، متصفاً بأحوال شتى.
13.245.48
नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च नाधस्तान्न कदाचन ।
इन्द्रियैरिव बुद्ध्या वा न दृश्येत कदाचन ॥ १३.२४५.४८ ॥
لا يُرى قط في الأعلى ولا في الجوانب ولا في الأسفل، ولا يُرى أبداً بالحواس ولا حتى بالعقل.
13.245.49
नवद्वारं पुरं गत्वा स्थितोऽसौ नियतो वशी ।
ईश्वरः सर्वलोकेषु स्थावरस्य चरस्य च ॥ १३.२४५.४९ ॥
بعد أن دخل المدينة ذات التسعة أبواب، يقيم هو، مضبوطًا ومالكًا لنفسه؛ وهو رب جميع العوالم، للساكن والمتحرك.
13.245.50
तमेवाहुरणुभ्योऽणुं तु महद्भ्यो महत्तरम् ।
बहुधा सर्वभूतानि व्याप्य तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १३.२४५.५० ॥
يسمّونه أصغر من الأصغر وأعظم من الأعظم؛ الأزلي، ساريًا في جميع الكائنات بوجوه شتى، يقيم.
13.245.51
क्षेत्रज्ञमेकतः कृत्वा सर्वं क्षेत्रमथैकतः ।
एवं स विमृशेज्ज्ञानी संयतः सततं हृदि ॥ १३.२४५.५१ ॥
يضع العارف بالحقل في جانب، وكل الحقل في جانب آخر، فيتأمل العاقل هكذا، ضابطًا لنفسه دائمًا، في قلبه.
13.245.52
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
अकर्ता लेपको नित्यो मध्यस्थः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.२४५.५२ ॥
الپورشا، المقيم في البراكريتي، يتمتع بالصفات المولودة من البراكريتي؛ وهو غير الفاعل، غير الملطخ، الأزلي، المحايد تجاه جميع الأفعال.
13.245.53
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२४५.५३ ॥
في فاعلية المعلول والعلة يُقال إن البراكريتي هي السبب؛ وفي تذوق اللذة والألم يُقال إن الپورشا هو السبب.
13.245.54
अजय्योऽयमचिन्त्योऽयमव्यक्तोऽयं सनातनः ।
देही तेजोमयो देहि तिष्ठतीत्यपरे विदुः ॥ १३.२४५.५४ ॥
هذا لا يُقهر، لا يُتصور، غير ظاهر وأزلي؛ المتجسد المكون من النور يقيم في الجسد، هكذا يعلم آخرون.
13.245.55
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च शरीरे जीवसंज्ञकः ।
इत्येते निश्चिता बुद्ध्या तत्रैते बुद्धिचिन्तकाः ॥ १३.२४५.५५ ॥
المعرفة والحرارة والنفس، المسماة الكائن الحي في الجسد — هذه قد حددها العقل؛ وهنا هؤلاء هم مفكرو العقل.
13.245.56
अपरे सर्वलोकांश्च व्याप्य तिष्ठन्तमीश्वरम् ।
ब्रुवते केचिदत्रैव तिलतैलवदास्थितम् ॥ १३.२४५.५६ ॥
يقول آخرون إن الرب قائم يعمّ جميع العوالم، ويقول بعضهم إنه قائم هنا بالذات كزيت السمسم.
13.245.57
अपरे नास्तिका मूढा हीनत्वात्स्थूललक्षणैः ।
नास्त्यात्मेति विनिश्चित्याप्रज्ञास्ते निरयालयाः ॥ १३.२४५.५७ ॥
وآخرون ملحدون ضالّون، لفقدهم العلامات الظاهرة، يحكمون بأنه لا توجد نفس؛ هؤلاء الجهلة ساكنو الجحيم.
13.245.58
एवं नानाविधा नैव विमृशन्ति महेश्वरम् ॥ १३.२४५.५८ ॥
وهكذا، فإن أناساً من أنواع شتى لا يتأملون حقاً في ماهيشفara.
13.245.59
भगवन्ब्राह्मणो लोके नित्यमक्षरमव्ययम् ।
अस्त्यात्मा सर्वभूतेषु हेतुस्तत्र सुदुर्गमः ॥ १३.२४५.५९ ॥
أيها الرب المبارك، في العالم يوجد البراهمن الأبدي غير الفاني غير المتغير، النفس في جميع الكائنات؛ وعلته هناك بالغة الصعوبة.
13.245.60
ऋषिभिश्चापि देवैश्च व्यक्तमेष न दृश्यते ।
दृष्ट्वा तु तं महात्मानं पुनस्तु न निवर्तते ॥ १३.२४५.६० ॥
لا يُرى هذا بوضوح حتى من الحكماء والآلهة؛ لكن من رأى تلك النفس العظيمة لا يعود أبداً.
13.245.61
तस्मात्तद्दर्शनादेव विन्दते परमां गतिम् ।
इति ते कथितो देवि साङ्ख्यधर्मः सनातनः।
कपिलादिभिराचार्यैः सेवितः परमर्षिभिः ॥ १३.२४५.६१ ॥
ولذلك، بمجرد رؤيته يبلغ الإنسان الغاية العليا. هكذا، أيتها الإلهة، بيّنتُ لكِ دهارما السانخيا الأزلية، التي مارسها كابيلا وسائر المعلّمين والحكماء العظام.