மகாபாரதம் · அத்தியாயம் 13.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.245.1
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि यथावत्ते शुचिस्मिते ।
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मर्त्यः संसारेषु प्रवर्तते ॥ १३.२४५.१ ॥
பரிசுத்த புன்னகை கொண்டவளே, சாங்கிய ஞானத்தை உனக்கு முறையாக உரைப்பேன். அதை அறிந்தவன் மீண்டும் சம்சாரச் சுழல்களில் உழல்வதில்லை.
13.245.2
ज्ञानेनैव विमुक्तास्ते साङ्ख्याः संन्यासकोविदाः ।
शरीरं तु तपो घोरं साङ्ख्याः प्राहुर्निरर्थकम्। ॥ १३.२४५.२ ॥
சந்நியாசத்தில் தேர்ந்த சாங்கியர்கள் ஞானத்தாலேயே விடுதலை பெறுகின்றனர். கொடிய தவத்தால் உடலை வருத்துவது பயனற்றது என்று சாங்கியர்கள் கூறுவர்.
13.245.3
पञ्चविंशतिकं ज्ञानं तेषां ज्ञानमिति स्मृतम् ।
मूलप्रकृतिरव्यक्तमव्यक्ताज्जायते महान् ॥ १३.२४५.३ ॥
அவர்களின் ஞானம் இருபத்தைந்து தத்துவங்களைக் கொண்டது என நினைவுகூரப்படுகிறது. மூல பிரகிருதி அவ்யக்தம்; அவ்யக்தத்திலிருந்து மகான் தோன்றுகிறான்.
13.245.4
महतोऽभूदहङ्कारस्तस्मात्तन्मात्रपञ्चकम् ।
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रेभ्यो भवन्त्युत ॥ १३.२४५.४ ॥
மகானிலிருந்து அகங்காரம் தோன்றியது; அதிலிருந்து ஐந்து தன்மாத்திரைகள். தன்மாத்திரைகளிலிருந்து பத்தும் ஒன்றுமாக பதினொரு இந்திரியங்கள் உண்டாகின்றன.
13.245.5
तेभ्यो भूतानि पञ्चास्य शरीरं यैः प्रवर्तते ।
इति क्षेत्रस्य संक्षेपं चतुर्विंशतिरिष्यते।
पञ्चविंशतित्याहुः पुरुषेणेह सङ्ख्यया ॥ १३.२४५.५ ॥
அவற்றிலிருந்து ஐந்து மகாபூதங்கள்; அவற்றால் இந்த உடல் இயங்குகிறது. இவ்வாறு க்ஷேத்திரத்தின் சுருக்கம் இருபத்துநான்கு என்று கூறப்படுகிறது; புருஷனுடன் சேர்த்து இங்கு எண்ணிக்கையில் இருபத்தைந்து என்கின்றனர்.
13.245.6
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
तैः सृजत्यखिलं लोकं प्रकृतिः स्वात्मकैर्गुणैः ॥ १३.२४५.६ ॥
சத்துவம், ரஜஸ், தமஸ் ஆகியவை பிரகிருதியிலிருந்து தோன்றிய குணங்கள். தனது சொந்த இயல்புடைய அந்த குணங்களால் பிரகிருதி முழு உலகையும் படைக்கிறது.
13.245.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः ।
विकाराः प्रकृतेश्चैते वेदितव्या मनीषिभिः ॥ १३.२४५.७ ॥
ஆசை, வெறுப்பு, இன்பம், துன்பம், சேர்க்கை, உணர்வு, உறுதி — இவையே பிரகிருதியின் விகாரங்கள் என்று ஞானிகளால் அறியப்பட வேண்டும்.
13.245.8
लक्षणं चापि सर्वेषां विकल्पं चादितः पृथक् ।
विस्तरेणैव वक्ष्यामि तस्य व्याख्यामहं शृणु ॥ १३.२४५.८ ॥
அனைத்தின் இலட்சணங்களையும் அவற்றின் வகைகளையும் தொடக்கத்திலிருந்து தனித்தனியாக விரிவாகச் சொல்வேன்; அவற்றின் விளக்கத்தை நீ கேள்.
13.245.9
नित्यमेकमणु व्यापि क्रियाहीनमहेतुकम् ।
अग्राह्यमिन्द्रियैः सर्वैरेतदव्यक्तलक्षणम् ॥ १३.२४५.९ ॥
நித்தியமானது, ஒன்றானது, நுண்ணியது, எங்கும் வியாபித்தது, செயலற்றது, காரணமற்றது, எல்லா புலன்களாலும் அறிய முடியாதது — இதுவே அவ்யக்தத்தின் இலட்சணம்.
13.245.10
अव्यक्तं प्रकृतिर्मूलं प्रधानं योनिरव्ययम् ।
अव्यक्तस्यैव नामानि शब्दैः पर्यायवाचकैः ॥ १३.२४५.१० ॥
அவ்யக்தம், பிரகிருதி, மூலம், பிரதானம், யோனி, அவ்யயம் — இவையே அவ்யக்தத்தின் பெயர்கள்; இவை ஒத்த பொருள் சொற்களாகும்.
13.245.11
तत्सूक्ष्मत्वादनिर्देश्यं तत्सदित्यभिधीयते ।
तन्मूलं च जगत्सर्वं तन्मूला सृष्टिरिष्यते ॥ १३.२४५.११ ॥
அது நுண்மையானதால் சுட்டிக்காட்ட இயலாதது; ஆகையால் 'தத்', 'சத்' என்று அழைக்கப்படுகிறது. இவ்வுலகம் அனைத்தும் அதுவே மூலம்; படைப்பும் அதனையே மூலமாகக் கொண்டது எனக் கருதப்படுகிறது.
13.245.12
सत्वादयः प्रकृतिजा गुणास्तान्प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२४५.१२ ॥
சத்துவம் முதலிய, பிரகிருதியில் பிறந்த குணங்களை நான் இப்போது சொல்கிறேன்.
13.245.13
सुखं तुष्टिः प्रकाशश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ।
रागद्वेषौ सुखं दुःखं स्तम्भश्च रजसो गुणाः।
अप्रकाशो भयं मोहस्तन्द्री च तमसो गुणाः ॥ १३.२४५.१३ ॥
இன்பம், திருப்தி, ஒளி ஆகிய இம்மூன்றும் சாத்த்விக குணங்கள். விருப்பு-வெறுப்பு, இன்பம்-துன்பம், மரத்தன்மை ஆகியவை ராஜஸ குணங்கள். இருள், பயம், மயக்கம், சோம்பல் ஆகியவை தாமஸ குணங்கள்.
13.245.14
श्रद्धा प्रहर्षो विज्ञानमसंमोहो दया धृतिः ।
सत्वे प्रवृत्ते वर्धन्ते विपरीते विपर्ययः ॥ १३.२४५.१४ ॥
நம்பிக்கை, மகிழ்ச்சி, விவேகம், மயக்கமின்மை, கருணை, உறுதி ஆகியவை சத்துவம் செயல்படும்போது வளரும்; அது எதிரானால் அவற்றின் எதிர்மறை உண்டாகும்.
13.245.15
कामक्रोधौ मनस्तापो लोभो मोहस्तथामृषा ।
प्रवृद्धे परिवर्धन्ते रजस्येतानि सर्वशः ॥ १३.२४५.१५ ॥
காமம், கோபம், மனத்தாபம், பேராசை, மயக்கம், பொய்மை ஆகியவை ராஜஸம் பெருகும்போது முழுமையாக வளரும்.
13.245.16
विषादः संशयो मोहस्तन्द्री निद्रा भयं तथा ।
तमस्येतानि वर्धन्ते प्रवृद्धे हेत्वहेतुकम् ॥ १३.२४५.१६ ॥
விஷாதம், சந்தேகம், மயக்கம், சோம்பல், தூக்கம், பயம் ஆகியவை தாமஸம் பெருகும்போது வளரும்; காரணத்துடனோ காரணமின்றியோ.
13.245.17
एवमन्योन्यमेतानि वर्धन्ते च पुनःपुनः ।
हीयन्ते च तथा नित्यमभिभूतानि भूरिशः ॥ १३.२४५.१७ ॥
இவ்வாறு இவை ஒன்றையொன்று சார்ந்து மீண்டும் மீண்டும் வளர்கின்றன; ஒன்றால் மற்றொன்று மேவப்படும்போது பெரும்பாலும் தொடர்ந்து குறைகின்றன.
13.245.18
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं कायेन मनसाऽपि वा ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १३.२४५.१८ ॥
அங்கே உடலாலோ மனத்தாலோ மகிழ்ச்சியுடன் கூடிய எந்த நிலை நிகழ்கிறதோ, அது சாத்த்விக நிலை; அதை அவ்வாறே கருத வேண்டும்.
13.245.19
यदा सन्तापसंयुक्तं चित्तक्षोभकरं भवेत् ।
वर्तते रज इत्येव तदा तदभिचिन्तयेत् ॥ १३.२४५.१९ ॥
துன்பத்துடன் கூடியதாய், மனதில் கலக்கத்தை உண்டாக்குவது எதுவோ, அது ரஜஸ் எனப்படும்; அதை அவ்வாறே சிந்திக்க வேண்டும்.
13.245.20
यदा सम्मोहसंयुक्तं यद्विषादकरं भवेत् ।
अप्रतार्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १३.२४५.२० ॥
மயக்கத்துடன் கூடியதாய், விஷாதத்தை உண்டாக்குவது எதுவோ, தர்க்கத்திற்கு எட்டாததும் அறியமுடியாததுமான அது தமஸ் என அறியப்பட வேண்டும்.
13.245.21
समासात्सात्विको धर्मः समासाद्राजसं धनम् ।
समासात्तामसः कामस्त्रिवर्गे त्रिगुणाः क्रमात् ॥ १३.२४५.२१ ॥
சுருக்கமாகச் சொன்னால், தர்மம் சாத்த்விகம்; செல்வம் ராஜசம்; காமம் தாமசம். திரிவர்க்கத்தில் இம்மூன்று குணங்களும் வரிசையாக உள்ளன.
13.245.22
ब्रह्मादिदेवसृष्टिर्या सात्विकीति प्रकीर्त्यते ।
राजसी मानवी सृष्टिस्तिर्यग्योनिस्तु तामिसी ॥ १३.२४५.२२ ॥
பிரம்மா முதலிய தேவர்களின் படைப்பு சாத்த்விகம் எனப் புகழப்படுகிறது; மனித படைப்பு ராஜசம்; விலங்கு யோனியோ தாமசம்.
13.245.23
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृतच्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १३.२४५.२३ ॥
சத்துவத்தில் நிலைத்தவர்கள் மேல் செல்கின்றனர்; ராஜசர்கள் நடுவில் நிற்கின்றனர்; தாழ்ந்த குணங்களின் நடத்தையில் நிலைத்த தாமசர்கள் கீழே செல்கின்றனர்.
13.245.24
देवमानुषतिर्यक्षु यद्भूतं सचराचरम् ।
आदिप्रभृति संयुक्तं व्याप्तमेभिस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १३.२४५.२४ ॥
தேவர், மனிதர், விலங்குகளில் உள்ள எந்த உயிரினமும், அசையும் அசையாதவையுடன், ஆதி முதல் இணைந்ததாய், இம்மூன்று குணங்களால் வியாபிக்கப்பட்டுள்ளது.
13.245.25
अतः परं प्रवक्ष्यामि महदादीनि लिङ्गतः ।
विज्ञानं च विवेकश्च महतो लक्षणं भवेत् ॥ १३.२४५.२५ ॥
இனி மகத் முதலியவற்றை அவற்றின் அடையாளங்களால் விளக்குவேன். அறிவும் பகுத்தறிவும்தான் மகத்தின் இலக்கணம்.
13.245.26
महान्बुद्धिर्मतिः प्रज्ञा नामानि महतो विदुः ।
अहङ्कारः स विज्ञेयो लक्षणेन समासतः ॥ १३.२४५.२६ ॥
மகான், புத்தி, மதி, பிரஜ்ஞை ஆகியவை மகத்தின் பெயர்கள் என அறிக. அதை சுருக்கமாக அகங்காரமாகவும் அதன் அடையாளத்தால் அறிய வேண்டும்.
13.245.27
अहङ्कारेण भूतानां सर्गो नानाविधो भवेत् ।
अहङ्कारनिवृत्तिर्हि निर्वाणायोपपद्यते ॥ १३.२४५.२७ ॥
அகங்காரத்தால் உயிரினங்களின் படைப்பு பல வகைப்படும். அகங்காரத்தின் நிவிருத்தியே நிர்வாணத்திற்கு ஏற்றது.
13.245.28
खं वायुरग्निः सलिलं पृथिवी चेति पञ्चमी ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १३.२४५.२८ ॥
ஆகாயம், வாயு, அக்னி, நீர், பூமி — இவையே ஐந்து மகாபூதங்கள். இவை அனைத்து உயிர்களின் தோற்றத்துக்கும் ஒடுக்கத்துக்கும் காரணம்.
13.245.29
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसम्भवम् ।
स्पर्शवत्प्राणिनां चेष्टा पवनस्य गुणाः स्मृताः ॥ १३.२४५.२९ ॥
ஒலி, செவி, உடலின் துளைகள் — இம்மூன்றும் ஆகாயத்தில் தோன்றுபவை. தொடுதல், உயிர்களின் செயல் — இவை வாயுவின் குணங்கள் என நினைவுகூரப்படுகின்றன.
13.245.30
रूपं पाकोक्षिणी ज्योतिश्चत्वारस्तेजसो गुणाः ।
रसः स्नेहस्तथा जिह्वा शैत्यं च जलजा गुणाः ॥ १३.२४५.३० ॥
உருவம், பாகம், உஷ்ணம், ஒளி — இந்நான்கும் அக்னியின் குணங்கள். சுவை, ஸ்நேகம், நாக்கு, குளிர்ச்சி — இவை நீரில் பிறந்த குணங்கள்.
13.245.31
गन्धो घ्राणं शरीरं च पृथिव्यास्ते गुणास्त्रयः ।
इति सर्वगुणा देवि विख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १३.२४५.३१ ॥
வாசனை, மூக்கு, உடல் — இவை பூமியின் மூன்று குணங்கள். இவ்வாறு, தேவி, ஐம்பூதங்களின் அனைத்துக் குணங்களும் அறியப்பட்டவை.
13.245.32
गुणान्पूर्वस्यपूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तराणि तु ।
तस्मान्नैकगुणाश्चेह दृश्यन्ते बूतसृष्टयः ॥ १३.२४५.३२ ॥
முந்தைய ஒவ்வொன்றும் பின்வருவனவற்றின் குணங்களையும் பெறுகின்றன. ஆகவே இங்கே உயிரினப் படைப்புகள் ஒரே குணமுடையவையாகக் காணப்படுவதில்லை.
13.245.33
उपलभ्याप्सु ये गन्धं केचिद्ब्रूयुरनैपुणाः ।
अपां गन्धगुणं प्राज्ञा नेच्छन्ति कमलेक्षणे ॥ १३.२४५.३३ ॥
நீரில் வாசனையை உணர்ந்து, நீரின் குணம் வாசனை என்று சிலர் கூறுவார்கள்; அறிவுடையோர் அதை ஏற்பதில்லை, தாமரைக் கண்ணாளே.
13.245.34
तद्गन्धत्वमपां नास्ति पृथिव्या एव तद्गुणः ।
भूमिर्गन्धे रसे स्नेहो ज्योतिश्चक्षुषि संस्थितम्।
प्राणापानाश्रयोः वायुः खेष्वाकाशः शरीरिणां ॥ १३.२४५.३४ ॥
வாசனை நீரின் குணம் அல்ல; அது பூமியின் குணமே. வாசனையிலும் சுவையிலும் பூமி உள்ளது; நெகிழ்ச்சியில் நீர்; கண்களில் ஒளி நிலைபெற்றுள்ளது. பிராண-அபானத்தின் இருப்பிடத்தில் வாயு; உடலுயிர்களின் துளைகளில் ஆகாயம்.
13.245.35
केशास्थिनखदन्तत्वक्पाणिपादशिरांसि च ।
पृष्ठोदरकटिग्रीवाः सर्वं भूम्यात्मकं स्मृतम् ॥ १३.२४५.३५ ॥
முடி, எலும்பு, நகம், பற்கள், தோல், கைகள், கால்கள், தலைகள், முதுகு, வயிறு, இடுப்பு, கழுத்து — இவை அனைத்தும் பூமியின் இயல்புடையவை என்று நினைவுகூரப்படுகிறது.
13.245.36
यत्किञ्चिदपि कायेऽस्मिन्धातुदोषमलाश्रितम् ।
तत्सर्वं भौतिकं विद्धि देहैरेवास्य स्वामिकम् ॥ १३.२४५.३६ ॥
இந்த உடலில் தாதுக்கள், தோஷங்கள், கழிவுகளைச் சார்ந்து எது எதுவாயினும், அவை அனைத்தையும் பூதசம்பந்தமானவை என்று அறி; அவை இவ்வுடலுக்கே உரியவை.
13.245.37
बुद्धीन्द्रियाणि कर्णत्वक्चक्षुर्जिह्वाऽथ नासिका ।
कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपादौ मेढ्रं गुदस्तथा ॥ १३.२४५.३७ ॥
அறிவுப் புலன்கள் காது, தோல், கண், நாக்கு, மூக்கு; செயல் புலன்கள் பேச்சு, கைகள், கால்கள், பிறப்புறுப்பு, குதம் ஆகியவை.
13.245.38
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
बुद्धीन्द्रियार्थाञ्जानीयाद्भूतेभ्यस्त्वभिनिःसृतान् ॥ १३.२४५.३८ ॥
ஒலி, தொடுதல், உருவம், சுவை, ஐந்தாவதாக மணம் — இவையே அறிவுப் புலன்களின் பொருள்கள்; இவை பூதங்களிலிருந்து தோன்றியவை என அறிக.
13.245.39
वाक्यं क्रिया गतिः प्रीतिरुत्सर्गश्चेति पञ्चधा ।
कर्मेन्द्रियार्थाञ्जानीयात्ते च भूतोद्भवा मताः ॥ १३.२४५.३९ ॥
பேச்சு, செயல், இயக்கம், இன்பம், விடுதல் — இவையே ஐந்து வகையான செயல் புலன்களின் பொருள்கள்; இவையும் பூதங்களிலிருந்து தோன்றியவை எனக் கருதப்படுகின்றன.
13.245.40
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
प्रार्थनालक्षणं तच्च इन्द्रियं तु मनः स्मृतम् ॥ १३.२४५.४० ॥
எல்லாப் புலன்களுக்கும் தலைவன் மனம் எனப்படுகிறது; அது விருப்பத்தால் அறியப்படுவது; மனமும் ஒரு புலனாகக் நினைவுகூரப்படுகிறது.
13.245.41
नियुङ्क्ते च सदा तानि भूतानि मनसा सह ।
नियमे च विसर्गे च मनसः कारणं प्रभुः ॥ १३.२४५.४१ ॥
அவன் எப்போதும் அவற்றையும் பூதங்களையும் மனத்தோடு இணைத்து இயக்குகிறான்; கட்டுப்படுத்துதலிலும் வெளியிடுதலிலும் மனமே காரணம்; அதுவே இறைவன்.
13.245.42
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ।
भूताभूतविकारश्च शरीरमिति संस्मृतम् ॥ १३.२४५.४२ ॥
புலன்கள், புலன்களின் பொருள்கள், இயல்பு, உணர்வு, திடம், பூதமும் அபூதமும் ஆகிய மாற்றம் — இவையே உடல் எனச் நினைவுகூரப்படுகின்றன.
13.245.43
शरीराच्च परो देही शरीरं च व्यपाश्रितः ।
शरीरिणः शरीरस्य सोऽन्तरं वेत्ति वै मुनिः ॥ १३.२४५.४३ ॥
உடலுக்கு அப்பாற்பட்டவனும், உடலைச் சார்ந்திருக்கும் உயிருடையவனுமான அவன் — உடலுடைய ஆத்மாவுக்கும் உடலுக்கும் உள்ள வேறுபாட்டை முனிவன் உண்மையில் அறிகிறான்.
13.245.44
रसः स्पर्शस्च गन्धश्च रूपं शब्दविवर्जितम् ।
अशरीरं शरीरेषु दिदृक्षेत निरिन्द्रियम्। ॥ १३.२४५.४४ ॥
சுவை, தொடுதல், மணம், வடிவம் ஆகியவற்றிலும், ஒலியிலிருந்தும் விடுபட்டவனும், உடல்களுக்கிடையே உடலற்றவனும், புலன்களற்றவனுமான அவனை காண விரும்ப வேண்டும்.
13.245.45
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमरमाश्रितम् ।
यः पश्येत्परमात्मानं बन्धनैः स विमुच्यते ॥ १३.२४५.४५ ॥
எல்லா உடல்களிலும் வெளிப்படாதவனாகவும், மரணமுள்ளவர்களிடையே அழியாதவனாகவும் நிலைத்திருக்கும் பரமாத்மாவைக் காண்பவன் பந்தங்களிலிருந்து விடுபடுகிறான்.
13.245.46
नैवायं चक्षुषां ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि ।
मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १३.२४५.४६ ॥
இவன் கண்களால் பற்றப்படுவதில்லை; பிற புலன்களாலும் அல்ல. ஒளிர்ந்த மனத்தினாலேயே இந்த மகான் ஆத்மா காணப்படுகிறான்.
13.245.47
स हि सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ।
वसत्येको महावीर्यो नानाभावसमन्वितः ॥ १३.२४५.४७ ॥
அவன் — மகா வீரியமுள்ள ஒருவனே — எல்லா உயிர்களிலும், நிலையானவற்றிலும் அசைவனவற்றிலும், பல நிலைகளுடன் கூடியவனாகத் தங்குகிறான்.
13.245.48
नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च नाधस्तान्न कदाचन ।
इन्द्रियैरिव बुद्ध्या वा न दृश्येत कदाचन ॥ १३.२४५.४८ ॥
அவன் மேலேயும் இல்லை, குறுக்கேயும் இல்லை, கீழேயும் ஒருபோதும் இல்லை; புலன்களாலோ புத்தியாலோ எப்போதும் காணப்படுவதில்லை.
13.245.49
नवद्वारं पुरं गत्वा स्थितोऽसौ नियतो वशी ।
ईश्वरः सर्वलोकेषु स्थावरस्य चरस्य च ॥ १३.२४५.४९ ॥
ஒன்பது வாசல்கள் கொண்ட நகரத்துக்குள் நுழைந்து அவன் நிலைத்திருக்கிறான்; கட்டுப்பட்டவனும் தன்னடக்கமுடையவனுமான அவன், எல்லா உலகங்களிலும் அசையாதவற்றுக்கும் அசைபவற்றுக்கும் ஈசுவரன்.
13.245.50
तमेवाहुरणुभ्योऽणुं तु महद्भ्यो महत्तरम् ।
बहुधा सर्वभूतानि व्याप्य तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १३.२४५.५० ॥
அவனையே அணுக்களிலும் நுண்ணியவன், பெரியவற்றிலும் பெரியவன் என்று சொல்கிறார்கள்; நித்தியனான அவன் பலவாறாக எல்லா உயிர்களிலும் வியாபித்து நிற்கிறான்.
13.245.51
क्षेत्रज्ञमेकतः कृत्वा सर्वं क्षेत्रमथैकतः ।
एवं स विमृशेज्ज्ञानी संयतः सततं हृदि ॥ १३.२४५.५१ ॥
க்ஷேத்திரஜ்ஞனை ஒரு பக்கமும் முழு க்ஷேத்திரத்தை மறு பக்கமும் வைத்து, அறிவுடையவன் இவ்வாறு எப்போதும் அடங்கியவனாய் இதயத்தில் சிந்திக்க வேண்டும்.
13.245.52
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
अकर्ता लेपको नित्यो मध्यस्थः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.२४५.५२ ॥
புருஷன் பிரகிருதியில் நிலைத்து, பிரகிருதியிலிருந்து பிறந்த குணங்களை அனுபவிக்கிறான்; அவன் செயலற்றவன், ஒட்டாதவன், நித்தியன், எல்லா கர்மங்களுக்கும் நடுநிலையானவன்.
13.245.53
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२४५.५३ ॥
காரியம் காரணம் ஆகியவற்றின் கர்த்ருத்துவத்திற்கு காரணம் பிரகிருதி என்று சொல்லப்படுகிறது; இன்பத்தையும் துன்பத்தையும் அனுபவிப்பதற்குக் காரணம் புருஷன் என்று சொல்லப்படுகிறது.
13.245.54
अजय्योऽयमचिन्त्योऽयमव्यक्तोऽयं सनातनः ।
देही तेजोमयो देहि तिष्ठतीत्यपरे विदुः ॥ १३.२४५.५४ ॥
இவன் வெல்லப்பட முடியாதவன், சிந்திக்க முடியாதவன், அவ்யக்தன், சனாதனன்; தேஜோமயமான தேஹி உடலில் நிலைத்திருக்கிறான் என்று வேறு சிலர் அறிவர்.
13.245.55
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च शरीरे जीवसंज्ञकः ।
इत्येते निश्चिता बुद्ध्या तत्रैते बुद्धिचिन्तकाः ॥ १३.२४५.५५ ॥
அறிவு, வெப்பம், காற்று ஆகியவை உடலில் ஜீவன் எனப்படுகின்றன; இவையே புத்தியால் தீர்மானிக்கப்பட்டவை. அங்கே இவர்கள் புத்தியைச் சிந்திப்பவர்கள்.
13.245.56
अपरे सर्वलोकांश्च व्याप्य तिष्ठन्तमीश्वरम् ।
ब्रुवते केचिदत्रैव तिलतैलवदास्थितम् ॥ १३.२४५.५६ ॥
வேறு சிலர் அனைத்து உலகங்களிலும் வியாபித்து நிற்கும் ஈசுவரன் என்கின்றனர்; வேறு சிலர் எள்ளெண்ணெய் போல இங்கேயே நிலைபெற்றவன் என்கின்றனர்.
13.245.57
अपरे नास्तिका मूढा हीनत्वात्स्थूललक्षणैः ।
नास्त्यात्मेति विनिश्चित्याप्रज्ञास्ते निरयालयाः ॥ १३.२४५.५७ ॥
வேறு நாத்திகர்களும் மூடர்களும், தூல அடையாளங்களின் குறைவால், ஆத்மா இல்லை என்று தீர்மானித்துக் கூறுகின்றனர்; அவர்கள் அறிவற்றவர்கள், நரகவாசிகள்.
13.245.58
एवं नानाविधा नैव विमृशन्ति महेश्वरम् ॥ १३.२४५.५८ ॥
இவ்வாறு பலவகையான மக்கள் உண்மையில் மகேசுவரனைச் சிந்திப்பதில்லை.
13.245.59
भगवन्ब्राह्मणो लोके नित्यमक्षरमव्ययम् ।
अस्त्यात्मा सर्वभूतेषु हेतुस्तत्र सुदुर्गमः ॥ १३.२४५.५९ ॥
பகவானே, உலகில் பிராமணம் (பரம தத்துவம்) நித்தியமும் அழியாததும் மாறாததுமானது; எல்லா உயிர்களிலும் ஆத்மா உள்ளது; அதன் காரணம் அங்கே மிகவும் அடையக் கடினமானது.
13.245.60
ऋषिभिश्चापि देवैश्च व्यक्तमेष न दृश्यते ।
दृष्ट्वा तु तं महात्मानं पुनस्तु न निवर्तते ॥ १३.२४५.६० ॥
முனிவர்களாலும் தேவர்களாலும் கூட இவர் வெளிப்படையாகக் காணப்படுவதில்லை; ஆனால் அந்த மஹாத்மாவைக் கண்டவன் மீண்டும் திரும்புவதில்லை.
13.245.61
तस्मात्तद्दर्शनादेव विन्दते परमां गतिम् ।
इति ते कथितो देवि साङ्ख्यधर्मः सनातनः।
कपिलादिभिराचार्यैः सेवितः परमर्षिभिः ॥ १३.२४५.६१ ॥
ஆகையால் அதைக் கண்டதாலேயே அவன் உயர்ந்த கதியை அடைகிறான். தேவி, இவ்வாறு நான் உனக்கு சாங்கிய தர்மத்தை, அதாவது கபிலர் முதலிய ஆசிரியர்களாலும் பெரிய முனிவர்களாலும் கடைப்பிடிக்கப்பட்ட நித்திய தர்மத்தை, எடுத்துரைத்தேன்.