Mahābhārata · Adhyāya 13.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.245.1
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि यथावत्ते शुचिस्मिते ।
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मर्त्यः संसारेषु प्रवर्तते ॥ १३.२४५.१ ॥
Ó tu, de sorriso puro, expor-te-ei corretamente o conhecimento do Sāṅkhya; ao conhecê-lo, o mortal não mais gira nos ciclos do saṃsāra.
13.245.2
ज्ञानेनैव विमुक्तास्ते साङ्ख्याः संन्यासकोविदाः ।
शरीरं तु तपो घोरं साङ्ख्याः प्राहुर्निरर्थकम्। ॥ १३.२४५.२ ॥
Aqueles Sāṅkhyas, versados na renúncia, libertam-se somente pelo conhecimento; os Sāṅkhyas declaram que atormentar o corpo com ascese severa é inútil.
13.245.3
पञ्चविंशतिकं ज्ञानं तेषां ज्ञानमिति स्मृतम् ।
मूलप्रकृतिरव्यक्तमव्यक्ताज्जायते महान् ॥ १३.२४५.३ ॥
O conhecimento deles é lembrado como composto de vinte e cinco princípios; a natureza raiz é o não manifesto, e do não manifesto surge o grande.
13.245.4
महतोऽभूदहङ्कारस्तस्मात्तन्मात्रपञ्चकम् ।
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रेभ्यो भवन्त्युत ॥ १३.२४५.४ ॥
Do grande surgiu o sentido do eu; dele, os cinco elementos sutis; e dos elementos sutis provêm, de fato, os onze sentidos, dez e um.
13.245.5
तेभ्यो भूतानि पञ्चास्य शरीरं यैः प्रवर्तते ।
इति क्षेत्रस्य संक्षेपं चतुर्विंशतिरिष्यते।
पञ्चविंशतित्याहुः पुरुषेणेह सङ्ख्यया ॥ १३.२४५.५ ॥
Deles procedem os cinco elementos grosseiros, pelos quais este corpo prossegue. Assim, o resumo do campo é ensinado como vinte e quatro; mas aqui, contando com o Puruṣa, dizem vinte e cinco.
13.245.6
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
तैः सृजत्यखिलं लोकं प्रकृतिः स्वात्मकैर्गुणैः ॥ १३.२४५.६ ॥
Bondade, paixão e escuridão — estas qualidades nascem da natureza; com elas, que são de sua própria natureza, a Prakṛti cria o mundo inteiro.
13.245.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः ।
विकाराः प्रकृतेश्चैते वेदितव्या मनीषिभिः ॥ १३.२४५.७ ॥
Desejo, aversão, prazer, dor, o agregado corporal, a consciência e a firmeza são as modificações de prakṛti, que os sábios devem reconhecer.
13.245.8
लक्षणं चापि सर्वेषां विकल्पं चादितः पृथक् ।
विस्तरेणैव वक्ष्यामि तस्य व्याख्यामहं शृणु ॥ १३.२४५.८ ॥
Explicarei em detalhe as características de todas as coisas e suas divisões desde o início, uma a uma; ouve a minha exposição.
13.245.9
नित्यमेकमणु व्यापि क्रियाहीनमहेतुकम् ।
अग्राह्यमिन्द्रियैः सर्वैरेतदव्यक्तलक्षणम् ॥ १३.२४५.९ ॥
Eterno, uno, sutil, onipresente, sem atividade, sem causa, inapreensível por todos os sentidos: esta é a característica do não manifesto.
13.245.10
अव्यक्तं प्रकृतिर्मूलं प्रधानं योनिरव्ययम् ।
अव्यक्तस्यैव नामानि शब्दैः पर्यायवाचकैः ॥ १३.२४५.१० ॥
O não manifesto, prakṛti, a raiz, o principal, o ventre, o imperecível: estes são os nomes do não manifesto, expressos por palavras sinônimas.
13.245.11
तत्सूक्ष्मत्वादनिर्देश्यं तत्सदित्यभिधीयते ।
तन्मूलं च जगत्सर्वं तन्मूला सृष्टिरिष्यते ॥ १३.२४५.११ ॥
Por ser sutil, não pode ser apontado; por isso é chamado de «Aquilo» e «Ser». Ele é a raiz de todo o mundo, e a criação é considerada enraizada nele.
13.245.12
सत्वादयः प्रकृतिजा गुणास्तान्प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२४५.१२ ॥
As qualidades nascidas de prakṛti, começando por sattva: agora as declararei.
13.245.13
सुखं तुष्टिः प्रकाशश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ।
रागद्वेषौ सुखं दुःखं स्तम्भश्च रजसो गुणाः।
अप्रकाशो भयं मोहस्तन्द्री च तमसो गुणाः ॥ १३.२४५.१३ ॥
Felicidade, contentamento e clareza: estas três são as qualidades de sattva. Apego e aversão, prazer e dor, e torpor são as qualidades de rajas. Obscuridade, medo, delusão e sonolência são as qualidades de tamas.
13.245.14
श्रद्धा प्रहर्षो विज्ञानमसंमोहो दया धृतिः ।
सत्वे प्रवृत्ते वर्धन्ते विपरीते विपर्ययः ॥ १३.२४५.१४ ॥
A fé, a alegria, o discernimento, a ausência de confusão, a compaixão e a firmeza crescem quando sattva está ativo; quando se inverte, surge o seu oposto.
13.245.15
कामक्रोधौ मनस्तापो लोभो मोहस्तथामृषा ।
प्रवृद्धे परिवर्धन्ते रजस्येतानि सर्वशः ॥ १३.२४५.१५ ॥
O desejo e a ira, a angústia mental, a cobiça, a delusão e a falsidade crescem por completo quando rajas se intensifica.
13.245.16
विषादः संशयो मोहस्तन्द्री निद्रा भयं तथा ।
तमस्येतानि वर्धन्ते प्रवृद्धे हेत्वहेतुकम् ॥ १३.२४५.१६ ॥
O abatimento, a dúvida, a delusão, a sonolência, o sono e o medo crescem quando tamas se fortaleceu, com ou sem causa.
13.245.17
एवमन्योन्यमेतानि वर्धन्ते च पुनःपुनः ।
हीयन्ते च तथा नित्यमभिभूतानि भूरिशः ॥ १३.२४५.१७ ॥
Assim, estas qualidades se intensificam mutuamente, repetidas vezes, e, quando são dominadas umas pelas outras, diminuem constantemente em grande medida.
13.245.18
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं कायेन मनसाऽपि वा ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १३.२४५.१८ ॥
Qualquer estado unido à alegria que ali surja, pelo corpo ou pela mente, é um estado sáttvico; deve ser reconhecido como tal.
13.245.19
यदा सन्तापसंयुक्तं चित्तक्षोभकरं भवेत् ।
वर्तते रज इत्येव तदा तदभिचिन्तयेत् ॥ १३.२४५.१९ ॥
Quando o que está unido à aflição agita a mente, isso é rajas; assim deve-se considerá-lo.
13.245.20
यदा सम्मोहसंयुक्तं यद्विषादकरं भवेत् ।
अप्रतार्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १३.२४५.२० ॥
Quando o que está unido à ilusão causa desalento, o que escapa ao raciocínio e é incognoscível, deve-se reconhecê-lo como tamas.
13.245.21
समासात्सात्विको धर्मः समासाद्राजसं धनम् ।
समासात्तामसः कामस्त्रिवर्गे त्रिगुणाः क्रमात् ॥ १३.२४५.२१ ॥
Em resumo, o dharma é de sattva, a riqueza é de rajas e o desejo é de tamas; na tríade dos fins, essas três qualidades ocorrem em ordem.
13.245.22
ब्रह्मादिदेवसृष्टिर्या सात्विकीति प्रकीर्त्यते ।
राजसी मानवी सृष्टिस्तिर्यग्योनिस्तु तामिसी ॥ १३.२४५.२२ ॥
A criação dos deuses, começando por Brahmā, é proclamada sáttvica; a criação humana é rájica, e os ventres animais são támicos.
13.245.23
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृतच्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १३.२४५.२३ ॥
Os estabelecidos em sattva sobem; os de rajas permanecem no meio; e os de tamas, cuja conduta segue as qualidades mais baixas, descem.
13.245.24
देवमानुषतिर्यक्षु यद्भूतं सचराचरम् ।
आदिप्रभृति संयुक्तं व्याप्तमेभिस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १३.२४५.२४ ॥
Todo ser que existe entre deuses, homens e animais, móvel e imóvel, unido desde o princípio, é penetrado por estas três qualidades.
13.245.25
अतः परं प्रवक्ष्यामि महदादीनि लिङ्गतः ।
विज्ञानं च विवेकश्च महतो लक्षणं भवेत् ॥ १३.२४५.२५ ॥
Agora explicarei mahat e os demais por suas marcas. O entendimento e o discernimento são a característica de mahat.
13.245.26
महान्बुद्धिर्मतिः प्रज्ञा नामानि महतो विदुः ।
अहङ्कारः स विज्ञेयो लक्षणेन समासतः ॥ १३.२४५.२६ ॥
Saiba que o grande, o intelecto, o pensamento e a sabedoria são nomes de mahat. Deve-se reconhecê-lo brevemente, por sua marca, como ahaṅkāra (sentido do eu).
13.245.27
अहङ्कारेण भूतानां सर्गो नानाविधो भवेत् ।
अहङ्कारनिवृत्तिर्हि निर्वाणायोपपद्यते ॥ १३.२४५.२७ ॥
Pelo sentido do eu, a criação dos seres assume muitas formas. Somente a cessação do sentido do eu leva à libertação (nirvāṇa).
13.245.28
खं वायुरग्निः सलिलं पृथिवी चेति पञ्चमी ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १३.२४५.२८ ॥
Éter, ar, fogo, água e terra — estes são os cinco grandes elementos. São a origem e a dissolução de todos os seres.
13.245.29
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसम्भवम् ।
स्पर्शवत्प्राणिनां चेष्टा पवनस्य गुणाः स्मृताः ॥ १३.२४५.२९ ॥
O som, a audição e os orifícios do corpo — estes três surgem do éter. O tato e o movimento dos seres vivos são lembrados como qualidades do ar.
13.245.30
रूपं पाकोक्षिणी ज्योतिश्चत्वारस्तेजसो गुणाः ।
रसः स्नेहस्तथा जिह्वा शैत्यं च जलजा गुणाः ॥ १३.२४५.३० ॥
A forma, o cozimento (calor), a digestão e a luz — estas quatro são as qualidades do fogo. O sabor, a untuosidade, a língua e a frescura são as qualidades nascidas da água.
13.245.31
गन्धो घ्राणं शरीरं च पृथिव्यास्ते गुणास्त्रयः ।
इति सर्वगुणा देवि विख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १३.२४५.३१ ॥
O odor, o sentido do olfato e o corpo: estas são as três qualidades da terra. Assim, ó deusa, todas as qualidades dos seres dos cinco elementos são proclamadas.
13.245.32
गुणान्पूर्वस्यपूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तराणि तु ।
तस्मान्नैकगुणाश्चेह दृश्यन्ते बूतसृष्टयः ॥ १३.२४५.३२ ॥
Cada elemento anterior também adquire as qualidades dos posteriores; por isso, as criações dos seres não se veem aqui com uma só qualidade.
13.245.33
उपलभ्याप्सु ये गन्धं केचिद्ब्रूयुरनैपुणाः ।
अपां गन्धगुणं प्राज्ञा नेच्छन्ति कमलेक्षणे ॥ १३.२४५.३३ ॥
Alguns inexperientes, ao perceberem o odor na água, diriam que o odor é a qualidade da água; ó de olhos de lótus, os sábios não o aceitam.
13.245.34
तद्गन्धत्वमपां नास्ति पृथिव्या एव तद्गुणः ।
भूमिर्गन्धे रसे स्नेहो ज्योतिश्चक्षुषि संस्थितम्।
प्राणापानाश्रयोः वायुः खेष्वाकाशः शरीरिणां ॥ १३.२४५.३४ ॥
O odor não é qualidade da água; é apenas qualidade da terra. A terra reside no odor e no sabor, a água na umidade, a luz está estabelecida nos olhos. O vento habita a sede do prāṇa e do apāna, e o espaço está nas cavidades dos seres corpóreos.
13.245.35
केशास्थिनखदन्तत्वक्पाणिपादशिरांसि च ।
पृष्ठोदरकटिग्रीवाः सर्वं भूम्यात्मकं स्मृतम् ॥ १३.२४५.३५ ॥
Cabelo, ossos, unhas, dentes, pele, mãos, pés, cabeças, costas, ventre, quadris e pescoço: tudo isso é tido como de natureza terrestre.
13.245.36
यत्किञ्चिदपि कायेऽस्मिन्धातुदोषमलाश्रितम् ।
तत्सर्वं भौतिकं विद्धि देहैरेवास्य स्वामिकम् ॥ १३.२४५.३६ ॥
Tudo o que neste corpo repousa sobre os humores, defeitos e resíduos, saiba que tudo isso é material; está sujeito apenas ao corpo e lhe pertence como posse.
13.245.37
बुद्धीन्द्रियाणि कर्णत्वक्चक्षुर्जिह्वाऽथ नासिका ।
कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपादौ मेढ्रं गुदस्तथा ॥ १३.२४५.३७ ॥
Os órgãos do conhecimento são o ouvido, a pele, o olho, a língua e o nariz; os órgãos de ação são a fala, as mãos, os pés, os genitais e o ânus.
13.245.38
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
बुद्धीन्द्रियार्थाञ्जानीयाद्भूतेभ्यस्त्वभिनिःसृतान् ॥ १३.२४५.३८ ॥
O som, o toque, a forma, o sabor e, quinto, o odor: deve-se saber que são os objetos dos órgãos do conhecimento, emanados dos elementos.
13.245.39
वाक्यं क्रिया गतिः प्रीतिरुत्सर्गश्चेति पञ्चधा ।
कर्मेन्द्रियार्थाञ्जानीयात्ते च भूतोद्भवा मताः ॥ १३.२४५.३९ ॥
A fala, a ação, o movimento, o prazer e a excreção: estes são os objetos quíntuplos dos órgãos de ação, e também se considera que surgem dos elementos.
13.245.40
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
प्रार्थनालक्षणं तच्च इन्द्रियं तु मनः स्मृतम् ॥ १३.२४५.४० ॥
De todos os sentidos, diz-se que a mente é o senhor; caracteriza-se pelo desejo, e a mente também é lembrada como um sentido.
13.245.41
नियुङ्क्ते च सदा तानि भूतानि मनसा सह ।
नियमे च विसर्गे च मनसः कारणं प्रभुः ॥ १३.२४५.४१ ॥
Ele sempre dirige aqueles sentidos e elementos junto com a mente; na contenção e na emissão, a mente é a causa, e ela é o senhor.
13.245.42
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ।
भूताभूतविकारश्च शरीरमिति संस्मृतम् ॥ १३.२४५.४२ ॥
Os sentidos, os objetos dos sentidos, a natureza, a consciência, a firmeza e a modificação do manifesto e do não manifesto: isto é lembrado como o corpo.
13.245.43
शरीराच्च परो देही शरीरं च व्यपाश्रितः ।
शरीरिणः शरीरस्य सोऽन्तरं वेत्ति वै मुनिः ॥ १३.२४५.४३ ॥
O ser encarnado, distinto do corpo mas nele apoiado — o sábio conhece verdadeiramente a diferença entre o que possui o corpo e o corpo.
13.245.44
रसः स्पर्शस्च गन्धश्च रूपं शब्दविवर्जितम् ।
अशरीरं शरीरेषु दिदृक्षेत निरिन्द्रियम्। ॥ १३.२४५.४४ ॥
Livre de sabor, toque, odor, forma e som, incorpóreo entre os corpos e sem sentidos: deve-se desejar vê-lo.
13.245.45
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमरमाश्रितम् ।
यः पश्येत्परमात्मानं बन्धनैः स विमुच्यते ॥ १३.२४५.४५ ॥
Quem vê o Si supremo, não manifesto em todos os corpos e morando como o imortal entre os mortais, é libertado dos laços.
13.245.46
नैवायं चक्षुषां ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि ।
मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १३.२४५.४६ ॥
Ele não é apreendido pelos olhos nem pelos outros sentidos; somente pela mente iluminada este grande Si é visto.
13.245.47
स हि सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ।
वसत्येको महावीर्यो नानाभावसमन्वितः ॥ १३.२४५.४७ ॥
Esse único de grande poder habita em todos os seres, tanto nos imóveis como nos móveis, dotado de muitas formas de ser.
13.245.48
नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च नाधस्तान्न कदाचन ।
इन्द्रियैरिव बुद्ध्या वा न दृश्येत कदाचन ॥ १३.२४५.४८ ॥
Ele não é visto em lugar algum, nem acima, nem de lado, nem abaixo; jamais é visto pelos sentidos, nem mesmo pelo intelecto.
13.245.49
नवद्वारं पुरं गत्वा स्थितोऽसौ नियतो वशी ।
ईश्वरः सर्वलोकेषु स्थावरस्य चरस्य च ॥ १३.२४५.४९ ॥
Tendo entrado na cidade de nove portas, ele permanece, contido e senhor de si; é o Senhor de todos os mundos, do imóvel e do móvel.
13.245.50
तमेवाहुरणुभ्योऽणुं तु महद्भ्यो महत्तरम् ।
बहुधा सर्वभूतानि व्याप्य तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १३.२४५.५० ॥
A ele chamam menor que o menor e maior que o maior; o eterno, penetrando de muitas maneiras todos os seres, permanece.
13.245.51
क्षेत्रज्ञमेकतः कृत्वा सर्वं क्षेत्रमथैकतः ।
एवं स विमृशेज्ज्ञानी संयतः सततं हृदि ॥ १३.२४५.५१ ॥
Colocando o conhecedor do campo de um lado e todo o campo do outro, o sábio deve assim refletir, sempre contido, no coração.
13.245.52
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
अकर्ता लेपको नित्यो मध्यस्थः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.२४५.५२ ॥
O puruṣa, permanecendo na natureza, frui as qualidades nascidas da natureza; ele é não-agente, não manchado, eterno e neutro em relação a todas as ações.
13.245.53
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२४५.५३ ॥
Na agência de causa e efeito, diz-se que a natureza é a causa; no gozo do prazer e da dor, diz-se que o ser é a causa.
13.245.54
अजय्योऽयमचिन्त्योऽयमव्यक्तोऽयं सनातनः ।
देही तेजोमयो देहि तिष्ठतीत्यपरे विदुः ॥ १३.२४५.५४ ॥
Este é invencível, impensável, não manifesto e eterno; o encarnado, feito de luz, permanece no corpo, assim pensam outros.
13.245.55
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च शरीरे जीवसंज्ञकः ।
इत्येते निश्चिता बुद्ध्या तत्रैते बुद्धिचिन्तकाः ॥ १३.२४५.५५ ॥
O conhecimento, o calor e o sopro, chamados o ser vivo no corpo — estes são estabelecidos pela razão; aqui estes são os pensadores do intelecto.
13.245.56
अपरे सर्वलोकांश्च व्याप्य तिष्ठन्तमीश्वरम् ।
ब्रुवते केचिदत्रैव तिलतैलवदास्थितम् ॥ १३.२४५.५६ ॥
Outros dizem que o Senhor permanece penetrando todos os mundos, e alguns dizem que ele está situado aqui mesmo, como o óleo de gergelim.
13.245.57
अपरे नास्तिका मूढा हीनत्वात्स्थूललक्षणैः ।
नास्त्यात्मेति विनिश्चित्याप्रज्ञास्ते निरयालयाः ॥ १३.२४५.५७ ॥
Outros, descrentes e iludidos, carentes de sinais grosseiros, determinam que não há eu; esses insensatos habitam o inferno.
13.245.58
एवं नानाविधा नैव विमृशन्ति महेश्वरम् ॥ १३.२४५.५८ ॥
Assim, pessoas de muitos tipos não refletem de fato sobre Maheśvara.
13.245.59
भगवन्ब्राह्मणो लोके नित्यमक्षरमव्ययम् ।
अस्त्यात्मा सर्वभूतेषु हेतुस्तत्र सुदुर्गमः ॥ १३.२४५.५९ ॥
Bem-aventurado Senhor, no mundo existe o Brahman eterno, imperecível, imutável, o eu em todos os seres; sua causa ali é muito difícil de alcançar.
13.245.60
ऋषिभिश्चापि देवैश्च व्यक्तमेष न दृश्यते ।
दृष्ट्वा तु तं महात्मानं पुनस्तु न निवर्तते ॥ १३.२४५.६० ॥
Nem mesmo pelos videntes e pelos deuses ele é visto claramente; mas quem viu essa grande alma não retorna mais.
13.245.61
तस्मात्तद्दर्शनादेव विन्दते परमां गतिम् ।
इति ते कथितो देवि साङ्ख्यधर्मः सनातनः।
कपिलादिभिराचार्यैः सेवितः परमर्षिभिः ॥ १३.२४५.६१ ॥
Portanto, somente ao vê-lo alcança-se a meta suprema. Assim, ó deusa, eu te expliquei o dharma eterno do Sāṅkhya, praticado por Kapila e outros mestres e grandes sábios.