Mahābhārata · Adhyāya 13.245
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.245.1
साङ्ख्यज्ञानं प्रवक्ष्यामि यथावत्ते शुचिस्मिते ।
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मर्त्यः संसारेषु प्रवर्तते ॥ १३.२४५.१ ॥
O du mit dem reinen Lächeln, ich werde dir das Wissen des Sāṅkhya genau darlegen; wer es erkennt, kreist nicht mehr in den Kreisläufen des Saṃsāra.
13.245.2
ज्ञानेनैव विमुक्तास्ते साङ्ख्याः संन्यासकोविदाः ।
शरीरं तु तपो घोरं साङ्ख्याः प्राहुर्निरर्थकम्। ॥ १३.२४५.२ ॥
Jene Sāṅkhya, bewandert im Entsagen, werden allein durch Erkenntnis befreit; die Sāṅkhya erklären, den Körper durch strenge Askese zu quälen sei nutzlos.
13.245.3
पञ्चविंशतिकं ज्ञानं तेषां ज्ञानमिति स्मृतम् ।
मूलप्रकृतिरव्यक्तमव्यक्ताज्जायते महान् ॥ १३.२४५.३ ॥
Ihr Wissen gilt als aus fünfundzwanzig Prinzipien bestehend; die Wurzelnatur ist das Unmanifeste, und aus dem Unmanifesten entsteht das Große.
13.245.4
महतोऽभूदहङ्कारस्तस्मात्तन्मात्रपञ्चकम् ।
इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रेभ्यो भवन्त्युत ॥ १३.२४५.४ ॥
Aus dem Großen entstand das Ichbewusstsein; daraus die fünf Feinelemente; und aus den Feinelementen entstehen fürwahr die elf Sinne, zehn und eins.
13.245.5
तेभ्यो भूतानि पञ्चास्य शरीरं यैः प्रवर्तते ।
इति क्षेत्रस्य संक्षेपं चतुर्विंशतिरिष्यते।
पञ्चविंशतित्याहुः पुरुषेणेह सङ्ख्यया ॥ १३.२४५.५ ॥
Aus ihnen entstehen die fünf groben Elemente, durch die dieser Körper besteht. So wird die Zusammenfassung des Feldes als vierundzwanzig gelehrt; hier aber, mit dem Puruṣa gezählt, nennt man fünfundzwanzig.
13.245.6
सत्वं रजस्तमश्चेति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
तैः सृजत्यखिलं लोकं प्रकृतिः स्वात्मकैर्गुणैः ॥ १३.२४५.६ ॥
Sattva, Rajas und Tamas — diese Qualitäten entstehen aus der Natur; mit diesen Qualitäten, die ihrem eigenen Wesen entsprechen, erschafft die Prakṛti die ganze Welt.
13.245.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः ।
विकाराः प्रकृतेश्चैते वेदितव्या मनीषिभिः ॥ १३.२४५.७ ॥
Verlangen, Abneigung, Lust, Schmerz, der zusammengesetzte Körper, Bewusstsein und Standhaftigkeit – dies sind die Wandlungen der Prakṛti, wie die Weisen wissen sollen.
13.245.8
लक्षणं चापि सर्वेषां विकल्पं चादितः पृथक् ।
विस्तरेणैव वक्ष्यामि तस्य व्याख्यामहं शृणु ॥ १३.२४५.८ ॥
Die Kennzeichen aller Dinge und ihre Unterscheidungen werde ich von Anfang an einzeln ausführlich darlegen; höre meine Erläuterung.
13.245.9
नित्यमेकमणु व्यापि क्रियाहीनमहेतुकम् ।
अग्राह्यमिन्द्रियैः सर्वैरेतदव्यक्तलक्षणम् ॥ १३.२४५.९ ॥
Ewig, eins, fein, allumfassend, ohne Tätigkeit, ohne Ursache, von keinem der Sinne zu erfassen – dies ist das Kennzeichen des Avyakta.
13.245.10
अव्यक्तं प्रकृतिर्मूलं प्रधानं योनिरव्ययम् ।
अव्यक्तस्यैव नामानि शब्दैः पर्यायवाचकैः ॥ १३.२४५.१० ॥
Das Unoffenbare, Prakṛti, die Wurzel, das Hauptsächliche, der Schoß, das Unvergängliche – dies sind die Namen des Avyakta, durch synonyme Wörter ausgedrückt.
13.245.11
तत्सूक्ष्मत्वादनिर्देश्यं तत्सदित्यभिधीयते ।
तन्मूलं च जगत्सर्वं तन्मूला सृष्टिरिष्यते ॥ १३.२४५.११ ॥
Weil er fein ist, kann er nicht bezeichnet werden; darum heißt er »Jenes« und »Seiendes«. Er ist die Wurzel der ganzen Welt, und auch die Schöpfung gilt als in ihm gewurzelt.
13.245.12
सत्वादयः प्रकृतिजा गुणास्तान्प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२४५.१२ ॥
Die aus der Prakṛti entstandenen Eigenschaften, beginnend mit Sattva – diese erkläre ich nun.
13.245.13
सुखं तुष्टिः प्रकाशश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ।
रागद्वेषौ सुखं दुःखं स्तम्भश्च रजसो गुणाः।
अप्रकाशो भयं मोहस्तन्द्री च तमसो गुणाः ॥ १३.२४५.१३ ॥
Glück, Zufriedenheit und Klarheit – diese drei sind die Eigenschaften von Sattva. Anhaftung und Abneigung, Lust und Schmerz sowie Starre sind die Eigenschaften von Rajas. Dunkelheit, Furcht, Verblendung und Schläfrigkeit sind die Eigenschaften von Tamas.
13.245.14
श्रद्धा प्रहर्षो विज्ञानमसंमोहो दया धृतिः ।
सत्वे प्रवृत्ते वर्धन्ते विपरीते विपर्ययः ॥ १३.२४५.१४ ॥
Glaube, Freude, Erkenntnis, Freiheit von Verwirrung, Mitgefühl und Standhaftigkeit wachsen, wenn Sattva wirkt; ist es umgekehrt, entsteht ihr Gegenteil.
13.245.15
कामक्रोधौ मनस्तापो लोभो मोहस्तथामृषा ।
प्रवृद्धे परिवर्धन्ते रजस्येतानि सर्वशः ॥ १३.२४५.१५ ॥
Begierde und Zorn, seelische Qual, Gier, Verblendung und Falschheit wachsen vollständig, wenn Rajas zugenommen hat.
13.245.16
विषादः संशयो मोहस्तन्द्री निद्रा भयं तथा ।
तमस्येतानि वर्धन्ते प्रवृद्धे हेत्वहेतुकम् ॥ १३.२४५.१६ ॥
Niedergeschlagenheit, Zweifel, Verblendung, Schläfrigkeit, Schlaf und Furcht wachsen, wenn Tamas erstarkt ist, mit oder ohne Ursache.
13.245.17
एवमन्योन्यमेतानि वर्धन्ते च पुनःपुनः ।
हीयन्ते च तथा नित्यमभिभूतानि भूरिशः ॥ १३.२४५.१७ ॥
So verstärken sich diese Eigenschaften gegenseitig immer wieder, und wenn eine von den anderen überwältigt wird, nehmen sie beständig in großem Maße ab.
13.245.18
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं कायेन मनसाऽपि वा ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १३.२४५.१८ ॥
Jeder mit Freude verbundene Zustand, der dort durch den Körper oder durch den Geist entsteht, ist ein sāttvischer Zustand; man sollte ihn als solchen erkennen.
13.245.19
यदा सन्तापसंयुक्तं चित्तक्षोभकरं भवेत् ।
वर्तते रज इत्येव तदा तदभिचिन्तयेत् ॥ १३.२४५.१९ ॥
Wenn das mit Qual verbundene den Geist in Aufruhr versetzt, so ist es rajas; so soll man es betrachten.
13.245.20
यदा सम्मोहसंयुक्तं यद्विषादकरं भवेत् ।
अप्रतार्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १३.२४५.२० ॥
Wenn das mit Verblendung verbundene Verzweiflung hervorruft, das unergründlich und unbegreiflich ist, das ist als tamas zu erkennen.
13.245.21
समासात्सात्विको धर्मः समासाद्राजसं धनम् ।
समासात्तामसः कामस्त्रिवर्गे त्रिगुणाः क्रमात् ॥ १३.२४५.२१ ॥
Kurz gesagt: dharma ist sattva, Reichtum ist rajas, Begierde ist tamas; in der Dreiheit der Ziele treten diese drei Eigenschaften der Reihe nach auf.
13.245.22
ब्रह्मादिदेवसृष्टिर्या सात्विकीति प्रकीर्त्यते ।
राजसी मानवी सृष्टिस्तिर्यग्योनिस्तु तामिसी ॥ १३.२४५.२२ ॥
Die Schöpfung der Götter, beginnend mit Brahmā, wird als sattvisch verkündet; die menschliche Schöpfung ist rajasisch, und die tierischen Schöße sind tamasisch.
13.245.23
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृतच्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १३.२४५.२३ ॥
Die im sattva Verweilenden steigen empor; die des rajas bleiben in der Mitte; die des tamas, deren Wandel den niedrigsten Eigenschaften folgt, sinken hinab.
13.245.24
देवमानुषतिर्यक्षु यद्भूतं सचराचरम् ।
आदिप्रभृति संयुक्तं व्याप्तमेभिस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १३.२४५.२४ ॥
Jedes Wesen, das unter Göttern, Menschen und Tieren existiert, bewegt und unbewegt, von Anfang an verbunden, ist von diesen drei Eigenschaften durchdrungen.
13.245.25
अतः परं प्रवक्ष्यामि महदादीनि लिङ्गतः ।
विज्ञानं च विवेकश्च महतो लक्षणं भवेत् ॥ १३.२४५.२५ ॥
Nun werde ich mahat und das Übrige an ihren Merkmalen erklären. Erkenntnis und Unterscheidung sind das Kennzeichen von Mahat.
13.245.26
महान्बुद्धिर्मतिः प्रज्ञा नामानि महतो विदुः ।
अहङ्कारः स विज्ञेयो लक्षणेन समासतः ॥ १३.२४५.२६ ॥
Wisse, dass Mahān, Buddhi, Mati und Prajñā Namen des Mahat sind. Man erkenne es kurz an seinem Merkmal als Ahaṅkāra (Ich-Sinn).
13.245.27
अहङ्कारेण भूतानां सर्गो नानाविधो भवेत् ।
अहङ्कारनिवृत्तिर्हि निर्वाणायोपपद्यते ॥ १३.२४५.२७ ॥
Durch den Ich-Sinn nimmt die Schöpfung der Wesen vielerlei Gestalt an. Nur das Aufhören des Ich-Sinnes führt zur Erlösung (nirvāṇa).
13.245.28
खं वायुरग्निः सलिलं पृथिवी चेति पञ्चमी ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १३.२४५.२८ ॥
Äther, Luft, Feuer, Wasser und Erde — das sind die fünf großen Elemente. Sie sind Ursprung und Auflösung aller Wesen.
13.245.29
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसम्भवम् ।
स्पर्शवत्प्राणिनां चेष्टा पवनस्य गुणाः स्मृताः ॥ १३.२४५.२९ ॥
Klang, Gehör und die Körperöffnungen — diese drei entstehen aus dem Äther. Tastsinn und die Bewegung der Lebewesen gelten als Eigenschaften der Luft.
13.245.30
रूपं पाकोक्षिणी ज्योतिश्चत्वारस्तेजसो गुणाः ।
रसः स्नेहस्तथा जिह्वा शैत्यं च जलजा गुणाः ॥ १३.२४५.३० ॥
Gestalt, Kochen (Hitze), Verdauung und Licht — diese vier sind die Eigenschaften des Feuers. Geschmack, Öligkeit, Zunge und Kühle sind die aus dem Wasser geborenen Eigenschaften.
13.245.31
गन्धो घ्राणं शरीरं च पृथिव्यास्ते गुणास्त्रयः ।
इति सर्वगुणा देवि विख्याताः पाञ्चभौतिकाः ॥ १३.२४५.३१ ॥
Geruch, der Geruchssinn und der Körper – dies sind die drei Eigenschaften der Erde. So, o Göttin, sind alle Eigenschaften der aus den fünf Elementen Bestehenden bekannt.
13.245.32
गुणान्पूर्वस्यपूर्वस्य प्राप्नुवन्त्युत्तराणि तु ।
तस्मान्नैकगुणाश्चेह दृश्यन्ते बूतसृष्टयः ॥ १३.२४५.३२ ॥
Jedes frühere Element erlangt auch die Eigenschaften der späteren; darum zeigen die Schöpfungen der Wesen hier nicht nur eine einzige Eigenschaft.
13.245.33
उपलभ्याप्सु ये गन्धं केचिद्ब्रूयुरनैपुणाः ।
अपां गन्धगुणं प्राज्ञा नेच्छन्ति कमलेक्षणे ॥ १३.२४५.३३ ॥
Manche Unerfahrenen, die in Wasser einen Geruch wahrnehmen, würden sagen, der Geruch sei die Eigenschaft des Wassers; o Lotusäugige, die Weisen nehmen dies nicht an.
13.245.34
तद्गन्धत्वमपां नास्ति पृथिव्या एव तद्गुणः ।
भूमिर्गन्धे रसे स्नेहो ज्योतिश्चक्षुषि संस्थितम्।
प्राणापानाश्रयोः वायुः खेष्वाकाशः शरीरिणां ॥ १३.२४५.३४ ॥
Der Geruch ist nicht Eigenschaft des Wassers, sondern allein der Erde. Die Erde wohnt in Geruch und Geschmack, das Wasser in der Feuchtigkeit, das Licht ist in den Augen gegründet. Der Wind wohnt im Sitz von Atem und Abwärtsatem, und der Raum ist in den Höhlungen der verkörperten Wesen.
13.245.35
केशास्थिनखदन्तत्वक्पाणिपादशिरांसि च ।
पृष्ठोदरकटिग्रीवाः सर्वं भूम्यात्मकं स्मृतम् ॥ १३.२४५.३५ ॥
Haar, Knochen, Nägel, Zähne, Haut, Hände, Füße, Köpfe, Rücken, Bauch, Hüften und Nacken – all dies gilt als von der Natur der Erde.
13.245.36
यत्किञ्चिदपि कायेऽस्मिन्धातुदोषमलाश्रितम् ।
तत्सर्वं भौतिकं विद्धि देहैरेवास्य स्वामिकम् ॥ १३.२४५.३६ ॥
Alles, was in diesem Körper auf den Grundstoffen, Fehlern und Abfällen ruht, das erkenne als stofflich; es ist dem Leib allein unterworfen und gehört ihm als sein Eigentum.
13.245.37
बुद्धीन्द्रियाणि कर्णत्वक्चक्षुर्जिह्वाऽथ नासिका ।
कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपादौ मेढ्रं गुदस्तथा ॥ १३.२४५.३७ ॥
Die Erkenntnisorgane sind Ohr, Haut, Auge, Zunge und Nase; die Handlungsorgane sind Rede, Hände, Füße, Geschlechtsteil und After.
13.245.38
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
बुद्धीन्द्रियार्थाञ्जानीयाद्भूतेभ्यस्त्वभिनिःसृतान् ॥ १३.२४५.३८ ॥
Schall, Berührung, Gestalt, Geschmack und als fünftes der Geruch — man soll wissen, dass dies die Gegenstände der Erkenntnisorgane sind, aus den Elementen hervorgegangen.
13.245.39
वाक्यं क्रिया गतिः प्रीतिरुत्सर्गश्चेति पञ्चधा ।
कर्मेन्द्रियार्थाञ्जानीयात्ते च भूतोद्भवा मताः ॥ १३.२४५.३९ ॥
Rede, Handeln, Bewegung, Lust und Ausscheidung — dies sind die fünffachen Gegenstände der Handlungsorgane, und auch sie gelten als aus den Elementen entsprungen.
13.245.40
इन्द्रियाणां तु सर्वेषामीश्वरं मन उच्यते ।
प्रार्थनालक्षणं तच्च इन्द्रियं तु मनः स्मृतम् ॥ १३.२४५.४० ॥
Von allen Sinnen heißt der Geist der Herr; er ist durch das Verlangen gekennzeichnet, und der Geist gilt auch als ein Sinn.
13.245.41
नियुङ्क्ते च सदा तानि भूतानि मनसा सह ।
नियमे च विसर्गे च मनसः कारणं प्रभुः ॥ १३.२४५.४१ ॥
Er lenkt jene Sinne und Elemente stets zusammen mit dem Geist; bei der Zügelung wie bei der Entäußerung ist der Geist die Ursache, und er ist der Herr.
13.245.42
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना धृतिः ।
भूताभूतविकारश्च शरीरमिति संस्मृतम् ॥ १३.२४५.४२ ॥
Die Sinne, die Gegenstände der Sinne, die Natur, das Bewusstsein, die Standhaftigkeit und die Wandlung des Manifesten und Unmanifesten — dies gilt als der Körper.
13.245.43
शरीराच्च परो देही शरीरं च व्यपाश्रितः ।
शरीरिणः शरीरस्य सोऽन्तरं वेत्ति वै मुनिः ॥ १३.२४५.४३ ॥
Das verkörperte Selbst, vom Körper verschieden und doch auf ihn gestützt — der Weise kennt wahrlich den Unterschied zwischen dem Verkörperten und dem Körper.
13.245.44
रसः स्पर्शस्च गन्धश्च रूपं शब्दविवर्जितम् ।
अशरीरं शरीरेषु दिदृक्षेत निरिन्द्रियम्। ॥ १३.२४५.४४ ॥
Frei von Geschmack, Berührung, Geruch, Gestalt und Klang, unkörperlich unter den Körpern und ohne Sinne — den soll man zu sehen begehren.
13.245.45
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मर्त्येष्वमरमाश्रितम् ।
यः पश्येत्परमात्मानं बन्धनैः स विमुच्यते ॥ १३.२४५.४५ ॥
Wer das höchste Selbst sieht, das in allen Körpern unoffenbart ist und als das Unsterbliche unter den Sterblichen weilt, wird von den Fesseln befreit.
13.245.46
नैवायं चक्षुषां ग्राह्यो नापरैरिन्द्रियैरपि ।
मनसैव प्रदीप्तेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १३.२४५.४६ ॥
Er wird weder von den Augen noch von den anderen Sinnen erfasst; nur durch den entzündeten Geist wird dieses große Selbst gesehen.
13.245.47
स हि सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ।
वसत्येको महावीर्यो नानाभावसमन्वितः ॥ १३.२४५.४७ ॥
Dieser Eine von großer Kraft wohnt in allen Wesen, den unbeweglichen wie den beweglichen, mit vielen Daseinsweisen begabt.
13.245.48
नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च नाधस्तान्न कदाचन ।
इन्द्रियैरिव बुद्ध्या वा न दृश्येत कदाचन ॥ १३.२४५.४८ ॥
Er wird nirgends oben, nicht seitwärts und nicht unten gesehen; niemals wird er durch die Sinne oder auch nur durch den Verstand erblickt.
13.245.49
नवद्वारं पुरं गत्वा स्थितोऽसौ नियतो वशी ।
ईश्वरः सर्वलोकेषु स्थावरस्य चरस्य च ॥ १३.२४५.४९ ॥
Nachdem er die Stadt der neun Tore betreten hat, weilt er, beherrscht und selbstbeherrscht; er ist der Herr aller Welten, des Unbeweglichen und des Beweglichen.
13.245.50
तमेवाहुरणुभ्योऽणुं तु महद्भ्यो महत्तरम् ।
बहुधा सर्वभूतानि व्याप्य तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १३.२४५.५० ॥
Ihn nennt man kleiner als das Kleinste und größer als das Größte; der Ewige durchdringt auf vielfache Weise alle Wesen und verweilt.
13.245.51
क्षेत्रज्ञमेकतः कृत्वा सर्वं क्षेत्रमथैकतः ।
एवं स विमृशेज्ज्ञानी संयतः सततं हृदि ॥ १३.२४५.५१ ॥
Den Kenner des Feldes auf die eine Seite und das ganze Feld auf die andere stellend, soll der Weise so, stets beherrscht, im Herzen nachsinnen.
13.245.52
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
अकर्ता लेपको नित्यो मध्यस्थः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.२४५.५२ ॥
Der Purusha, in der Natur verweilend, genießt die aus der Natur geborenen Eigenschaften; er ist nicht-handelnd, unbefleckt, ewig und neutral gegenüber allen Handlungen.
13.245.53
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२४५.५३ ॥
Für das Wirken von Wirkung und Ursache wird die Natur als Ursache genannt; für das Genießen von Lust und Leid wird der Purusha als Ursache genannt.
13.245.54
अजय्योऽयमचिन्त्योऽयमव्यक्तोऽयं सनातनः ।
देही तेजोमयो देहि तिष्ठतीत्यपरे विदुः ॥ १३.२४५.५४ ॥
Dieser ist unbesiegbar, unvorstellbar, unoffenbar und ewig; der verkörperte, aus Licht bestehende, verweilt im Körper, so wissen es andere.
13.245.55
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च शरीरे जीवसंज्ञकः ।
इत्येते निश्चिता बुद्ध्या तत्रैते बुद्धिचिन्तकाः ॥ १३.२४५.५५ ॥
Erkenntnis, Wärme und Atem, im Körper das Lebewesen genannt — diese werden durch den Verstand festgestellt; hier sind dies die Denker des Intellekts.
13.245.56
अपरे सर्वलोकांश्च व्याप्य तिष्ठन्तमीश्वरम् ।
ब्रुवते केचिदत्रैव तिलतैलवदास्थितम् ॥ १३.२४५.५६ ॥
Andere sagen, der Herr weile, alle Welten durchdringend; einige sagen, er sei genau hier gegenwärtig, wie Sesamöl.
13.245.57
अपरे नास्तिका मूढा हीनत्वात्स्थूललक्षणैः ।
नास्त्यात्मेति विनिश्चित्याप्रज्ञास्ते निरयालयाः ॥ १३.२४५.५७ ॥
Andere, ungläubige und verblendete, die keine groben Zeichen haben, stellen fest, dass es kein Selbst gibt; diese Unweisen wohnen in der Hölle.
13.245.58
एवं नानाविधा नैव विमृशन्ति महेश्वरम् ॥ १३.२४५.५८ ॥
So denken Menschen vielerlei Art in Wahrheit nicht über Maheśvara nach.
13.245.59
भगवन्ब्राह्मणो लोके नित्यमक्षरमव्ययम् ।
अस्त्यात्मा सर्वभूतेषु हेतुस्तत्र सुदुर्गमः ॥ १३.२४५.५९ ॥
Gesegneter Herr, in der Welt gibt es das ewige, unvergängliche, unwandelbare Brahman, das Selbst in allen Wesen; seine Ursache dort ist sehr schwer zu erreichen.
13.245.60
ऋषिभिश्चापि देवैश्च व्यक्तमेष न दृश्यते ।
दृष्ट्वा तु तं महात्मानं पुनस्तु न निवर्तते ॥ १३.२४५.६० ॥
Auch von Sehern und Göttern wird er nicht offen gesehen; doch wer jene große Seele gesehen hat, kehrt nicht wieder zurück.
13.245.61
तस्मात्तद्दर्शनादेव विन्दते परमां गतिम् ।
इति ते कथितो देवि साङ्ख्यधर्मः सनातनः।
कपिलादिभिराचार्यैः सेवितः परमर्षिभिः ॥ १३.२४५.६१ ॥
Daher erlangt man durch seine Schau allein das höchste Ziel. So habe ich dir, o Göttin, das ewige Dharma des Sāṅkhya dargelegt, das von Kapila und anderen Lehrern und großen Weisen geübt wurde.