મહાભારત · અધ્યાય 13.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.249.1
एवं ब्रुवन्त्यां स्त्रीधर्मं देव्यां देवस्य शासनात् ।
ऋषिगन्धर्वयक्षाणां योषितश्चाप्सरोगणाः ॥ १३.२४९.१ ॥
દેવી આ રીતે સ્ત્રીધર્મ કહી રહ્યાં હતાં ત્યારે, દેવની આજ્ઞાથી ઋષિ, ગંધર્વ, યક્ષોની સ્ત્રીઓ અને અપ્સરાઓનાં સમૂહ (ત્યાં આવ્યા).
13.249.2
नागभूतस्त्रियश्चैव नद्यश्चैव समागताः ।
श्रुतुकामाः परं वाक्यं सर्वाः पर्यवतस्थिरे ॥ १३.२४९.२ ॥
નાગ સ્ત્રીઓ અને નદીઓ પણ એકઠી થઈ; સૌ શ્રેષ્ઠ વચન સાંભળવાની ઇચ્છાથી ચારેબાજુ ઊભી રહી.
13.249.3
उमादेवी मुदा युक्ता पुज्यमानाऽङ्गनागणैः ।
आनृशंस्यपरा देवी सततं स्त्रीगणं प्रति ॥ १३.२४९.३ ॥
ઉમાદેવી આનંદયુક્ત, સ્ત્રીસમૂહો દ્વારા પૂજિત, દયાપરાયણ દેવી સ્ત્રીસમૂહ પ્રત્યે સદા (કરુણાશીલ હતાં).
13.249.4
स्त्रीगणस्य हितार्थाय भवप्रियचिकीर्षया ।
वक्तुं वचनमारेभे स्त्रीणां धर्माश्रयान्वितम् ॥ १३.२४९.४ ॥
સ્ત્રીસમૂહના હિત માટે, ભવ (શિવ)ને પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી, સ્ત્રીઓના ધર્મના આશ્રયવાળું વચન કહેવાનું તેણે શરૂ કર્યું.
13.249.5
भगवन्सर्वभूतेश श्रूयतां वचनं मम ।
ऋतुप्राप्ता सुशुद्दा या कन्या सेत्यभिधीयते ॥ १३.२४९.५ ॥
હે ભગવાન, સર્વભૂતોના ઈશ, મારું વચન સાંભળો. જે કન્યા ઋતુપ્રાપ્ત અને અત્યંત શુદ્ધ છે, તેને જ કન્યા કહેવાય છે.
13.249.6
तां तु कन्यां पिता माता भ्राता मातुल एव वा ।
पितृव्यश्चैव पञ्चते दातुं प्रभवतां गताः ॥ १३.२४९.६ ॥
તે કન્યાનું દાન કરવાનો અધિકાર ધરાવનારા પિતા, માતા, ભાઈ, મામા અથવા કાકા — આ પાંચ ગણાય છે.
13.249.7
विवाहाश्च तथा पञ्च तासां धर्मार्थकारणात् ।
कामतश्च मिथो दानमितरेतरकाम्यया ॥ १३.२४९.७ ॥
ધર્મ અને અર્થના કારણે વિવાહ પાંચ પ્રકારના છે; કામથી અને પરસ્પર ઇચ્છાથી પરસ્પર દાન પણ થાય છે.
13.249.8
दत्ता यस्य भवेद्भार्या एतेषां येन केन चित् ।
दातारः सुविमृश्यैव दातुमर्हन्ति नान्यथा ॥ १३.२४९.८ ॥
તેમાંથી જેને જેની પત્ની તરીકે આપવામાં આવે, દાતાઓએ સારી રીતે વિચારીને જ આપવું જોઈએ; અન્યથા નહીં.
13.249.9
उत्तमानां तु वर्णानां मन्त्रवत्पाणिसङ्ग्रहः ।
विवाहकारणं चाहुः शूद्राणां सम्प्रयोगतः ॥ १३.२४९.९ ॥
ઉત્તમ વર્ણો માટે મંત્રો સાથે પાણિગ્રહણ એ વિવાહનું કારણ કહ્યું છે, અને શૂદ્રો માટે સંયોગ.
13.249.10
यदा दत्ता भवेत्कन्या तस्माद्भार्यार्थिने स्वकैः ।
तदाप्रभृति सा नारी दशरात्रं विलज्जया।
मनसा कर्मणा वाचा अनुकूला च सा भवेत् ॥ १३.२४९.१० ॥
પત્નીની ઇચ્છા રાખનારને જ્યારે સંબંધીઓ કન્યા આપે, ત્યારથી તે સ્ત્રી દસ રાત્રિ લજ્જા સાથે મન, કર્મ અને વાણીથી અનુકૂળ રહેવી જોઈએ.
13.249.11
इति भर्तृव्रतं कुर्यात्पतिमुद्दिश्य शोभना ।
तदाप्रभृति सा नारी न कुर्यात्पत्युरप्रियम् ॥ १३.२४९.११ ॥
આ રીતે સુંદર સ્ત્રીએ પતિને લક્ષ્યમાં રાખીને ભર્તૃવ્રતનું પાલન કરવું; તે સમયથી તે સ્ત્રીએ પતિને અપ્રિય કંઈ ન કરવું.
13.249.12
यद्यदिच्छति वै भर्ता ध्रमकामार्थकारणात् ।
तथैवानुप्रिया भूत्वा तथैवोपचरेत्पतिम्।
पतिव्रतात्वं नारीणामेतदेव सनातनम् ॥ १३.२४९.१२ ॥
ધર્મ, કામ અને અર્થના કારણે પતિ જે જે ઇચ્છે તે પ્રિય થઈને કરે, અને એ જ રીતે પતિની સેવા કરે; સ્ત્રીઓનું પતિવ્રતપણું આ જ સનાતન છે.
13.249.13
तादृशी सा भवेन्नित्यं यादृशस्तु भवेत्पतिः ।
शुभाशुभसमाचार एतद्वृत्तं समासतः ॥ १३.२४९.१३ ॥
પતિ જેવો હોય, પત્નીએ પણ સદા તેવી જ થવું જોઈએ. શુભાશુભ આચરણનો આ સંક્ષેપમાં સાર છે.
13.249.14
दैवतं सततं साध्वी भर्तारं या तु पश्यति ।
दैवमेव भवेत्तस्याः पतिरित्यवगम्यते ॥ १३.२४९.१४ ॥
જે સાધ્વી સ્ત્રી પતિને સદા દેવતા તરીકે જુએ છે, તેના માટે પતિ જ દેવ બને છે એમ સમજાય છે.
13.249.15
एतस्मिन्कारणं देव पौराणी श्रूयते श्रुतिः ।
कथयामि प्रसादात्ते शृणु देव समासतः ॥ १३.२४९.१५ ॥
હે દેવ, આનું કારણ પૌરાણિક શ્રુતિમાં સંભળાય છે. આપની કૃપાથી હું સંક્ષેપમાં કહું છું; સાંભળો, હે દેવ.
13.249.16
कस्य चित्त्वथ विप्रस्य भार्ये द्वे हि बभूवतुः ।
तयोरेका धर्मकामा देवानुद्दिश्य भक्तितः ॥ १३.२४९.१६ ॥
કોઈ બ્રાહ્મણને બે પત્નીઓ હતી. તેમાંથી એક ધર્મની ઇચ્છુક હતી અને ભક્તિપૂર્વક દેવતાઓને ઉદ્દેશીને (પૂજા કરતી).
13.249.17
भर्तारमवमत्यैव देवतासु समाहिता ।
चकार विपुलं धर्मं पूजयानाऽर्चयाऽन्वितम् ॥ १३.२४९.१७ ॥
પતિનો અનાદર કરીને તે દેવતાઓમાં એકાગ્ર થઈ અને પૂજા તથા અર્ચનાથી યુક્ત વિપુલ ધર્મનું આચરણ કર્યું.
13.249.18
अपरा धर्मकामा च पतिमुद्दिश्य शोभना ।
भर्तारं दैवतं कृत्वा चकार किल तत्प्रियम् ॥ १३.२४९.१८ ॥
બીજી, ધર્મની ઇચ્છુક અને સુંદર, પતિને ઉદ્દેશીને, પતિને જ દેવ માનીને તેને પ્રિય હોય તે જ કરતી હતી.
13.249.19
एवं विवर्तमाने तु युगपन्मरणेऽध्वनि ।
गते किल महादेव तत्रैका या पतिव्रता।
देवप्रियायां तिष्ठन्त्यां पुण्यलोकं जगाम सा ॥ १३.२४९.१९ ॥
આ રીતે મૃત્યુના માર્ગે બધા એકસાથે પાછા ફરતા હતા ત્યારે, મહાદેવ ગયા પછી, ત્યાં જે એકમાત્ર પતિવ્રતા હતી, દેવપ્રિયા ઊભી હતી ત્યારે, તે પુણ્યલોકમાં ગઈ.
13.249.20
देवप्रिया च तिष्ठन्ती विललाप सुदुःखिता ।
तां यमो लोकपालस्तु बभाषे पुष्कलं वचः ॥ १३.२४९.२० ॥
દેવપ્રિયા ઊભી રહીને અત્યંત દુઃખી થઈ વિલાપ કરવા લાગી; ત્યારે લોકપાલ યમે તેને ગંભીર વચનો કહ્યાં.
13.249.21
मा शुचस्त्वं निवर्तस्व न लोकाः सन्ति तेऽनघे ।
स्वधर्मविमुखा सा त्वं तस्माल्लोका न सन्ति ते ॥ १३.२४९.२१ ॥
શોક ન કર, પાછી ફર; હે નિષ્પાપ, તારા માટે તે લોકો નથી. તું તારા સ્વધર્મથી વિમુખ છે, તેથી તારા માટે તે લોકો નથી.
13.249.22
देवता हि पतिर्नार्याः स्थापिता सर्वदैवतैः ।
अवमत्य शुभे तत्त्वं कथं लोकान्गमिष्यसि ॥ १३.२४९.२२ ॥
સ્ત્રી માટે પતિ જ દેવ છે; આ બધા દેવોએ સ્થાપિત કર્યું છે. હે શુભે, તેનું અપમાન કરીને તું તે લોકોમાં કેવી રીતે જઈશ?
13.249.23
मोहेनि त्वं वरारोहे न जानीषे स्वदैवतम् ।
पतिमत्या स्त्रिया कार्यो धर्मः पत्यर्पणस्त्विति ॥ १३.२४९.२३ ॥
હે સુંદર કટિવાળી, મોહથી તું તારા દેવને જાણતી નથી. પતિવ્રતા સ્ત્રીનો ધર્મ પતિને અર્પિત રહેવું છે; આ જ કરવાનું છે.
13.249.24
तस्मात्त्वं हि निवर्तस्व कुरु पत्याश्रितं हितम् ।
तदा गन्तासि लोकांस्तान्यान्गच्छन्ति पतिव्रताः।
नान्यथा शक्यते प्राप्तुं पतीनां लोकमुत्तमम् ॥ १३.२४९.२४ ॥
તેથી તું પાછી ફર; પતિ પર આધારિત હિતકારી કાર્ય કર. ત્યારે પતિવ્રતાઓ જે લોકોમાં જાય છે તે લોકોમાં તું જઈશ. નહિ તો પતિઓના ઉત્તમ લોકને પામવું શક્ય નથી.
13.249.25
यमेनैवंविधं चोक्ता निवृत्ता पुनरेव सा ।
बभूव पतिमालम्ब्य पतिप्रियपरायणा ॥ १३.२४९.२५ ॥
યમે આમ કહ્યા પછી તે ફરી પાછી વળી; પતિને વળગીને પતિપ્રિયમાં તત્પર થઈ ગઈ.
13.249.26
एवमेतन्महगादेव दैवतं हि स्त्रियाः पतिः ।
तस्मात्पतिपरा भूत्वा पतीनुपचरेदिति ॥ १३.२४९.२६ ॥
આ આમ જ છે; સ્ત્રી માટે પતિ જ દેવતા છે. તેથી પતિપરાયણ થઈને પતિની સેવા કરવી.