महाभारत · अध्याय 13.249
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.249.1
एवं ब्रुवन्त्यां स्त्रीधर्मं देव्यां देवस्य शासनात् ।
ऋषिगन्धर्वयक्षाणां योषितश्चाप्सरोगणाः ॥ १३.२४९.१ ॥
देवी असे स्त्रीधर्म सांगत असताना, देवाच्या आज्ञेने ऋषी, गंधर्व व यक्ष यांच्या स्त्रिया आणि अप्सरांचे समूह (तेथे आले).
13.249.2
नागभूतस्त्रियश्चैव नद्यश्चैव समागताः ।
श्रुतुकामाः परं वाक्यं सर्वाः पर्यवतस्थिरे ॥ १३.२४९.२ ॥
नागस्त्रिया आणि नद्याही एकत्र आल्या; सर्वजणी उत्तम वचन ऐकण्याच्या इच्छेने सभोवती उभ्या राहिल्या.
13.249.3
उमादेवी मुदा युक्ता पुज्यमानाऽङ्गनागणैः ।
आनृशंस्यपरा देवी सततं स्त्रीगणं प्रति ॥ १३.२४९.३ ॥
उमादेवी आनंदाने युक्त, स्त्रीगणांनी पूजलेली, दयाळू देवी स्त्रीगणाविषयी सतत (करुणाशील होती).
13.249.4
स्त्रीगणस्य हितार्थाय भवप्रियचिकीर्षया ।
वक्तुं वचनमारेभे स्त्रीणां धर्माश्रयान्वितम् ॥ १३.२४९.४ ॥
स्त्रीगणाच्या हितासाठी, भव (शिव) यांना प्रिय करण्याच्या इच्छेने, स्त्रियांच्या धर्माश्रयाने युक्त वचन सांगण्यास त्या आरंभ करत्या झाल्या.
13.249.5
भगवन्सर्वभूतेश श्रूयतां वचनं मम ।
ऋतुप्राप्ता सुशुद्दा या कन्या सेत्यभिधीयते ॥ १३.२४९.५ ॥
हे भगवान, सर्वभूतांच्या ईशा, माझे वचन ऐका. जी कन्या ऋतुप्राप्त झाली आणि अत्यंत शुद्ध आहे, तिलाच कन्या म्हणतात.
13.249.6
तां तु कन्यां पिता माता भ्राता मातुल एव वा ।
पितृव्यश्चैव पञ्चते दातुं प्रभवतां गताः ॥ १३.२४९.६ ॥
त्या कन्येचे दान करण्याचा अधिकार असलेले पिता, माता, भाऊ, मामा किंवा काका हे पाच जण मानले गेले आहेत.
13.249.7
विवाहाश्च तथा पञ्च तासां धर्मार्थकारणात् ।
कामतश्च मिथो दानमितरेतरकाम्यया ॥ १३.२४९.७ ॥
धर्म आणि अर्थाच्या कारणास्तव विवाह पाच प्रकारचे आहेत; काम व परस्पर इच्छेनुसार परस्पर दानही होते.
13.249.8
दत्ता यस्य भवेद्भार्या एतेषां येन केन चित् ।
दातारः सुविमृश्यैव दातुमर्हन्ति नान्यथा ॥ १३.२४९.८ ॥
यांना कोणाला कोणाची पत्नी म्हणून दिले जाईल, दात्यांनी नीट विचार करूनच द्यावे; अन्यथा नाही.
13.249.9
उत्तमानां तु वर्णानां मन्त्रवत्पाणिसङ्ग्रहः ।
विवाहकारणं चाहुः शूद्राणां सम्प्रयोगतः ॥ १३.२४९.९ ॥
उत्तम वर्णांसाठी मंत्रांसह पाणिग्रहण हेच विवाहाचे कारण मानले आहे, आणि शूद्रांसाठी संयोग हे कारण सांगितले आहे.
13.249.10
यदा दत्ता भवेत्कन्या तस्माद्भार्यार्थिने स्वकैः ।
तदाप्रभृति सा नारी दशरात्रं विलज्जया।
मनसा कर्मणा वाचा अनुकूला च सा भवेत् ॥ १३.२४९.१० ॥
पत्नीची इच्छा करणाऱ्याला जेव्हा तिचे नातेवाईक कन्या देतात, तेव्हापासून ती स्त्री दहा रात्री लाजेने, मन, कर्म व वाणीने अनुकूल असावी.
13.249.11
इति भर्तृव्रतं कुर्यात्पतिमुद्दिश्य शोभना ।
तदाप्रभृति सा नारी न कुर्यात्पत्युरप्रियम् ॥ १३.२४९.११ ॥
अशा प्रकारे सुंदर स्त्रीने पतीला लक्ष्य करून भर्तृव्रत पाळावे; त्या क्षणापासून त्या स्त्रीने पतीला अप्रिय असे काहीही करू नये.
13.249.12
यद्यदिच्छति वै भर्ता ध्रमकामार्थकारणात् ।
तथैवानुप्रिया भूत्वा तथैवोपचरेत्पतिम्।
पतिव्रतात्वं नारीणामेतदेव सनातनम् ॥ १३.२४९.१२ ॥
धर्म, काम व अर्थाच्या कारणास्तव पती जे जे इच्छितो तसेच पत्नीने प्रिय होऊन, तसेच पतीची सेवा करावी; स्त्रियांचे पतिव्रतत्व हेच सनातन आहे.
13.249.13
तादृशी सा भवेन्नित्यं यादृशस्तु भवेत्पतिः ।
शुभाशुभसमाचार एतद्वृत्तं समासतः ॥ १३.२४९.१३ ॥
पती जसा असेल, पत्नीनेही सदैव तसेच असावे. शुभाशुभ आचरणाचा हा संक्षेपाने सारांश आहे.
13.249.14
दैवतं सततं साध्वी भर्तारं या तु पश्यति ।
दैवमेव भवेत्तस्याः पतिरित्यवगम्यते ॥ १३.२४९.१४ ॥
जी साध्वी पत्नी सदैव पतीकडे देवाप्रमाणे पाहते, तिच्यासाठी पतीच देव होतो, असे जाणले जाते.
13.249.15
एतस्मिन्कारणं देव पौराणी श्रूयते श्रुतिः ।
कथयामि प्रसादात्ते शृणु देव समासतः ॥ १३.२४९.१५ ॥
हे देवा, याचे कारण पौराणिक श्रुतीत ऐकले जाते. आपल्या कृपेने मी संक्षेपाने सांगते; ऐका, हे देवा.
13.249.16
कस्य चित्त्वथ विप्रस्य भार्ये द्वे हि बभूवतुः ।
तयोरेका धर्मकामा देवानुद्दिश्य भक्तितः ॥ १३.२४९.१६ ॥
एका ब्राह्मणाला दोन पत्न्या होत्या. त्यांपैकी एक धर्माची इच्छा करणारी होती आणि भक्तीने देवतांना उद्देशून (उपासना करीत असे).
13.249.17
भर्तारमवमत्यैव देवतासु समाहिता ।
चकार विपुलं धर्मं पूजयानाऽर्चयाऽन्वितम् ॥ १३.२४९.१७ ॥
पतीचा अनादर करून ती देवतांच्या ठायी एकाग्र झाली आणि पूजा व अर्चनेसह विपुल धर्माचरण केले.
13.249.18
अपरा धर्मकामा च पतिमुद्दिश्य शोभना ।
भर्तारं दैवतं कृत्वा चकार किल तत्प्रियम् ॥ १३.२४९.१८ ॥
दुसरी, धर्माची इच्छा करणारी आणि सुंदर, पतीला उद्देशून, पतीलाच देव मानून त्याला प्रिय तेच करीत असे.
13.249.19
एवं विवर्तमाने तु युगपन्मरणेऽध्वनि ।
गते किल महादेव तत्रैका या पतिव्रता।
देवप्रियायां तिष्ठन्त्यां पुण्यलोकं जगाम सा ॥ १३.२४९.१९ ॥
अशा प्रकारे मृत्यूच्या मार्गावर सर्वजण एकाच वेळी परतत असताना, महादेव गेल्यावर, तेथे जी एकटी पतिव्रता होती, देवप्रिया उभी असताना ती पुण्यलोकी गेली.
13.249.20
देवप्रिया च तिष्ठन्ती विललाप सुदुःखिता ।
तां यमो लोकपालस्तु बभाषे पुष्कलं वचः ॥ १३.२४९.२० ॥
देवप्रिया उभी राहून अत्यंत दुःखी होऊन विलाप करू लागली, तेव्हा लोकपाल यम तिला गंभीर शब्द बोलला.
13.249.21
मा शुचस्त्वं निवर्तस्व न लोकाः सन्ति तेऽनघे ।
स्वधर्मविमुखा सा त्वं तस्माल्लोका न सन्ति ते ॥ १३.२४९.२१ ॥
शोक करू नकोस, परत जा; हे निष्पापे, तुझ्यासाठी ते लोक नाहीत. तू आपल्या स्वधर्मापासून विमुख झाली आहेस, म्हणून तुझ्यासाठी ते लोक नाहीत.
13.249.22
देवता हि पतिर्नार्याः स्थापिता सर्वदैवतैः ।
अवमत्य शुभे तत्त्वं कथं लोकान्गमिष्यसि ॥ १३.२४९.२२ ॥
स्त्रीसाठी पतीच देव आहे; हे सर्व देवांनी स्थापित केले आहे. हे शुभे, त्याचा अवमान करून तू त्या लोकांत कशी जाशील?
13.249.23
मोहेनि त्वं वरारोहे न जानीषे स्वदैवतम् ।
पतिमत्या स्त्रिया कार्यो धर्मः पत्यर्पणस्त्विति ॥ १३.२४९.२३ ॥
हे सुंदर कमरेच्या, मोहामुळे तू आपले दैवत जाणत नाहीस. पतिव्रता स्त्रीचा धर्म पतीला अर्पण राहणे हाच आहे; हेच करावयाचे आहे.
13.249.24
तस्मात्त्वं हि निवर्तस्व कुरु पत्याश्रितं हितम् ।
तदा गन्तासि लोकांस्तान्यान्गच्छन्ति पतिव्रताः।
नान्यथा शक्यते प्राप्तुं पतीनां लोकमुत्तमम् ॥ १३.२४९.२४ ॥
म्हणून तू परत जा; पतीवर अवलंबून असलेले हितकारक कर्म कर. तेव्हा पतिव्रता जातात त्या लोकांत तू जाशील. अन्यथा पतींचा उत्तम लोक मिळवणे शक्य नाही.
13.249.25
यमेनैवंविधं चोक्ता निवृत्ता पुनरेव सा ।
बभूव पतिमालम्ब्य पतिप्रियपरायणा ॥ १३.२४९.२५ ॥
यमाने असे सांगितल्यावर ती पुन्हा परत फिरली; पतीला धरून, पतीच्या प्रियात तत्पर झाली.
13.249.26
एवमेतन्महगादेव दैवतं हि स्त्रियाः पतिः ।
तस्मात्पतिपरा भूत्वा पतीनुपचरेदिति ॥ १३.२४९.२६ ॥
हे असेच आहे; स्त्रीसाठी पतीच दैवत आहे. म्हणून पतिपरायण होऊन पतींची सेवा करावी.