महाभारत · अध्याय 13.257
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.257.1
कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा जनाधिप ।
कं वा धर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते ॥ १३.२५७.१ ॥
हे जनाधिपा, ब्राह्मणपूजेत कोणते फळ पाहून, किंवा कोणता धर्मोदय मानून तुम्ही त्यांचा सत्कार करता, हे महामते?
13.257.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत ॥ १३.२५७.२ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — पवन (वायू) आणि अर्जुन यांचा संवाद, हे भारता.
13.257.3
सहस्रभुजभृच्छ्रीमान्कार्तवीर्योऽभवत्प्रभुः ।
अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबलः ॥ १३.२५७.३ ॥
हजार बाहू धारण करणारा श्रीमान कार्तवीर्य या सर्व लोकांचा प्रभू होता; तो महाबली माहिष्मती येथे (राज्य करीत होता).
13.257.4
स तु रत्नाकरवतीं सप्तद्वीपां ससागराम् ।
शशास पृथिवीं सर्वां हैहयः सत्यविक्रमः ॥ १३.२५७.४ ॥
तो सत्यपराक्रमी हैहय रत्नाकरांनी युक्त, सात द्वीपे व सागरांसह सर्व पृथ्वीवर राज्य करीत असे.
13.257.5
स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कर्मणे ।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च ॥ १३.२५७.५ ॥
त्याने आपले स्वतःचे धन त्या कर्मासाठी दत्तात्रेयाला दिले; क्षत्रधर्माला पुढे ठेवून, विनय व शास्त्रज्ञानही लक्षात घेऊन.
13.257.6
आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम् ।
न्यमन्त्रयत संतुष्टो द्विजश्चैनं वरैस्त्रिभिः ॥ १३.२५७.६ ॥
कृतवीर्याच्या पुत्राने त्या मुनीला आराधून प्रसन्न केले; संतुष्ट झालेल्या त्या द्विजाने त्याला तीन वरांनी सन्मानित केले.
13.257.7
स वरैश्छन्दितस्तेन नृपो वचनमब्रवीत् ।
सहस्रबाहुता मेऽस्तु यूपमध्ये ग्रहो यथा ॥ १३.२५७.७ ॥
त्याच्या वरांनी विनंती केलेला तो राजा म्हणाला - मला हजार बाहू असोत, यूपाच्या मध्यभागी ग्रह असावा तसे.
13.257.8
मम बाहुसहस्रं तु पश्यन्तां सैनिका रणे ।
विक्रमेणि महीं कृत्स्नां जयेयं संशितव्रत ॥ १३.२५७.८ ॥
माझे हजार बाहू रणांगणात सैनिकांनी पाहावेत; पराक्रमाने मी संपूर्ण पृथ्वी जिंकावी, हे दृढव्रता.
13.257.9
तां च धर्मेण सम्प्राप्य पालयेयमतन्द्रितः ।
चतुर्थं तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तम ॥ १३.२५७.९ ॥
ते धर्माने मिळवून मी आळस न करता त्याचे पालन करावे; हे श्रेष्ठ द्विजा, चौथा वर मी तुमच्याकडे मागतो.
13.257.10
तं ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दित ।
अनुशाशन्तु मां सन्तो मिथ्यावृत्तं त्वदाश्रयम् ॥ १३.२५७.१० ॥
हे निर्दोषा, माझ्यावर अनुग्रह करण्यासाठी ते मला देण्यास तू योग्य आहेस; सज्जनांनी मला शिकवावे, जो खोटे वर्तन असलेला तुझ्या आश्रयाला आहे त्याला.
13.257.11
इत्युक्तः स द्विजः प्राह तथास्त्विति नराधिपम् ।
एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजसः ॥ १३.२५७.११ ॥
असे विचारले गेलेला तो द्विज राजाला म्हणाला - तसेच होवो; अशा रीतीने त्या दीप्ततेजस्वीचे ते वर पूर्ण झाले.
13.257.12
गतः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिम् ।
अब्रवीद्वीर्यसंमोहात्को वाऽस्ति सदृशो मम ॥ १३.२५७.१२ ॥
तो प्रज्वलित सूर्याइतक्या तेजाच्या रथावर आरूढ होऊन गेला आणि पराक्रमाच्या मोहाने म्हणाला - माझ्यासमान कोण आहे?
13.257.13
धैर्यैर्वीर्यैर्यशःशौर्यौर्विक्रमेणौजसाऽपि वा ।
तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणी ॥ १३.२५७.१३ ॥
धैर्य, वीर्य, यश, शौर्य, पराक्रम वा ओज यांच्याद्वारे—त्याच्या बोलण्याच्या शेवटी आकाशात एक अशरीरी वाणी बोलली.
13.257.14
न त्वं मूढ विजानीषे ब्राह्मणं क्षत्रियाद्वरम् ।
सहितो ब्राह्मणेनेह क्षत्रियः शास्ति वै प्रजाः ॥ १३.२५७.१४ ॥
हे मूर्खा, तुला कळत नाही—ब्राह्मण क्षत्रियापेक्षा श्रेष्ठ आहे. येथे ब्राह्मणासह मिळूनच क्षत्रिय प्रजेवर राज्य करतो.
13.257.15
कुर्यां भूतानि तुष्टोऽहं क्रुद्धो नाशं तथा नये ।
कर्म्णा मनसा वाचा न मत्तोस्ति वरो द्विजः ॥ १३.२५७.१५ ॥
मी प्रसन्न झालो तर प्राणी निर्माण करीन, क्रुद्ध झालो तर त्यांचा नाश करीन. कर्म, मन आणि वाणी यांनी माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ द्विज नाही.
13.257.16
पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीयः क्षत्रियोत्तरः ।
त्वयोक्तौ हेतुयुक्तौ तौ विशेषस्तत्र दृश्यते ॥ १३.२५७.१६ ॥
पहिला वाद ब्राह्मणावर संपतो; दुसरा क्षत्रियावर संपतो. तू सांगितलेले ते दोन्ही हेतुयुक्त आहेत; त्यांच्यात भेद दिसतो.
13.257.17
ब्राह्मणाः संश्रिताः क्षत्रं न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम् ।
श्रिता ब्रह्मोपधा विप्राः खादन्ति क्षत्रियान्भुवि ॥ १३.२५७.१७ ॥
ब्राह्मण क्षत्रावर अवलंबून आहेत; क्षत्र ब्राह्मणावर अवलंबून नाही. ब्रह्माच्या आडून आश्रय घेतलेले विप्र पृथ्वीवर क्षत्रियांना खाऊन टाकतात.
13.257.18
क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्मः प्रजानां परिपालनम् ।
क्षत्राद्वृत्तिर्ब्राह्मणानां तैः कथं ब्राह्मणो वरः ॥ १३.२५७.१८ ॥
क्षत्रियांमध्ये धर्म आश्रित आहे—प्रजेचे पालन. ब्राह्मणांची उपजीविका क्षत्रियांपासून आहे. मग त्यांच्यापेक्षा ब्राह्मण श्रेष्ठ कसा?
13.257.19
सर्वभूतप्रधानांस्तान्भैक्षवृत्तीनहं सदा ।
आत्मसम्भावितान्विप्रान्स्थापयाम्यात्मनो वशे ॥ १३.२५७.१९ ॥
सर्व भूतांमध्ये श्रेष्ठ, भिक्षावृत्तीने जगणाऱ्या, स्वाभिमानी त्या ब्राह्मणांना मी सदैव माझ्या वशात ठेवतो.
13.257.20
कथितं त्वनयाऽसत्यं गायन्त्या कन्यया दिवि ।
विजेष्याम्यवशान्सर्वान्ब्राह्मणांश्चर्मवाससः ॥ १३.२५७.२० ॥
स्वर्गात गाणाऱ्या त्या कन्येने सांगितलेले असत्य होते. चर्मवस्त्र परिधान करणाऱ्या, वश न होणाऱ्या सर्व ब्राह्मणांना मी जिंकीन.
13.257.21
न च मां च्यावयेद्राष्ट्रात्त्रिषु लोकेषु कश्चन ।
देवो वा मानुषो वाऽपि तस्माज्ज्येष्ये द्विजानहम् ॥ १३.२५७.२१ ॥
तिन्ही लोकांत कोणीही — देव असो वा मानव — मला या राष्ट्रातून हटवू शकणार नाही. म्हणून मी द्विजांना जिंकीन.
13.257.22
अद्य ब्रह्मोत्तरं लोकं करिष्ये क्षत्रियोत्तरम् ।
नहि मे संयुगे कश्चित्सोढुमुत्सहते बलम् ॥ १३.२५७.२२ ॥
आज मी या जगाला ब्राह्मणांपेक्षा क्षत्रियांना वरचढ करीन. युद्धात माझे बल सहन करण्याचे धाडस कोणाचेही नाही.
13.257.23
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा वित्रस्ताऽभून्निशाचरी ।
अथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत ॥ १३.२५७.२३ ॥
अर्जुनाचे बोल ऐकून ती निशाचरी भयभीत झाली. तेव्हा आकाशात उभा असलेला वायू तिला म्हणाला.
13.257.24
त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु ।
एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षोभो भविष्यति ॥ १३.२५७.२४ ॥
हा कलुषित भाव सोडून दे; ब्राह्मणांना नमस्कार कर. यांच्याप्रती पाप केल्यास राष्ट्रात क्षोभ होईल.
13.257.25
अथ च त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजाः ।
निरसिष्यन्ति ते राष्ट्राद्धतोत्साहा महाबलाः ॥ १३.२५७.२५ ॥
हे महीपाला, द्विज तुला शांत करतील; आणि उत्साह हरवलेले महाबल तुला राष्ट्रातून हाकलून देतील.
13.257.26
तं राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुतः ।
वायुर्वै देवदूतोस्मि हितं त्वां प्रब्रवीम्यहम् ॥ १३.२५७.२६ ॥
राजाने त्याला विचारले, 'तू कोण आहेस?' तेव्हा मारुत त्याला म्हणाला, 'मी वायू, देवांचा दूत आहे; तुझ्या हितासाठी मी सांगतो.'
13.257.27
अहो त्वयाऽयं विप्रेषु भक्तिरागः प्रदर्शितः ।
यादृशं पृथिवीभूतं तादृशं ब्रूहि मे द्विजम् ॥ १३.२५७.२७ ॥
अहो! ब्राह्मणांबद्दल तू ही भक्तिप्रेम दाखवलेस. पृथ्वीवरील माणसासारख्या एका द्विजाबद्दल मला सांग.
13.257.28
वायोर्वा सदृशं किञ्चिद्ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम् ।
अपां वै सदृशं वह्नेः सूर्यस्य नभसोऽपि वा ॥ १३.२५७.२८ ॥
वायूसारखा, किंवा दुसऱ्या कशासारखा एखादा उत्तम ब्राह्मण सांग — पाण्यासारखा, अग्नीसारखा, सूर्यासारखा किंवा आकाशासारखा.