મહાભારત · અધ્યાય 13.263
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.263.1
ब्राह्मणानर्चसे राजन्सततं संशितव्रतान् ।
कं तु धर्मोदयं दृष्ट्वा तानर्चसि जनाधिप ॥ १३.२६३.१ ॥
હે રાજન, કઠોર વ્રત પાળનારા બ્રાહ્મણોનો તમે સદા આદર કરો છો. હે જનાધિપ, ધર્મના કયા ઉદયને જોઈને તમે તેમની પૂજા કરો છો?
13.263.2
कां वा ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा महाव्रत ।
तानर्चसि महाबाहो सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ १३.२६३.२ ॥
હે મહાવ્રત, બ્રાહ્મણપૂજામાં કયું ફળ જોઈને તમે તેમનો આદર કરો છો? હે મહાબાહો, એ બધું મને કહો.
13.263.3
एष ते केशवः सर्वमाख्यास्यति महामतिः ।
व्युष्टिं ब्राह्मणपूजायां दृष्ट्वा व्युष्टिं महाव्रत ॥ १३.२६३.३ ॥
આ મહામતિ કેશવ તમને બધું કહેશે. હે મહાવ્રત, બ્રાહ્મણપૂજામાં દેખાતું ફળ તેઓ જ સમજાવશે.
13.263.4
बलं श्रोत्रे वाङ्मनश्चक्षुषी च ।
ज्ञानं तथा नविशुद्धं ममाद्य।
देहन्यासो नातिचिरान्मतो मे ।
न चातितूर्णं सविताऽद्य याति ॥ १३.२६३.४ ॥
મારું બળ, કાન, વાણી, મન, આંખો અને જ્ઞાન આજે શુદ્ધ નથી. મને લાગે છે કે દેહત્યાગ બહુ દૂર નથી; આજે સૂર્ય પણ અતિ ઝડપથી જતો નથી.
13.263.5
उक्ता धर्मा ये पुराणे महान्तो ।
राजन्विप्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
येये शूद्राणां धर्ममुपासते ते ।
तानेव कृष्णदुपशिक्षस्व पार्थः ॥ १३.२६३.५ ॥
હે રાજન, પુરાણોમાં મહાપુરુષોએ કહેલા ધર્મો, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રો જે ધર્મનું પાલન કરે છે, તે ધર્મો, હે પાર્થ, કૃષ્ણ પાસેથી જ શીખો.
13.263.6
अहं ह्येनं वेद्मि तत्त्वेन कृष्णं ।
योऽयं हि यच्चास्य बलं पुराणम्।
अमेयात्मा केशवः कौरवेन्द्र ।
सोयं धर्मं वक्ष्यति सर्वमेतत् ॥ १३.२६३.६ ॥
હું આ કૃષ્ણને તત્ત્વથી જાણું છું, તેમનું પ્રાચીન બળ પણ જાણું છું. હે કૌરવેન્દ્ર, અમિતાત્મા કેશવ જ આ સર્વ ધર્મ કહેશે.
13.263.7
कृष्णः पृथ्वीमसृजत्स्वं दिवं च ।
कृष्णस्यि देहान्मेदिनी सम्बभूव।
वराहोऽयं भीमबलः पुराणः ।
स पर्वतान्व्यसृजद्वै दिशश्च ॥ १३.२६३.७ ॥
કૃષ્ણે પૃથ્વી અને પોતાનું સ્વર્ગ રચ્યું. કૃષ્ણના દેહમાંથી જ મેદિની (પૃથ્વી) ઉત્પન્ન થઈ. ભયંકર બળવાન આ પ્રાચીન વરાહે પર્વતો અને દિશાઓ રચી.
13.263.8
अस्माद्वायुश्चान्तरिक्षं दिवं च ।
दिशश्चतस्रो विदिशश्चतस्रः।
सृष्टिस्तथैवेयमनुप्रसूता ।
स निर्ममे विश्वमिदं पुराणः ॥ १३.२६३.८ ॥
આમાંથી વાયુ, અંતરિક્ષ અને સ્વર્ગ ઉત્પન્ન થયાં; ચાર દિશાઓ અને ચાર વિદિશાઓ. આ રીતે જ આ સૃષ્ટિ ક્રમશઃ પ્રગટી. તે પુરાતન પુરુષે આ વિશ્વનું નિર્માણ કર્યું.
13.263.9
अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूतं ।
यत्रोत्पन्नः स्वयमेवामितौजाः।
येनाच्छिन्नं तत्तमः पार्थ घोरं ।
यत्र तिष्ठन्त्यर्णवास्तच्छयानाः ॥ १३.२६३.९ ॥
તેમની નાભિમાંથી કમળ પ્રગટ્યું; તેમાં અમિતતેજસ્વી પોતે જ જન્મ્યા. જેના વડે તે ઘોર અંધકાર છેદાયો, હે પાર્થ; જ્યાં સમુદ્રો તેમના પર શયન કરીને સ્થિત રહે છે.
13.263.10
कृते युगे धर्म आसीत्समग्र-
स्त्रेताकाले यज्ञमनुप्रपन्नः।
बलं त्वासीद्द्वापरे पार्थ कृष्णः ।
कलौ त्वधर्मः क्षितिमेवाजगाम ॥ १३.२६३.१० ॥
કૃતયુગમાં ધર્મ સંપૂર્ણ હતો; ત્રેતાયુગમાં તે યજ્ઞનો આશ્રય લેતો હતો. હે પાર્થ, દ્વાપરયુગમાં બળ હતું; કલિયુગમાં અધર્મ પૃથ્વી પર આવ્યો.
13.263.11
स एव पूर्वं निजघान दैत्या-
न्स एव देवश्च बभूव सम्राट्।
स भूतानां भावनो भूतभव्यः ।
स विश्वस्यास्य जगतश्चाभिगोप्ताः ॥ १३.२६३.११ ॥
પૂર્વે તેમણે જ દૈત્યોનો સંહાર કર્યો; તેઓ જ દેવ અને સમ્રાટ બન્યા. તેઓ જ પ્રાણીઓના ઉત્પત્તિકર્તા, ભૂત અને ભવિષ્ય છે; આ વિશ્વ અને જગતના રક્ષક પણ તેઓ જ છે.
13.263.12
यदा धर्मो ग्लाति वंशे सुराणां ।
तदा कृष्णो जायते मानुषेषु।
धर्मे स्थित्वा स तु वै भावितात्मा ।
परांश्च लोकानपराश्च पाति ॥ १३.२६३.१२ ॥
દેવવંશમાં ધર્મ ક્ષીણ થાય ત્યારે કૃષ્ણ મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે. ધર્મમાં સ્થિર રહેલો તે શુદ્ધાત્મા ઊંચા અને નીચા બંને લોકોનું રક્ષણ કરે છે.
13.263.13
त्याज्यांस्त्यक्त्वा चासुराणां वधेन ।
कार्याकार्ये कारणं चैव पाति।
कृतं करिष्यत्क्रियते च देवो ।
राहुं सोमं विद्धि च शक्रमेनम् ॥ १३.२६३.१३ ॥
અસુરોનો વધ કરીને, ત્યાજ્યોનો ત્યાગ કરીને, તે કાર્ય અને અકાર્યનું કારણ બનીને રક્ષણ કરે છે. જે કર્યું, કરશે અને કરાય છે તે દેવ છે; તેમને રાહુ, સોમ અને શક્ર જાણો.
13.263.14
स विश्वकर्मा स हि विश्वरूपः ।
स विश्वबुग्विश्वसृग्विश्वजिच्च।
स शूलभृच्छोणितभृत्कराल-
स्तं कर्मभिर्विदितं वै स्तुवन्ति ॥ १३.२६३.१४ ॥
તેઓ જ વિશ્વકર્મા છે, તેઓ જ વિશ્વરૂપ છે. તેઓ જ વિશ્વને જાણનાર, વિશ્વનું સર્જન કરનાર અને વિશ્વને જીતનાર છે; તેઓ જ ત્રિશૂલધારી, રક્તધારી અને ભયંકર છે. કર્મોથી જાણાયેલા તેમની લોકો સ્તુતિ કરે છે.
13.263.15
तं गन्धर्वाणामप्सरसां च नित्य-
मुपतिष्ठन्ते विबुधानां शतानि।
तं राक्षसाश्च परिसंवदन्ति ।
राजन्यानां स विजिगीषुरेकः ॥ १३.२६३.१५ ॥
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને દેવોના સેંકડો સમૂહો સદા તેમની સેવામાં હાજર રહે છે. રાક્ષસો પણ તેમની વિશે વાત કરે છે; રાજાઓમાં વિજય ઇચ્છનાર તેઓ એકલા છે.
13.263.16
तमध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति ।
रथन्तरे सामगाश्च स्तुवन्ति।
तं ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैः स्तुवन्ति ।
तस्मै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ १३.२६३.१६ ॥
યજ્ઞમાં શંસિતારો તેમની સ્તુતિ કરે છે; રથંતર સામમાં સામગાયકો પણ તેમની સ્તુતિ કરે છે. બ્રાહ્મણો બ્રહ્મમંત્રોથી તેમની સ્તુતિ કરે છે; અધ્વર્યુઓ તેમને માટે હવિ તૈયાર કરે છે.
13.263.17
स पौराणीं ब्रह्मगुहां प्रविष्टो ।
महीसत्रं भारताग्रे ददर्श।
स चैव गामुद्दधाराग्र्यकर्मा ।
विक्षोभ्य दैत्यानुरगान्दानवांश्च ॥ १३.२६३.१७ ॥
તેઓ પ્રાચીન બ્રહ્મગુહામાં પ્રવેશીને ભારતોમાં અગ્રણી તરીકે મહીસત્ર જોતા થયા. તે જ શ્રેષ્ઠકર્મા પૃથ્વીને ઊંચકી લેતા થયા; દૈત્યો, નાગો અને દાનવોને ક્ષોભ પમાડ્યા.
13.263.18
तं घोषार्थे गीर्भिरिन्द्राः स्तुवन्ति ।
स चापीशो भारतैकः पशूनाम्।
तस्य भक्षान्विविधान्वेदयन्ति ।
तमेवाजौ वाहनं वेदयन्ति ॥ १३.२६३.१८ ॥
ગાયોના કલ્યાણ માટે ઇન્દ્રો તેમની સ્તુતિ સ્તોત્રોથી કરે છે. તેઓ જ પશુઓના ઈશ્વર છે, ભારતોમાં એકમાત્ર. તેમના વિવિધ ભોજનો જાહેર કરવામાં આવે છે; યુદ્ધમાં તેમને જ વાહન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
13.263.19
तस्यान्तरिक्षं पृथिवी दिवं च ।
सर्वं वशे तिष्ठति शाश्वतस्य।
स कुम्भे रेतः ससृजे सुराणां ।
यत्रोत्पन्नमृषिमाहुर्वसिष्ठम् ॥ १३.२६३.१९ ॥
તે શાશ્વતના વશમાં અંતરિક્ષ, પૃથ્વી અને સ્વર્ગ સર્વ સ્થિત છે. તેમણે કુંભમાં દેવોનું રેતસ છોડ્યું; તેમાંથી જન્મેલા ઋષિને વસિષ્ઠ કહે છે.
13.263.20
स मातरिश्वा विभुरश्ववाजी ।
स रश्मिवान्सविता चादिदेवः।
तेनासुरा विजिताः सर्व एव ।
तद्विक्रान्तैर्विजितानीह त्रीणि ॥ १३.२६३.२० ॥
તે જ માતરિશ્વા, વિભુ, અશ્વ જેવા વેગવાન છે. તે જ કિરણવાળા સવિતા અને આદિદેવ છે. તેમના દ્વારા સર્વ અસુરો જીતાયા; તેમના પરાક્રમથી અહીં ત્રણેય લોક જીતાયા.
13.263.21
स देवानां मानुषाणां पितॄणां ।
तमेवाहुर्यज्ञविदां वितानम्।
स एव कालं विभजन्नुदेति ।
तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे ॥ १३.२६३.२१ ॥
તે દેવો, મનુષ્યો અને પિતૃઓના છે; યજ્ઞ જાણનારા તેમને જ યજ્ઞવિતાન કહે છે. તે જ કાળને વિભાજિત કરતાં ઉદય પામે છે; તેમના ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયન એ બે માર્ગ છે.
13.263.22
तस्यैवोर्ध्वं तिर्यगधश्चरन्ति ।
गभस्तयो मेदिनीं भासयन्तः।
तं ब्राह्मणा वेदविदो जुषन्ति ।
तस्यादित्यो गामुपयुज्य भाति ॥ १३.२६३.२२ ॥
તેમના કિરણો ઉપર, આડા અને નીચે ફરે છે, પૃથ્વીને પ્રકાશિત કરે છે. વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણો તેમની જ સેવા કરે છે; તેમનો આદિત્ય પૃથ્વી સાથે જોડાઈને પ્રકાશે છે.
13.263.23
स मासिमास्यध्वरकृद्विधत्ते ।
तमध्वरे वेदविदः पठन्ति।
स एवोक्तश्चक्रमिदं त्रिनाभि ।
सप्ताश्वयुक्तं वहते वै त्रिधामा ॥ १३.२६३.२३ ॥
તે જ મહિને મહિને યજ્ઞ કરાવનાર છે; યજ્ઞમાં વેદ જાણનારા તેમનું જ પઠન કરે છે. તે જ આ ત્રિનાભિ ચક્ર કહેવાય છે, જે સાત ઘોડાઓ જોડાયેલું તે વહન કરે છે — તે ત્રિધામા છે.
13.263.24
कृष्णं सदा पार्थ कर्तारमेहि ॥ १३.२६३.२४ ॥
હે પાર્થ, હંમેશાં કૃષ્ણને કર્તા માનીને તેમની પાસે આવ.
13.263.25
स एकदा कक्षगतो महात्मा ।
तुष्टो विभुः खाण्डवे धूमकेतुः।
स राक्षसानुरगांश्चावजित्य ।
सर्वत्रगः सर्वमग्नौ जुहोति ॥ १३.२६३.२५ ॥
તે મહાત્મા એક વાર વનમાં ગયા; સંતુષ્ટ, સર્વવ્યાપી ધૂમકેતુ (અગ્નિ) ખાંડવમાં રાક્ષસો અને સર્પોને જીતીને, સર્વત્ર વિચરતાં, અગ્નિમાં સર્વ આહુતિ આપે છે.
13.263.26
स एव पार्थाय श्वेतमश्वं प्रायच्छ-
त्स एवाश्वानथ सर्वांश्चकार।
सबन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्र-
स्त्रिवृच्छिराश्चतुरश्वस्त्रिनाभिः ॥ १३.२६३.२६ ॥
તેમણે જ પાર્થને શ્વેત અશ્વ આપ્યો; તેમણે જ બધા અશ્વો બનાવ્યા. તેમના રથને ત્રણ પૈડાં, ત્રણ ભાગનું શિખર, ચાર ઘોડા અને ત્રણ નાભિ હતા.
13.263.27
स विहायो व्यदधात्पञ्चनाभिः ।
स निर्ममे गां दिवमन्तरिक्षम्।
सोऽरण्यानि व्यसृजत्पर्वतांश्च ।
हृषीकेशोऽमितदीप्ताग्नितेजाः ॥ १३.२६३.२७ ॥
તેમણે જ આકાશને પાંચ નાભિવાળું સ્થાપ્યું; તેમણે જ પૃથ્વી, સ્વર્ગ અને અંતરિક્ષ રચ્યાં. તેમણે જ વનો અને પર્વતો ઉત્પન્ન કર્યા; તે હૃષીકેશ છે, અમાપ પ્રજ્વલિત અગ્નિના તેજવાળા.
13.263.28
अलङ्घयद्वै सरितो जिघांस-
ञ्शक्रं वज्रं प्रहरन्तं निरास।
स महेन्द्रः स्तूयते वै महाध्वरे ।
विप्रैरेको ऋक्सहस्रैः पुराणैः ॥ १३.२६३.२८ ॥
તેઓ નદીઓ ઓળંગી ગયા, વજ્રથી પ્રહાર કરતા શક્રને મારવાની ઇચ્છાથી; તેમણે તેને ભગાડ્યો. તે જ મહેન્દ્ર છે; મહાયજ્ઞમાં બ્રાહ્મણો દ્વારા હજારો ઋચાઓ અને પુરાણો સાથે એકલો સ્તુત થાય છે.
13.263.29
दुर्वासा वै तेन नान्येन शक्यो ।
गृहे राजन्वासयितुं महौजाः।
तमेवाहुर्ऋषिमेकं पुराणं ।
स विश्वकृद्विदधात्यात्मभावान् ॥ १३.२६३.२९ ॥
હે રાજન, દુર્વાસાને તેમના સિવાય બીજું કોઈ ઘરમાં રાખી શકતું નથી; તે મહાઓજસ્વી છે. તેમને જ એક પ્રાચીન ઋષિ કહે છે; તે વિશ્વકર્તા પોતાના સ્વરૂપોની સ્થાપના કરે છે.
13.263.30
वेदांश्च यो वेदयतेऽधिदेवो ।
विधींश्च यश्चाश्रयते पुराणान्।
कामे वेदे लौकिके यत्फलं च ।
विष्वक्सेनः सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.३० ॥
વેદોને પ્રગટ કરનાર અધિદેવ, અને પુરાણવિધિઓનો આશ્રય કરનાર; કામમાં, વેદમાં અને લૌકિક જીવનમાં જે ફળ છે, તે જ વિષ્વક્સેન છે. આ બધું જાણ.
13.263.31
ज्योतींषि शुक्लानि हि सर्वलोके ।
त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्च।
त्रयोऽग्रयो व्याहृतयश्च तिस्रः ।
सर्वे देवा देवकीपुत्र एव ॥ १३.२६३.३१ ॥
સર્વ લોકોમાં શુક્લ જ્યોતિઓ છે; ત્રણ લોક, ત્રણ લોકપાલ, ત્રણ અગ્રણીઓ અને ત્રણ વ્યાહૃતિઓ — આ સર્વ દેવો દેવકીપુત્ર જ છે.
13.263.32
स क्त्सरः स ऋतुः सोऽर्धमासः ।
सोऽहोरात्रः स कला वै स काष्ठाः।
मात्रा मुहूर्ताश्च लवाः क्षणाश्च ।
विष्वक्सेनः सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.३२ ॥
તે જ વર્ષ, તે જ ઋતુ, તે જ અર્ધમાસ; તે જ દિવસ-રાત, તે જ કલા અને કાષ્ઠા. માત્રા, મુહૂર્ત, લવ અને ક્ષણ પણ તે જ — વિષ્વક્સેન જ આ બધું છે એમ જાણ.
13.263.33
चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः ।
सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम्।
चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः ।
सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम्। ॥ १३.२६३.३३ ॥
ચંદ્ર અને આદિત્ય, ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારા; સર્વ દર્શ, પછી પૌર્ણમાસ — ચંદ્ર અને આદિત્ય, ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારા; સર્વ દર્શ, પછી પૌર્ણમાસ.
13.263.34
सर्व कृष्णादृषयश्चैव सप्त ॥ १३.२६३.३४ ॥
સર્વ કૃષ્ણથી — ઋષિઓ પણ અને સાત પણ.
13.263.35
वायुर्भूत्वा विक्षिपते च विश्व-
मग्निर्भूत्वा दहते विश्वरूपः।
आपो भूत्वा मज्जयते च सर्वं ।
ब्रह्म भूत्वा सृजते विश्वसङ्घान् ॥ १३.२६३.३५ ॥
વાયુ થઈને તે વિશ્વને વિખેરે છે; વિશ્વરૂપ અગ્નિ થઈને બાળે છે; જળ થઈને સર્વને ડુબાડે છે; બ્રહ્મ થઈને વિશ્વસમૂહોનું સર્જન કરે છે.
13.263.36
वेद्यं च यद्वेदयते च वेद्यं ।
विधिश्च यश्च श्रयते विधेयम्।
धर्मे च वेदे च बले च सर्वं ।
चराचरं केशवं त्वं प्रतीहि ॥ १३.२६३.३६ ॥
જાણવા યોગ્યને જે પ્રગટ કરે છે અને જે પોતે જાણવા યોગ્ય છે, જે વિધિ છે અને વિધેયનો આશ્રય કરે છે, ધર્મ, વેદ અને બળમાં જે સર્વ ચરાચર છે તે કેશવ છે એમ જાણ.
13.263.37
ज्योतिर्भूतः परमोसौ पुरस्ता-
त्प्रकाशते यत्प्रभया विश्वरूपः।
अपः सृष्ट्वा सर्वभूतात्मयोनिः ।
पुराऽकरोत्सर्वमेवाथ विश्वम् ॥ १३.२६३.३७ ॥
પ્રકાશરૂપ થઈને તે પરમ પુરુષ સામે પ્રકાશે છે; જેની પ્રભાથી વિશ્વરૂપ ઝળકે છે. જળનું સર્જન કરીને સર્વભૂતોના આત્માનું ઉત્પત્તિસ્થાન એવા તેમણે પૂર્વે સમગ્ર વિશ્વ રચ્યું.
13.263.38
ऋतूनुत्पातान्विविधान्यद्भुतानि ।
मेघान्विद्युत्सर्वमैरावतं च।
सर्वं कृष्णात्स्थावरं जङ्गं च ।
विश्वात्मानं विष्णुमेनं प्रतीहि ॥ १३.२६३.३८ ॥
ઋતુઓ, વિવિધ ઉત્પાતો અને અદ્ભુત ઘટનાઓ, મેઘ, વીજળી, સર્વ અને ઐરાવત; કૃષ્ણથી જ સ્થાવર-જંગમ સર્વ છે. આ વિશ્વાત્મા વિષ્ણુને એ રીતે જાણ.
13.263.39
विश्वावासं निर्गुणं वासुदेवं ।
सङ्कर्षणं जीवभूतं वदन्ति।
ततः प्रद्युम्नमनिरुद्धं चतुर्थ-
माज्ञापयत्यात्मयोनिर्महात्मा ॥ १३.२६३.३९ ॥
વિશ્વનિવાસ, નિર્ગુણ વાસુદેવને જીવભૂત સંકર્ષણ કહે છે. પછી આત્મયોનિ મહાત્માએ પ્રદ્યુમ્ન અને ચોથા અનિરુદ્ધને આજ્ઞા આપી.
13.263.40
स पञ्चधा पञ्चगुणोपपन्नं ।
सञ्चोदयन्विश्वमिदं सिसृक्षुः।
ततश्चकारावनिमारुतौ च ।
खं ज्योतिरम्भश्चि तथैव पार्थ ॥ १३.२६३.४० ॥
તે પાંચ રૂપે, પાંચ ગુણોથી યુક્ત થઈને, આ વિશ્વને પ્રેરતા, સર્જન કરવા ઇચ્છીને, પછી પૃથ્વી અને વાયુ, આકાશ, તેજ અને જળ, હે પાર્થ, એ જ રીતે રચ્યાં.
13.263.41
स स्थावरं जङ्गमं चैवमेत-
च्चतुर्विधं लोकमिमं च कृत्वा।
ततो भूमिं व्यदधात्पञ्चबीजां ।
द्यावापृथिव्यग्निरथाम्बुवायू ॥ १३.२६३.४१ ॥
તેમણે સ્થાવર અને જંગમ, આ ચતુર્વિધ લોકને રચીને, પછી પાંચ બીજવાળી પૃથ્વી સ્થાપી; દ્યાવાપૃથિવી, અગ્નિ, રથ, જળ અને વાયુને પણ.
13.263.42
न्सर्वान्सदा भूतपतिः सिसृक्षुः ॥ १३.२६३.४२ ॥
…સદા સર્વ પ્રાણીઓના સ્વામી સર્જનની ઇચ્છાથી…
13.263.43
शुभाशुभं स्थावरं जङ्गमं च ।
विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि।
यद्वर्तते यच्च भविष्यतीह ।
सर्वं ह्येतत्केशवं त्वं प्रतीहि ॥ १३.२६३.४३ ॥
શુભ-અશુભ, સ્થાવર અને જંગમ, આ બધું વિષ્વક્સેનથી છે એમ જાણ. જે અહીં વર્તે છે અને જે અહીં થશે, એ સર્વ કેશવનું જ છે, એમ તું જાણ.
13.263.44
मृत्युश्चैव प्राणिनामन्तकाले ।
साक्षात्कृष्णः केशवो देहभाजाम्।
भूतं च यच्चेह न विद्म किञ्चि-
द्विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.४४ ॥
પ્રાણીઓના અંતકાળે આવતું મૃત્યુ પણ સાક્ષાત કૃષ્ણ કેશવ જ છે. અહીં જે બન્યું તેમાંનું કંઈ પણ અમે જાણતા નથી; આ સર્વ વિષ્વક્સેનથી છે એમ જાણ.
13.263.45
यत्प्रशस्तं च लोकेषु पुण्यं यच्च शुभाशुभम् ।
तत्सर्वं केशवोऽचिन्त्यो विपरीतमतः परम् ॥ १३.२६३.४५ ॥
લોકોમાં જે પ્રશંસનીય, પુણ્ય, શુભ-અશુભ છે, એ સર્વ અચિંત્ય કેશવ જ છે; અને આનાથી પર તથા તેનાથી વિપરીત પણ તે જ છે.
13.263.46
एतादृशः केशवोऽतश्च भूयो ।
नारायणः परमश्चाव्ययश्च।
मध्याद्यन्तस्य जगतस्तस्तुषश्च ।
बुभूषतां प्रभवश्चाव्ययश्च ॥ १३.२६३.४६ ॥
આવા જ કેશવ છે; અને ફરી તે જ નારાયણ, પરમ અને અવ્યય છે; જગતના આદિ, મધ્ય અને અંતનો, અને થવા ઇચ્છનારાઓનો પ્રભવ તથા અવ્યય પણ તે જ છે.