महाभारत · अध्याय 13.263
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.263.1
ब्राह्मणानर्चसे राजन्सततं संशितव्रतान् ।
कं तु धर्मोदयं दृष्ट्वा तानर्चसि जनाधिप ॥ १३.२६३.१ ॥
हे राजा, कठोर व्रते पाळणाऱ्या ब्राह्मणांचा तू सतत सन्मान करतोस. हे जनाधिपा, धर्माचा कोणता उदय पाहून तू त्यांची पूजा करतोस?
13.263.2
कां वा ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा महाव्रत ।
तानर्चसि महाबाहो सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ १३.२६३.२ ॥
हे महाव्रता, ब्राह्मणपूजेमध्ये कोणते फळ पाहून तू त्यांचा सन्मान करतोस? हे महाबाहो, हे सर्व मला सांग.
13.263.3
एष ते केशवः सर्वमाख्यास्यति महामतिः ।
व्युष्टिं ब्राह्मणपूजायां दृष्ट्वा व्युष्टिं महाव्रत ॥ १३.२६३.३ ॥
हा महामती केशव तुला सर्व सांगेल. हे महाव्रता, ब्राह्मणपूजेमध्ये दिसणारे फळ तोच सांगेल.
13.263.4
बलं श्रोत्रे वाङ्मनश्चक्षुषी च ।
ज्ञानं तथा नविशुद्धं ममाद्य।
देहन्यासो नातिचिरान्मतो मे ।
न चातितूर्णं सविताऽद्य याति ॥ १३.२६३.४ ॥
माझे बल, कान, वाणी, मन, डोळे आणि ज्ञान आज शुद्ध राहिलेले नाही. माझ्या मते देहत्याग फार दूर नाही; आज सूर्यही अतिशय वेगाने जात नाही.
13.263.5
उक्ता धर्मा ये पुराणे महान्तो ।
राजन्विप्राणां क्षत्रियाणां विशां च।
येये शूद्राणां धर्ममुपासते ते ।
तानेव कृष्णदुपशिक्षस्व पार्थः ॥ १३.२६३.५ ॥
हे राजा, पुराणांमध्ये महात्म्यांनी सांगितलेले धर्म, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र पाळतात ते धर्म, हे पार्था, कृष्णाकडूनच शीक.
13.263.6
अहं ह्येनं वेद्मि तत्त्वेन कृष्णं ।
योऽयं हि यच्चास्य बलं पुराणम्।
अमेयात्मा केशवः कौरवेन्द्र ।
सोयं धर्मं वक्ष्यति सर्वमेतत् ॥ १३.२६३.६ ॥
मी या कृष्णाला तत्त्वतः जाणतो, ज्याचे प्राचीन बळ मी जाणतो. हे कौरवेन्द्रा, अमितात्मा केशवच हे सर्व धर्म सांगतील.
13.263.7
कृष्णः पृथ्वीमसृजत्स्वं दिवं च ।
कृष्णस्यि देहान्मेदिनी सम्बभूव।
वराहोऽयं भीमबलः पुराणः ।
स पर्वतान्व्यसृजद्वै दिशश्च ॥ १३.२६३.७ ॥
कृष्णाने पृथ्वी आणि आपले स्वर्ग निर्माण केले. कृष्णाच्या देहातूनच मेदिनी (पृथ्वी) उत्पन्न झाली. भयंकर बळ असलेल्या या प्राचीन वराहाने पर्वत आणि दिशा निर्माण केल्या.
13.263.8
अस्माद्वायुश्चान्तरिक्षं दिवं च ।
दिशश्चतस्रो विदिशश्चतस्रः।
सृष्टिस्तथैवेयमनुप्रसूता ।
स निर्ममे विश्वमिदं पुराणः ॥ १३.२६३.८ ॥
यातून वायू, अंतरिक्ष आणि स्वर्ग उत्पन्न झाले; चार दिशा आणि चार उपदिशा. अशाच प्रकारे ही सृष्टी क्रमाने उत्पन्न झाली. त्या पुरातनाने हे विश्व निर्माण केले.
13.263.9
अस्य नाभ्यां पुष्करं सम्प्रसूतं ।
यत्रोत्पन्नः स्वयमेवामितौजाः।
येनाच्छिन्नं तत्तमः पार्थ घोरं ।
यत्र तिष्ठन्त्यर्णवास्तच्छयानाः ॥ १३.२६३.९ ॥
त्याच्या नाभीतून कमळ उत्पन्न झाले; त्यात अमितौजस्वी स्वतःच जन्माला आला. ज्याने तो घोर अंधार छिन्न केला, हे पार्था; जिथे समुद्र त्याच्यावर शयन करून स्थिर राहतात.
13.263.10
कृते युगे धर्म आसीत्समग्र-
स्त्रेताकाले यज्ञमनुप्रपन्नः।
बलं त्वासीद्द्वापरे पार्थ कृष्णः ।
कलौ त्वधर्मः क्षितिमेवाजगाम ॥ १३.२६३.१० ॥
कृतयुगात धर्म परिपूर्ण होता; त्रेतायुगात तो यज्ञाचा आश्रय घेतो. हे पार्था, द्वापारयुगात बल होते; कलियुगात अधर्म पृथ्वीवर आला.
13.263.11
स एव पूर्वं निजघान दैत्या-
न्स एव देवश्च बभूव सम्राट्।
स भूतानां भावनो भूतभव्यः ।
स विश्वस्यास्य जगतश्चाभिगोप्ताः ॥ १३.२६३.११ ॥
पूर्वी त्यानेच दैत्यांचा वध केला; तोच देव व सम्राट झाला. तोच प्राण्यांचा उत्पत्तिकर्ता, भूत व भविष्य आहे; या विश्व व जगाचा रक्षकही तोच आहे.
13.263.12
यदा धर्मो ग्लाति वंशे सुराणां ।
तदा कृष्णो जायते मानुषेषु।
धर्मे स्थित्वा स तु वै भावितात्मा ।
परांश्च लोकानपराश्च पाति ॥ १३.२६३.१२ ॥
देववंशात धर्म क्षीण होतो तेव्हा कृष्ण मानवांमध्ये जन्म घेतो. धर्मात स्थिर असलेला तो शुद्धात्मा उच्च आणि खालच्या दोन्ही लोकांचे रक्षण करतो.
13.263.13
त्याज्यांस्त्यक्त्वा चासुराणां वधेन ।
कार्याकार्ये कारणं चैव पाति।
कृतं करिष्यत्क्रियते च देवो ।
राहुं सोमं विद्धि च शक्रमेनम् ॥ १३.२६३.१३ ॥
असुरांचा वध करून, त्याज्यांचा त्याग करून, तो कार्य-अकार्याचे कारण होऊन रक्षण करतो. जे केले, करील आणि केले जात आहे, तो देव आहे; त्याला राहू, सोम आणि शक्र असे जाण.
13.263.14
स विश्वकर्मा स हि विश्वरूपः ।
स विश्वबुग्विश्वसृग्विश्वजिच्च।
स शूलभृच्छोणितभृत्कराल-
स्तं कर्मभिर्विदितं वै स्तुवन्ति ॥ १३.२६३.१४ ॥
तोच विश्वकर्मा, तोच विश्वरूप. तोच विश्व जाणणारा, विश्व निर्माण करणारा, विश्व जिंकणारा; तोच त्रिशूलधारी, रक्तधारी, भयंकर. कर्मांनी ओळखलेल्या त्याची लोक स्तुती करतात.
13.263.15
तं गन्धर्वाणामप्सरसां च नित्य-
मुपतिष्ठन्ते विबुधानां शतानि।
तं राक्षसाश्च परिसंवदन्ति ।
राजन्यानां स विजिगीषुरेकः ॥ १३.२६३.१५ ॥
गंधर्व, अप्सरा आणि देवांचे शेकडो गण त्यांची सदैव सेवा करतात. राक्षसही त्यांच्याविषयी बोलतात; राजांमध्ये विजयाची इच्छा बाळगणारे ते एकटेच आहेत.
13.263.16
तमध्वरे शंसितारः स्तुवन्ति ।
रथन्तरे सामगाश्च स्तुवन्ति।
तं ब्राह्मणा ब्रह्ममन्त्रैः स्तुवन्ति ।
तस्मै हविरध्वर्यवः कल्पयन्ति ॥ १३.२६३.१६ ॥
यज्ञात शंसितार त्यांची स्तुती करतात; रथंतर सामात सामगायकही त्यांची स्तुती करतात. ब्राह्मण ब्रह्ममंत्रांनी त्यांची स्तुती करतात; अध्वर्यू त्यांच्यासाठी हविष्य सिद्ध करतात.
13.263.17
स पौराणीं ब्रह्मगुहां प्रविष्टो ।
महीसत्रं भारताग्रे ददर्श।
स चैव गामुद्दधाराग्र्यकर्मा ।
विक्षोभ्य दैत्यानुरगान्दानवांश्च ॥ १३.२६३.१७ ॥
ते प्राचीन ब्रह्मगुहेत प्रवेश करून भारतांमध्ये अग्रणी म्हणून महीसत्र पाहते झाले. तेच श्रेष्ठकर्मा पृथ्वीला उचलून धरते झाले; दैत्य, नाग आणि दानवांना क्षुब्ध केले.
13.263.18
तं घोषार्थे गीर्भिरिन्द्राः स्तुवन्ति ।
स चापीशो भारतैकः पशूनाम्।
तस्य भक्षान्विविधान्वेदयन्ति ।
तमेवाजौ वाहनं वेदयन्ति ॥ १३.२६३.१८ ॥
गुरांच्या कल्याणासाठी इंद्र त्यांची स्तोत्रांनी स्तुती करतात. तेच पशूंचे ईश्वर आहेत, भारतांमध्ये एकमेव. त्यांचे विविध भक्ष्य सांगितले जाते; युद्धात त्यांनाच वाहन म्हणून जाणले जाते.
13.263.19
तस्यान्तरिक्षं पृथिवी दिवं च ।
सर्वं वशे तिष्ठति शाश्वतस्य।
स कुम्भे रेतः ससृजे सुराणां ।
यत्रोत्पन्नमृषिमाहुर्वसिष्ठम् ॥ १३.२६३.१९ ॥
त्या शाश्वताच्या वशात अंतरिक्ष, पृथ्वी आणि स्वर्ग सर्व काही स्थित आहे. त्यांनी कुंभात देवांचे रेतस सोडले; त्यातून जन्मलेल्या ऋषींना वसिष्ठ म्हणतात.
13.263.20
स मातरिश्वा विभुरश्ववाजी ।
स रश्मिवान्सविता चादिदेवः।
तेनासुरा विजिताः सर्व एव ।
तद्विक्रान्तैर्विजितानीह त्रीणि ॥ १३.२६३.२० ॥
तोच मातरिश्वा, विभू, अश्वासारखा वेगवान आहे. तोच किरणधारी सविता आणि आदिदेव आहे. त्याच्याद्वारे सर्व असुर जिंकले गेले; त्याच्या पराक्रमाने येथे तिन्ही लोक जिंकले गेले.
13.263.21
स देवानां मानुषाणां पितॄणां ।
तमेवाहुर्यज्ञविदां वितानम्।
स एव कालं विभजन्नुदेति ।
तस्योत्तरं दक्षिणं चायने द्वे ॥ १३.२६३.२१ ॥
तो देव, मानव आणि पितरांचा आहे; यज्ञ जाणणारे त्याला यज्ञवितान म्हणतात. तोच काळाची विभागणी करीत उदय पावतो; त्याचे उत्तरायण आणि दक्षिणायन हे दोन मार्ग आहेत.
13.263.22
तस्यैवोर्ध्वं तिर्यगधश्चरन्ति ।
गभस्तयो मेदिनीं भासयन्तः।
तं ब्राह्मणा वेदविदो जुषन्ति ।
तस्यादित्यो गामुपयुज्य भाति ॥ १३.२६३.२२ ॥
त्याचे किरण वर, आडवे आणि खाली संचार करीत पृथ्वीला प्रकाशित करतात. वेद जाणणारे ब्राह्मण त्यालाच भजतात; त्याचा आदित्य पृथ्वीशी संयुक्त होऊन प्रकाशतो.
13.263.23
स मासिमास्यध्वरकृद्विधत्ते ।
तमध्वरे वेदविदः पठन्ति।
स एवोक्तश्चक्रमिदं त्रिनाभि ।
सप्ताश्वयुक्तं वहते वै त्रिधामा ॥ १३.२६३.२३ ॥
तोच दर महिन्याला यज्ञ करणारा ठरवलेला आहे; यज्ञात वेद जाणणारे त्यालाच पठण करतात. हेच तीन नाभी असलेले चक्र म्हटले जाते; सात घोड्यांना जुंपलेले ते तो वाहतो — तो त्रिधामा आहे.
13.263.24
कृष्णं सदा पार्थ कर्तारमेहि ॥ १३.२६३.२४ ॥
हे पार्था, सदैव कृष्णाला कर्ता मानून त्याच्याजवळ ये.
13.263.25
स एकदा कक्षगतो महात्मा ।
तुष्टो विभुः खाण्डवे धूमकेतुः।
स राक्षसानुरगांश्चावजित्य ।
सर्वत्रगः सर्वमग्नौ जुहोति ॥ १३.२६३.२५ ॥
तो महात्मा एकदा वनात गेला; संतुष्ट, सर्वव्यापी धूमकेतू (अग्नी) खांडवात राक्षस आणि सर्प जिंकून, सर्वत्र संचार करीत, अग्नीत सर्वकाही आहुती देतो.
13.263.26
स एव पार्थाय श्वेतमश्वं प्रायच्छ-
त्स एवाश्वानथ सर्वांश्चकार।
सबन्धुरस्तस्य रथस्त्रिचक्र-
स्त्रिवृच्छिराश्चतुरश्वस्त्रिनाभिः ॥ १३.२६३.२६ ॥
त्यानेच पार्थाला पांढरा घोडा दिला; त्यानेच सर्व घोडे निर्माण केले. त्याच्या रथाला तीन चाके, तीन भागांचे शिखर, चार घोडे आणि तीन नाभी होत्या.
13.263.27
स विहायो व्यदधात्पञ्चनाभिः ।
स निर्ममे गां दिवमन्तरिक्षम्।
सोऽरण्यानि व्यसृजत्पर्वतांश्च ।
हृषीकेशोऽमितदीप्ताग्नितेजाः ॥ १३.२६३.२७ ॥
त्यानेच आकाशाची पाच नाभींनी स्थापना केली; त्यानेच पृथ्वी, स्वर्ग आणि अंतरिक्ष निर्माण केले. त्यानेच अरण्ये व पर्वत उत्पन्न केले; तो हृषीकेश आहे, अमर्याद प्रज्वलित अग्नीच्या तेजाचा.
13.263.28
अलङ्घयद्वै सरितो जिघांस-
ञ्शक्रं वज्रं प्रहरन्तं निरास।
स महेन्द्रः स्तूयते वै महाध्वरे ।
विप्रैरेको ऋक्सहस्रैः पुराणैः ॥ १३.२६३.२८ ॥
त्याने नद्या ओलांडल्या, वज्राने प्रहार करणाऱ्या शक्राला मारण्याच्या इच्छेने; त्याला पळवून लावले. तोच महेंद्र आहे; महायज्ञात ब्राह्मणांकडून हजारो ऋचा व पुराणांसह एकटाच स्तुत होतो.
13.263.29
दुर्वासा वै तेन नान्येन शक्यो ।
गृहे राजन्वासयितुं महौजाः।
तमेवाहुर्ऋषिमेकं पुराणं ।
स विश्वकृद्विदधात्यात्मभावान् ॥ १३.२६३.२९ ॥
हे राजा, दुर्वासाला त्याच्याशिवाय दुसऱ्या कोणालाही घरात वास्तव्यास लावता येत नाही; तो महौजस्वी आहे. त्यालाच एक प्राचीन ऋषी म्हणतात; तो विश्वनिर्माता आपल्या स्वरूपांची स्थापना करतो.
13.263.30
वेदांश्च यो वेदयतेऽधिदेवो ।
विधींश्च यश्चाश्रयते पुराणान्।
कामे वेदे लौकिके यत्फलं च ।
विष्वक्सेनः सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.३० ॥
वेदांचा उलगडा करणारा अधिदेव, पुराणविधींचा आश्रय करणारा; काम, वेद व लौकिक जीवनातील जे फल, तोच विष्वक्सेन. हे सर्व जाण.
13.263.31
ज्योतींषि शुक्लानि हि सर्वलोके ।
त्रयो लोका लोकपालास्त्रयश्च।
त्रयोऽग्रयो व्याहृतयश्च तिस्रः ।
सर्वे देवा देवकीपुत्र एव ॥ १३.२६३.३१ ॥
सर्व लोकांत शुभ्र ज्योती आहेत; तीन लोक, तीन लोकपाल, तीन अग्रणी आणि तीन व्याहृती — हे सर्व देव देवकीपुत्रच आहेत.
13.263.32
स क्त्सरः स ऋतुः सोऽर्धमासः ।
सोऽहोरात्रः स कला वै स काष्ठाः।
मात्रा मुहूर्ताश्च लवाः क्षणाश्च ।
विष्वक्सेनः सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.३२ ॥
तोच संवत्सर, तोच ऋतू, तोच अर्धमास; तोच दिवस-रात्र, तोच कला व काष्ठा. मात्रा, मुहूर्त, लव आणि क्षणही तोच — विष्वक्सेनच हे सर्व आहे, हे जाण.
13.263.33
चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः ।
सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम्।
चन्द्रादित्यौ ग्रहनक्षत्रताराः ।
सर्वाणि दर्शान्यथ पौर्णमासम्। ॥ १३.२६३.३३ ॥
चंद्र आणि आदित्य, ग्रह, नक्षत्रे व तारे; सर्व दर्श, मग पौर्णमास — चंद्र आणि आदित्य, ग्रह, नक्षत्रे व तारे; सर्व दर्श, मग पौर्णमास.
13.263.34
सर्व कृष्णादृषयश्चैव सप्त ॥ १३.२६३.३४ ॥
सर्व कृष्णापासून — ऋषीही आणि सातही.
13.263.35
वायुर्भूत्वा विक्षिपते च विश्व-
मग्निर्भूत्वा दहते विश्वरूपः।
आपो भूत्वा मज्जयते च सर्वं ।
ब्रह्म भूत्वा सृजते विश्वसङ्घान् ॥ १३.२६३.३५ ॥
वायू होऊन तो विश्वाला विखुरतो; विश्वरूप अग्नी होऊन जाळतो; आप होऊन सर्वांना बुडवतो; ब्रह्म होऊन विश्वसमूहांची निर्मिती करतो.
13.263.36
वेद्यं च यद्वेदयते च वेद्यं ।
विधिश्च यश्च श्रयते विधेयम्।
धर्मे च वेदे च बले च सर्वं ।
चराचरं केशवं त्वं प्रतीहि ॥ १३.२६३.३६ ॥
जे जाणण्यायोग्य आहे ते प्रकट करणारा आणि जाणण्यायोग्य तोच; विधी आणि विधेयाचा आश्रय करणारा तोच; धर्मात, वेदात आणि बलात जे सर्व चराचर आहे ते केशवच आहे असे जाण.
13.263.37
ज्योतिर्भूतः परमोसौ पुरस्ता-
त्प्रकाशते यत्प्रभया विश्वरूपः।
अपः सृष्ट्वा सर्वभूतात्मयोनिः ।
पुराऽकरोत्सर्वमेवाथ विश्वम् ॥ १३.२६३.३७ ॥
प्रकाशरूप होऊन तो परम पुरुष समोर प्रकाशतो; ज्याच्या तेजाने विश्वरूप झळकते. पाण्याची निर्मिती करून सर्वभूतांच्या आत्म्याचा उत्पत्तिस्थान असलेल्या त्याने पूर्वी सर्व विश्व निर्माण केले.
13.263.38
ऋतूनुत्पातान्विविधान्यद्भुतानि ।
मेघान्विद्युत्सर्वमैरावतं च।
सर्वं कृष्णात्स्थावरं जङ्गं च ।
विश्वात्मानं विष्णुमेनं प्रतीहि ॥ १३.२६३.३८ ॥
ऋतू, विविध उत्पात आणि अद्भुत घटना, मेघ, वीज, सर्व आणि ऐरावत; कृष्णापासूनच स्थावर-जंगम सर्व आहे. या विश्वात्मा विष्णूला असेच जाण.
13.263.39
विश्वावासं निर्गुणं वासुदेवं ।
सङ्कर्षणं जीवभूतं वदन्ति।
ततः प्रद्युम्नमनिरुद्धं चतुर्थ-
माज्ञापयत्यात्मयोनिर्महात्मा ॥ १३.२६३.३९ ॥
विश्वाचा निवास, निर्गुण वासुदेव याला जीवभूत संकर्षण म्हणतात. मग आत्मयोनी महात्म्याने प्रद्युम्न आणि चौथा अनिरुद्ध यांना आज्ञा दिली.
13.263.40
स पञ्चधा पञ्चगुणोपपन्नं ।
सञ्चोदयन्विश्वमिदं सिसृक्षुः।
ततश्चकारावनिमारुतौ च ।
खं ज्योतिरम्भश्चि तथैव पार्थ ॥ १३.२६३.४० ॥
तो पाच रूपांनी, पाच गुणांनी युक्त होऊन, हे विश्व प्रेरित करत, सृष्टी करू इच्छिताना, मग पृथ्वी व वायू, आकाश, तेज व पाणी, हे पार्था, त्याचप्रमाणे निर्माण केले.
13.263.41
स स्थावरं जङ्गमं चैवमेत-
च्चतुर्विधं लोकमिमं च कृत्वा।
ततो भूमिं व्यदधात्पञ्चबीजां ।
द्यावापृथिव्यग्निरथाम्बुवायू ॥ १३.२६३.४१ ॥
त्याने स्थावर आणि जंगम, हे चतुर्विध जग निर्माण करून, नंतर पाच बीजांची पृथ्वी स्थापन केली; द्यावापृथिवी, अग्नी, रथ, जल आणि वायू यांनाही.
13.263.42
न्सर्वान्सदा भूतपतिः सिसृक्षुः ॥ १३.२६३.४२ ॥
…सदा सर्व प्राण्यांचा स्वामी सृष्टी करण्याच्या इच्छेने…
13.263.43
शुभाशुभं स्थावरं जङ्गमं च ।
विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि।
यद्वर्तते यच्च भविष्यतीह ।
सर्वं ह्येतत्केशवं त्वं प्रतीहि ॥ १३.२६३.४३ ॥
शुभ-अशुभ, स्थावर आणि जंगम, हे सर्व विष्वक्सेनापासून आहे हे जाण. जे येथे आहे आणि जे पुढे होईल, ते सर्व केशवाचेच आहे, हे तू जाण.
13.263.44
मृत्युश्चैव प्राणिनामन्तकाले ।
साक्षात्कृष्णः केशवो देहभाजाम्।
भूतं च यच्चेह न विद्म किञ्चि-
द्विष्वक्सेनात्सर्वमेतत्प्रतीहि ॥ १३.२६३.४४ ॥
प्राण्यांच्या अंतकाळी येणारे मरणही साक्षात कृष्ण केशवच आहे. येथे जे घडले त्यातले काहीच आम्हाला ठाऊक नाही; हे सर्व विष्वक्सेनापासून आहे हे जाण.
13.263.45
यत्प्रशस्तं च लोकेषु पुण्यं यच्च शुभाशुभम् ।
तत्सर्वं केशवोऽचिन्त्यो विपरीतमतः परम् ॥ १३.२६३.४५ ॥
जगात जे प्रशंसनीय, पुण्यमय, शुभ-अशुभ आहे, ते सर्व अचिंत्य केशवच आहे; आणि याच्या पलीकडे व त्याच्या विरुद्धही तोच आहे.
13.263.46
एतादृशः केशवोऽतश्च भूयो ।
नारायणः परमश्चाव्ययश्च।
मध्याद्यन्तस्य जगतस्तस्तुषश्च ।
बुभूषतां प्रभवश्चाव्ययश्च ॥ १३.२६३.४६ ॥
असा केशवच आहे; आणि पुन्हा तोच नारायण, परम व अव्यय आहे; जगाच्या आदि, मध्य व अंताचा, आणि होऊ इच्छिणाऱ्यांचा प्रभव व अव्यय तोच आहे.