Mahābhārata · Adhyāya 13.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.268.1
ये च धर्ममसूयन्ते ये चैनं पर्युपासते ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः ॥ १३.२६८.१ ॥
Quienes desprecian el dharma y quienes lo sirven: decidme, ¿adónde van tales personas?
13.268.2
रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः ।
नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिमो जनाः ॥ १३.२६८.२ ॥
Aquellos cuya mente está completamente cubierta por la pasión y la oscuridad, enemigos del dharma, esas personas alcanzan el infierno.
13.268.3
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते ।
सत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभूजो नराः ॥ १३.२६८.३ ॥
Pero, gran rey, quienes sirven constantemente al dharma, los buenos entregados a la verdad y la rectitud, esos son los hombres que disfrutan del cielo.
13.268.4
धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत् ।
देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते ॥ १३.२६८.४ ॥
Su deleite está solo en el dharma, que surge de servir al maestro. Quienes sirven al dharma alcanzan el mundo de los dioses.
13.268.5
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वै ।
धर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः ॥ १३.२६८.५ ॥
Ya sean humanos o dioses, los justos que disciplinan el cuerpo mediante la austeridad, libres de codicia y odio, prosperan en la felicidad.
13.268.6
प्रथमं ब्रह्म्णः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशिनः ॥ १३.२६८.६ ॥
Los sabios llaman al dharma el primer hijo de Brahmā. Los justos lo sirven, como quienes comen el fruto maduro.
13.268.7
असाधोः कीदृशं शीलं साधोश्चैव तु कीदृशम् ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः ॥ १३.२६८.७ ॥
¿Cómo es la conducta del malvado y cómo es la del virtuoso? Decidme, señor, cómo son los buenos y los malos.
13.268.8
दुराधाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः ।
साधवः शीलसम्पन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम् ॥ १३.२६८.८ ॥
Los que son inconstantes, difíciles de tratar y de lengua ofensiva también son malvados. Los buenos están dotados de buena conducta; esta es la marca de la conducta cultivada.
13.268.9
राजमार्गे गवां मध्ये जनमध्ये च धर्मिणः ।
नोपसेचन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः ॥ १३.२६८.९ ॥
En la calzada real, entre el ganado y en medio de la gente, oh señor de reyes, los justos no evacuan orina ni excremento.
13.268.10
पञ्चानां यजनं कृत्वा शेषमश्नन्ति साधवः ।
न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणयः ॥ १३.२६८.१० ॥
Tras ofrecer sacrificio a los cinco, los buenos comen lo que queda. Mientras comen no charlan, y no duermen con las manos húmedas.
13.268.11
चित्रभानुमपां देवं गोष्ठं चैव चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं वृद्धं ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् ॥ १३.२६८.११ ॥
Quienes circunvalan con la derecha al fuego, al dios de las aguas, al redil de vacas, al cruce de caminos, al brahmán justo y al anciano, esos son los buenos.
13.268.12
वृद्धानां भारतप्रानां स्त्रीणां बालातुरस्य च ।
ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ये ॥ १३.२६८.१२ ॥
Oh, el mejor de los Bharatas, quienes ceden el paso a los ancianos, las mujeres, los niños y los enfermos, los brahmanes, las vacas y los reyes, esos son los buenos.
13.268.13
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामान्यं भोजनं कुर्यात्स्वयं नाग्र्यशनं व्रजेत् ॥ १३.२६८.१३ ॥
Debe comer una comida común con todos los huéspedes, sirvientes y parientes, y no tomar para sí la mejor porción.
13.268.14
न सत्यार्जवधर्मस्य तुल्यमन्यच्च विद्यते ।
बहुला नाम गौस्तेन गतिमग्र्यां गता किल ॥ १३.२६८.१४ ॥
Nada más se iguala al dharma de la verdad y la rectitud. En efecto, la vaca llamada Bahulā alcanzó por ello el estado más elevado.
13.268.15
मुनिशापाद्द्विजः कश्चिद्व्याघ्रतां समुपागतः ।
बहुलां भक्षणरुचिरास्वाद्य शपथेन तु ॥ १३.२६८.१५ ॥
Por la maldición de un sabio, cierto brahmán se había vuelto tigre. Deseando comer, probó a Bahulā y luego, bajo juramento, la dejó ir.
13.268.16
विमुच्य पीतवत्सां तां दृष्ट्वा स्मृत्वा पुरातनम् ।
जगाम लोकानमलान्सा स्वराष्ट्रं तथा पुनः ॥ १३.२६८.१६ ॥
Tras liberarla, aquella cuya cría había mamado, y recordando lo anterior, ella fue a los mundos puros, y así volvió de nuevo a su propio reino.
13.268.17
तस्मात्सत्यार्जवरतो राजन्राष्ट्रं समानवम् ।
तारयित्वा सुखं स्वर्गं गन्तासि भरतर्षभ ॥ १३.२६८.१७ ॥
Por tanto, oh rey, dedicado a la verdad y la rectitud, habiendo llevado a salvo tu reino con su pueblo, oh toro de los Bharatas, irás con facilidad al cielo.
13.268.18
तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः ।
सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम्। ॥ १३.२६८.१८ ॥
Asimismo, debe ser protector de quienes buscan refugio, dando una cálida bienvenida. El alimento de los hombres, tanto por la tarde como por la mañana, es de origen divino.
13.268.19
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः ।
होमकाले यथा वह्निः काले होमं प्रतीक्षते। ॥ १३.२६८.१९ ॥
Comer entre medias no se considera; esa es la regla del ayuno, como el fuego en el tiempo del sacrificio espera la ofrenda en su momento justo.
13.268.20
ऋतुकाले तथाऽऽधानं पितरश्च प्रतीक्षते ।
नान्यदा गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्यं च तत्स्मृतम् ॥ १३.२६८.२० ॥
En la estación propicia los antepasados también esperan el establecimiento del fuego; quien no se acerca en otros tiempos, eso se declara castidad.
13.268.21
अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रयमेकतः ।
तस्मादोब्राह्मणान्नित्यमर्चयेत यथाविधि ॥ १३.२६८.२१ ॥
El néctar, los brahmanes y las vacas se declaran juntos como tres; por tanto, siempre se debe honrar a los brahmanes según la regla.
13.268.22
यजुषां संस्कृतं मांसमुपभुञ्जत दुष्यति ।
पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम् ॥ १३.२६८.२२ ॥
Quien come carne consagrada por las fórmulas sacrificiales se contamina; la carne de la espalda, la carne sin propósito y la carne de un hijo son equivalentes a eso.
13.268.23
स्वदेशे परदेशे वाऽप्यतिथिं नोपवासयेत् ।
कर्म वै सफलं कृत्वा गुरुणां प्रतिपादयेत् ॥ १३.२६८.२३ ॥
Ya sea en la propia tierra o en tierra extraña, no se debe hacer ayunar a un huésped; habiendo hecho fructífero el rito, debe presentarlo a los mayores.
13.268.24
गुरुभ्यस्त्वासनं देयमभिवाद्याभिपूज्य च ।
गुरुमभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया ॥ १३.२६८.२४ ॥
Se debe ofrecer asiento a los mayores, tras saludarlos y honrarlos; honrando al maestro, uno crece en longevidad, fama y prosperidad.
13.268.25
वृद्धान्नाभिभवेज्जातु न चैतान्प्रेषयेदिति ।
नासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते ॥ १३.२६८.२५ ॥
Nunca se debe despreciar a los ancianos ni enviarlos a recados. No debe sentarse mientras otros están de pie ante él; así su vida no se acorta.
13.268.26
न नग्रामीक्षते नारीं न नग्रान्पुरुषानपि ।
मैथुनं सततं गुप्तं तपश्चैव समाचरेत् ॥ १३.२६८.२६ ॥
No se debe mirar a una mujer desnuda, ni tampoco a hombres desnudos. Que siempre practique la unión sexual en secreto, y también practique la austeridad.
13.268.27
तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचि ।
दर्शनानां परं ज्ञानं सन्तोषः परमं सुखम् ॥ १३.२६८.२७ ॥
Los maestros son el lugar sagrado de los lugares sagrados; el corazón es lo más puro de lo puro. El conocimiento es lo más alto entre las doctrinas; el contentamiento es la felicidad suprema.
13.268.28
सायं प्रातश्च वृद्धानां शृणुयात्पुष्कला गिरः ।
श्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया ॥ १३.२६८.२८ ॥
Mañana y tarde, que se escuchen las palabras abundantes de los ancianos. Mediante el servicio constante a los ancianos, el hombre alcanza verdaderamente el saber.
13.268.29
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ।
यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रियाणि तथैव च ॥ १३.२६८.२९ ॥
En el estudio y al comer, que se levante la mano derecha. Siempre que se contengan el habla, la mente y los sentidos, de igual modo.
13.268.30
संस्कृतं पायसं नित्यं यावकं कृसरं हविः ।
अष्टकाः पितृदैवत्या ग्रहाणामभिपूजनम् ॥ १३.२६८.३० ॥
Arroz con leche consagrado, papilla de cebada, arroz con legumbres y ofrendas, a diario; los ritos de Aṣṭakā dedicados a los antepasados y deidades; la veneración de los planetas.
13.268.31
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुषामभिनन्दनम् ॥ १३.२६८.३१ ॥
En el acto de afeitar la barba es auspicioso saludar a quienes estornudan, y saludar a todos los enfermos, deseándoles larga vida.
13.268.32
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नोपि महृत्तरम् ।
त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते।
अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् ॥ १३.२६८.३२ ॥
Incluso en la desgracia nunca se debe llamar 'tú' a alguien mayor; entre los sabios, decir 'tvam' o matar no marca diferencia. Así debe comportarse uno con los menores, los iguales y los discípulos.
13.268.33
पापमाचरते नित्यं हृदयं पापकर्मणाम् ।
ज्ञानपूर्वकृतं कर्म च्छादयन्ते ह्यसाधवः ॥ १३.२६८.३३ ॥
El corazón de los malhechores comete constantemente pecado; los malvados también ocultan las acciones hechas a sabiendas.
13.268.34
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ।
न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः ॥ १३.२६८.३४ ॥
Quienes ocultan ante las gentes principales los pecados cometidos a sabiendas perecen. Los hombres no me ven, y los dioses tampoco me ven.
13.268.35
पापेनाभिहितः पापः पापमेवाभिजायते ॥ १३.२६८.३५ ॥
El pecador, impulsado por el pecado, solo engendra pecado.
13.268.36
यथा वार्धुषिको वृद्धिं दिनभेदे प्रतीक्षते ।
धर्मेण पिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत् ॥ १३.२६८.३६ ॥
Así como el prestamista aguarda el cambio del día para que crezca su interés, el pecado oculto bajo el dharma aguarda; por eso uno debe acrecentar el dharma mismo.
13.268.37
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयते ।
प्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति ॥ १३.२६८.३७ ॥
Como la sal sumergida en agua se disuelve, así el pecado destruido por la expiación perece de inmediato.
13.268.38
तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते ।
कृत्वा तु सादुष्वाख्यायाधर्मं प्रशमयन्त्युत ॥ १३.२६८.३८ ॥
Por tanto, no se debe ocultar el pecado, pues el pecado oculto crece. Pero habiendo declarado ante los justos el mal cometido, ellos lo apaciguan.
13.268.39
आशया सञ्चितं द्रव्यं स्वकाले नोपभुज्यते ।
अन्ये चैतत्प्रद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः ॥ १३.२६८.३९ ॥
La riqueza acumulada con esperanza no se disfruta en su tiempo; en la separación del ser encarnado, otros la toman.
13.268.40
तद्धर्मसाधनं नित्यं सङ्कल्पाद्धनमार्जयेत् ।
मननं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः। ॥ १३.२६८.४० ॥
Siempre se debe ganar la riqueza, medio del dharma, mediante la firme resolución. Los sabios llaman dharma al pensamiento benévolo hacia todos los seres.
13.268.41
तस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते ।
एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत्। ॥ १३.२६८.४१ ॥
Por tanto, todos los seres se apoyan en el dharma. Uno debe practicar el dharma en solitario y no volverse un farsante que lo exhibe.
13.268.42
धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते ।
अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेताऽमायया गुरून्। ॥ १३.२६८.४२ ॥
Quienes viven de consumir el dharma son, en verdad, mercaderes del dharma. Debe adorarse a los dioses sin fingimiento y servir a los maestros sin engaño.
13.268.43
धनं निदध्यात्पात्रेषु परत्रार्थं समावृतम् ॥ १३.२६८.४३ ॥
Que uno deposite la riqueza en receptores dignos, para el beneficio del otro mundo, bien oculta y resguardada.