మహాభారతం · అధ్యాయం 13.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.268.1
ये च धर्ममसूयन्ते ये चैनं पर्युपासते ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः ॥ १३.२६८.१ ॥
ధర్మాన్ని నిందించేవారు, దానిని సేవించేవారు — అటువంటివారు ఎక్కడికి వెళ్తారో మీరు నాకు చెప్పండి.
13.268.2
रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः ।
नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिमो जनाः ॥ १३.२६८.२ ॥
రజస్సు, తమస్సు గుణాలచే మనస్సు పూర్తిగా కప్పబడినవారు, ధర్మాన్ని ద్వేషించేవారు నరకాన్ని పొందుతారు.
13.268.3
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते ।
सत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभूजो नराः ॥ १३.२६८.३ ॥
కానీ మహారాజా, నిరంతరం ధర్మాన్ని సేవించేవారు, సత్యం, ఋజుత్వంలో నిలిచిన సజ్జనులు — వారే స్వర్గాన్ని అనుభవించే మనుషులు.
13.268.4
धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत् ।
देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते ॥ १३.२६८.४ ॥
వారికి ఆనందం కేవలం ధర్మంలోనే కలుగుతుంది; ఆచార్యుని సేవ వల్ల అది కలుగుతుంది. ధర్మాన్ని సేవించేవారు దేవలోకాన్ని పొందుతారు.
13.268.5
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वै ।
धर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः ॥ १३.२६८.५ ॥
మనుషులైనా, దేవతలైనా — శరీరాన్ని తపస్సుతో సంయమనం చేసి, లోభద్వేషాలు లేని ధర్మాత్ములు సుఖంలో వృద్ధి చెందుతారు.
13.268.6
प्रथमं ब्रह्म्णः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशिनः ॥ १३.२६८.६ ॥
జ్ఞానులు ధర్మాన్ని బ్రహ్మ మొదటి పుత్రుడని అంటారు. ధర్మాత్ములు దానిని సేవిస్తారు, పండిన ఫలాన్ని తినేవారిలా.
13.268.7
असाधोः कीदृशं शीलं साधोश्चैव तु कीदृशम् ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः ॥ १३.२६८.७ ॥
అసాధువు యొక్క శీలం ఎటువంటిది, సాధువు యొక్క శీలం ఎటువంటిది? సంతులు, అసంతులు ఎటువంటివారో మీరు నాకు చెప్పండి.
13.268.8
दुराधाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः ।
साधवः शीलसम्पन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम् ॥ १३.२६८.८ ॥
నమ్మలేనివారు, సమీపించలేనివారు, దుర్ముఖులు అయినవారు అసాధువులు. సాధువులు శీలసంపన్నులు; ఇదే శిష్టాచారపు లక్షణం.
13.268.9
राजमार्गे गवां मध्ये जनमध्ये च धर्मिणः ।
नोपसेचन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः ॥ १३.२६८.९ ॥
రాజమార్గంలో, ఆవుల మధ్య, జనసమూహం మధ్య, ఓ రాజేంద్రా, ధర్మాత్ములు మూత్ర, మల విసర్జన చేయరు.
13.268.10
पञ्चानां यजनं कृत्वा शेषमश्नन्ति साधवः ।
न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणयः ॥ १३.२६८.१० ॥
ఐదుగురికి యజ్ఞం చేసి, మిగిలినదే సాధువులు భుజిస్తారు. భోజనం చేస్తూ మాట్లాడరు; తడి చేతులతో నిద్రపోరు.
13.268.11
चित्रभानुमपां देवं गोष्ठं चैव चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं वृद्धं ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् ॥ १३.२६८.११ ॥
అగ్ని, జలదేవుడు, గోశాల, నాలుగు దారుల కూడలి, ధార్మిక బ్రాహ్మణుడు, వృద్ధుడు — వీరికి ప్రదక్షిణ చేసేవారు (సాధువులు).
13.268.12
वृद्धानां भारतप्रानां स्त्रीणां बालातुरस्य च ।
ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ये ॥ १३.२६८.१२ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, వృద్ధులకు, స్త్రీలకు, బాలురకు, రోగులకు, బ్రాహ్మణులకు, ఆవులకు, రాజులకు దారి ఇచ్చేవారు (సాధువులు).
13.268.13
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामान्यं भोजनं कुर्यात्स्वयं नाग्र्यशनं व्रजेत् ॥ १३.२६८.१३ ॥
అతిథులు, సేవకులు, తన వారందరితో కలిసి భోజనం చేయాలి; తానే శ్రేష్ఠమైన భాగాన్ని తీసుకోరాదు.
13.268.14
न सत्यार्जवधर्मस्य तुल्यमन्यच्च विद्यते ।
बहुला नाम गौस्तेन गतिमग्र्यां गता किल ॥ १३.२६८.१४ ॥
సత్యం, ఋజుత్వం అనే ధర్మానికి సమానమైనది మరొకటి లేదు. బహుల అనే ఆవు దాని వల్లనే శ్రేష్ఠ గతిని పొందింది.
13.268.15
मुनिशापाद्द्विजः कश्चिद्व्याघ्रतां समुपागतः ।
बहुलां भक्षणरुचिरास्वाद्य शपथेन तु ॥ १३.२६८.१५ ॥
ఒక మునిశాపం వల్ల ఒక బ్రాహ్మణుడు పులిగా మారాడు. తినాలనే కోరికతో అతను బహులను రుచి చూశాడు, తరువాత ప్రమాణం చేసి విడిచిపెట్టాడు.
13.268.16
विमुच्य पीतवत्सां तां दृष्ट्वा स्मृत्वा पुरातनम् ।
जगाम लोकानमलान्सा स्वराष्ट्रं तथा पुनः ॥ १३.२६८.१६ ॥
పాలు త్రాగిన దూడ గల ఆమెను విడిచిపెట్టి, పూర్వాన్ని స్మరించి, ఆమె పవిత్ర లోకాలకు వెళ్ళింది; తరువాత తన రాజ్యానికి కూడా తిరిగి వచ్చింది.
13.268.17
तस्मात्सत्यार्जवरतो राजन्राष्ट्रं समानवम् ।
तारयित्वा सुखं स्वर्गं गन्तासि भरतर्षभ ॥ १३.२६८.१७ ॥
కాబట్టి, ఓ రాజా, సత్యం ఋజుత్వంలో నిమగ్నుడవై, నీ రాజ్యాన్ని దాని ప్రజలతో సహా తరింపజేసి, ఓ భరతర్షభా, సుఖంగా స్వర్గానికి వెళ్తావు.
13.268.18
तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः ।
सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम्। ॥ १३.२६८.१८ ॥
అలాగే, శరణు కోరువారికి రక్షకుడై, స్వాగతం పలికేవాడుగా ఉండాలి. మనుషుల ఆహారం, సాయంత్రం, ఉదయం, దేవనిర్మితం.
13.268.19
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः ।
होमकाले यथा वह्निः काले होमं प्रतीक्षते। ॥ १३.२६८.१९ ॥
మధ్యలో భోజనం చూడబడలేదు; అది ఉపవాస విధి. హోమ సమయంలో అగ్ని సరైన కాలంలో హోమాన్ని ఎదురుచూస్తుంది.
13.268.20
ऋतुकाले तथाऽऽधानं पितरश्च प्रतीक्षते ।
नान्यदा गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्यं च तत्स्मृतम् ॥ १३.२६८.२० ॥
ఋతుకాలంలో అలాగే ఆధానాన్ని పితరులు ఎదురుచూస్తారు. ఇతర కాలంలో వెళ్ళనివాడిదే బ్రహ్మచర్యం అని స్మరించబడింది.
13.268.21
अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रयमेकतः ।
तस्मादोब्राह्मणान्नित्यमर्चयेत यथाविधि ॥ १३.२६८.२१ ॥
అమృతం, బ్రాహ్మణులు, గోవులు—ఈ మూడూ కలిసి చెప్పబడ్డాయి. కాబట్టి బ్రాహ్మణులను ఎల్లప్పుడూ విధిప్రకారం పూజించాలి.
13.268.22
यजुषां संस्कृतं मांसमुपभुञ्जत दुष्यति ।
पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम् ॥ १३.२६८.२२ ॥
యజ్ఞంతో సంస్కరించబడిన మాంసాన్ని తినినవాడు దోషం పొందుతాడు. వెన్ను మాంసం, వృథా మాంసం, కుమారుని మాంసం—ఇవి దానికి సమానం.
13.268.23
स्वदेशे परदेशे वाऽप्यतिथिं नोपवासयेत् ।
कर्म वै सफलं कृत्वा गुरुणां प्रतिपादयेत् ॥ १३.२६८.२३ ॥
స్వదేశంలోనైనా పరదేశంలోనైనా అతిథిని ఉపవాసం చేయించకూడదు. కర్మను ఫలవంతం చేసి గురువులకు సమర్పించాలి.
13.268.24
गुरुभ्यस्त्वासनं देयमभिवाद्याभिपूज्य च ।
गुरुमभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया ॥ १३.२६८.२४ ॥
గురువులకు ఆసనం ఇవ్వాలి; వందనం చేసి పూజించి. గురువును పూజిస్తే ఆయుష్షు, కీర్తి, సంపద వృద్ధి చెందుతాయి.
13.268.25
वृद्धान्नाभिभवेज्जातु न चैतान्प्रेषयेदिति ।
नासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते ॥ १३.२६८.२५ ॥
వృద్ధులను ఎప్పుడూ అవమానించరాదు, వారిని పనులకు పంపరాదు. నిలిచి ఉన్నవారి ఎదుట కూర్చొని ఉండరాదు; ఇలా చేసేవాని ఆయువు క్షీణించదు.
13.268.26
न नग्रामीक्षते नारीं न नग्रान्पुरुषानपि ।
मैथुनं सततं गुप्तं तपश्चैव समाचरेत् ॥ १३.२६८.२६ ॥
నగ్న స్త్రీని చూడరాదు, నగ్న పురుషులను కూడా చూడరాదు. ఎల్లప్పుడూ రహస్యంగా మైథునం చేయాలి, తపస్సును కూడా ఆచరించాలి.
13.268.27
तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचि ।
दर्शनानां परं ज्ञानं सन्तोषः परमं सुखम् ॥ १३.२६८.२७ ॥
గురువులే తీర్థాలకు తీర్థం; పవిత్రులలో పవిత్రమైనది హృదయం. దర్శనాలలో శ్రేష్ఠమైనది జ్ఞానం; పరమ సుఖం సంతృప్తి.
13.268.28
सायं प्रातश्च वृद्धानां शृणुयात्पुष्कला गिरः ।
श्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया ॥ १३.२६८.२८ ॥
సాయంత్రం, ఉదయం వృద్ధుల పుష్కలమైన మాటలను వినాలి. వృద్ధులను నిరంతరం సేవించడం వల్లనే మనిషి శాస్త్రజ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.
13.268.29
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ।
यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रियाणि तथैव च ॥ १३.२६८.२९ ॥
స్వాధ్యాయంలోనూ భోజనంలోనూ కుడి చేతిని పైకెత్తాలి. ఎల్లప్పుడూ వాక్కును, మనస్సును, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి.
13.268.30
संस्कृतं पायसं नित्यं यावकं कृसरं हविः ।
अष्टकाः पितृदैवत्या ग्रहाणामभिपूजनम् ॥ १३.२६८.३० ॥
సంస్కరించిన పాయసం, యావకం, కృసరం, హవి నిత్యం; పితృదేవతలకు సంబంధించిన అష్టకలు; గ్రహాలకు పూజ.
13.268.31
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुषामभिनन्दनम् ॥ १३.२६८.३१ ॥
గడ్డం గీసుకునే కర్మలో శుభకరమైనది; తుమ్మినవారిని అభినందించడం; రోగులందరినీ, దీర్ఘాయుష్షు కోసం అభినందించడం.
13.268.32
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नोपि महृत्तरम् ।
त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते।
अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् ॥ १३.२६८.३२ ॥
ఆపదలో ఉన్నప్పుడు కూడా గొప్పవారిని ఎప్పుడూ 'నువ్వు' అనకూడదు; విద్వాంసుల మధ్య 'త్వం' అనడం లేదా చంపడం భేదం చూపదు. చిన్నవారితో, సమానులతో, శిష్యులతో కూడా అలాగే ప్రవర్తించాలి.
13.268.33
पापमाचरते नित्यं हृदयं पापकर्मणाम् ।
ज्ञानपूर्वकृतं कर्म च्छादयन्ते ह्यसाधवः ॥ १३.२६८.३३ ॥
పాపకర్మలు చేసేవారి హృదయం నిత్యం పాపం చేస్తుంది; దుష్టులు తెలిసి చేసిన కర్మను కూడా దాచిపెడతారు.
13.268.34
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ।
न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः ॥ १३.२६८.३४ ॥
తెలిసి చేసిన పాపాన్ని గొప్పవారి మధ్య దాచేవారు నశిస్తారు. మనుషులు నన్ను చూడరు, దేవతలు కూడా నన్ను చూడరు.
13.268.35
पापेनाभिहितः पापः पापमेवाभिजायते ॥ १३.२६८.३५ ॥
పాపంతో ప్రేరేపితుడైన పాపి పాపాన్నే పుట్టిస్తాడు.
13.268.36
यथा वार्धुषिको वृद्धिं दिनभेदे प्रतीक्षते ।
धर्मेण पिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत् ॥ १३.२६८.३६ ॥
వడ్డీవ్యాపారి దినం మారే సమయం కోసం ఎదురుచూసినట్లు, ధర్మంతో కప్పబడిన పాపం వేచి ఉంటుంది; కాబట్టి ధర్మాన్నే పెంచాలి.
13.268.37
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयते ।
प्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति ॥ १३.२६८.३७ ॥
నీటిలో మునిగిన ఉప్పు కరిగిపోయినట్లు, ప్రాయశ్చిత్తంతో నాశనమైన పాపం తక్షణమే నశిస్తుంది.
13.268.38
तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते ।
कृत्वा तु सादुष्वाख्यायाधर्मं प्रशमयन्त्युत ॥ १३.२६८.३८ ॥
కాబట్టి పాపాన్ని దాచకూడదు; దాచిన పాపం పెరుగుతుంది. చేసిన అధర్మాన్ని సాధువులకు చెబితే వారు దానిని శాంతింపజేస్తారు.
13.268.39
आशया सञ्चितं द्रव्यं स्वकाले नोपभुज्यते ।
अन्ये चैतत्प्रद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः ॥ १३.२६८.३९ ॥
ఆశతో కూడబెట్టిన ధనాన్ని తగిన సమయంలో అనుభవించరు. దేహధారి వియోగ సమయంలో ఇతరులు దాన్ని తీసుకుంటారు.
13.268.40
तद्धर्मसाधनं नित्यं सङ्कल्पाद्धनमार्जयेत् ।
मननं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः। ॥ १३.२६८.४० ॥
ధర్మసాధనమైన ధనాన్ని సంకల్పంతో ఎల్లప్పుడూ ఆర్జించాలి. సర్వప్రాణుల పట్ల మననమే ధర్మమని జ్ఞానులు చెబుతారు.
13.268.41
तस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते ।
एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत्। ॥ १३.२६८.४१ ॥
కాబట్టి సర్వప్రాణులు ధర్మాన్నే ఆశ్రయిస్తాయి. ఒక్కడే ధర్మాన్ని ఆచరించాలి; ధర్మధ్వజిగా ఉండకూడదు.
13.268.42
धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते ।
अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेताऽमायया गुरून्। ॥ १३.२६८.४२ ॥
ధర్మాన్ని అనుభవించేవారు నిజానికి ధర్మవ్యాపారులే. దేవతలను దంభం లేకుండా పూజించాలి; గురువులను మాయ లేకుండా సేవించాలి.
13.268.43
धनं निदध्यात्पात्रेषु परत्रार्थं समावृतम् ॥ १३.२६८.४३ ॥
ధనాన్ని యోగ్యులైన పాత్రులకు ఉంచాలి; పరలోక ప్రయోజనం కోసం, బాగా దాచి భద్రపరచి.