มหาภารตะ · อัธยายะ 13.268
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.268.1
ये च धर्ममसूयन्ते ये चैनं पर्युपासते ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्क्व ते गच्छन्ति तादृशाः ॥ १३.२६८.१ ॥
ผู้ใดติเตียนธรรม และผู้ใดรับใช้ธรรม ขอท่านบอกข้าพเจ้าว่า คนเช่นนั้นไปสู่ที่ใด
13.268.2
रजसा तमसा चैव समवस्तीर्णचेतसः ।
नरकं प्रतिपद्यन्ते धर्मविद्वेषिमो जनाः ॥ १३.२६८.२ ॥
ผู้ที่จิตถูกราคะและโมหะปกคลุมจนทั่ว และเป็นปฏิปักษ์ต่อธรรม คนเหล่านี้ย่อมไปถึงนรก
13.268.3
ये तु धर्मं महाराज सततं पर्युपासते ।
सत्यार्जवपराः सन्तस्ते वै स्वर्गभूजो नराः ॥ १३.२६८.३ ॥
ข้าแต่มหาราช ส่วนผู้ที่รับใช้ธรรมอยู่เป็นนิตย์ คนดีผู้ยึดมั่นในสัตย์และความซื่อตรง คนเหล่านั้นแลเป็นผู้ได้เสวยสวรรค์
13.268.4
धर्म एव रतिस्तेषामाचार्योपासनाद्भवेत् ।
देवलोकं प्रपद्यन्ते ये धर्मं पर्युपासते ॥ १३.२६८.४ ॥
ความยินดีของเขามีอยู่ในธรรมเท่านั้น ซึ่งเกิดขึ้นจากการรับใช้อาจารย์ ผู้ที่รับใช้ธรรมย่อมไปถึงโลกของเทวดา
13.268.5
मनुष्या यदि वा देवाः शरीरमुपताप्य वै ।
धर्मिणः सुखमेधन्ते लोभद्वेषविवर्जिताः ॥ १३.२६८.५ ॥
ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือเทวดา ผู้มีธรรมที่ข่มกายด้วยตบะ ปราศจากความโลภและความเกลียดชัง ย่อมเจริญด้วยความสุข
13.268.6
प्रथमं ब्रह्म्णः पुत्रं धर्ममाहुर्मनीषिणः ।
धर्मिणः पर्युपासन्ते फलं पक्वमिवाशिनः ॥ १३.२६८.६ ॥
ผู้มีปัญญากล่าวว่า ธรรมเป็นบุตรคนแรกของพระพรหม ผู้มีธรรมย่อมรับใช้ท่าน ดุจผู้กินผลไม้ที่สุกแล้ว
13.268.7
असाधोः कीदृशं शीलं साधोश्चैव तु कीदृशम् ।
ब्रवीतु मे भवानेतत्सन्तोऽसन्तश्च कीदृशाः ॥ १३.२६८.७ ॥
ความประพฤติของคนชั่วเป็นเช่นไร และความประพฤติของคนดีเป็นเช่นไร ขอท่านบอกข้าพเจ้า ว่าคนดีและคนไม่ดีเป็นเช่นไร
13.268.8
दुराधाराश्च दुर्धर्षा दुर्मुखाश्चाप्यसाधवः ।
साधवः शीलसम्पन्नाः शिष्टाचारस्य लक्षणम् ॥ १३.२६८.८ ॥
คนที่ไม่น่าไว้วางใจ เข้าหาได้ยาก และพูดจาหยาบคาย ก็เป็นคนชั่วเช่นกัน ส่วนคนดีย่อมบริบูรณ์ด้วยศีล นี่คือเครื่องหมายของความประพฤติอันเรียบร้อย
13.268.9
राजमार्गे गवां मध्ये जनमध्ये च धर्मिणः ।
नोपसेचन्ति राजेन्द्र सर्गं मूत्रपुरीषयोः ॥ १३.२६८.९ ॥
ข้าแต่ราเชนทร์ ผู้มีธรรมย่อมไม่ปัสสาวะและอุจจาระบนถนนหลวง ท่ามกลางฝูงโค หรือท่ามกลางผู้คน
13.268.10
पञ्चानां यजनं कृत्वा शेषमश्नन्ति साधवः ।
न जल्पन्ति च भुञ्जाना न निद्रान्त्यार्द्रपाणयः ॥ १३.२६८.१० ॥
คนดีเมื่อบูชายัญแก่ทั้งห้าแล้ว จึงฉันสิ่งที่เหลือ ขณะฉันก็ไม่พูดคุย และไม่นอนทั้งที่มือยังเปียก
13.268.11
चित्रभानुमपां देवं गोष्ठं चैव चतुष्पथम् ।
ब्राह्मणं धार्मिकं वृद्धं ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् ॥ १३.२६८.११ ॥
ผู้ที่เวียนประทักษิณไฟ เทพแห่งน้ำ คอกโค และทางสี่แพร่ง รวมทั้งพราหมณ์ผู้มีธรรมและผู้เฒ่า ผู้เหล่านั้นแลคือคนดี
13.268.12
वृद्धानां भारतप्रानां स्त्रीणां बालातुरस्य च ।
ब्राह्मणानां गवां राज्ञां पन्थानं ददते च ये ॥ १३.२६८.१२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ผู้ที่หลีกทางให้แก่ผู้เฒ่า สตรี เด็ก และผู้ป่วย รวมทั้งพราหมณ์ โค และกษัตริย์ ผู้เหล่านั้นแลคือคนดี
13.268.13
अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च ।
सामान्यं भोजनं कुर्यात्स्वयं नाग्र्यशनं व्रजेत् ॥ १३.२६८.१३ ॥
ควรฉันอาหารร่วมกันกับแขกทุกคน ผู้รับใช้ และญาติของตน และไม่ควรเอาส่วนดีที่สุดมาเป็นของตนเอง
13.268.14
न सत्यार्जवधर्मस्य तुल्यमन्यच्च विद्यते ।
बहुला नाम गौस्तेन गतिमग्र्यां गता किल ॥ १३.२६८.१४ ॥
ไม่มีสิ่งอื่นใดเทียบเท่าธรรมแห่งสัตย์และความซื่อตรง ดังได้ยินว่าโคชื่อพหุลา ได้บรรลุคติอันสูงสุดเพราะธรรมนี้
13.268.15
मुनिशापाद्द्विजः कश्चिद्व्याघ्रतां समुपागतः ।
बहुलां भक्षणरुचिरास्वाद्य शपथेन तु ॥ १३.२६८.१५ ॥
เพราะคำสาปของฤๅษี พราหมณ์ผู้หนึ่งได้กลายเป็นเสือ ด้วยความปรารถนาจะกิน เขาได้ลองลิ้มพหุลา แล้วจึงปล่อยนางไปด้วยคำปฏิญาณ
13.268.16
विमुच्य पीतवत्सां तां दृष्ट्वा स्मृत्वा पुरातनम् ।
जगाम लोकानमलान्सा स्वराष्ट्रं तथा पुनः ॥ १३.२६८.१६ ॥
เมื่อปล่อยนางซึ่งลูกโคของนางได้ดูดนมแล้ว และระลึกถึงเรื่องในอดีต นางก็ไปสู่โลกอันบริสุทธิ์ แล้วกลับคืนสู่แคว้นของตนอีกครั้ง
13.268.17
तस्मात्सत्यार्जवरतो राजन्राष्ट्रं समानवम् ।
तारयित्वा सुखं स्वर्गं गन्तासि भरतर्षभ ॥ १३.२६८.१७ ॥
เหตุฉะนั้น ข้าแต่กษัตริย์ ผู้ยึดมั่นในสัตย์และความซื่อตรง ท่านจะนำแคว้นพร้อมประชาราษฎร์ข้ามพ้นไป แล้วจะไปสู่สวรรค์ได้โดยง่าย ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ
13.268.18
तथा शरणकामानां गोप्ता स्यात्स्वागतप्रदः ।
सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम्। ॥ १३.२६८.१८ ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้หนึ่งควรเป็นที่พึ่งของผู้ที่แสวงหาที่พึ่ง และให้การต้อนรับ อาหารของมนุษย์ทั้งเย็นและเช้า เป็นสิ่งที่เทวดาจัดไว้
13.268.19
नान्तरा भोजनं दृष्टमुपवासविधिर्हि सः ।
होमकाले यथा वह्निः काले होमं प्रतीक्षते। ॥ १३.२६८.१९ ॥
การฉันอาหารในระหว่างเวลาไม่เป็นที่เห็นว่าถูกต้อง นั่นเป็นกฎของการอดอาหาร เปรียบเหมือนไฟที่รอคอยเวลาแห่งการถวายเครื่องบูชา
13.268.20
ऋतुकाले तथाऽऽधानं पितरश्च प्रतीक्षते ।
नान्यदा गच्छते यस्तु ब्रह्मचर्यं च तत्स्मृतम् ॥ १३.२६८.२० ॥
ในฤดูที่เหมาะสม บรรพบุรุษก็รอคอยการตั้งไฟเช่นกัน ผู้ใดไม่เข้าหาในเวลาอื่น นั่นท่านกล่าวว่าเป็นพรหมจรรย์
13.268.21
अमृतं ब्राह्मणा गाव इत्येतत्त्रयमेकतः ।
तस्मादोब्राह्मणान्नित्यमर्चयेत यथाविधि ॥ १३.२६८.२१ ॥
อมฤต พราหมณ์ และโคทั้งสามนี้ถูกประกาศไว้ด้วยกัน ฉะนั้นควรบูชาพราหมณ์เสมอตามที่กำหนดไว้
13.268.22
यजुषां संस्कृतं मांसमुपभुञ्जत दुष्यति ।
पृष्ठमांसं वृथामांसं पुत्रमांसं च तत्समम् ॥ १३.२६८.२२ ॥
ผู้ที่กินเนื้อที่ได้รับการปลุกเสกด้วยมนตร์ยชุรเวทย่อมยังเป็นผู้มลทิน เนื้อหลัง เนื้อที่กินโดยไร้ประโยชน์ และเนื้อบุตรก็เสมอกับสิ่งนั้น
13.268.23
स्वदेशे परदेशे वाऽप्यतिथिं नोपवासयेत् ।
कर्म वै सफलं कृत्वा गुरुणां प्रतिपादयेत् ॥ १३.२६८.२३ ॥
ไม่ว่าในแผ่นดินของตนหรือในแดนต่างถิ่น ไม่ควรให้แขกอดอาหาร เมื่อได้ทำพิธีให้ผลสำเร็จแล้ว ควรถวายแด่ผู้อาวุโส
13.268.24
गुरुभ्यस्त्वासनं देयमभिवाद्याभिपूज्य च ।
गुरुमभ्यर्च्य वर्धन्ते आयुषा यशसा श्रिया ॥ १३.२६८.२४ ॥
ควรถวายที่นั่งแก่ผู้อาวุโส หลังจากกราบไหว้และบูชาท่านแล้ว เมื่อบูชาคุรุ ย่อมเจริญด้วยอายุยืน ชื่อเสียง และความรุ่งเรือง
13.268.25
वृद्धान्नाभिभवेज्जातु न चैतान्प्रेषयेदिति ।
नासीनः स्यात्स्थितेष्वेवमायुरस्य न रिष्यते ॥ १३.२६८.२५ ॥
ไม่ควรดูหมิ่นผู้อาวุโสเลย และไม่ควรใช้ท่านให้ไปทำธุระ อย่านั่งขณะที่ผู้อื่นยืนอยู่ต่อหน้า เช่นนี้ อายุของเขาจะไม่ลดลง
13.268.26
न नग्रामीक्षते नारीं न नग्रान्पुरुषानपि ।
मैथुनं सततं गुप्तं तपश्चैव समाचरेत् ॥ १३.२६८.२६ ॥
ไม่ควรมองหญิงเปลือยกาย และไม่ควรมองชายเปลือยกายเช่นกัน ควรปฏิบัติการร่วมประเวณีอย่างเป็นความลับเสมอ และควรบำเพ็ญตบะด้วย
13.268.27
तीर्थानां गुरवस्तीर्थं शुचीनां हृदयं शुचि ।
दर्शनानां परं ज्ञानं सन्तोषः परमं सुखम् ॥ १३.२६८.२७ ॥
ครูอาจารย์เป็นสถานศักดิ์สิทธิ์แห่งสถานศักดิ์สิทธิ์ ใจเป็นสิ่งบริสุทธิ์ที่สุดในบรรดาสิ่งบริสุทธิ์ ความรู้เป็นสูงสุดในบรรดาทัศนะทั้งปวง ความสันโดษเป็นความสุขอันสูงสุด
13.268.28
सायं प्रातश्च वृद्धानां शृणुयात्पुष्कला गिरः ।
श्रुतमाप्नोति हि नरः सततं वृद्धसेवया ॥ १३.२६८.२८ ॥
เช้าและเย็น ควรฟังถ้อยคำอันอุดมของผู้อาวุโส เพราะคนย่อมได้รับความรู้ด้วยการรับใช้ผู้อาวุโสอย่างสม่ำเสมอ
13.268.29
स्वाध्याये भोजने चैव दक्षिणं पाणिमुद्धरेत् ।
यच्छेद्वाङ्मनसी नित्यमिन्द्रियाणि तथैव च ॥ १३.२६८.२९ ॥
ในการศึกษาและการรับประทานอาหาร ควรยกมือขวาขึ้น และควรสำรวมวาจา ใจ และอินทรีย์ทั้งหลายไว้เสมอด้วยเช่นกัน
13.268.30
संस्कृतं पायसं नित्यं यावकं कृसरं हविः ।
अष्टकाः पितृदैवत्या ग्रहाणामभिपूजनम् ॥ १३.२६८.३० ॥
ข้าวต้มนมที่ปลุกเสกแล้ว ข้าวต้มข้าวบาร์เลย์ ข้าวสุกกับถั่ว และเครื่องบูชา ทำเป็นประจำทุกวัน พิธีอัษฏกาอันเกี่ยวกับบรรพบุรุษและเทวดา และการบูชาเทพแห่งดาวเคราะห์
13.268.31
श्मश्रुकर्मणि मङ्गल्यं क्षुतानामभिनन्दनम् ।
व्याधितानां च सर्वेषामायुषामभिनन्दनम् ॥ १३.२६८.३१ ॥
ในการโกนหนวดเครา สิ่งมงคลคือการอวยพรแก่ผู้จาม และการอวยพรแก่ผู้เจ็บป่วยทั้งหลาย โดยอวยพรให้มีอายุยืน
13.268.32
न जातु त्वमिति ब्रूयादापन्नोपि महृत्तरम् ।
त्वंकारो वा वधो वेति विद्वत्सु न विशिष्यते।
अवराणां समानानां शिष्याणां च समाचरेत् ॥ १३.२६८.३२ ॥
แม้จะตกอยู่ในความทุกข์ก็ไม่ควรเรียกผู้ที่ยิ่งใหญ่กว่าตนด้วยคำว่า ตวํ (เจ้า) เลยแม้แต่ครั้งเดียว; ในหมู่ผู้รู้ การใช้คำว่า ตวํ หรือการฆ่า ไม่ทำให้เกิดความแตกต่างกัน ควรประพฤติตนเช่นเดียวกันนี้ต่อผู้ที่อ่อนอาวุโสกว่า ผู้ที่เสมอกัน และศิษย์
13.268.33
पापमाचरते नित्यं हृदयं पापकर्मणाम् ।
ज्ञानपूर्वकृतं कर्म च्छादयन्ते ह्यसाधवः ॥ १३.२६८.३३ ॥
ใจของผู้กระทำบาปย่อมประพฤติบาปอยู่เสมอ คนชั่วร้ายยังปกปิดการกระทำที่ทำไปด้วยความรู้เจตนาอีกด้วย
13.268.34
ज्ञानपूर्वं विनश्यन्ति गूहमाना महाजने ।
न मां मनुष्याः पश्यन्ति न मां पश्यन्ति देवताः ॥ १३.२६८.३४ ॥
ผู้ที่ปกปิดบาปที่กระทำด้วยความรู้เจตนาต่อหน้าผู้ยิ่งใหญ่ย่อมพินาศ มนุษย์ไม่เห็นเรา และเทวดาก็ไม่เห็นเรา
13.268.35
पापेनाभिहितः पापः पापमेवाभिजायते ॥ १३.२६८.३५ ॥
ผู้กระทำบาปซึ่งถูกบาปผลักดัน ย่อมให้กำเนิดแต่บาปเท่านั้น
13.268.36
यथा वार्धुषिको वृद्धिं दिनभेदे प्रतीक्षते ।
धर्मेण पिहितं पापं धर्ममेवाभिवर्धयेत् ॥ १३.२६८.३६ ॥
ดุจเจ้าหนี้ดอกเบี้ยรอคอยให้ดอกเบี้ยทวีขึ้นเมื่อวันผ่านไป บาปที่ถูกธรรมปกปิดไว้ก็รอคอยเช่นนั้น ฉะนั้นควรทำให้ธรรมนั้นเองเจริญยิ่งขึ้น
13.268.37
यथा लवणमम्भोभिराप्लुतं प्रविलीयते ।
प्रायश्चित्तहतं पापं तथा सद्यः प्रणश्यति ॥ १३.२६८.३७ ॥
ดุจเกลือที่แช่ในน้ำย่อมละลายหายไป บาปที่ถูกทำลายด้วยการชดใช้ย่อมพินาศในทันที
13.268.38
तस्मात्पापं न गूहेत गूहमानं विवर्धते ।
कृत्वा तु सादुष्वाख्यायाधर्मं प्रशमयन्त्युत ॥ १३.२६८.३८ ॥
ฉะนั้น ไม่ควรปกปิดบาป เพราะบาปที่ถูกปกปิดย่อมเติบโต แต่เมื่อได้ประกาศความผิดที่ทำต่อหน้าผู้ดีแล้ว ท่านเหล่านั้นย่อมระงับมันลงได้
13.268.39
आशया सञ्चितं द्रव्यं स्वकाले नोपभुज्यते ।
अन्ये चैतत्प्रद्यन्ते वियोगे तस्य देहिनः ॥ १३.२६८.३९ ॥
ทรัพย์ที่สะสมไว้ด้วยความหวัง ย่อมไม่ได้ใช้สอยในเวลาที่ควร เมื่อสิ้นชีวิตของผู้มีกายนั้น คนอื่นย่อมเอาไปเสีย
13.268.40
तद्धर्मसाधनं नित्यं सङ्कल्पाद्धनमार्जयेत् ।
मननं सर्वभूतानां धर्ममाहुर्मनीषिणः। ॥ १३.२६८.४० ॥
ควรแสวงหาทรัพย์ซึ่งเป็นเครื่องมือแห่งธรรมเสมอ ด้วยความตั้งใจมั่น ผู้มีปัญญากล่าวว่า ธรรมคือการพิจารณาด้วยความเอื้อเฟื้อต่อสรรพสัตว์
13.268.41
तस्मात्सर्वाणि भूतानि धर्ममेव समासते ।
एक एव चरेद्धर्मं न धर्मध्वजिको भवेत्। ॥ १३.२६८.४१ ॥
ดังนั้น สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมอาศัยธรรมเท่านั้น ควรประพฤติธรรมเพียงอย่างเดียว อย่าเป็นผู้โฆษณาธรรมให้ปรากฏเพื่อแสดงตน
13.268.42
धर्मवाणिजका ह्येते ये धर्ममुपभुञ्जते ।
अर्चेद्देवानदम्भेन सेवेताऽमायया गुरून्। ॥ १३.२६८.४२ ॥
ผู้ที่หากินด้วยการแสวงธรรมนั้นแท้จริงเป็นพ่อค้าแห่งธรรม ควรบูชาเทวดาด้วยใจซื่อไม่เสแสร้ง และรับใช้ครูอาจารย์ด้วยความไม่ลวง
13.268.43
धनं निदध्यात्पात्रेषु परत्रार्थं समावृतम् ॥ १३.२६८.४३ ॥
ควรฝากทรัพย์ไว้กับผู้ควรรับ เพื่อประโยชน์ในโลกหน้า โดยเก็บซ่อนและรักษาไว้อย่างมิดชิด