Mahābhārata · Adhyāya 13.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.38.1
क्लिश्यमानेषु भूतेषु जातीमरणसागरे ।
यत्प्राप्य क्लेशं नाप्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.३८.१ ॥
Mientras los seres son atormentados en el océano del nacimiento y la muerte, dime, abuelo, aquello que, al obtenerlo, uno no sufre.
13.38.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सनत्कुमारस्य सतः संवादं नारदस्य च ॥ १३.३८.२ ॥
Sobre este asunto también narran esta antigua historia: el diálogo del venerable Sanatkumāra con Nārada.
13.38.3
सनत्कुमारो भगवान्ब्रह्मपुत्रो महायशाः ।
पूर्वजातास्त्रयस्तस्य कथ्यन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.३८.३ ॥
El bienaventurado Sanatkumāra, hijo de Brahmā, de gran fama. De los tres expositores del Veda nacidos antes que él se habla.
13.38.4
सनकः सनन्दनश्चैव तृतीयश्च सनातनः ।
जातमात्राश्च ते सर्वे प्रतिबुद्धा इति श्रुतिः ॥ १३.३८.४ ॥
Sanaka, Sanandana y el tercero, Sanātana: todos ellos, nada más nacer, despertaron; así lo dice la revelación.
13.38.5
चतुर्थश्चैव तेषां स भगवान्योगवित्तमः ।
सनत्कुमार इति वै कथयन्ति महर्षयः ॥ १३.३८.५ ॥
Y el cuarto de ellos es el bienaventurado Sanatkumāra, el mejor de los yoguis — así lo llaman los grandes sabios.
13.38.6
हैरण्यगर्भः स मुनिर्वसिष्ठः पञ्चमः स्मृतः ।
षष्ठः स्थाणुः स भगवानमेयात्मा त्रिशूलधृत् ॥ १३.३८.६ ॥
Aquel sabio Vasiṣṭha, nacido del vientre dorado, es recordado como el quinto; el sexto es el bienaventurado Sthāṇu, de ser inmensurable, portador del tridente.
13.38.7
ततोऽपरे समुत्पन्नाः पावकादारुणे क्रतौ ।
मनसा स्वयंभुवो हीमे मरीचिप्रमुखास्तथा ॥ १३.३८.७ ॥
Después surgieron otros del fuego, en el sacrificio rojizo, y del pensamiento del Autoexistente, Marīci y los demás principales igualmente.
13.38.8
भुगुर्मरीचेरनुजो भृगोरप्यङ्गिरास्तथा ।
अनुजोङ्गिरसोऽथात्रिः पुलस्त्योत्रेस्तथाऽनुजः ॥ १३.३८.८ ॥
Bhṛgu fue el hermano menor de Marīci; el hermano menor de Bhṛgu fue Aṅgiras; el hermano menor de Aṅgiras fue Atri; y el hermano menor de Atri fue Pulastya.
13.38.9
पुलस्त्यस्यानुजो विद्वान्पुलहो न महाद्युतिः ।
पठ्यन्ते ब्रह्मजा ह्येते विद्वद्बिरमितौजसः ॥ १३.३८.९ ॥
El hermano menor de Pulastya fue el erudito Pulaha, que no era de gran esplendor. Los sabios los recitan como hijos de Brahmā, de poder incommensurable.
13.38.10
सर्वमेतन्महाराज कुर्वन्नादिगुरुर्महान् ।
प्रभुर्विभुरनन्तश्रीर्ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १३.३८.१० ॥
Oh gran rey, Brahmā, el gurú primordial, el gran señor, el omnipresente de gloria infinita, abuelo de los mundos, quien hace todo esto.
13.38.11
मूर्तिमन्तोऽमृतीभूतास्तेजसाऽतितपोन्विताः ।
सनकप्रभृतयस्तत्र ये च प्राप्ताः परं पदम्।
कृत्स्नं क्षयमनुप्राप्य विमुक्ता मूर्तिबन्धनात् ॥ १३.३८.११ ॥
Los seres corpóreos que se volvieron inmortales por su esplendor, dotados de gran austeridad: Sanaka y los demás, que allí alcanzaron el estado supremo. Habiendo llegado a la disolución completa, fueron liberados de la atadura de la forma.
13.38.12
सनत्कुमारस्तु विभुर्योगमास्थाय योगवित् ।
त्रीँल्लोकानचरच्छश्वदैर्येण परेण हि ॥ १३.३८.१२ ॥
Pero Sanatkumāra, el omnipresente conocedor del yoga, habiendo tomado el yoga, recorrió siempre los tres mundos con un movimiento supremo y eterno.
13.38.13
रुद्रश्चाप्यष्टगुणितं योगं प्राप्तो महायशाः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं राजन्नितरे नृपसत्तम ॥ १३.३८.१३ ॥
El gloriosísimo Rudra también alcanzó el yoga óctuple. Oh rey, el mejor de los reyes, los demás alcanzaron el sutil yoga óctuple.
13.38.14
मरीचिप्रमुखास्तात सर्वे सृष्ट्यर्थमेव ते ।
नियुक्ता राजशार्दूल तेषां सृष्टिं शृणुष्व मे ॥ १३.३८.१४ ॥
Querido hijo, todos ellos, encabezados por Marīci, fueron designados únicamente para la creación. Oh tigre entre los reyes, escucha de mí su creación.
13.38.15
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ।
सर्वे वेदेषु चैवोक्ताः खिलेषु च न संशयः ॥ १३.३८.१५ ॥
Estos siete están establecidos con certeza en los Purāṇas como hijos de Brahmā. Todos ellos se declaran en los Vedas y también en los suplementos; no hay duda.
13.38.16
इतिहासपुराणे च श्रुतिरेषा सनातनी ।
ब्राह्मणा वरदानेतान्प्राहुर्वेदान्तपारगाः ॥ १३.३८.१६ ॥
También en las Itihāsas y los Purāṇas esta revelación es eterna. Los brahmanes versados en el Vedānta los nombran así en el contexto de la concesión de dones.
13.38.17
एतेषां पितरस्तात पुत्रा इत्यनुचक्षते ।
गणाः सप्त महाराज मूर्तयोऽमूर्तयस्तथा ॥ १३.३८.१७ ॥
Querido hijo, se dice que sus padres son sus hijos. Oh gran rey, los siete grupos, tanto corpóreos como incorpóreos.
13.38.18
पितृणां चैव राजेन्द्र पुत्रा देवा इति श्रुतिः ।
देवैर्व्याप्ता इमे लोका इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १३.३८.१८ ॥
Oh señor de los reyes, la śruti sostiene que los hijos de los antepasados son los dioses. Así hemos oído que estos mundos están impregnados por los dioses.
13.38.19
कृष्णद्वैपायनाच्चैव देवस्थानात्तथैव त ।
देवलाच्च नरश्रेष्ठ काश्यपाच्च मया श्रुतम् ॥ १३.३८.१९ ॥
Oh, el mejor de los hombres, lo he oído de Kṛṣṇa Dvaipāyana, de Devasthāna, de Devala y también de Kāśyapa.
13.38.20
गौतमादपि कौण्डिन्याद्बारद्वाजात्तथैव च ।
मार्कण्डेयात्तथैवैतदृषेर्देवमतादपि ॥ १३.३८.२० ॥
Asimismo lo he oído de Gautama, de Kauṇḍinya, de Bhāradvāja, de Mārkaṇḍeya y del sabio Devamata.
13.38.21
पित्रा च मम राजेन्द्र श्राद्धकाले प्रभाषितम् ।
परं रहस्यं वेदान्तं प्रियं हि परमात्मनः ॥ १३.३८.२१ ॥
Oh señor de los reyes, en el momento del rito śrāddha, mi padre también expuso el supremo Vedānta secreto, verdaderamente querido por el Ser Supremo.
13.38.22
अतः परं प्रवक्ष्यामि यन्मां पृच्छसि भारतः ।
तदिहैकमनोबुद्धिः शृणुष्वावहितो नृप।
स्वायंभुवस्य संवादं नारदस्य च धीमतः ॥ १३.३८.२२ ॥
Ahora te diré lo que preguntas, oh Bhārata. Oh rey, escucha atentamente, con una sola mente y entendimiento, el diálogo entre Svāyaṃbhuva (Manu) y el sabio Nārada.
13.38.23
सनत्कुमारो भगवान्दिव्यं जज्वाल तेजसा ।
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा वै विचचार महाद्युतिः ॥ १३.३८.२३ ॥
El venerable Sanatkumāra resplandeció con un brillo divino; hecho del tamaño de un pulgar, el de gran esplendor se movía de un lado a otro.
13.38.24
स कदाचिन्महाभागो मेरुपृष्ठं समागमत् ।
नारदेन नरश्रेष्ठ मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १३.३८.२४ ॥
Una vez aquel de gran fortuna llegó a la cima del monte Meru, oh el mejor de los hombres, junto con el sabio Nārada, expositor del Brahman.
13.38.25
जिज्ञासमानावन्योन्यं सकाशे ब्रह्मणस्ततः ।
ब्रह्म भागवतौ तात परमार्थार्थचिन्तकौ ॥ १३.३८.२५ ॥
Querido, deseando conocerse mutuamente, luego en presencia de Brahmā, aquellos dos devotos, meditando el sentido de la verdad suprema, reflexionaban sobre Brahman.
13.38.26
मतिमान्मतिमच्छ्रेष्ठं बुद्धिमान्बुद्धिमत्तरम् ।
क्षेत्रवित्क्षेत्रविच्छ्रेष्ठं ज्ञानविज्ज्ञानमत्तमम् ॥ १३.३८.२६ ॥
El más sabio de los sabios, más sabio aún que los sabios; el mejor de los conocedores del campo, el más conocedor de los que conocen el saber.
13.38.27
सनत्कुमारं तत्वज्ञं भगवन्तमरिंदम ।
लोकविल्लोकविच्छ्रेष्ठमात्मविच्चात्मवित्तमम्।
सर्ववेदार्थकुशलं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १३.३८.२७ ॥
Sanatkumāra, conocedor de las verdades, venerable, subyugador de enemigos; el mejor de los conocedores de los mundos, el más sabio de los que conocen el yo, diestro en el sentido de todos los Vedas, experto en todas las escrituras.
13.38.28
साङ्ख्ययोगं च यो वेद पाणावामलकं यथा ।
नारदोऽथ नरश्रेष्ठ तं पप्रच्छ महाद्युतिः ॥ १३.३८.२८ ॥
Aquel que conoce el Sāṅkhya y el Yoga como se conoce un fruto de amalaka en la palma; entonces Nārada, el de gran resplandor, mejor de los hombres, le preguntó.
13.38.29
त्रयोविंशतितत्वस्य अव्यक्तस्य महामुने ।
प्रभवं चाप्ययं चैव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १३.३८.२९ ॥
Oh gran sabio, deseo oír con verdad el origen y la disolución de los veintitrés principios y del No Manifestado.
13.38.30
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
कालसङ्ख्याश्च सर्गं च स्रष्टारं पुरुषं प्रभुम्। ॥ १३.३८.३० ॥
El sí mismo interior, los elementos, igualmente lo divino, los cómputos del tiempo, la creación, y el Puruṣa, señor y creador.
13.38.31
यं विस्वमुपजीवन्ति येन सर्वमिदं ततम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १३.३८.३१ ॥
Vos sois digno de hablar de aquel del que depende el mundo, por quien todo esto está penetrado, y al alcanzar a quien nadie regresa.
13.38.32
यं विश्वमुपजीवन्ति यमाहुः पुरुषं परम् ।
तं वै शृणु महाबुद्धे नारायणमनामयम् ॥ १३.३८.३२ ॥
Escucha, oh de gran inteligencia, acerca de aquel del que depende el mundo y al que llaman el Supremo Puruṣa: Nārāyaṇa, el inmaculado.
13.38.33
एष नारायणो नाम यं विश्वमुपजीवति ।
एष स्रष्टा विधाता च भर्ता पालयिता प्रभुः ॥ १३.३८.३३ ॥
Este, llamado Nārāyaṇa, es aquel del que depende el mundo. Él es el creador, el ordenador, el sustentador, el protector, el señor.
13.38.34
प्राप्यैनं न निवर्तन्ते यतयोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
एतावदेव वक्तव्यं मया नारद पृच्छते ॥ १३.३८.३४ ॥
Al alcanzarle, los ascetas dedicados a la contemplación del yo no regresan. Solo esto debo decirte, oh Nārada, a ti que preguntas.
13.38.35
परं न वेद्मि तत्सर्गं यावांश्चायं यथाप्यहम् ।
श्रूयतामानुपूर्व्येण न च सर्गः प्रयत्नतः ॥ १३.३८.३५ ॥
Aquella creación, y cuán vasta es esta, no la conozco por completo, solo hasta donde la conozco. Escúchala en orden; la creación no se capta con esfuerzo.
13.38.36
यथा कालपरीमाणं तत्वानामृषिसत्तम ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
कालसंख्यां च सर्गं च सर्वमेव महामुने ॥ १३.३८.३६ ॥
Oh mejor de los sabios, tal como la medida del tiempo de los principios, así también el yo interior, el mundo material y lo divino; también la cuenta del tiempo y la creación — oh gran sabio, todo esto (te diré).
13.38.37
तमसः कुर्वतः सर्गं तामसो ह्यभिधीयते ।
ब्रह्मविद्भिर्द्विजैर्नित्यं नित्यमध्यात्मचिन्तकैः ॥ १३.३८.३७ ॥
Quien produce la creación de la oscuridad se llama tāmasa, así lo dicen siempre los conocedores de Brahman, los dvijas que contemplan constantemente el yo interior.
13.38.38
पर्यायनामान्येतस्य कथयन्ति मनीषिणः ।
तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.३८.३८ ॥
Los sabios enumeran sus nombres sinónimos; te los diré. Escucha aquí con la mente atenta.
13.38.39
महार्णवोऽर्णवश्चैव सलिलं च गुणास्तथा ।
वेदास्तपांसि यज्ञाश्च धर्माश्च भगवान्विभुः।
प्राणः सांवर्तकोग्निश्च व्योम कालस्तथैव च ॥ १३.३८.३९ ॥
El gran océano, el océano, el agua, las cualidades, los Vedas, las austeridades, los sacrificios y los deberes, el bienaventurado Señor omnipresente, el aliento, el fuego de la disolución, el cielo y el tiempo, igualmente.
13.38.40
नामान्येतानि ब्रह्मर्षे शरीरस्येश्वरस्य वै ।
कीर्तितानि द्विजश्रेष्ठ मया शास्त्रानुसारतः ॥ १३.३८.४० ॥
Estos, oh vidente del Brahman, son nombres del cuerpo del Señor; oh mejor de los dvijas, los he declarado conforme a las escrituras.
13.38.41
चतुर्युगसहस्राणि चतुर्युगमरिंदम ।
प्राहुः कल्पसहस्रं वै ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.३८.४१ ॥
Oh domador de enemigos, los brahmanes que ven la realidad llaman a mil ciclos de cuatro yugas un cuatro-yuga, y dicen que equivale a mil kalpas.
13.38.42
दशकल्पसहस्राणि अव्ययस्य महानिशा ।
तथैव दिवसं प्राहुर्योगाः सांख्याश्च तत्वतः ॥ १३.३८.४२ ॥
La gran noche del Inmutable dura diez mil kalpas; igualmente, los yoguis y los sāṃkhyas, en verdad, la llaman día.
13.38.43
निशासुप्तोथ भगवान्क्षपान्ते प्रत्यबुध्यत ।
पश्चाद्बुद्ध्वा ससर्जापस्तासु वीर्यमवासृजत् ॥ १३.३८.४३ ॥
El bienaventurado Señor, dormido durante la noche, despertó al final de la noche. Tras despertar, creó las aguas y depositó en ellas su semen.
13.38.44
तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।
अहंकृत्वा ततस्तस्मिन्ससर्ज प्रभुरीश्वरः ॥ १३.३८.४४ ॥
Aquello se convirtió en un huevo dorado, que brillaba como mil soles. Entonces, tomando el principio del yo, el Señor Īśvara creó en él.
13.38.45
हिरण्यगर्भं विस्वात्मा ब्रह्माणां जलवन्मुनिम् ।
भूतभव्यभविष्यस्य कर्तारमनघं विभुम्।
मूर्तिमन्तं महात्मानं विश्वशभुं स्वयंभुवम् ॥ १३.३८.४५ ॥
El alma del universo produjo a Hiraṇyagarbha, un sabio entre los Brahmās, como el agua, creador de lo que fue, es y será, sin mácula, omnipresente, encarnado, gran alma, propicio para el universo, autoexistente.
13.38.46
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिषां नरम् ।
चक्रे तिरोधां भगवानेत्कृत्वा महायशाः ॥ १३.३८.४६ ॥
El Señor Īśāna, dueño de los poderes de la sutileza, la ligereza y la obtención, creó al hombre de las luces; tras hacerlo, el bienaventurado Señor de gran fama lo ocultó.
13.38.47
एतस्यापि निशामाहुर्वेदवेदाङ्गपारगाः ।
पञ्चकल्पसहस्राणि अहरेतावदेव च ॥ १३.३८.४७ ॥
Quienes dominan los Vedas y sus ramas auxiliares dicen que su noche dura cinco mil kalpas; y su día es igualmente largo.
13.38.48
स सर्गं कुरुत ब्रह्मा तामसश्चानुपूर्व्यशः ।
सृजतेऽहं त्वहंकारं परमेष्ठिनमव्ययम् ॥ १३.३८.४८ ॥
Ese Brahmā crea la creación en orden, de naturaleza tamásica; pero yo creo el principio del yo, al Señor supremo e imperecedero.
13.38.49
अहङ्कारेणैव लोका व्याप्ताः साहंकृतेन वै ।
येनाविष्टानि भूतानि मज्जन्त्यव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.४९ ॥
Por el egoísmo son penetrados estos mundos, en verdad por aquel que posee el yo; poseídos por él, los seres se hunden en el océano de lo no manifestado.
13.38.50
देवर्षिदानवनरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ।
उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति ऊर्ध्वाधस्तिर्यगेव च ॥ १३.३८.५० ॥
Dioses, sabios, danavas, hombres, yakṣas, gandharvas y kinnaras emergen y se hunden, hacia arriba, hacia abajo y también de lado.
13.38.51
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयामथ कुर्वतः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि अहरेतावदेव तु ॥ १३.३८.५१ ॥
A esto también llaman la tercera noche; para quien crea, tres mil kalpas son el día, tanto y no más.
13.38.52
अहङ्कारस्तु सृजति महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १३.३८.५२ ॥
Pero el egoísmo crea los cinco grandes elementos: tierra, aire, éter, agua y, como quinto, la luz-fuego.
13.38.53
एतेषां गुणतत्वानि पञ्च प्राहुर्द्विजातयः ।
शब्दे स्पर्शे च रूपे च रसे गन्धे तथैव च ॥ १३.३८.५३ ॥
Los nacidos dos veces declaran que los principios de sus cualidades son cinco: sonido, tacto, forma, sabor y también olor.
13.38.54
गुणेष्वेतेष्वभिरताः पङ्कलग्ना इव द्विपाः ।
नोत्तिष्ठन्त्यवशीभूताः सक्ता अव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.५४ ॥
Deleitándose en estas cualidades, como elefantes atascados en el lodo, dominados, no logran levantarse; apegados en el océano de lo no manifestado.
13.38.55
एतेषामिह वै सर्वं चतुर्थमिह कुर्वतः ।
चतुर्युगसहस्रे वै अहोरात्रास्तथैव च ॥ १३.३८.५५ ॥
Para quien aquí hace el cuarto de estos, todo ocurre en mil ciclos de cuatro yugas, y así también los días y las noches.
13.38.56
अनन्त इति विख्यातः पञ्चमः सर्ग उच्यते ।
इन्द्रियाणि दशैकं च यथाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १३.३८.५६ ॥
Se dice que la quinta creación, conocida como Ananta, consiste, según la indicación de la tradición védica, en los diez sentidos y uno (la mente).
13.38.57
मनः सर्वमिदं तात विश्वं सर्वमिदं जगत् ।
न तथान्यानि भूतानि बलवन्ति यथा मनः ॥ १३.३८.५७ ॥
Querido hijo, la mente misma es todo este universo, todo este mundo; los demás elementos no son tan poderosos como la mente.
13.38.58
एतस्यापि ह वै सर्गं षष्ठमाहुर्द्विजातयः ।
अहः कल्पसहस्रं वै रात्रिरेतावती तथा ॥ १३.३८.५८ ॥
Los dvijas también hablan de su sexta creación: su día es de mil kalpas, y su noche tiene la misma duración.
13.38.59
ऊर्ध्वस्रोतस्तु वै सर्गं सप्तमं ब्रह्मणो विदुः ।
अष्टमं चाप्यधःस्रोतस्तिर्यक्तु नवमः स्मृतः ॥ १३.३८.५९ ॥
Se conoce la séptima creación de Brahmā como la de corriente ascendente; la octava es la de corriente descendente, y la transversal se recuerda como la novena.
13.38.60
एतानि नव सर्गाणि तत्वानि च महामुने ।
चतुर्विंशतितत्वानि तत्वसंख्यानि तेऽनघ ॥ १३.३८.६० ॥
Estas son las nueve creaciones y principios, oh gran sabio; los veinticuatro principios son el cómputo de los principios, oh sin pecado.
13.38.61
सर्वस्य प्रभवः पूर्वमुक्तो नारायणः प्रभुः ।
अव्ययः प्रभवश्चैव अव्यक्तस्य महामुने।
प्रवक्ष्याम्यपरं तत्वं यस्य यस्येश्वरश्च यः ॥ १३.३८.६१ ॥
Antes se declaró que Nārāyaṇa, el señor, es el origen de todo. Oh gran sabio, él es imperecedero, y también es el origen del no manifestado. Ahora declararé otro principio: quién es señor de quién.
13.38.62
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्वतो वै निबोध मे ॥ १३.३८.६२ ॥
El sí mismo interior, los elementos materiales y los poderes divinos, asimismo, tal como se ha oído y como se ha visto, compréndelo de mí en verdad.