మహాభారతం · అధ్యాయం 13.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.38.1
क्लिश्यमानेषु भूतेषु जातीमरणसागरे ।
यत्प्राप्य क्लेशं नाप्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.३८.१ ॥
జననమరణ సముద్రంలో ప్రాణులు బాధపడుతున్నప్పుడు, దేనిని పొందితే మనిషి దుఃఖాన్ని పొందడో ఆ విషయాన్ని నాకు చెప్పండి, పితామహా.
13.38.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सनत्कुमारस्य सतः संवादं नारदस्य च ॥ १३.३८.२ ॥
ఈ విషయంలో ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని కూడా చెబుతారు — సనత్కుమారుడు, నారదుల మధ్య జరిగిన ఆ సంవాదాన్ని.
13.38.3
सनत्कुमारो भगवान्ब्रह्मपुत्रो महायशाः ।
पूर्वजातास्त्रयस्तस्य कथ्यन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.३८.३ ॥
భగవంతుడు సనత్కుమారుడు — బ్రహ్మ కుమారుడు, మహాయశస్వి. ఆయనకు ముందు జన్మించిన ముగ్గురు బ్రహ్మవాదులు గురించి చెప్పబడుతోంది.
13.38.4
सनकः सनन्दनश्चैव तृतीयश्च सनातनः ।
जातमात्राश्च ते सर्वे प्रतिबुद्धा इति श्रुतिः ॥ १३.३८.४ ॥
సనకుడు, సనందనుడు, మూడవవాడు సనాతనుడు — వీరందరూ పుట్టిన వెంటనే మేల్కొన్నారని శ్రుతి చెబుతోంది.
13.38.5
चतुर्थश्चैव तेषां स भगवान्योगवित्तमः ।
सनत्कुमार इति वै कथयन्ति महर्षयः ॥ १३.३८.५ ॥
వారిలో నాలుగవవాడు భగవంతుడు సనత్కుమారుడు, యోగులలో అత్యుత్తముడు — మహర్షులు ఆయనను అలాగే పిలుస్తారు.
13.38.6
हैरण्यगर्भः स मुनिर्वसिष्ठः पञ्चमः स्मृतः ।
षष्ठः स्थाणुः स भगवानमेयात्मा त्रिशूलधृत् ॥ १३.३८.६ ॥
హైరణ్యగర్భుడైన ఆ ముని వసిష్ఠుడు ఐదవవాడిగా స్మరించబడ్డాడు; ఆరవవాడు భగవంతుడు స్థాణువు — అపరిమిత ఆత్మ కలవాడు, త్రిశూలధారి.
13.38.7
ततोऽपरे समुत्पन्नाः पावकादारुणे क्रतौ ।
मनसा स्वयंभुवो हीमे मरीचिप्रमुखास्तथा ॥ १३.३८.७ ॥
తరువాత అగ్ని నుండి, అరుణ యజ్ఞంలో ఉద్భవించిన ఇతరులు, స్వయంభువు మనస్సు నుండి జన్మించిన మరీచి ప్రముఖులు కూడా.
13.38.8
भुगुर्मरीचेरनुजो भृगोरप्यङ्गिरास्तथा ।
अनुजोङ्गिरसोऽथात्रिः पुलस्त्योत्रेस्तथाऽनुजः ॥ १३.३८.८ ॥
భృగువు మరీచికి తమ్ముడు; భృగువుకు అంగిరసుడు తమ్ముడు; అంగిరసునికి అత్రి తమ్ముడు; అత్రికి పులస్త్యుడు తమ్ముడు.
13.38.9
पुलस्त्यस्यानुजो विद्वान्पुलहो न महाद्युतिः ।
पठ्यन्ते ब्रह्मजा ह्येते विद्वद्बिरमितौजसः ॥ १३.३८.९ ॥
పులస్త్యుని తమ్ముడు విద్వాంసుడైన పులహుడు; అతడు అంత మహాతేజస్వి కాడు. విద్వాంసులచే వీరు అపరిమిత తేజస్సు గల బ్రహ్మ పుత్రులుగా పఠించబడతారు.
13.38.10
सर्वमेतन्महाराज कुर्वन्नादिगुरुर्महान् ।
प्रभुर्विभुरनन्तश्रीर्ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १३.३८.१० ॥
మహారాజా, ఇవన్నీ చేసే ఆదిగురువు, మహానుభావుడు, ప్రభువు, సర్వవ్యాపి, అనంత శ్రీ కలవాడైన బ్రహ్మ, లోకపితామహుడు.
13.38.11
मूर्तिमन्तोऽमृतीभूतास्तेजसाऽतितपोन्विताः ।
सनकप्रभृतयस्तत्र ये च प्राप्ताः परं पदम्।
कृत्स्नं क्षयमनुप्राप्य विमुक्ता मूर्तिबन्धनात् ॥ १३.३८.११ ॥
రూపధారులై, తేజస్సుతో అమృతత్వం పొంది, అత్యంత తపస్సుతో కూడిన సనకాదులు — అక్కడ పరమ పదాన్ని పొందినవారు. పూర్తి లయాన్ని చేరి శరీర బంధం నుండి విముక్తులయ్యారు.
13.38.12
सनत्कुमारस्तु विभुर्योगमास्थाय योगवित् ।
त्रीँल्लोकानचरच्छश्वदैर्येण परेण हि ॥ १३.३८.१२ ॥
అయితే సనత్కుమారుడు — సర్వవ్యాపి, యోగవేత్త — యోగాన్ని ఆశ్రయించి, పరమమైన, శాశ్వతమైన గతితో మూడు లోకాలలో నిరంతరం సంచరించాడు.
13.38.13
रुद्रश्चाप्यष्टगुणितं योगं प्राप्तो महायशाः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं राजन्नितरे नृपसत्तम ॥ १३.३८.१३ ॥
మహాయశస్వి అయిన రుద్రుడు కూడా అష్టగుణితమైన యోగాన్ని పొందాడు. ఓ రాజా, నృపశ్రేష్ఠా, ఇతరులు సూక్ష్మమైన అష్టగుణ (యోగాన్ని పొందారు).
13.38.14
मरीचिप्रमुखास्तात सर्वे सृष्ट्यर्थमेव ते ।
नियुक्ता राजशार्दूल तेषां सृष्टिं शृणुष्व मे ॥ १३.३८.१४ ॥
ప్రియ పుత్రా, మరీచి ప్రముఖులు అందరూ సృష్టి కోసమే నియమితులయ్యారు. ఓ రాజశార్దూలా, వారి సృష్టిని నా నుండి వినుము.
13.38.15
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ।
सर्वे वेदेषु चैवोक्ताः खिलेषु च न संशयः ॥ १३.३८.१५ ॥
ఈ ఏడుగురు బ్రహ్మ సంతానమని పురాణాలలో నిశ్చయంగా స్థిరపడ్డారు. వీరందరూ వేదాలలోనూ ఖిలాలలోనూ చెప్పబడ్డారు; ఇందులో సందేహం లేదు.
13.38.16
इतिहासपुराणे च श्रुतिरेषा सनातनी ।
ब्राह्मणा वरदानेतान्प्राहुर्वेदान्तपारगाः ॥ १३.३८.१६ ॥
ఇతిహాస పురాణాలలోనూ ఈ శ్రుతి సనాతనమైనది. వేదాంత పారంగతులైన బ్రాహ్మణులు వరదానం సందర్భంలో వీరిని ఇలా చెబుతారు.
13.38.17
एतेषां पितरस्तात पुत्रा इत्यनुचक्षते ।
गणाः सप्त महाराज मूर्तयोऽमूर्तयस्तथा ॥ १३.३८.१७ ॥
ప్రియ పుత్రా, వీరి పితరులు, వీరు పుత్రులని చెప్పబడుతారు. ఓ మహారాజా, ఏడు గణాలు—మూర్తులు, అమూర్తులు కూడా.
13.38.18
पितृणां चैव राजेन्द्र पुत्रा देवा इति श्रुतिः ।
देवैर्व्याप्ता इमे लोका इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १३.३८.१८ ॥
ఓ రాజేంద్రా, పితరుల పుత్రులు దేవతలని శ్రుతి. దేవతలతో ఈ లోకాలు వ్యాపించి ఉన్నాయని మేము ఇలా విన్నాము.
13.38.19
कृष्णद्वैपायनाच्चैव देवस्थानात्तथैव त ।
देवलाच्च नरश्रेष्ठ काश्यपाच्च मया श्रुतम् ॥ १३.३८.१९ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠా, కృష్ణద్వైపాయనుడు, దేవస్థానుడు, దేవలుడు, కాశ్యపుడు — వీరి నుండి నేను దీనిని విన్నాను.
13.38.20
गौतमादपि कौण्डिन्याद्बारद्वाजात्तथैव च ।
मार्कण्डेयात्तथैवैतदृषेर्देवमतादपि ॥ १३.३८.२० ॥
గౌతముడు, కౌండిన్యుడు, భారద్వాజుడు, మార్కండేయుడు, ఋషి దేవమతుడు — వీరి నుండి కూడా ఇదే విన్నాను.
13.38.21
पित्रा च मम राजेन्द्र श्राद्धकाले प्रभाषितम् ।
परं रहस्यं वेदान्तं प्रियं हि परमात्मनः ॥ १३.३८.२१ ॥
ఓ రాజేంద్రా, శ్రాద్ధ సమయంలో నా తండ్రి పరమాత్మను గురించిన, ప్రియమైన, అత్యంత రహస్యమైన వేదాంతాన్ని ఉపదేశించారు.
13.38.22
अतः परं प्रवक्ष्यामि यन्मां पृच्छसि भारतः ।
तदिहैकमनोबुद्धिः शृणुष्वावहितो नृप।
स्वायंभुवस्य संवादं नारदस्य च धीमतः ॥ १३.३८.२२ ॥
ఇక నువ్వు అడిగినది నేను చెబుతాను, భరతుడా. ఓ రాజా, ఏకాగ్ర మనస్సుతో, బుద్ధితో, జాగ్రత్తగా విను — స్వాయంభువ మనువు, జ్ఞాని నారదుడు మధ్య సంవాదాన్ని.
13.38.23
सनत्कुमारो भगवान्दिव्यं जज्वाल तेजसा ।
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा वै विचचार महाद्युतिः ॥ १३.३८.२३ ॥
భగవాన్ సనత్కుమారుడు దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు. మహా తేజోవంతుడు బొటనవ్రేలి పరిమాణంలో అయి సంచరించాడు.
13.38.24
स कदाचिन्महाभागो मेरुपृष्ठं समागमत् ।
नारदेन नरश्रेष्ठ मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १३.३८.२४ ॥
ఆ మహాభాగుడు ఒకసారి మేరు పర్వత శిఖరానికి వచ్చాడు, ఓ నరశ్రేష్ఠా, బ్రహ్మవాది మునియైన నారదునితో కలిసి.
13.38.25
जिज्ञासमानावन्योन्यं सकाशे ब्रह्मणस्ततः ।
ब्रह्म भागवतौ तात परमार्थार्थचिन्तकौ ॥ १३.३८.२५ ॥
ప్రియుడా, ఒకరినొకరు తెలుసుకోవాలని కోరుతూ, అనంతరం బ్రహ్మ సన్నిధిలో, పరమార్థ అర్థాన్ని ధ్యానించే ఆ ఇద్దరు భాగవతులు బ్రహ్మను గురించి చర్చించారు.
13.38.26
मतिमान्मतिमच्छ्रेष्ठं बुद्धिमान्बुद्धिमत्तरम् ।
क्षेत्रवित्क्षेत्रविच्छ्रेष्ठं ज्ञानविज्ज्ञानमत्तमम् ॥ १३.३८.२६ ॥
జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు, బుద్ధిమంతులలో మరింత బుద్ధిమంతుడు, క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, జ్ఞానవంతులలో అత్యంత జ్ఞానవంతుడు.
13.38.27
सनत्कुमारं तत्वज्ञं भगवन्तमरिंदम ।
लोकविल्लोकविच्छ्रेष्ठमात्मविच्चात्मवित्तमम्।
सर्ववेदार्थकुशलं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १३.३८.२७ ॥
సనత్కుమారుడు, తత్త్వజ్ఞుడు, భగవంతుడు, శత్రువులను అణచువాడు; లోకాలను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆత్మను తెలిసినవారిలో అత్యుత్తముడు, సర్వవేదార్థంలో నైపుణ్యం కలవాడు, సర్వశాస్త్రాలలో పండితుడు.
13.38.28
साङ्ख्ययोगं च यो वेद पाणावामलकं यथा ।
नारदोऽथ नरश्रेष्ठ तं पप्रच्छ महाद्युतिः ॥ १३.३८.२८ ॥
సాంఖ్యయోగాన్ని చేతిలోని ఉసిరికాయలా తెలిసినవాడు; ఓ నరశ్రేష్ఠా, అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన నారదుడు అతనిని అడిగాడు.
13.38.29
त्रयोविंशतितत्वस्य अव्यक्तस्य महामुने ।
प्रभवं चाप्ययं चैव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १३.३८.२९ ॥
మహా ముని, ఇరవై మూడు తత్త్వాల, అవ్యక్తం యొక్క ఉత్పత్తి మరియు లయాన్ని యథార్థంగా వినాలనుకుంటున్నాను.
13.38.30
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
कालसङ्ख्याश्च सर्गं च स्रष्टारं पुरुषं प्रभुम्। ॥ १३.३८.३० ॥
అధ్యాత్మం, అధిభూతం, అలాగే అధిదైవం, కాల సంఖ్యలు, సృష్టి, సృష్టికర్త అయిన ప్రభువు పురుషుడు.
13.38.31
यं विस्वमुपजीवन्ति येन सर्वमिदं ततम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १३.३८.३१ ॥
లోకం దేనిపై ఆధారపడి జీవిస్తుందో, దేనివల్ల ఇదంతా వ్యాపించి ఉందో, దానిని పొందినవారు తిరిగి రారో — దాని గురించి మీరు చెప్పదగినవారు.
13.38.32
यं विश्वमुपजीवन्ति यमाहुः पुरुषं परम् ।
तं वै शृणु महाबुद्धे नारायणमनामयम् ॥ १३.३८.३२ ॥
లోకం దేనిపై ఆధారపడి జీవిస్తుందో, దేనిని పరమ పురుషుడని అంటారో — ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, ఆ దోషరహితుడైన నారాయణుని వినుము.
13.38.33
एष नारायणो नाम यं विश्वमुपजीवति ।
एष स्रष्टा विधाता च भर्ता पालयिता प्रभुः ॥ १३.३८.३३ ॥
ఈ నారాయణుడనే వాడిపై లోకం ఆధారపడి జీవిస్తుంది. ఇతడే సృష్టికర్త, విధాత, భర్త, రక్షకుడు, ప్రభువు.
13.38.34
प्राप्यैनं न निवर्तन्ते यतयोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
एतावदेव वक्तव्यं मया नारद पृच्छते ॥ १३.३८.३४ ॥
ఇతనిని పొంది, అధ్యాత్మ చింతనాపరులైన యతులు తిరిగి రారు. నారదా, అడిగిన నీకు నేను ఇంతే చెప్పవలసినది.
13.38.35
परं न वेद्मि तत्सर्गं यावांश्चायं यथाप्यहम् ।
श्रूयतामानुपूर्व्येण न च सर्गः प्रयत्नतः ॥ १३.३८.३५ ॥
ఆ సృష్టిని, ఇది ఎంత విస్తారమో, నేను పూర్తిగా తెలియను — నేను తెలిసినంతవరకే. క్రమంగా వినుము; సృష్టి ప్రయత్నంతో తెలిసేది కాదు.
13.38.36
यथा कालपरीमाणं तत्वानामृषिसत्तम ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
कालसंख्यां च सर्गं च सर्वमेव महामुने ॥ १३.३८.३६ ॥
ఋషిశ్రేష్ఠా, తత్వాల కాలపరిమాణం వలె; అధ్యాత్మము, అధిభూతము, అధిదైవము కూడా అలాగే; కాలగణన, సృష్టి — మహామునీ, ఇవన్నీ (చెబుతాను).
13.38.37
तमसः कुर्वतः सर्गं तामसो ह्यभिधीयते ।
ब्रह्मविद्भिर्द्विजैर्नित्यं नित्यमध्यात्मचिन्तकैः ॥ १३.३८.३७ ॥
చీకటి సృష్టిని చేసేవాడిని తామసుడు అంటారు; ఇది బ్రహ్మజ్ఞులైన ద్విజులు, ఎల్లప్పుడూ అధ్యాత్మ చింతన చేసేవారు ఎల్లప్పుడూ చెప్పారు.
13.38.38
पर्यायनामान्येतस्य कथयन्ति मनीषिणः ।
तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.३८.३८ ॥
దీనికి పర్యాయ నామాలను జ్ఞానులు చెబుతారు; వాటిని నేను నీకు వివరిస్తాను, ఏకాగ్ర మనసుతో ఇక్కడ విను.
13.38.39
महार्णवोऽर्णवश्चैव सलिलं च गुणास्तथा ।
वेदास्तपांसि यज्ञाश्च धर्माश्च भगवान्विभुः।
प्राणः सांवर्तकोग्निश्च व्योम कालस्तथैव च ॥ १३.३८.३९ ॥
మహార్ణవం, అర్ణవం, సలిలం, గుణాలు, వేదాలు, తపస్సులు, యజ్ఞాలు, ధర్మాలు, సర్వవ్యాపి భగవంతుడు, ప్రాణం, సాంవర్తక అగ్ని, ఆకాశం, కాలం కూడా అలాగే.
13.38.40
नामान्येतानि ब्रह्मर्षे शरीरस्येश्वरस्य वै ।
कीर्तितानि द्विजश्रेष्ठ मया शास्त्रानुसारतः ॥ १३.३८.४० ॥
బ్రహ్మర్షీ, ఇవి ఈశ్వరుని శరీరానికి సంబంధించిన నామాలే; ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను శాస్త్రానుసారం వీటిని వివరించాను.
13.38.41
चतुर्युगसहस्राणि चतुर्युगमरिंदम ।
प्राहुः कल्पसहस्रं वै ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.३८.४१ ॥
శత్రుదమనా, తత్త్వదర్శులైన బ్రాహ్మణులు వేయి చతుర్యుగాలను ఒక చతుర్యుగంగా చెప్పి అది వేయి కల్పాలతో సమమని అంటారు.
13.38.42
दशकल्पसहस्राणि अव्ययस्य महानिशा ।
तथैव दिवसं प्राहुर्योगाः सांख्याश्च तत्वतः ॥ १३.३८.४२ ॥
అవ్యయునికి పది వేల కల్పాలు గల కాలం మహానిశ అంటారు; అలాగే యోగులు, సాంఖ్యులు తత్త్వతః దానిని పగలు అంటారు.
13.38.43
निशासुप्तोथ भगवान्क्षपान्ते प्रत्यबुध्यत ।
पश्चाद्बुद्ध्वा ससर्जापस्तासु वीर्यमवासृजत् ॥ १३.३८.४३ ॥
రాత్రి నిద్రించిన భగవానుడు రాత్రి చివరలో మేల్కొన్నాడు. మేల్కొని ఆయన జలాలను సృష్టించి వాటిలో తన వీర్యాన్ని విడిచాడు.
13.38.44
तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।
अहंकृत्वा ततस्तस्मिन्ससर्ज प्रभुरीश्वरः ॥ १३.३८.४४ ॥
అది బంగారు అండం అయింది, వేయి సూర్యుల కాంతితో ప్రకాశించింది. తరువాత అహంకారాన్ని స్వీకరించి ప్రభువైన ఈశ్వరుడు దానిలో సృష్టించాడు.
13.38.45
हिरण्यगर्भं विस्वात्मा ब्रह्माणां जलवन्मुनिम् ।
भूतभव्यभविष्यस्य कर्तारमनघं विभुम्।
मूर्तिमन्तं महात्मानं विश्वशभुं स्वयंभुवम् ॥ १३.३८.४५ ॥
విశ్వాత్మ హిరణ్యగర్భుడిని, బ్రహ్మలలో జలంలా ఉన్న మునిని, భూత భవ్య భవిష్యాల కర్తను, నిర్దోషుడిని, సర్వవ్యాపిని, మూర్తిమంతుడిని, మహాత్ముడిని, విశ్వానికి శుభకరుడిని, స్వయంభువును (సృష్టించాడు).
13.38.46
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिषां नरम् ।
चक्रे तिरोधां भगवानेत्कृत्वा महायशाः ॥ १३.३८.४६ ॥
అణిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి అధిపతి అయిన ఈశానుడు, జ్యోతుల నరుడిని సృష్టించాడు; మహాయశస్వి అయిన భగవానుడు ఇది చేసి దానిని మరుగుపరిచాడు.
13.38.47
एतस्यापि निशामाहुर्वेदवेदाङ्गपारगाः ।
पञ्चकल्पसहस्राणि अहरेतावदेव च ॥ १३.३८.४७ ॥
వేదాలు, వేదాంగాలలో పారంగతులు ఇతనికి కూడా రాత్రి అంటారు — ఐదువేల కల్పాలు; అంతే కాలం దినం కూడా.
13.38.48
स सर्गं कुरुत ब्रह्मा तामसश्चानुपूर्व्यशः ।
सृजतेऽहं त्वहंकारं परमेष्ठिनमव्ययम् ॥ १३.३८.४८ ॥
ఆ బ్రహ్మ క్రమంగా తామస సృష్టిని చేస్తాడు; నేను అహంకారాన్ని సృష్టిస్తాను — పరమేష్ఠిని, అవ్యయుడిని.
13.38.49
अहङ्कारेणैव लोका व्याप्ताः साहंकृतेन वै ।
येनाविष्टानि भूतानि मज्जन्त्यव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.४९ ॥
అహంకారం చేతనే ఈ లోకాలు వ్యాప్తమై ఉన్నాయి; అహంకారంతో కూడినవే. దానిచేత ఆవహింపబడిన ప్రాణులు అవ్యక్త సముద్రంలో మునుగుతాయి.
13.38.50
देवर्षिदानवनरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ।
उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति ऊर्ध्वाधस्तिर्यगेव च ॥ १३.३८.५० ॥
దేవతలు, ఋషులు, దానవులు, మనుషులు, యక్షులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు — పైకి లేస్తారు, మునుగుతారు; పైకి, కిందకి, అడ్డంగా కూడా.
13.38.51
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयामथ कुर्वतः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि अहरेतावदेव तु ॥ १३.३८.५१ ॥
దీనికి కూడా రాత్రిని వారు మూడవది అంటారు; సృష్టి చేసేవానికి మూడు వేల కల్పాలే పగలు; అంతే.
13.38.52
अहङ्कारस्तु सृजति महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १३.३८.५२ ॥
అహంకారమే ఐదు మహాభూతాలను సృష్టిస్తుంది — పృథ్వి, వాయువు, ఆకాశం, జలం, ఐదవది జ్యోతి.
13.38.53
एतेषां गुणतत्वानि पञ्च प्राहुर्द्विजातयः ।
शब्दे स्पर्शे च रूपे च रसे गन्धे तथैव च ॥ १३.३८.५३ ॥
వీటి గుణతత్త్వాలు ఐదు అని ద్విజులు చెబుతారు — శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం కూడా.
13.38.54
गुणेष्वेतेष्वभिरताः पङ्कलग्ना इव द्विपाः ।
नोत्तिष्ठन्त्यवशीभूताः सक्ता अव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.५४ ॥
ఈ గుణాలలో రమిస్తూ, బురదలో చిక్కిన ఏనుగుల్లా, వశమై వారు లేవలేకపోతారు — అవ్యక్త సముద్రంలో అనురక్తులై.
13.38.55
एतेषामिह वै सर्वं चतुर्थमिह कुर्वतः ।
चतुर्युगसहस्रे वै अहोरात्रास्तथैव च ॥ १३.३८.५५ ॥
వీటిలో నాలుగవదాన్ని ఇక్కడ చేసేవానికి, అంతా నాలుగు యుగాల వెయ్యి చక్రాలలో ఉంటుంది; పగలు రాత్రులు కూడా అలాగే.
13.38.56
अनन्त इति विख्यातः पञ्चमः सर्ग उच्यते ।
इन्द्रियाणि दशैकं च यथाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १३.३८.५६ ॥
అనంతుడు అని ప్రసిద్ధమైన ఐదవ సృష్టి చెప్పబడుతోంది; శ్రుతి చెప్పిన ఆధారంగా అది పది ఇంద్రియాలు మరియు ఒకటి.
13.38.57
मनः सर्वमिदं तात विश्वं सर्वमिदं जगत् ।
न तथान्यानि भूतानि बलवन्ति यथा मनः ॥ १३.३८.५७ ॥
వత్సా, మనసే ఈ సమస్త విశ్వం, ఈ సమస్త జగత్తు; ఇతర భూతాలు మనసంత బలంగా లేవు.
13.38.58
एतस्यापि ह वै सर्गं षष्ठमाहुर्द्विजातयः ।
अहः कल्पसहस्रं वै रात्रिरेतावती तथा ॥ १३.३८.५८ ॥
దీని ఆరవ సృష్టిని కూడా ద్విజులు చెబుతారు; దీని పగలు వెయ్యి కల్పాలు, రాత్రి కూడా అంతే.
13.38.59
ऊर्ध्वस्रोतस्तु वै सर्गं सप्तमं ब्रह्मणो विदुः ।
अष्टमं चाप्यधःस्रोतस्तिर्यक्तु नवमः स्मृतः ॥ १३.३८.५९ ॥
బ్రహ్మ యొక్క ఊర్ధ్వస్రోతస్సు అనే ఏడవ సృష్టి తెలిసినది; ఎనిమిదవది అధఃస్రోతస్సు, తిర్యక్ తొమ్మిదవది అని స్మృతి.
13.38.60
एतानि नव सर्गाणि तत्वानि च महामुने ।
चतुर्विंशतितत्वानि तत्वसंख्यानि तेऽनघ ॥ १३.३८.६० ॥
ఓ మహాముని, ఇవి తొమ్మిది సృష్టులు మరియు తత్త్వాలు; ఓ నిష్పాపుడా, ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలు తత్త్వ సంఖ్య.
13.38.61
सर्वस्य प्रभवः पूर्वमुक्तो नारायणः प्रभुः ।
अव्ययः प्रभवश्चैव अव्यक्तस्य महामुने।
प्रवक्ष्याम्यपरं तत्वं यस्य यस्येश्वरश्च यः ॥ १३.३८.६१ ॥
ముందు అందరికీ మూలం ప్రభువైన నారాయణుడని చెప్పబడింది. ఓ మహామునీ, ఆయన అవ్యయుడు; అవ్యక్తానికి కూడా ఆయనే మూలం. ఇప్పుడు మరొక తత్త్వాన్ని చెబుతాను; ఎవరికి ఎవరు ఈశ్వరుడో అది.
13.38.62
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्वतो वै निबोध मे ॥ १३.३८.६२ ॥
అధ్యాత్మం, అధిభూతం, అధిదైవం, అలాగే, విన్నట్లుగా, చూసినట్లుగా, తత్త్వతః నా నుండి తెలుసుకో.