ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.38.1
क्लिश्यमानेषु भूतेषु जातीमरणसागरे ।
यत्प्राप्य क्लेशं नाप्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.३८.१ ॥
ଜନ୍ମ ଓ ମରଣ ସାଗରରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ କ୍ଲେଶ ଭୋଗୁଥିବା ବେଳେ, ଯାହା ପାଇଲେ ମଣିଷ କ୍ଲେଶ ପାଏ ନାହିଁ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
13.38.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सनत्कुमारस्य सतः संवादं नारदस्य च ॥ १३.३८.२ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି — ସନତ୍କୁମାର ଓ ନାରଦଙ୍କ ସେହି ସଂବାଦ।
13.38.3
सनत्कुमारो भगवान्ब्रह्मपुत्रो महायशाः ।
पूर्वजातास्त्रयस्तस्य कथ्यन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ १३.३८.३ ॥
ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯଶସ୍ବୀ। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିତ ତିନି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ।
13.38.4
सनकः सनन्दनश्चैव तृतीयश्च सनातनः ।
जातमात्राश्च ते सर्वे प्रतिबुद्धा इति श्रुतिः ॥ १३.३८.४ ॥
ସନକ, ସନନ୍ଦନ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସନାତନ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମ ମାତ୍ରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ଏପରି ଶ୍ରୁତି ଅଛି।
13.38.5
चतुर्थश्चैव तेषां स भगवान्योगवित्तमः ।
सनत्कुमार इति वै कथयन्ति महर्षयः ॥ १३.३८.५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ହେଲେ ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର — ମହର୍ଷିମାନେ ଏପରି କୁହନ୍ତି।
13.38.6
हैरण्यगर्भः स मुनिर्वसिष्ठः पञ्चमः स्मृतः ।
षष्ठः स्थाणुः स भगवानमेयात्मा त्रिशूलधृत् ॥ १३.३८.६ ॥
ହୈରଣ୍ୟଗର୍ଭ ସେହି ମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ପଞ୍ଚମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଷଷ୍ଠ ଭଗବାନ ସ୍ଥାଣୁ — ଅମିତ ଆତ୍ମା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ।
13.38.7
ततोऽपरे समुत्पन्नाः पावकादारुणे क्रतौ ।
मनसा स्वयंभुवो हीमे मरीचिप्रमुखास्तथा ॥ १३.३८.७ ॥
ତା'ପରେ ଅଗ୍ନିରୁ, ଅରୁଣ ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ମନରୁ ଜାତ ମରୀଚି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
13.38.8
भुगुर्मरीचेरनुजो भृगोरप्यङ्गिरास्तथा ।
अनुजोङ्गिरसोऽथात्रिः पुलस्त्योत्रेस्तथाऽनुजः ॥ १३.३८.८ ॥
ଭୃଗୁ ମରୀଚିଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ; ଭୃଗୁଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଅଙ୍ଗିରା; ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଅତ୍ରି; ଅତ୍ରିଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ।
13.38.9
पुलस्त्यस्यानुजो विद्वान्पुलहो न महाद्युतिः ।
पठ्यन्ते ब्रह्मजा ह्येते विद्वद्बिरमितौजसः ॥ १३.३८.९ ॥
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ବିଦ୍ୱାନ ପୁଲହ; ସେ ମହାଦ୍ୟୁତି ନୁହଁନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏମାନଙ୍କୁ ଅମିତତେଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର କହନ୍ତି।
13.38.10
सर्वमेतन्महाराज कुर्वन्नादिगुरुर्महान् ।
प्रभुर्विभुरनन्तश्रीर्ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १३.३८.१० ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏସବୁ କରୁଥିବା ଆଦିଗୁରୁ ମହାନ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅନନ୍ତଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକପିତାମହ।
13.38.11
मूर्तिमन्तोऽमृतीभूतास्तेजसाऽतितपोन्विताः ।
सनकप्रभृतयस्तत्र ये च प्राप्ताः परं पदम्।
कृत्स्नं क्षयमनुप्राप्य विमुक्ता मूर्तिबन्धनात् ॥ १३.३८.११ ॥
ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତେଜରେ ଅମୃତ ହୋଇଥିବା, ଅତି ତପସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ସନକ ପ୍ରମୁଖ — ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ପରମପଦ ପାଇଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ପାଇ ସେମାନେ ଶରୀର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
13.38.12
सनत्कुमारस्तु विभुर्योगमास्थाय योगवित् ।
त्रीँल्लोकानचरच्छश्वदैर्येण परेण हि ॥ १३.३८.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ସନତ୍କୁମାର — ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଯୋଗଜ୍ଞ — ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପରମ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଗତିରେ ତିନି ଲୋକରେ ସର୍ବଦା ବିଚରଣ କଲେ।
13.38.13
रुद्रश्चाप्यष्टगुणितं योगं प्राप्तो महायशाः ।
सूक्ष्ममष्टगुणं राजन्नितरे नृपसत्तम ॥ १३.३८.१३ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଷ୍ଟଗୁଣିତ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଷ୍ଟଗୁଣ (ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ)।
13.38.14
मरीचिप्रमुखास्तात सर्वे सृष्ट्यर्थमेव ते ।
नियुक्ता राजशार्दूल तेषां सृष्टिं शृणुष्व मे ॥ १३.३८.१४ ॥
ହେ ତାତ, ମରୀଚି ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ହିଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ସେମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
13.38.15
सप्त ब्रह्मण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ।
सर्वे वेदेषु चैवोक्ताः खिलेषु च न संशयः ॥ १३.३८.१५ ॥
ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତ (ପୁତ୍ର), ପୁରାଣରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦରେ ଏବଂ ଖିଳରେ ମଧ୍ୟ କଥିତ; ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
13.38.16
इतिहासपुराणे च श्रुतिरेषा सनातनी ।
ब्राह्मणा वरदानेतान्प्राहुर्वेदान्तपारगाः ॥ १३.३८.१६ ॥
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରୁତି ସନାତନ। ବେଦାନ୍ତ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବରଦାନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଏପରି କହନ୍ତି।
13.38.17
एतेषां पितरस्तात पुत्रा इत्यनुचक्षते ।
गणाः सप्त महाराज मूर्तयोऽमूर्तयस्तथा ॥ १३.३८.१७ ॥
ହେ ତାତ, ଏମାନଙ୍କର ପିତୃଗଣ, ଏମାନେ ପୁତ୍ର ବୋଲି କଥିତ। ହେ ମହାରାଜ, ସପ୍ତଗଣ—ମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଉଭୟ।
13.38.18
पितृणां चैव राजेन्द्र पुत्रा देवा इति श्रुतिः ।
देवैर्व्याप्ता इमे लोका इत्येवमनुशुश्रुम ॥ १३.३८.१८ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପିତୃଗଣଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦେବତା—ଏପରି ଶ୍ରୁତି। ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଲୋକସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ—ଏପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
13.38.19
कृष्णद्वैपायनाच्चैव देवस्थानात्तथैव त ।
देवलाच्च नरश्रेष्ठ काश्यपाच्च मया श्रुतम् ॥ १३.३८.१९ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଦେବଳ ଓ କାଶ୍ୟପଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି।
13.38.20
गौतमादपि कौण्डिन्याद्बारद्वाजात्तथैव च ।
मार्कण्डेयात्तथैवैतदृषेर्देवमतादपि ॥ १३.३८.२० ॥
ଗୌତମ, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଓ ଋଷି ଦେବମତଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣିଛି।
13.38.21
पित्रा च मम राजेन्द्र श्राद्धकाले प्रभाषितम् ।
परं रहस्यं वेदान्तं प्रियं हि परमात्मनः ॥ १३.३८.२१ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ମୋ ପିତା ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରିୟ, ଅତି ଗୁପ୍ତ ବେଦାନ୍ତ କହିଥିଲେ।
13.38.22
अतः परं प्रवक्ष्यामि यन्मां पृच्छसि भारतः ।
तदिहैकमनोबुद्धिः शृणुष्वावहितो नृप।
स्वायंभुवस्य संवादं नारदस्य च धीमतः ॥ १३.३८.२२ ॥
ଏବେ ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ ତାହା ମୁଁ କହିବି, ହେ ଭାରତ। ହେ ନୃପ, ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ, ସାବଧାନରେ ଶୁଣ — ସ୍ୱାୟଂଭୁବ (ମନୁ) ଓ ଜ୍ଞାନୀ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ।
13.38.23
सनत्कुमारो भगवान्दिव्यं जज्वाल तेजसा ।
अङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा वै विचचार महाद्युतिः ॥ १३.३८.२३ ॥
ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ। ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ସେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ପରିମିତ ହୋଇ ବିଚରଣ କଲେ।
13.38.24
स कदाचिन्महाभागो मेरुपृष्ठं समागमत् ।
नारदेन नरश्रेष्ठ मुनिना ब्रह्मवादिना ॥ १३.३८.२४ ॥
ସେହି ମହାଭାଗ ଥରେ ମେରୁ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ମୁନି ନାରଦଙ୍କ ସହ।
13.38.25
जिज्ञासमानावन्योन्यं सकाशे ब्रह्मणस्ततः ।
ब्रह्म भागवतौ तात परमार्थार्थचिन्तकौ ॥ १३.३८.२५ ॥
ହେ ତାତ, ପରସ୍ପରକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ତା'ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ପରମାର୍ଥର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେ ଦୁଇ ଭାଗବତ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
13.38.26
मतिमान्मतिमच्छ्रेष्ठं बुद्धिमान्बुद्धिमत्तरम् ।
क्षेत्रवित्क्षेत्रविच्छ्रेष्ठं ज्ञानविज्ज्ञानमत्तमम् ॥ १३.३८.२६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କ୍ଷେତ୍ର ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ।
13.38.27
सनत्कुमारं तत्वज्ञं भगवन्तमरिंदम ।
लोकविल्लोकविच्छ्रेष्ठमात्मविच्चात्मवित्तमम्।
सर्ववेदार्थकुशलं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १३.३८.२७ ॥
ସନତ୍କୁମାର, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଭଗବାନ, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ; ଲୋକ ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆତ୍ମା ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉତ୍ତମ, ସର୍ବ ବେଦାର୍ଥରେ ଦକ୍ଷ, ସର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ ।
13.38.28
साङ्ख्ययोगं च यो वेद पाणावामलकं यथा ।
नारदोऽथ नरश्रेष्ठ तं पप्रच्छ महाद्युतिः ॥ १३.३८.२८ ॥
ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗକୁ ହାତରେ ଥିବା ଆମଳକୀ ପରି ଜାଣୁଥିବା ସେ; ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତା'ପରେ ମହାଦ୍ୟୁତି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।
13.38.29
त्रयोविंशतितत्वस्य अव्यक्तस्य महामुने ।
प्रभवं चाप्ययं चैव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १३.३८.२९ ॥
ହେ ମହାମୁନି, ତେଇଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତର ପ୍ରଭବ ଓ ଲୟ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ।
13.38.30
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
कालसङ्ख्याश्च सर्गं च स्रष्टारं पुरुषं प्रभुम्। ॥ १३.३८.३० ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଏବଂ ସେହିପରି ଅଧିଦୈବ, କାଳର ସଂଖ୍ୟା, ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ପୁରୁଷ ।
13.38.31
यं विस्वमुपजीवन्ति येन सर्वमिदं ततम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १३.३८.३१ ॥
ଯାହା ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯାହାକୁ ପାଇ କେହି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ — ତାହା ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
13.38.32
यं विश्वमुपजीवन्ति यमाहुः पुरुषं परम् ।
तं वै शृणु महाबुद्धे नारायणमनामयम् ॥ १३.३८.३२ ॥
ଯାହା ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚେ, ଯାହାକୁ ପରମ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ — ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ସେହି ନିର୍ଦୋଷ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶୁଣ।
13.38.33
एष नारायणो नाम यं विश्वमुपजीवति ।
एष स्रष्टा विधाता च भर्ता पालयिता प्रभुः ॥ १३.३८.३३ ॥
ଏହି ନାରାୟଣ ନାମକ ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚେ। ସେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଧାତା, ଭର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ପ୍ରଭୁ।
13.38.34
प्राप्यैनं न निवर्तन्ते यतयोऽध्यात्मचिन्तकाः ।
एतावदेव वक्तव्यं मया नारद पृच्छते ॥ १३.३८.३४ ॥
ତାହାଙ୍କୁ ପାଇ ଅଧ୍ୟାତ୍ମଚିନ୍ତକ ଯତିମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ନାରଦ, ପଚାରୁଥିବା ତୁମକୁ ମୁଁ ଏତିକି ହିଁ କହିବାକୁ ଅଛି।
13.38.35
परं न वेद्मि तत्सर्गं यावांश्चायं यथाप्यहम् ।
श्रूयतामानुपूर्व्येण न च सर्गः प्रयत्नतः ॥ १३.३८.३५ ॥
ସେହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହା କେତେ ବିଶାଳ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ — ଯେତିକି ମୁଁ ଜାଣେ ସେତିକି। କ୍ରମରେ ଶୁଣ; ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରୟାସରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
13.38.36
यथा कालपरीमाणं तत्वानामृषिसत्तम ।
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च।
कालसंख्यां च सर्गं च सर्वमेव महामुने ॥ १३.३८.३६ ॥
ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତତ୍ତ୍ୱସମୂହର କାଳମାନ ଯେପରି; ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବ ମଧ୍ୟ ସେପରି; କାଳଗଣନା ଓ ସୃଷ୍ଟି — ହେ ମହାମୁନି, ଏ ସବୁ (କହିବି)।
13.38.37
तमसः कुर्वतः सर्गं तामसो ह्यभिधीयते ।
ब्रह्मविद्भिर्द्विजैर्नित्यं नित्यमध्यात्मचिन्तकैः ॥ १३.३८.३७ ॥
ଅନ୍ଧକାରର ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାମସ କୁହାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଦା ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ସର୍ବଦା ଏହା କହନ୍ତି।
13.38.38
पर्यायनामान्येतस्य कथयन्ति मनीषिणः ।
तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.३८.३८ ॥
ଏହାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନାମସବୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଏକାଗ୍ରମନରେ ଏଠାରେ ଶୁଣ।
13.38.39
महार्णवोऽर्णवश्चैव सलिलं च गुणास्तथा ।
वेदास्तपांसि यज्ञाश्च धर्माश्च भगवान्विभुः।
प्राणः सांवर्तकोग्निश्च व्योम कालस्तथैव च ॥ १३.३८.३९ ॥
ମହାର୍ଣବ, ଅର୍ଣବ, ସଲିଳ, ଗୁଣ, ବେଦ, ତପ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମ, ଏବଂ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ, ପ୍ରାଣ, ସାଂବର୍ତକ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ଏବଂ କାଳ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
13.38.40
नामान्येतानि ब्रह्मर्षे शरीरस्येश्वरस्य वै ।
कीर्तितानि द्विजश्रेष्ठ मया शास्त्रानुसारतः ॥ १३.३८.४० ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏଗୁଡ଼ିକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରୀରର ନାମ; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ମୁଁ ଏଗୁଡ଼ିକ କହିଲି।
13.38.41
चतुर्युगसहस्राणि चतुर्युगमरिंदम ।
प्राहुः कल्पसहस्रं वै ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.३८.४१ ॥
ହେ ଅରିନ୍ଦମ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହଜାର ଚତୁର୍ଯୁଗକୁ ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଯୁଗ କହନ୍ତି ଏବଂ ତାହାକୁ ହଜାର କଳ୍ପ ସମାନ କହନ୍ତି।
13.38.42
दशकल्पसहस्राणि अव्ययस्य महानिशा ।
तथैव दिवसं प्राहुर्योगाः सांख्याश्च तत्वतः ॥ १३.३८.४२ ॥
ଅବ୍ୟୟର ଦଶ ହଜାର କଳ୍ପର କାଳ ମହାନିଶା କୁହାଯାଏ; ସେହିପରି ଯୋଗୀମାନେ ଓ ସାଂଖ୍ୟମାନେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତାହାକୁ ଦିବସ କହନ୍ତି।
13.38.43
निशासुप्तोथ भगवान्क्षपान्ते प्रत्यबुध्यत ।
पश्चाद्बुद्ध्वा ससर्जापस्तासु वीर्यमवासृजत् ॥ १३.३८.४३ ॥
ରାତିରେ ଶୋଇଥିବା ଭଗବାନ ରାତିର ଶେଷରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। ଜାଗି ସେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ତାହାରେ ନିଜ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଢାଳିଲେ।
13.38.44
तदण्डमभवद्धैमं सहस्रांशुसमप्रभम् ।
अहंकृत्वा ततस्तस्मिन्ससर्ज प्रभुरीश्वरः ॥ १३.३८.४४ ॥
ତାହା ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭା ପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ହେଲା। ତାପରେ ଅହଂକାର ଧାରଣ କରି ପ୍ରଭୁ ଈଶ୍ବର ତହିଁରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
13.38.45
हिरण्यगर्भं विस्वात्मा ब्रह्माणां जलवन्मुनिम् ।
भूतभव्यभविष्यस्य कर्तारमनघं विभुम्।
मूर्तिमन्तं महात्मानं विश्वशभुं स्वयंभुवम् ॥ १३.३८.४५ ॥
ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ପରି ମୁନି, ଭୂତ-ଭବ୍ୟ-ଭବିଷ୍ୟତର କର୍ତ୍ତା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ, ମହାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କୁ (ସୃଷ୍ଟି କଲେ)।
13.38.46
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिषां नरम् ।
चक्रे तिरोधां भगवानेत्कृत्वा महायशाः ॥ १३.३८.४६ ॥
ଅଣିମା, ଲଘିମା, ପ୍ରାପ୍ତିର ଅଧିପତି ଈଶାନ ଭଗବାନ ଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ନର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଭଗବାନ ଏହା କରି ତାହାକୁ ଲୁଚାଇଲେ।
13.38.47
एतस्यापि निशामाहुर्वेदवेदाङ्गपारगाः ।
पञ्चकल्पसहस्राणि अहरेतावदेव च ॥ १३.३८.४७ ॥
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ମାନେ ଏହାରେ ମଧ୍ୟ ରାତି କହନ୍ତି — ପାଞ୍ଚ ହଜାର କଳ୍ପ; ସେତିକି ଦିନ ମଧ୍ୟ।
13.38.48
स सर्गं कुरुत ब्रह्मा तामसश्चानुपूर्व्यशः ।
सृजतेऽहं त्वहंकारं परमेष्ठिनमव्ययम् ॥ १३.३८.४८ ॥
ସେହି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରମଶଃ ତାମସ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମୁଁ ଅହଂକାର ସୃଷ୍ଟି କରେ — ପରମେଷ୍ଠୀ, ଅବ୍ୟୟଙ୍କୁ।
13.38.49
अहङ्कारेणैव लोका व्याप्ताः साहंकृतेन वै ।
येनाविष्टानि भूतानि मज्जन्त्यव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.४९ ॥
ଅହଙ୍କାରରେ ହିଁ ଏହି ଲୋକସମୂହ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅହଙ୍କାରଯୁକ୍ତ ହୋଇ। ଯାହାଦ୍ଵାରା ଆବିଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ସାଗରରେ ମଜ୍ଜନ୍ତି।
13.38.50
देवर्षिदानवनरा यक्षगन्धर्वकिन्नराः ।
उन्मज्जन्ति निमज्जन्ति ऊर्ध्वाधस्तिर्यगेव च ॥ १३.३८.५० ॥
ଦେବ, ଋଷି, ଦାନବ, ନର, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନର — ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠନ୍ତି ଓ ବୁଡ଼ନ୍ତି; ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଅଧଃ ଓ ତିର୍ଯ୍ୟକ ମଧ୍ୟ।
13.38.51
एतस्यापि निशामाहुस्तृतीयामथ कुर्वतः ।
त्रीणि कल्पसहस्राणि अहरेतावदेव तु ॥ १३.३८.५१ ॥
ଏହାର ରାତ୍ରିକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତୃତୀୟ କହନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ତିନି ହଜାର କଳ୍ପ ହିଁ ଦିନ; ସେତିକି।
13.38.52
अहङ्कारस्तु सृजति महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १३.३८.५२ ॥
ଅହଙ୍କାର ହିଁ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ସୃଷ୍ଟି କରେ — ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚମ ତେଜ।
13.38.53
एतेषां गुणतत्वानि पञ्च प्राहुर्द्विजातयः ।
शब्दे स्पर्शे च रूपे च रसे गन्धे तथैव च ॥ १३.३८.५३ ॥
ଏମାନଙ୍କର ଗୁଣତତ୍ତ୍ୱ ପାଞ୍ଚ ବୋଲି ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି — ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ।
13.38.54
गुणेष्वेतेष्वभिरताः पङ्कलग्ना इव द्विपाः ।
नोत्तिष्ठन्त्यवशीभूताः सक्ता अव्यक्तसागरे ॥ १३.३८.५४ ॥
ଏହି ଗୁଣରେ ରମଣ କରି, ପଙ୍କରେ ଫସିଥିବା ହାତୀ ପରି, ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ସେମାନେ ଉଠି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ — ଅବ୍ୟକ୍ତ ସାଗରରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ।
13.38.55
एतेषामिह वै सर्वं चतुर्थमिह कुर्वतः ।
चतुर्युगसहस्रे वै अहोरात्रास्तथैव च ॥ १३.३८.५५ ॥
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଚତୁର୍ଥଟିକୁ ଏଠାରେ କରୁଥିବା ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ଚାରି ଯୁଗର ହଜାରେ ଚକ୍ରରେ ହୁଏ; ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟ ସେପରି।
13.38.56
अनन्त इति विख्यातः पञ्चमः सर्ग उच्यते ।
इन्द्रियाणि दशैकं च यथाश्रुतिनिदर्शनात् ॥ १३.३८.५६ ॥
ଅନନ୍ତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ କୁହାଯାଏ; ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ଏଥିରେ ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ (ମନ) ଅଛି।
13.38.57
मनः सर्वमिदं तात विश्वं सर्वमिदं जगत् ।
न तथान्यानि भूतानि बलवन्ति यथा मनः ॥ १३.३८.५७ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ମନ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ; ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନେ ମନ ପରି ବଳବାନ ନୁହନ୍ତି।
13.38.58
एतस्यापि ह वै सर्गं षष्ठमाहुर्द्विजातयः ।
अहः कल्पसहस्रं वै रात्रिरेतावती तथा ॥ १३.३८.५८ ॥
ଏହାର ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ କୁହନ୍ତି; ଏହାର ଦିନ ହଜାର କଳ୍ପ, ରାତି ମଧ୍ୟ ସେତିକି।
13.38.59
ऊर्ध्वस्रोतस्तु वै सर्गं सप्तमं ब्रह्मणो विदुः ।
अष्टमं चाप्यधःस्रोतस्तिर्यक्तु नवमः स्मृतः ॥ १३.३८.५९ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଊର୍ଧ୍ୱସ୍ରୋତ ନାମକ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଜଣାଯାଏ; ଅଷ୍ଟମଟି ଅଧଃସ୍ରୋତ, ଏବଂ ତିର୍ଯକ୍ ନବମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
13.38.60
एतानि नव सर्गाणि तत्वानि च महामुने ।
चतुर्विंशतितत्वानि तत्वसंख्यानि तेऽनघ ॥ १३.३८.६० ॥
ହେ ମହାମୁନି, ଏଗୁଡ଼ିକ ନଅଟି ସର୍ଗ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱସଂଖ୍ୟା।
13.38.61
सर्वस्य प्रभवः पूर्वमुक्तो नारायणः प्रभुः ।
अव्ययः प्रभवश्चैव अव्यक्तस्य महामुने।
प्रवक्ष्याम्यपरं तत्वं यस्य यस्येश्वरश्च यः ॥ १३.३८.६१ ॥
ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ମୂଳ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ମହାମୁନେ, ସେ ଅବ୍ୟୟ; ଅବ୍ୟକ୍ତର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ସେ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି; ଯାହାର ଯେ ଈଶ୍ୱର ସେ।
13.38.62
अध्यात्ममधिभूतं च अधिदैवं तथैव च ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं तत्वतो वै निबोध मे ॥ १३.३८.६२ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ, ଅଧିଭୂତ ଓ ଅଧିଦୈବ, ସେହିପରି, ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଛି ଓ ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଛି, ତାହା ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୋଠାରୁ ବୁଝ।