মহাভারত · অধ্যায় 13.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.48.1
ततः स प्रयतो भूत्वा मम तात युधिष्ठिर ।
प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर्नामसङ्ग्रहमादितः ॥ १३.४८.१ ॥
তখন তিনি সংযত হয়ে, হে আমার প্রিয় যুধিষ্ঠির, করজোড়ে সেই বিপ্রঋষি প্রথম থেকে নামসংগ্রহ বললেন।
13.48.2
उपमन्युरुवाच ।
ब्रह्मप्रोक्तैर्ऋषिप्रोक्तैर्वेदवेदाङ्गसम्भवै।
सर्वलोकेषु विख्यातं स्तुत्यं स्तोष्यामि नामभिः ॥ १३.४८.२ ॥
উপমন্যু বললেন: ব্রহ্মার উক্ত, ঋষিদের উক্ত, বেদ ও বেদাঙ্গ থেকে উদ্ভূত নামে, সর্বলোকে বিখ্যাত স্তুত্যকে আমি স্তুতি করব।
13.48.3
महद्भिर्विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः ।
ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर्वेदकृतात्मना ॥ १३.४८.३ ॥
মহৎ দ্বারা বিহিত, সত্য, সিদ্ধদের দ্বারা, যা সর্বার্থ সাধন করে, তৃণ্ডি ঋষি ভক্তিভরে রচিত, বেদে নিজেকে গঠনকারী দ্বারা।
13.48.4
यथोक्तैः साधुभिः ख्यातैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् ॥ १३.४८.४ ॥
সাধুরা যেমন বলেছেন, খ্যাত তত্ত্বদর্শী মুনিদের দ্বারা; তা শ্রেষ্ঠ, প্রথম, স্বর্গপ্রদ, সর্বভূতের হিতকর ও শুভ।
13.48.5
श्रुतेः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः ।
सत्यैस्तत्परमं ब्रह्मि ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम्।
वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ शृणुष्वावहितो मम ॥ १३.४८.५ ॥
বেদ দ্বারা, জগতের সর্বত্র, ব্রহ্মলোক থেকে অবতীর্ণ সত্যের দ্বারা, সেই পরম ব্রহ্ম বিষয়ে, ব্রহ্মার উক্ত সনাতন। হে যদুকুলশ্রেষ্ঠ, আমি বলব; মনোযোগ দিয়ে আমার কথা শোনো।
13.48.6
वरयैनं भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् ।
तेन ते श्रावयिष्यामि यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.४८.६ ॥
ভব দেবের কাছে বর চাও, কারণ তুমি পরমেশ্বরের ভক্ত; তাঁর মাধ্যমে আমি তোমাকে সেই সনাতন ব্রহ্ম শোনাব।
13.48.7
न शक्यं विस्तरात्कृत्स्नं वक्तुं सर्वस्य केनचित् ।
युक्तेनापि विभूतीनामपि वर्षशतैरपि ॥ १३.४८.७ ॥
বিস্তারিতভাবে, সম্পূর্ণরূপে তাঁর বিভূতিসমূহ কাউকে দিয়েই বলা সম্ভব নয়; যোগযুক্ত ব্যক্তিও শত শত বছরেও পারে না।
13.48.8
यस्यादिर्मध्यमन्तं च सुरैरपि न गम्यते ।
कस्तस्य शक्नुयाद्वक्तं गुणान्कार्त्स्न्येन माधव ॥ १३.४८.८ ॥
যাঁর আদি, মধ্য ও অন্ত দেবতারাও লাভ করতে পারেন না, তাঁর গুণাবলী সম্পূর্ণরূপে কে বলতে পারে, হে মাধব?
13.48.9
किन्तु देवस्य महतः संक्षिप्तार्थपदाक्षरम् ।
शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात्तस्य धीमतः ॥ १३.४८.९ ॥
তবু সেই মহান দেবের চরিত সংক্ষেপে, অর্থ, পদ ও অক্ষরসহ, আমার সাধ্যমতো, সেই মেধাবীর প্রসাদে আমি বলব।
13.48.10
अप्राप्य तु ततोऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुमीश्वरः ।
यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुतो वै स तदा मया ॥ १३.४८.१० ॥
তাঁর অনুমতি না পেয়ে ঈশ্বরকে স্তব করা সম্ভব নয়; তিনি যখন আমাকে অনুমতি দিলেন, তখনই আমি তাঁকে স্তব করলাম।
13.48.11
अनादिनिधनस्याहं जगद्योनेर्महात्मनः ।
नाम्नां कञ्चित्समुद्देशं वक्ष्याम्यव्यक्तयोनिनः ॥ १३.४८.११ ॥
আদি-অন্তহীন, জগতের যোনি, মহাত্মা, অব্যক্তযোনি সেই দেবের নামসমূহের কিছু অংশ আমি বলব।
13.48.12
वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः ।
शृणु नाम्नां चयं कृष्ण यदुक्तं पद्मयोनिना ॥ १३.४८.१२ ॥
বরদাতা, শ্রেষ্ঠ, বিশ্বরূপ, মেধাবী সেই দেবের নামসমূহের সংগ্রহ শোন, হে কৃষ্ণ, যা পদ্মযোনি ব্রহ্মা বলেছিলেন।
13.48.13
दश नामसहस्राणि यान्याह प्रपितामहः ।
तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ॥ १३.४८.१३ ॥
প্রপিতামহ যে দশ হাজার নাম বলেছেন, দই মন্থন করে ঘি তোলার মতো মন দিয়ে মথিত করে।
13.48.14
गिरेः सारं यथा हेम पुष्पसारं यथा मधु ।
घृतात्सारं यथा मण्डस्तथैतत्सारमुद्धृतम्। ॥ १३.४८.१४ ॥
পর্বতের সার সোনা, ফুলের সার মধু, ঘির সার সর; তেমনি এই সার উদ্ধৃত হলো।
13.48.15
सर्वपापापहमिदं चतुर्वेदसमन्वितम् ।
प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना ॥ १३.४८.१५ ॥
এটি সর্বপাপনাশক, চার বেদের সমন্বিত। প্রয়াসে লাভ করতে হয়, সংযত চিত্তে ধারণ করতে হয়।
13.48.16
माङ्गल्यं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥ १३.४८.१६ ॥
এটি মঙ্গলকর, পুষ্টিদায়ক, রাক্ষসনাশক ও মহা পবিত্রকারী।
13.48.17
इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दघानास्तिकाय च ।
नाश्रद्दधानरूपाय नास्तिकायाजितात्मने ॥ १३.४८.१७ ॥
এটি ভক্ত, শ্রদ্ধাবান ও আস্তিককে দিতে হবে; অশ্রদ্ধাশীল, নাস্তিক ও আত্মজয়হীনকে দেওয়া উচিত নয়।
13.48.18
यश्चाभ्यसूयते देवं कारणात्मानमीश्वरम् ।
स कृष्ण नरकं याति सहपूर्वैः सहात्मजैः ॥ १३.४८.१८ ॥
যে কারণাত্মা ঈশ্বর দেবকে নিন্দা করে, হে কৃষ্ণ, সে পূর্বপুরুষ ও পুত্রদের সহ নরকে যায়।
13.48.19
इदं ध्यानमिदं योगमिदं ध्येयमनुत्तममम् ।
इदं जप्यमिदं ज्ञानं रहस्यमिदमुत्तम् ॥ १३.४८.१९ ॥
এটিই ধ্যান, এটিই যোগ, এটিই সর্বোত্তম ধ্যেয়। এটিই জপ, এটিই জ্ঞান, এটিই পরম রহস্য।
13.48.20
यं ज्ञात्वा अन्तकालेऽपि गच्छेत परमां गतिम् ।
पवित्रं मङ्गलं मेध्यं कल्याणमिदमुत्तमम् ॥ १३.४८.२० ॥
যা জানলে মৃত্যুকালেও মানুষ পরম গতি লাভ করতে পারে। এটি পবিত্র, মঙ্গলময়, শুদ্ধ, কল্যাণকর ও সর্বোত্তম।
13.48.21
इदं ब्रह्मा पुरा कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
सर्वस्तवानां राजत्वे दिव्यानां समकल्पयत् ॥ १३.४८.२१ ॥
পূর্বে সর্বলোকপিতামহ ব্রহ্মা এটি রচনা করে দিব্য সকল স্তবের মধ্যে একে রাজা রূপে নিযুক্ত করেছিলেন।
13.48.22
तदाप्रभृति चैवायमीश्वरस्य महात्मनः ।
स्तवराज इति ख्यातो जगत्यमरपूजितः ॥ १३.४८.२२ ॥
সেই সময় থেকে এই মহাত্মা ঈশ্বরের স্তব 'স্তবরাজ' নামে বিখ্যাত হয় এবং দেবতাদের দ্বারা পূজিত হয়।
13.48.23
ब्रह्मलोकादयं स्वर्गे स्तवराजोऽवतारितः ।
यतस्तण्डिः पुरा प्राप तेन तण्डिकृतोऽभवत् ॥ १३.४८.२३ ॥
ব্রহ্মলোক থেকে এই স্তবরাজ স্বর্গে অবতারিত হয়েছিল; পূর্বে তণ্ডি এটি লাভ করেছিলেন, তাই এটি তণ্ডিকৃত নামে পরিচিত হয়।
13.48.24
स्वर्गाच्चैवात्र भूर्लोकं तण्डिना ह्यवतारितः ।
सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १३.४८.२४ ॥
তণ্ডি এটিকে স্বর্গ থেকে এখানে ভূলোকে অবতারিত করেছিলেন। এটি সকল মঙ্গলের মঙ্গল এবং সর্বপাপ বিনাশকারী।
13.48.25
निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् ।
ब्रह्मणामपि यद्ब्रह्म पराणामपि यत्परम् ॥ १३.४८.२५ ॥
হে মহাবাহু, স্তোত্রসমূহের মধ্যে উত্তম স্তোত্র আমি বলব; যা ব্রহ্মসমূহের মধ্যেও ব্রহ্ম, পরসমূহের মধ্যেও পরম।
13.48.26
तेजसामपि यत्तेजस्तपसामपि यत्तपः ।
शान्तीनामपि या शान्तिर्द्युतीनामपि या द्युतिः ॥ १३.४८.२६ ॥
যা তেজসমূহের মধ্যেও তেজ, তপস্যাসমূহের মধ্যেও তপ, শান্তিসমূহের মধ্যেও শান্তি এবং দ্যুতিসমূহের মধ্যেও দ্যুতি।
13.48.27
दान्तानामपि यो दान्तो धीमतामपि या च धीः ।
देवानामपि यो देव ऋषीणामपि यस्त्वृषिः ॥ १३.४८.२७ ॥
যিনি দান্তদের মধ্যেও দান্ত, ধীমানদের মধ্যেও ধী, দেবতাদের মধ্যেও দেব এবং ঋষিদের মধ্যেও ঋষি।
13.48.28
यज्ञानामपि यो यज्ञः शिवानामपि यः शिवः ।
रुद्राणामपि यो रुद्रः प्रभा प्रभवतामपि ॥ १३.४८.२८ ॥
যিনি যজ্ঞসমূহের মধ্যেও যজ্ঞ, শিবদের মধ্যেও শিব, রুদ্রদের মধ্যেও রুদ্র এবং প্রভাবশালীদের মধ্যেও প্রভা।
13.48.29
योगिनामपि यो योगी कारणानां च कारणम् ।
यतो लोकाः सम्भवन्ति नभवन्ति यतः पुनः ॥ १३.४८.२९ ॥
যিনি যোগীদের মধ্যেও যোগী এবং কারণসমূহেরও কারণ; যাঁর থেকে লোকসকল উৎপন্ন হয় এবং যাঁর থেকে আবার তারা উৎপন্ন হয় না।
13.48.30
सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः ।
अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे शृणु।
यच्छ्रुत्वा मनुजव्याघ्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥ १३.४८.३० ॥
সর্বভূতের আত্মস্বরূপ অমিততেজা হরের, শর্বের এক হাজার আট নাম আমার কাছে শোনো; হে মনুষ্যব্যাঘ্র, যা শুনে তুমি সকল কামনা লাভ করবে।
13.48.31
स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः ।
सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ १३.४८.३१ ॥
স্থির, স্থাণু, প্রভু, ভানু, প্রবর, বরদ, বর, সর্বাত্মা, সর্ববিখ্যাত, সর্ব, সর্বকর, ভব।
13.48.32
जटी चर्मीं शिखी खङ्गी सर्वाङ्गः सर्वभावनः ।
हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ १३.४८.३२ ॥
জটাধারী, চর্মধারী, শিখাধারী, খড়্গধারী, সর্বাঙ্গ, সর্বভাবন, হর, হরিণাক্ষ, সর্বভূতহর, প্রভু।
13.48.33
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः ।
श्मशानवासी भगवान्खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ १३.४८.३३ ॥
প্রবৃত্তি ও নিবৃত্তি, নিয়ত, শাশ্বত, ধ্রুব, শ্মশানবাসী, ভগবান, খচর, গোচর ও অর্দন।
13.48.34
अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः ।
उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ १३.४८.३४ ॥
বন্দনীয়, মহাকর্মা, তপস্বী, ভূতভাবন, উন্মত্তবেশে প্রচ্ছন্ন, সর্বলোকের প্রজাপতি।
13.48.35
महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः ।
महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ १३.४८.३५ ॥
মহারূপ, মহাকায়, বৃষরূপ, মহাযশা, মহাত্মা, সর্বভূতাত্মা, বিশ্বরূপ, মহাহনু।
13.48.36
लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः ।
पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ १३.४८.३६ ॥
লোকপাল, অন্তর্হিতাত্মা, প্রসাদ, অশ্ব ও গর্দভসহ, পবিত্র, মহান, নিয়ম এবং নিয়মাশ্রিত।
13.48.37
सर्वकर्मा स्वयंभूत आदिरादिकरो निधिः ।
सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ १३.४८.३७ ॥
সর্বকর্মা, স্বয়ংভূ, আদি, আদিকর, নিধি, সহস্রাক্ষ, বিশালাক্ষ, সোম, নক্ষত্রসাধক।
13.48.38
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः ।
अत्रिरत्र्या नमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ १३.४८.३८ ॥
চন্দ্র, সূর্য, শনি, কেতু, গ্রহ, গ্রহপতি, বর, অত্রি, অত্রীর সঙ্গে নমস্কার গ্রহণকারী, মৃগবাণ নিক্ষেপকারী, নিষ্পাপ।
13.48.39
महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः ।
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ १३.४८.३९ ॥
মহাতপা, ঘোরতপা, অদীন, দীনদের সাধক, সংবৎসরকারী, মন্ত্র, পরম প্রমাণ, পরম তপ।
13.48.40
योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः ।
सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ १३.४८.४० ॥
যোগী, যোজ্য, মহাবীজ, মহারেতা, মহাবল, সুবর্ণরেতা, সর্বজ্ঞ, সুবীজ, বীজবাহন।
13.48.41
दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः ।
विश्वरूपः स्वयं श्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥ १३.४८.४१ ॥
দশবাহু, অনিমেষ, নীলকণ্ঠ, উমাপতি, বিশ্বরূপ, স্বয়ং শ্রেষ্ঠ, বলবীর, বল, গণ।
13.48.42
गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च ।
मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ १३.४८.४२ ॥
গণকর্তা, গণপতি, দিগ্বাসা, কামও, মন্ত্রবিৎ, পরম মন্ত্র, সর্বভাবকর, হর।
13.48.43
कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् ।
अशनी शतघ्नी खङ्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥ १३.४८.४३ ॥
কমণ্ডলুধারী, ধনুর্ধর, হাতে বাণধারী, কপালধারী, বজ্রধারী, শতঘ্নী ও খড়্গধারী, পট্টিশধারী এবং আয়ুধধারী মহান।
13.48.44
स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः ।
उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ १३.४८.४४ ॥
হাতে স্রুব ধারণকারী, সুরূপ, তেজ ও তেজোদাতা, নিধি, উষ্ণীষধারী, সুন্দর মুখমণ্ডলযুক্ত, উন্নত ও বিনত।
13.48.45
दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कुष्ण एव च ।
शृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभंकरः ॥ १३.४८.४५ ॥
দীর্ঘ, হরিকেশ, সুতীর্থ, কুষ্ণ, শৃগালরূপী, সিদ্ধার্থ, মুণ্ডিতমস্তক এবং সকলের মঙ্গলকারী।
13.48.46
अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि ।
ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥ १३.४८.४६ ॥
অজ, বহুরূপ, গন্ধধারী, জটাধারীও, ঊর্ধ্বরেতা, ঊর্ধ্বলিঙ্গ, ঊর্ধ্বশায়ী, আকাশে অবস্থানকারী।
13.48.47
त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः ।
अहश्चरो नक्तंचरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥ १३.४८.४७ ॥
ত্রিজটা, বল্কলবস্ত্রধারী, রুদ্র, সেনাপতি, সর্বব্যাপী, দিনে বিচরণকারী, রাত্রে বিচরণকারী, তীব্রক্রোধী, সুবর্চস।
13.48.48
गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः ।
सिंहशार्दूलरूपश्चि आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥ १३.४८.४८ ॥
গজহা, দৈত্যহা, কাল, লোকধাতা, গুণাকর, সিংহ-শার্দূলরূপী, আর্দ্র চর্মবস্ত্রে আবৃত।
13.48.49
कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः ।
निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥ १३.४८.४९ ॥
কালযোগী, মহানাদ, সর্বকাম, চতুষ্পথ, নিশাচর, প্রেতচারী, ভূতচারী, মহেশ্বর।
13.48.50
बहुभूतो बहुधरः स्वर्भिनुरमितो गतिः ।
नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥ १३.४८.५० ॥
বহুভূত, বহুধর, স্বর্ভিনু, অমিত, গতি, নৃত্যপ্রিয়, নিত্যনর্ত, নর্তক, সর্বলালস।
13.48.51
घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः ।
सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥ १३.४८.५१ ॥
ঘোর, মহাতপা, পাশ, নিত্য, গিরিরুহ, নভ, সহস্রহস্ত, বিজয়, ব্যবসায়, নিশ্চয়ই, অতন্দ্রিত।
13.48.52
अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः ।
दक्षयागापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥ १३.४८.५२ ॥
অধর্ষণ, ধর্ষণাত্মা, যজ্ঞহা, কামনাশক, দক্ষযাগাপহারী, সুসহ, মধ্যম, তথা।
13.48.53
तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थोऽजितो वरः ।
गम्भीरघोषो गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥ १३.४८.५३ ॥
তেজোপহারী, বলহা, মুদিত, অর্থ, অজিত, বর, গম্ভীরঘোষ, গম্ভীর, গম্ভীরবলবাহন।
13.48.54
न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षकर्णस्थितिर्विभुः ।
सुतीक्ष्णदशनश्चैव महाकायो महाननः ॥ १३.४८.५४ ॥
ন্যগ্রোধরূপ, ন্যগ্রোধ, বৃক্ষকর্ণস্থিতি, বিভু, সুতীক্ষ্ণদশন, এবং, নিশ্চয়ই, মহাকায়, মহানন।
13.48.55
विष्वक्सेनो हरिर्यज्ञः संयुगापीडवाहनः ।
तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥ १३.४८.५५ ॥
বিষ্বক্সেন, হরি, যজ্ঞ, সংগ্রামে নিষ্পেষক বাহনযুক্ত, তীক্ষ্ণতাপ, হর্যশ্ব, সহায়, কর্মকাল-জ্ঞাতা।
13.48.56
विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः ।
हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥ १३.४८.५६ ॥
বিষ্ণুপ্রসন্ন যজ্ঞ, বড়বামুখ সমুদ্র, হুতাশনের সহায়, প্রশান্তাত্মা, হুতাশন।
13.48.57
उग्रतेजा महातेजा जन्यो विजयकालवित् ।
ज्योतिषामयनं सिद्धिः सर्वविग्रह एव च ॥ १३.४८.५७ ॥
উগ্রতেজা, মহাতেজা, যোদ্ধা, বিজয়কাল-জ্ঞাতা, জ্যোতিষ্কদের আশ্রয়, সিদ্ধি, সর্ববিগ্রহ।
13.48.58
शिंखी मुण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली ।
वेणवी पणवी ताली खली कालकटंकटः ॥ १३.४८.५८ ॥
শিখী, মুণ্ডী, জটী, জ্বালী, মূর্তিজ, মূর্ধগ, বলী, বেণবী, পণবী, তালী, খলী, কালকটংকট।
13.48.59
नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो गमः ।
प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभागः सर्वगोमुखः ॥ १३.४८.५९ ॥
নক্ষত্র-বিগ্রহ যাঁর মতি, গুণবুদ্ধি, লয়, গতি, প্রজাপতি, বিশ্ববাহু, বিভাগ, সর্বগোমুখ।
13.48.60
विमोचनः सुसरणो हिरण्यकवचोद्भवः ।
मेढ्रजो बलचारी च महीचारी स्रुतस्तथा ॥ १३.४८.६० ॥
বিমোচন, সুশরণ, হিরণ্যকবচ-উদ্ভব, মেঢ্রজ, বলচারী, মহীচারী, স্রুতস্ত।
13.48.61
सर्वतूर्यनिनादी च सर्वातोद्यपरिग्रहः ।
व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरङ्गवित् ॥ १३.४८.६१ ॥
সকল বাদ্যের ধ্বনি উত্থিতকারী ও সকল বাদ্য গ্রহণকারী, সর্পরূপী, গুহাবাসী, গুহ, মালাধারী, তরঙ্গজ্ঞ।
13.48.62
त्रिदशस्त्रिकालधृक्कर्मसर्वबन्धविमोचनः ।
बन्धनस्त्वसुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः ॥ १३.४८.६२ ॥
দেবতাদের একজন, ত্রিকালধারী, সকল কর্মবন্ধন মোচনকারী, অসুরেন্দ্রদের বন্ধনকারী, যুদ্ধে শত্রুবিনাশক।
13.48.63
साङ्ख्यप्रसादो दुर्वासाः सर्वसाधुनिषेवितः ।
प्रस्कन्दनो विभागज्ञो अतुल्यो यज्ञभागवित् ॥ १३.४८.६३ ॥
সাংখ্যদের প্রসন্ন, দুর্বাসা, সকল সাধুজনের সেবিত, প্রস্কন্দন, বিভাগজ্ঞ, অতুল্য, যজ্ঞভাগজ্ঞ।
13.48.64
सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवोऽमरः ।
हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वंधारी धरोत्तमः ॥ १३.४८.६४ ॥
সর্বত্র বাসকারী, সর্বত্র বিচরণকারী, দুর্বাসা, বাসব, অমর, হৈম, হেমকর, যজ্ঞ, সর্বধারী, শ্রেষ্ঠ ধর।
13.48.65
लोहिताक्षो महाक्षश्च विजयाक्षो विशारदः ।
सङ्ग्रहो निग्रहः कर्ता सर्पचीरनिवासनः ॥ १३.४८.६५ ॥
রক্তচক্ষু, মহাক্ষ, বিজয়াক্ষ, বিশারদ, সংগ্রাহক, নিগ্রাহক, কর্তা, সর্পচর্ম-বসনধারী।
13.48.66
मुख्योऽमुख्यश्च देहश्च काहलिः सर्वकामदः ।
सर्वकासप्रसादश्च सुबलो बलरूपधृत् ॥ १३.४८.६६ ॥
মুখ্য ও অমুখ্য, দেহ, কাহলি, সর্বকামদ, সর্বকাসপ্রসাদ, সুবল, বল ও রূপধর।
13.48.67
सर्वकामवरश्चैव सर्वदः सर्वतोमुखः ।
आकाशनिर्विरूपश्च निपाती ह्यवशः खगः ॥ १३.४८.६७ ॥
তিনি সর্বকামনার বর-দাতা, সবকিছুর দাতা, সর্বতোমুখ; আকাশের ন্যায় নিরাকার, নিপাতী, প্রকৃতপক্ষে অবশ ও পক্ষী।
13.48.68
रौद्ररूपोंऽशुरादित्यो बहुरश्मिः सुवर्चसी ।
वसुवेगो महावेगो मनोवेगो निशाचरः ॥ १३.४८.६८ ॥
তিনি রৌদ্ররূপ, অংশু ও আদিত্য, বহুরশ্মি, সুন্দর তেজোময়; বসুর ন্যায় বেগবান, মহাবেগ, মনোবেগ, নিশাচর।
13.48.69
सर्ववासी श्रियावासी उपदेशकरोऽकरः ।
मुनिरात्मनिरालोकः सम्भग्नश्च सहस्रदः ॥ १३.४८.६९ ॥
তিনি সর্বত্র বাসকারী, শ্রীতে বাসকারী, উপদেশদাতা, অকর্তা, মুনি, আত্মাতেই আলোকিত, সম্ভগ্ন ও সহস্রদাতা।
13.48.70
पक्षी च पक्षरूपश्च अतिदीप्तो विशाम्पतिः ।
उन्मादो मदनः कामो ह्यश्वत्थोऽर्थकरो यशः ॥ १३.४८.७० ॥
তিনি পক্ষী, পক্ষরূপ, অতি দীপ্ত, প্রজাপতি; উন্মাদ, মদন, কাম; প্রকৃতপক্ষে অশ্বত্থ, ধনদাতা ও যশ।
13.48.71
वामदेवश्च वामश्च प्राग्दक्षिणश्च वामनः ।
सिद्धयोगी महर्षिश्च सिद्धार्थः सिद्धसाधकः ॥ १३.४८.७१ ॥
তিনি বামদেব, বাম, পূর্ব ও দক্ষিণ, বামন; সিদ্ধযোগী, মহর্ষি, সিদ্ধার্থ এবং সিদ্ধসাধক।
13.48.72
भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च विपणो मृदुरव्ययः ।
महासेनो विशाखश्च षष्टिभागो गवांपतिः ॥ १३.४८.७२ ॥
তিনি ভিক্ষু, ভিক্ষুরূপ, বিপণ, মৃদু, অব্যয়; মহাসেন, বিশাখ, ষষ্টিভাগ এবং গবাংপতি।
13.48.73
वज्रहस्तश्च विष्कम्भी चमूस्तम्भन एव च ।
वृत्तावृत्तकरस्तालो मधुर्मधुकलोचनः ॥ १३.४८.७३ ॥
বজ্রহস্ত, বিষ্কম্ভী, চমূস্তম্ভন, বৃত্তাবৃত্তকর, তাল, মধু, মধুকলোচন।
13.48.74
वाचस्पत्यो वाजसनो नित्यमाश्रमपूजितः ।
ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी विचारवित् ॥ १३.४८.७४ ॥
বাচস্পত্য, বাজসন, আশ্রমে নিত্য পূজিত, ব্রহ্মচারী, লোকচারী, সর্বচারী, বিচারবিৎ।
13.48.75
ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी पिनाकवान् ।
निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर्नन्दिकरो हरिः ॥ १३.४८.७५ ॥
ঈশান, ঈশ্বর, কাল, নিশাচারী, পিনাকবান, নিমিত্তস্থ, নিমিত্ত, নন্দি, নন্দিকর, হরি।
13.48.76
नन्दीश्वरश्च नन्दी च नन्दनो नन्दिवर्धनः ।
भगहारी निहन्ता च कालो ब्रह्मा पितामहः ॥ १३.४८.७६ ॥
নন্দীশ্বর, নন্দী, নন্দন, নন্দিবর্ধন, ভগহারী, নিহন্তা, কাল, ব্রহ্মা, পিতামহ।
13.48.77
चतुर्मुखो महालिङ्गश्चारुलिङ्गस्तथैव च ।
लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो योगाध्यक्षो युगावहः ॥ १३.४८.७७ ॥
চতুর্মুখ, মহালিঙ্গ, চারুলিঙ্গ, তেমনই, লিঙ্গাধ্যক্ষ, সুরাধ্যক্ষ, যোগাধ্যক্ষ, যুগাবহ।
13.48.78
बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अव्यात्माऽनुगतो बलः ।
इतिहासः सकल्पश्च गौतमोऽथ निशाकरः ॥ १३.४८.७८ ॥
বীজাধ্যক্ষ, বীজকর্তা, অব্য, আত্মা, অনুগত, বল, ইতিহাস, সকল্প, গৌতম, তারপর নিশাকর।
13.48.79
दम्भो ह्यदम्भो वैदम्भो वश्यो वशकरः कलिः ।
लोककर्ता पशुपतिर्महाकर्ता ह्यनौषधः ॥ १३.४८.७९ ॥
তিনিই দম্ভ, অদম্ভ, বৈদম্ভ; বশ্য, বশকর, কলি; লোককর্তা, পশুপতি, মহাকর্তা; নিশ্চিতভাবে তাঁর কোনো ঔষধ নেই।
13.48.80
अक्षरं परमं ब्रह्मि बलवच्छक्र एव च ।
नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो गतागतः ॥ १३.४८.८० ॥
তিনিই অক্ষর, পরম ব্রহ্ম, বলবান, শক্র; নীতিও তিনি, অনীতিও তিনি; শুদ্ধাত্মা, শুদ্ধ, মান্য, গতাগত।
13.48.81
बहुप्रसादः सुस्वप्नो दर्पणोऽथ त्वभित्रजित् ।
वेदकारो मन्त्रकारो विद्वान्समरमर्दनः ॥ १३.४८.८१ ॥
অতি কৃপাময়, সুস্বপ্নের অধিকারী, দর্পণও তিনি, শত্রুজয়ী; বেদকার, মন্ত্রকার, বিদ্বান এবং যুদ্ধে শত্রুমর্দনকারী।
13.48.82
महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः ।
अग्निज्वालो महाज्वालो अतिधूम्रो हुतो हिवः ॥ १३.४८.८२ ॥
মহামেঘে বাসকারী, মহাঘোর, বশীকরণকারী; অগ্নিজ্বালা, মহাজ্বালা, অতি ধূম্র, আহুতি এবং হবি।
13.48.83
वृषणः शंकरो नित्यं वर्चस्वी धूमकेतनः ।
नीलस्तथाङ्गलुब्धश्च शोभनो निरवग्रहः ॥ १३.४८.८३ ॥
বৃষ, শঙ্কর, সর্বদা তেজস্বী, ধূমকেতু; নীল, অঙ্গলুব্ধ, শোভন এবং নিরবগ্রহ।
13.48.84
स्वस्तिदः स्वस्तिभावश्च भागी भागकरो लघुः ।
उत्सङ्गश्च महाङ्गश्चि महागर्भपरायणः ॥ १३.४८.८४ ॥
স্বস্তিদাতা, স্বস্তিভাব, ভাগী, ভাগকর, লঘু; উৎসঙ্গ, মহাঙ্গ এবং মহাগর্ভপরায়ণ।
13.48.85
कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् ।
महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ॥ १३.४८.८५ ॥
তিনি কৃষ্ণবর্ণ ও সুবর্ণবর্ণ, সকল দেহীর ইন্দ্রিয়; মহাপাদ, মহাহস্ত, মহাকায় এবং মহাযশা।
13.48.86
महामूर्धा महाभात्रो महानेत्रो निशालयः ।
महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्चि महाहनुः ॥ १३.४८.८६ ॥
মহামস্তক, মহোদর, মহানেত্র, রাত্রিতে বাসকারী, মহান্তক, মহাকর্ণ, মহোষ্ঠ এবং মহাহনু।
13.48.87
महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानभाक् ।
महावक्षा महोरस्को ह्यन्तरात्मा मृगालयः ॥ १३.४८.८७ ॥
মহানাসা, মহাকম্বু, মহাগ্রীব, শ্মশানে ভাগী, মহাবক্ষ, বিশালবক্ষ; নিশ্চয়ই অন্তরাত্মা এবং অরণ্যবাসী।
13.48.88
लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः ।
महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ॥ १३.४८.८८ ॥
লম্বমান, লম্বিত ওষ্ঠ, মহামায়াময়, জলনিধি, মহাদন্ত, মহাদংষ্ট্র, মহাজিহ্ব এবং মহামুখ।
13.48.89
महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः ।
प्रसन्नश्च प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ॥ १३.४८.८९ ॥
মহানখ, মহারোমা, মহাকেশ, মহাজটা; প্রসন্ন, প্রসাদ, প্রত্যয় এবং গিরিসাধনের সিদ্ধিদাতা।
13.48.90
स्नेहनोऽस्नेहनश्चैव अजितश्च महामुनिः ।
वृक्षाकारो वृक्षकेतुरनलो वायुवाहनः ॥ १३.४८.९० ॥
স্নেহকারী ও স্নেহহীন, নিশ্চয়ই অজিত এবং মহামুনি; বৃক্ষাকার, বৃক্ষকেতু, অনল এবং বায়ুবাহন।
13.48.91
गण्डली मेरुधामा च देवाधिपतिरेव च ।
अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रामितेक्षणः ॥ १३.४८.९१ ॥
গণ্ডলী, মেরুধামা, দেবাধিপতিও তিনিই; অথর্বশীর্ষ, সামবেদ যাঁর স্বরূপ; সহস্র ঋক্ ও অসংখ্য নয়নের অধিকারী।
13.48.92
यजुःपादभुजो गुह्यः प्रकाशो जङ्गमस्तथा ।
अमोघार्थः प्रसादश्च अभिगम्यः सुदर्शनः ॥ १३.४८.९२ ॥
যজুর্বেদ যাঁর পাদ ও বাহু; গুহ্য, প্রকাশ, জঙ্গম; যাঁর উদ্দেশ্য কখনও ব্যর্থ হয় না; প্রসন্ন, সমীপে যাওয়ার যোগ্য, সুদর্শন।
13.48.93
उपकारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनच्छविः ।
नाभिर्नन्दिकरो भावः पुष्करस्थपतिः स्थिरः ॥ १३.४८.९३ ॥
উপকারী, প্রিয়, সর্বস্বরূপ; কনক, স্বর্ণকান্তি; নাভি, আনন্দদাতা, ভাব; পুষ্করের স্থাপক, স্থির।
13.48.94
द्वादशस्त्रासनश्चाद्यो यज्ञो यज्ञसमाहितः ।
नक्तं कलिश्च कालश्च मकरः कालपूजितः ॥ १३.४८.९४ ॥
দ্বাদশ আদিত্যকে ভীত করেন যিনি, আদি, যজ্ঞ, যজ্ঞে সমাহিত; রাত্রি, কলি, কাল, মকর; কালের দ্বারা পূজিত।
13.48.95
सगणो गणकारश्च भूतवाहनसारथिः ।
भस्मशयो भस्मगोप्ता भस्मभूतस्तरुर्गणः ॥ १३.४८.९५ ॥
গণসহ, গণের স্রষ্টা, ভূতবাহনের সারথি; ভস্মশয়ী, ভস্মরক্ষক, ভস্মরূপ; বৃক্ষগণ।
13.48.96
लोकपालस्तथा लोको महात्मा सर्वपूजितः ।
शुक्लस्त्रिशुक्लः सम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः ॥ १३.४८.९६ ॥
লোকপাল, তেমনই লোক, মহাত্মা, সকলের পূজিত; শুক্ল, ত্রিশুক্ল, সম্পন্ন, শুচি, ভূতগণের সেবিত।
13.48.97
आश्रमस्थः क्रियादस्थो विश्वकर्ममतिर्वरः ।
विशालशाखस्ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चलः ॥ १३.४८.९७ ॥
আশ্রমে অবস্থিত, ক্রিয়ায় প্রতিষ্ঠিত, বিশ্বকর্মার মতো বুদ্ধিসম্পন্ন, শ্রেষ্ঠ; বিশাল শাখাযুক্ত, তাম্রের মতো রক্তিম ওষ্ঠযুক্ত, পদ্মজালযুক্ত, অত্যন্ত অচল।
13.48.98
कपिलः कपिशः शुक्ल आयुश्चैवि परोऽपरः ।
गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥ १३.४८.९८ ॥
কপিল, কপিশ, শুক্ল, আয়ুও; পর ও অপর; গন্ধর্ব, নিশ্চয়ই অদিতি, তার্ক্ষ্য; সহজে জ্ঞেয়, অত্যন্ত বিজ্ঞ।
13.48.99
परश्वधायुधो देव अनुकारी सुबान्धवः ।
तुम्बवीणो महाक्रोध ऊर्ध्वरेता जलेशयः ॥ १३.४८.९९ ॥
কুঠার যাঁর অস্ত্র, দেব, অনুকারী, সুবান্ধব; তুম্বুরু বীণাধারী, মহাক্রোধী, ঊর্ধ্বরেতা, জলে শয়ান।
13.48.100
उग्रो वंशकरो वंशो वंशनादो ह्यनिन्दितः ।
सर्वाङ्गरूपो मायावी सुहृदो ह्यनिलोऽनलः ॥ १३.४८.१०० ॥
উগ্র, বংশকর, বংশ, বংশনাদ; নিশ্চয়ই অনিন্দিত; সর্বাঙ্গরূপ, মায়াবী, সুহৃৎ, নিশ্চয়ই বায়ু ও অগ্নি।
13.48.101
बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः ।
स यज्ञारिः स कामारिर्महादंष्ट्रो महायुधः ॥ १३.४८.१०१ ॥
বন্ধনকারী, বন্ধন সৃষ্টিকারী এবং সুবন্ধন থেকে মোচনকারী; তিনি যজ্ঞের শত্রু, তিনি কামের শত্রু, মহাদংষ্ট্র, মহাযুধ।
13.48.103
बहुधा निन्दितः शर्वः शङ्करः शङ्करोऽधनः ।
अहिर्बुध्न्योऽनिलाभश्च चेकितानो हविस्तथा।
अजैकपाच्च कापाली त्रिशङ्कुरजितः शिवः ॥ १३.४८.१०३ ॥
বহুভাবে নিন্দিত, শর্ব, শঙ্কর, শঙ্কর, অধন; অহির্বুধ্ন্য, অনিলাভ, চেকিতান, এবং হবি; অজৈকপাৎ ও কাপালী, ত্রিশঙ্কু, অজিত, শিব।
13.48.104
धन्वन्तरिर्धूमकेतुः स्कन्दो वैश्रवणस्तथा ।
धाता शक्रश्च विष्णुश्च मित्रस्त्वष्टा ध्रुवो धरः ॥ १३.४८.१०४ ॥
ধন্বন্তরি, ধূমকেতু, স্কন্দ ও বৈশ্রবণ; ধাতা, শক্র ও বিষ্ণু; মিত্র, ত্বষ্টা, ধ্রুব ও ধর।
13.48.105
प्रभावः सर्वगो वायुरर्यमा सविता रविः ।
उषङ्गुश्च विधाता च मांधाता भूतभावनः ॥ १३.४८.१०५ ॥
প্রভাব, সর্বগ, বায়ু, অর্যমা, সবিতা, রবি; উষঙ্গু ও বিধাতা; মান্ধাতা, ভূতভাবন।
13.48.106
विभुर्वर्णविभावी च सर्वकामगुणावहः ।
पद्मनाभो महागर्भश्चन्द्रवक्त्रोऽनिलोऽनलः ॥ १३.४८.१०६ ॥
বিভু, বর্ণবিভাবী ও সর্বকামগুণাবহ; পদ্মনাভ, মহাগর্ভ, চন্দ্রবক্ত্র, অনিল ও অনল।
13.48.107
बलवांश्चोपशान्तश्च पुराणः पुण्यचञ्चुरी ।
कुरुकर्ता कुरुवासी कुरुभूतो गुणौषधः ॥ १३.४८.१०७ ॥
বলবান ও উপশান্ত; পুরাণ, পুণ্যচঞ্চুরী; কুরুকর্তা, কুরুবাসী, কুরুভূত; গুণৌষধ।
13.48.108
सर्वाशयो दर्भचारी सर्वेषां प्राणिनां पतिः ।
देवदेवः सुखासक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ॥ १३.४८.१०८ ॥
সর্বাশয়, দর্ভচারী, সর্বপ্রাণীর পতি, দেবদেব, সুখাসক্ত, সৎ-অসৎ সর্বরত্নবিৎ।
13.48.109
कैलासगिरिवासी च हिमवद्भिरिसंश्रयः ।
कूलहारी कूलकर्ता बहुविद्यो बहुप्रदः ॥ १३.४८.१०९ ॥
কৈলাসগিরিবাসী ও হিমবদ্গিরিসংশ্রয়; কূলহারী, কূলকর্তা, বহুবিদ্য, বহুপ্রদ।
13.48.110
वणिजो वर्धकी वृक्षो बकुलश्चन्दनश्छदः ।
सारग्रीवो महाजत्रुरलोलश्च महौषधः ॥ १३.४८.११० ॥
তিনি বণিক, ছুতোর, বৃক্ষ, বকুল বৃক্ষ, চন্দন, ছদ, সারগ্রীব, মহাজত্রু, অচল এবং মহৌষধ।
13.48.111
सिद्धार्थकारी सिद्धार्थश्छदो व्याकरणोत्तरः ।
सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहगः सिंहवाहनः ॥ १३.४८.१११ ॥
তিনি সিদ্ধার্থকারী, সিদ্ধার্থ, ছদ, ব্যাকরণের উর্ধ্বে, সিংহনাদ, সিংহদংষ্ট্র, সিংহগ, সিংহবাহন।
13.48.112
प्रभावात्मा जगत्कालस्थालो लोकहितस्तरुः ।
सारङ्गो नवचक्राङ्गः केतुमाली सभावनः ॥ १३.४८.११२ ॥
তিনি প্রভাবাত্মা, জগৎকালস্থাল, লোকহিত, তরু, সারঙ্গ, নবচক্রাঙ্গ, কেতুমালী এবং সভাবন।
13.48.113
भूतालयो भूतपतिरहोरात्रमनिन्दितः ॥ १३.४८.११३ ॥
তিনি ভূতালয়, ভূতপতি, অহোরাত্র এবং অনিন্দিত।
13.48.114
वाहिता सर्वभूतानां निलयश्च विभुर्भवः ।
अमोघः संयतो ह्यश्वो भोजनः प्राणधारणः ॥ १३.४८.११४ ॥
তিনি সর্বভূতের বাহক ও আলয়, বিভু, ভব, অমোঘ, সংযত, অশ্ব, ভোজন এবং প্রাণধারক।
13.48.115
धृतिमान्मतिमान्दक्षः सत्कृतश्च युगाधिपः ।
गोपालिर्गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरिः। ॥ १३.४८.११५ ॥
তিনি ধৃতিমান, মতিমান, দক্ষ, সৎকৃত, যুগাধিপ, গোপালী, গোপতি, গ্রাম, গোচর্মবসন এবং হরি।
13.48.116
हिरण्यबाहुश्च तता गुहापालः प्रवेशिनाम् ।
प्रकृष्टारिर्महाहर्षो जितकामो जितेन्द्रियः ॥ १३.४८.११६ ॥
সুবর্ণবাহু, তারপর গুহায় প্রবেশকারীদের রক্ষক, শ্রেষ্ঠ শত্রুনাশক, মহা আনন্দময়, কামজয়ী, ইন্দ্রিয়জয়ী।
13.48.117
गान्धारश्च सुवासस्च तपःसक्तो रतिर्नरः ।
महागीतो महानृत्यो ह्यप्सरोगणसेवितः ॥ १३.४८.११७ ॥
গান্ধার, সুবাস, তপস্যায় নিবিষ্ট, আনন্দস্বরূপ নর, মহা গায়ক, মহা নর্তক, অপ্সরাগণের দ্বারা সেবিত।
13.48.118
महाकेतुर्महाधातुर्नैकसानुचरश्चलः ।
आवेदनीय आदेशः सर्वगन्धसुखावहः ॥ १३.४८.११८ ॥
মহাকেতু, মহাধাতু, বহু শিখর-অনুচরযুক্ত, চঞ্চল, জ্ঞাতব্য, আদেশদাতা, সকল সুগন্ধের দ্বারা সুখদাতা।
13.48.119
तोरणस्तारणो वातः वरिधी पतिखेचरः ।
संयोगो वर्धनो वृद्धो अतिवृद्धो गुणाधिकः ॥ १३.४८.११९ ॥
তোরণ, তারণ, বায়ু, বারিধির পতি, আকাশচারী, সংযোগ, বর্ধন, বৃদ্ধ, অতিবৃদ্ধ, গুণাধিক।
13.48.120
नित्य आत्मसहायश्च देवासुरपतिः पतिः ।
युक्तश्च युक्तबाहुश्च देवो दिवि सुपर्वणः ॥ १३.४८.१२० ॥
নিত্য, আত্মসহায়, দেবাসুরপতি, পতি, যুক্ত, যুক্তবাহু, দেব, দ্যুলোকে সুপর্বের (অধিপতি)।
13.48.121
आषाढश्च सुषांढश्च ध्रुवोऽथ हरिणो हरः ।
वपुरावर्तमानेभ्यो वसुश्रेष्ठो महापथः ॥ १३.४८.१२१ ॥
আষাঢ়, সুষাঢ়, ধ্রুব, তারপর হরিণ, হর, বপু, আবর্তমানদের মধ্যে বসুশ্রেষ্ঠ, মহাপথ।
13.48.122
शिरोहारी विमर्शश्च सर्वलक्षणलक्षितः ।
अक्षश्च रथयोगी च सर्वयोगी महाबलः ॥ १३.४८.१२२ ॥
শিরোহারী, বিমর্শ, সর্বলক্ষণলক্ষিত, অক্ষ, রথযোগী ও সর্বযোগী, মহাবল।
13.48.123
समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः ।
निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः ॥ १३.४८.१२३ ॥
সমাম্নায়, অসমাম্নায়, তীর্থদেব, মহারথ, নির্জীব, জীবন, মন্ত্র, শুভাক্ষ ও বহুকর্কশ।
13.48.124
रत्नप्रभूतो रत्नाङ्गो महार्णवनिपानवित् ।
मूलं विशालो ह्यमृतो व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः ॥ १३.४८.१२४ ॥
রত্নপ্রভূত, রত্নাঙ্গ, মহার্ণবনিপানবিৎ, মূল, বিশাল, অমৃত, ব্যক্তাব্যক্ত ও তপোনিধি।
13.48.125
आरोहणोऽधिरोहश्च शीलधारी महायशाः ।
सेनाकल्पो महाकल्पो योगो युगकरो हरिः ॥ १३.४८.१२५ ॥
আরোহণ, অধিরোহ, শীলধারী, মহাযশা, সেনাকল্প, মহাকল্প, যোগ, যুগকর ও হরি।
13.48.126
युगरूपो महारूपो महानागहनो वधः ।
न्यायनिर्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥ १३.४८.१२६ ॥
যুগরূপ, মহারূপ, মহানাগহন, বধ, ন্যায়নির্বপণ, পাদ, পণ্ডিত ও অচলোপম।
13.48.127
बहुमालो महामालः शशी हरसुलोचनः ।
विस्तारो लवणः कूपस्त्रियुगः सफलोदयः ॥ १३.४८.१२७ ॥
বহুমাল, মহামাল, শশী, হরসুলোচন, বিস্তার, লবণ, কূপ, ত্রিযুগ ও সফলোদয়।
13.48.128
त्रिलोचनो विषष्णाङ्गो मणिविद्धो जटाधरः ।
बिन्दुर्विसर्गः सुमुखः शरः सर्वायुधः सहः ॥ १३.४८.१२८ ॥
ত্রিলোচন, বিষলিপ্ত অঙ্গযুক্ত, মণিবিদ্ধ, জটাধর, বিন্দু, বিসর্গ, সুমুখ, শর, সর্বায়ুধ, সহ।
13.48.129
निवेदनः सुखाजातः सुगन्धारो महाधनुः ।
गन्धपाली च भगवानुत्थानः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.४८.१२९ ॥
নিবেদন, সুখজাত, সুগন্ধার, মহাধনু, গন্ধপালী, ভগবান এবং সর্বকর্মের উত্থান।
13.48.130
मन्थानो बहुलो वायुः सकलः सर्वलोचनः ।
तलस्तालः करस्थाली ऊर्ध्वसंहननो महान् ॥ १३.४८.१३० ॥
মন্থান, বহুল, বায়ু, সকল, সর্বলোচন, তল, তাল, করস্থালী, ঊর্ধ্বসংহনন, মহান।
13.48.131
धत्रं सुच्छत्रो विख्यातो लोकः सर्वाश्रयः क्रमः ।
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः। ॥ १३.४८.१३१ ॥
ধাত্র, সুচ্ছত্র, বিখ্যাত, লোক, সর্বাশ্রয়, ক্রম, মুণ্ড, বিরূপ, বিকৃত, দণ্ডী, কুণ্ডী, বিকুর্বণ।
13.48.132
हर्यक्षः ककुभो वज्रो शतजिह्वः सहस्रपात् ।
सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः ॥ १३.४८.१३२ ॥
হর্যক্ষ, ককুভ, বজ্র, শতজিহ্ব, সহস্রপাৎ, সহস্রমূর্ধা, দেবেন্দ্র, সর্বদেবময়, গুরু।
13.48.133
सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् ।
पवित्रं त्रिककुन्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः। ॥ १३.४८.१३३ ॥
সহস্রবাহু, সর্বাঙ্গ, শরণ্য, সর্বলোককৃৎ, পবিত্র, ত্রিককুৎ, মন্ত্র, কনিষ্ঠ, কৃষ্ণপিঙ্গল।
13.48.134
ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नीपाशशक्तिमान् ।
पद्मगर्भो महागर्भो ब्रह्मगर्भो जलोद्भवः ॥ १३.४८.१३४ ॥
ব্রহ্মদণ্ডের নির্মাতা, শতঘ্নী, পাশ ও শক্তির অধিকারী, পদ্মগর্ভ, মহাগর্ভ, ব্রহ্মগর্ভ, জল থেকে উদ্ভূত।
13.48.135
गभस्तिर्ब्रह्मकृद्ब्रह्मी ब्रह्मविद्ब्राह्मणो गतिः ।
अनन्तरुपो नैकात्मा तिग्मतेजाः स्वयंभुवः ॥ १३.४८.१३५ ॥
গভস্তি, ব্রহ্মকৃৎ, ব্রহ্মী, ব্রহ্মবিৎ, ব্রাহ্মণ, গতি, অনন্তরূপ, অনেকাত্মা, তীক্ষ্ণতেজা, স্বয়ংভূ।
13.48.136
ऊर्ध्वगात्मा पशुपतिर्वातरंहा मनोजवः ।
चन्दनी पद्मनालाग्रः सुरभ्युत्तरणो नरः ॥ १३.४८.१३६ ॥
ঊর্ধ্বাত্মা, পশুপতি, বায়ুবেগ, মনোজব, চন্দনী, পদ্মনালের অগ্রভাগ, সুগন্ধ উত্তরণকারী, নর।
13.48.137
कर्णिकारमहास्रग्वी नीलमौलिः पिनाकधृत् ।
उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृगुमाधवः ॥ १३.४८.१३७ ॥
কর্ণিকার মহামালা ধারণকারী, নীলমৌলি, পিনাকধারী, উমাপতি, উমাকান্ত, জাহ্নবীধারী, উমামাধব।
13.48.138
वरो वराहो वरदो वरेण्यः सुमाहास्वनः ।
महाप्रसादो दमनः शत्रुहा श्वेतपिङ्गलः ॥ १३.४८.१३८ ॥
বর, বরাহ, বরদ, বরেণ্য, সুমহাস্বন, মহাপ্রসাদ, দমন, শত্রুহা, শ্বেতপিঙ্গল।
13.48.139
पीतात्मा परमात्मा च प्रयतात्मा प्रधानधृत् ।
सर्वपार्श्वमुखस्त्र्यक्षो धर्मसाधारणो वरः ॥ १३.४८.१३९ ॥
পীতাত্মা, পরমাত্মা, প্রযতাত্মা, প্রধানধৃৎ, সর্বপার্শ্বমুখ, ত্র্যক্ষ, ধর্মসাধারণ, বর।
13.48.140
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा अमृतो गोवृषेश्वरः ।
साध्यर्षिर्वसुरादित्यो विवस्वान्सविताऽमृतः
व्यासः सर्गः सुसंक्षेपो विस्तरः पर्ययो नरः ।
ऋतु संवत्सरो मासः पक्षः सङ्ख्यासमापनः ॥ १३.४८.१४० ॥
তিনি চরাচরের আত্মা, সূক্ষ্মাত্মা, অমৃত, গাভী ও বৃষভের ঈশ্বর। তিনি সাধ্যদের ঋষি, বসু, আদিত্য, বিবস্বান, সবিতা, অমৃত; ব্যাস, সর্গ, সুসংক্ষেপ, বিস্তার, পর্যয়, নর; ঋতু, সংবৎসর, মাস, পক্ষ, গণনার সমাপ্তি।
13.48.142
कला काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपाः क्षणाः ।
विश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्गमः ॥ १३.४८.१४२ ॥
কলা, কাষ্ঠা, লব, মাত্রা, মুহূর্ত, দিন ও রাত, ক্ষণ; বিশ্বক্ষেত্র, প্রজাবীজ, লিঙ্গ, আদি এবং নির্গম।
13.48.143
सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः ।
स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ १३.४८.१४३ ॥
সৎ-অসৎ, ব্যক্ত, অব্যক্ত; পিতা, মাতা, পিতামহ; স্বর্গের দ্বার, প্রজার দ্বার, মোক্ষের দ্বার, ত্রিবিষ্টপ।
13.48.144
निर्वाणं ह्लादनश्चैव ब्रह्मलोक परा गतिः ।
देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः ॥ १३.४८.१४४ ॥
নির্বাণ, আহ্লাদ; ব্রহ্মলোক, পরম গতি; দেব-অসুরের স্রষ্টা, দেব-অসুরের আশ্রয়।
13.48.145
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः ।
देवासुरमहामात्रो देवासुगणाश्रयः ॥ १३.४८.१४५ ॥
দেব-অসুরের গুরু, দেব; দেব-অসুরের নমস্য; দেব-অসুরের মহামাত্র; দেব-অসুরগণের আশ্রয়।
13.48.146
देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः ।
देवातिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः ॥ १३.४८.१४६ ॥
দেব-অসুরগণের অধ্যক্ষ; দেব-অসুরগণের অগ্রণী; দেবগণেরও দেব; দেবর্ষি; দেব-অসুরকে বর দানকারী।
13.48.147
देवासुरेश्वरो विश्वो देवासुरमहेश्वरः ।
सर्वदेवमयोचिन्त्यो देवतात्माऽत्मसम्भवः ॥ १३.४८.१४७ ॥
তিনি দেবাসুরদের ঈশ্বর, বিশ্ব, দেবাসুরদের মহেশ্বর। সর্বদেবময়, অচিন্ত্য, দেবতাদের আত্মা, স্বয়ংসম্ভূত।
13.48.148
उद्भित्त्रिविक्रमो वैद्यो विरजो नीरजोऽमरः ।
ईड्यो हस्तीश्वरो व्याघ्रो देवसिंहो नरर्षभः ॥ १३.४८.१४८ ॥
তিনি উদ্ভিৎ, ত্রিবিক্রম, বৈদ্য, বিরজ, নীরজ, অমর। স্তুত্য, হস্তীশ্বর, ব্যাঘ্র, দেবসিংহ, মানুষের মধ্যে ঋষভ।
13.48.149
विबुधोऽग्रवरः सूक्ष्मः सर्वदेवस्तपोमयः ।
सुयुक्तः शोभनो वज्री प्रासानां प्रभवोऽव्ययः ॥ १३.४८.१४९ ॥
তিনি বিবুধ, অগ্রবর, সূক্ষ্ম, সর্বদেব, তপোময়। সুযুক্ত, শোভন, বজ্রী, প্রাসের উদ্ভব, অব্যয়।
13.48.150
गुहः कान्तो निजः सर्गः पवित्रं सर्वपावनः ।
शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः ॥ १३.४८.१५० ॥
তিনি গুহ, কান্ত, নিজ, সর্গ, পবিত্র, সর্বপাবন। শৃঙ্গী, শৃঙ্গপ্রিয়, বভ্রু, রাজরাজ, নিরাময়।
13.48.151
अभिरामः सुरगणो विरामः सर्वसाधः ।
ललाटाक्षो विश्वदेवो हरिणो ब्रह्मवर्चसः ॥ १३.४८.१५१ ॥
তিনি অভিরাম, সুরগণ, বিরাম, সর্বসাধ। ললাটাক্ষ, বিশ্বদেব, হরিণ, ব্রহ্মবর্চস।
13.48.152
स्थावराणां पतिश्चैव नियमन्द्रियवर्धनः ।
सिद्धार्थः सिद्धभूतार्थोऽचिन्त्यः सत्यव्रतः शुचिः ॥ १३.४८.१५२ ॥
তিনি স্থাবরদের পতি, নিয়ম ও ইন্দ্রিয়ের বর্ধক। সিদ্ধার্থ, সিদ্ধভূতার্থ, অচিন্ত্য, সত্যব্রত, শুচি।
13.48.153
व्रताधिपः परं ब्रह्म भक्तानां परमा गतिः ।
विमुक्तो मुक्ततेजाश्च श्रीमाञ्श्रीवर्धनो जगत् ॥ १३.४८.१५३ ॥
ব্রতাধিপতি, পরম ব্রহ্ম, ভক্তদের পরম গতি; বিমুক্ত, মুক্ত তেজের অধিকারী, শ্রীমান, জগতের শ্রী বর্ধনকারী।
13.48.154
यथा प्रधानं भगवानिति भक्त्या स्तुतो मया ।
यन्न ब्रह्मादयो देवा विदुस्तत्त्वेन नर्षयः।
स्तोतव्यमर्च्यं वन्द्यं च कः स्तोष्यति जगत्पतिम् ॥ १३.४८.१५४ ॥
ভগবান প্রধানের মতো, এই ভক্তিতে আমি তাঁর স্তুতি করেছি; ব্রহ্মা প্রমুখ দেবতা ও ঋষিরাও তাঁকে তত্ত্বত জানেন না। স্তুত্য, অর্চ্য, বন্দনীয় জগৎপতিকে কে স্তুতি করবে?
13.48.155
भक्तिं त्वेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः ।
ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य स्तुतो मतिमतां वरः ॥ १३.४८.१५५ ॥
এইভাবে ভক্তিকে সামনে রেখে আমি যজ্ঞপতি বিভুর স্তুতি করেছি; তারপর অনুমতি পেয়ে বুদ্ধিমানদের শ্রেষ্ঠ তাঁর স্তুতি করেছেন।
13.48.156
शिवमेभिः स्तुवन्देवं नामभिः पुष्टिवर्धनैः ।
नित्ययुक्तः शुचिर्भक्तः प्राप्नोत्यात्मानमात्मना ॥ १३.४८.१५६ ॥
পুষ্টিবর্ধক এই নামগুলি দিয়ে শিবদেবের স্তুতি করে, নিত্যযুক্ত, শুচি, ভক্ত ব্যক্তি নিজের দ্বারাই নিজ আত্মাকে লাভ করে।
13.48.157
एतद्धि परमं ब्रह्म परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १३.४८.१५७ ॥
এটিই পরম ব্রহ্ম; এর দ্বারা সে পরব্রহ্মকে লাভ করে।
13.48.158
ऋषयश्चैव देवाश्च स्तुवन्त्येतेन तत्परम् ॥ १३.४८.१५८ ॥
ঋষি ও দেবতারাও এর দ্বারাই সেই পরমের স্তুতি করেন।
13.48.159
स्तूयमानो महादेवस्तष्यते नियतात्मभिः ।
भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थाकरो विभुः ॥ १३.४८.१५९ ॥
নিয়তাত্মা মানুষদের স্তুতিতে মহাদেব প্রসন্ন হন। ভক্তদের প্রতি অনুকম্পাশীল, আত্মায় স্থাপনকারী, সর্বব্যাপী ভগবান প্রসন্ন হন।
13.48.160
तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्याः प्रधानतः ।
आस्तिकाः श्रद्धधानाश्च बहुभिर्जन्मभिः स्तवैः ॥ १३.४८.१६० ॥
তেমনই মানুষদের মধ্যে যারা প্রধানত আস্তিক ও শ্রদ্ধাবান, তারা বহু জন্মে স্তবের মাধ্যমে (তাঁকে লাভ করে)।
13.48.161
भक्त्या ह्यनन्यमीशानं परं देवं सनातनम् ।
कर्मणा मनसा वाचा भावेनामिततेजसः ॥ १३.४८.१६१ ॥
অনন্য ভক্তির দ্বারাই সেই ঈশান, পরম, সনাতন দেবতা, অমিততেজা (লাভ করা যায়); কর্মে, মনে, বাক্যে, ভাবে।
13.48.162
शयाना जाग्रमाणाश्च व्रजन्नुपविशंस्तथा ।
उन्मिषन्निमिषंश्चैव चिन्तयन्तः पुनःपनः ॥ १३.४८.१६२ ॥
শয়ন করে, জাগ্রত থাকলে, চলতে, বসতে, তেমনই চোখ খুললে ও বন্ধ করলে, বারবার তাঁরই চিন্তা করতে করতে।
13.48.163
शृण्वन्तः श्रावयन्तश्च कथयन्तश्च ते भवम् ।
स्तुवन्तः स्तूयामानाश्च तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ १३.४८.१६३ ॥
শোনে, শোনায়, এবং ভবের বিষয়ে বলে; স্তুতি করে ও স্তুত হয়ে তারা প্রসন্ন হয় ও আনন্দিত হয়।
13.48.164
जन्मकोटिसहस्रेषु नानासंसारयोनिषु ।
जन्तोर्विगतपापस्य भवे भक्तिः प्रजायते ॥ १३.४८.१६४ ॥
কোটি সহস্র জন্মে, সংসারের নানা যোনিতে, যে জীবের পাপ দূর হয়েছে, তার মধ্যে ভবের প্রতি ভক্তি জন্মায়।
13.48.165
उत्पन्ना च भवे भक्तिरनत्या सर्वभावतः ।
भाविनः कारणे चास्य सर्वयुक्तस्य सर्वथा ॥ १३.४८.१६५ ॥
ভবে উৎপন্ন ভক্তি সর্বভাবে অনন্য; যিনি ভাবী, যিনি কারণ, যিনি সর্বথা সর্বের সঙ্গে যুক্ত তাঁর প্রতি।
13.48.166
एतद्देवेषु दुष्प्रापं मनुष्येषु न लभ्तते ।
निर्विघ्रा निश्चला रुद्रे भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ १३.४८.१६६ ॥
এটি দেবতাদের মধ্যেও দুর্লভ, মানুষের মধ্যে লাভ হয় না — রুদ্রের প্রতি নির্বিঘ্ন, নিশ্চল, অব্যভিচারী ভক্তি।
13.48.167
तस्यैव च प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नृणाम् ।
येन यान्ति परां सिद्धिं तद्भागवतचेतसः ॥ १३.४८.१६७ ॥
তাঁরই প্রসাদে মানুষের মধ্যে ভক্তি জন্মায়; যার দ্বারা ভগবানে চিত্ত নিবিষ্টকারী ব্যক্তিরা পরম সিদ্ধি লাভ করে।
13.48.168
ये सर्वभावानुगताः प्रपद्यन्ते महेश्वरम् ।
प्रपन्नवत्सलो देवः संसारात्तान्समुद्धरेत् ॥ १३.४८.१६८ ॥
যারা সর্বভাবে তাঁর অনুগত হয়ে মহেশ্বরের শরণ নেয়, শরণাগতবৎসল দেব তাদের সংসার থেকে সম্যক উদ্ধার করেন।
13.48.169
एवमन्ये विकुर्वन्ति देवाः संसारमोचनम् ।
मनुष्याणामृते देवं नान्या शक्तिस्तपोबलम्
इति तेनेन्द्रकल्पेन भगवान्सदसत्पतिः ।
कृत्तिवासाः स्तुतः कृष्ण तण्डिना शुभबुद्धिना ॥ १३.४८.१६९ ॥
এইভাবে অন্য দেবতারা সংসার-মোচনকে বিকৃত করেন; মানুষের জন্য সেই দেব ছাড়া অন্য শক্তি বা তপোবল নেই। এভাবে ইন্দ্রতুল্য তণ্ডী শুভবুদ্ধিতে সৎ-অসতের পতি, কৃত্তিবাস ভগবানের স্তব করেছিলেন, হে কৃষ্ণ।
13.48.171
स्तवमेतं भगवतो ब्रह्मा स्वयमधारयत् ।
गीयते च स बुद्ध्येत ब्रह्म शंकरसन्निधौ ॥ १३.४८.१७१ ॥
ভগবানের এই স্তব ব্রহ্মা স্বয়ং ধারণ করেছিলেন; শঙ্করের সন্নিধানে তা গীত হয় — সে ব্রহ্মকে বুঝুক।
13.48.172
इदं पुण्यं पवित्रं च सर्वदा पापनाशनम् ।
योगदं मोक्षदं चैव स्वर्गदं तोषदं तथा ॥ १३.४८.१७२ ॥
এই স্তব পুণ্যদায়ক ও পবিত্র, সর্বদা পাপ বিনাশকারী। ইহা যোগ, মোক্ষ, স্বর্গ ও তুষ্টি প্রদান করে।
13.48.173
एवमेतत्पठन्ते य एकभक्त्या तु शङ्करम् ।
या गतिः साङ्ख्ययोगानां व्रजन्त्येतां गतिं तदा ॥ १३.४८.१७३ ॥
একনিষ্ঠ ভক্তিতে এইভাবে যাঁরা শঙ্করের এই স্তব পাঠ করেন, তাঁরা তখন সাংখ্য ও যোগীদের সেই গতিই লাভ করেন।
13.48.174
स्तवमेतं प्रयत्नेन सदा रुद्रस्य सन्निधौ ।
अब्धमेकं चरेद्भक्तः प्राप्नुयादीप्सितं फलम् ॥ १३.४८.१७४ ॥
ভক্ত রুদ্রের সান্নিধ্যে সর্বদা যত্নসহকারে এই স্তব এক বছর পাঠ করবেন; তিনি অভীষ্ট ফল লাভ করবেন।
13.48.175
एतद्रहस्यं परमं ब्रह्मणो हृदि संस्थितम् ।
ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्रः प्रोवाच मृत्यवे ॥ १३.४८.१७५ ॥
এই পরম রহস্য ব্রহ্মার হৃদয়ে নিহিত ছিল। ব্রহ্মা শক্রকে বললেন, শক্র মৃত্যুকে বললেন।
13.48.176
मृत्युः प्रोवाच रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् ।
महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसद्मानि ॥ १३.४८.१७६ ॥
মৃত্যু রুদ্রদের বললেন; রুদ্রদের কাছ থেকে তণ্ডি এটি পেলেন। মহাতপস্যার দ্বারা তণ্ডি ব্রহ্মলোক লাভ করলেন।
13.48.177
तण्डिः प्रोवाच शुक्राय गौतमाय च भार्गवः ।
वैवस्वताय मनवे गौतमः प्राह माधव ॥ १३.४८.१७७ ॥
তণ্ডি শুক্রকে ও গৌতমকে বললেন; ভার্গবও বললেন। গৌতম বৈবস্বত মনুকে বললেন। হে মাধব!
13.48.178
नारायणाय साध्याय समाधिष्ठाय धीमते ।
यमाय प्राह भगवान्साध्यो नारायणोच्युतः ॥ १३.४८.१७८ ॥
নারায়ণকে, সাধ্যদের প্রতি, সমাধিতে স্থিত ধীমানকে (তিনি বললেন)। যমকে ভগবান সাধ্য, অচ্যুত নারায়ণ বললেন।
13.48.179
नाचिकेताय भगवानाह वैवस्वतो यमः ।
मार्कण्डेयाय वार्ष्णेय नाचिकेतोऽभ्यभाषत ॥ १३.४८.१७९ ॥
নাচিকেতাকে ভগবান বৈবস্বত যম বললেন। মার্কণ্ডেয়কে, হে বার্ষ্ণেয়, নাচিকেতা কথা বললেন।
13.48.180
मार्कण्डेयान्मय प्राप्तो नियमेन जनार्दन ।
तवाप्यहममित्रघ्न स्तवं दद्यां ह्यविश्रुतम्। ॥ १३.४८.१८० ॥
মার্কণ্ডেয়ের কাছ থেকে আমি নিয়মপূর্বক পেয়েছি। হে জনার্দন, হে শত্রুঘ্ন, তোমাকেও আমি এই অপ্রকাশিত স্তব দেব।
13.48.181
स्वर्ग्यमारोग्यमायुष्यं धन्यं वेदेनि संमितम् ।
नास्य विघ्रं विकुर्वन्ति दानवा यक्षराक्षसाः ॥ १३.४८.१८१ ॥
এটি স্বর্গদায়ক, আরোগ্যদায়ক, দীর্ঘায়ুদায়ক, ধনদায়ক, বেদসম্মত। দানব, যক্ষ, রাক্ষসেরা এর বিঘ্ন ঘটায় না।
13.48.182
पिशाचा यातुधाना वा गुह्यका भुजगा अपि ।
यः पठेत शुचिः पार्थ ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः।
अभग्रयोगो वर्षं तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ १३.४८.१८२ ॥
পিশাচ, যাতুধান, গুহ্যক, সর্পরাও (তার ক্ষতি করে না) যে শুচি, ব্রহ্মচারী, জিতেন্দ্রিয় হয়ে পাঠ করে। হে পার্থ, অখণ্ড যোগে এক বছর যে পাঠ করে, সে অশ্বমেধের ফল লাভ করে।