મહાભારત · અધ્યાય 13.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.48.1
ततः स प्रयतो भूत्वा मम तात युधिष्ठिर ।
प्राञ्जलिः प्राह विप्रर्षिर्नामसङ्ग्रहमादितः ॥ १३.४८.१ ॥
પછી તે સંયમી થઈને, હે મારા પ્રિય યુધિષ્ઠિર, હાથ જોડીને તે વિપ્રર્ષિએ શરૂઆતથી નામસંગ્રહ કહ્યો.
13.48.2
उपमन्युरुवाच ।
ब्रह्मप्रोक्तैर्ऋषिप्रोक्तैर्वेदवेदाङ्गसम्भवै।
सर्वलोकेषु विख्यातं स्तुत्यं स्तोष्यामि नामभिः ॥ १३.४८.२ ॥
ઉપમન્યુ બોલ્યા: બ્રહ્માએ કહેલા, ઋષિઓએ કહેલા, વેદ અને વેદાંગોથી ઉત્પન્ન નામોથી, સર્વલોકમાં વિખ્યાત સ્તુત્યની હું સ્તુતિ કરીશ.
13.48.3
महद्भिर्विहितैः सत्यैः सिद्धैः सर्वार्थसाधकैः ।
ऋषिणा तण्डिना भक्त्या कृतैर्वेदकृतात्मना ॥ १३.४८.३ ॥
મહાન દ્વારા વિહિત, સત્ય, સિદ્ધો દ્વારા, સર્વ અર્થ સાધનારા, તૃણ્ડિ ઋષિએ ભક્તિથી રચેલા, વેદોથી પોતાને ઘડનાર દ્વારા.
13.48.4
यथोक्तैः साधुभिः ख्यातैर्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
प्रवरं प्रथमं स्वर्ग्यं सर्वभूतहितं शुभम् ॥ १३.४८.४ ॥
સાધુઓએ કહ્યા પ્રમાણે, વિખ્યાત તત્ત્વદર્શી મુનિઓ દ્વારા કહેવાયેલ; તે શ્રેષ્ઠ, પ્રથમ, સ્વર્ગદાયક, સર્વભૂતહિતકારી અને શુભ છે.
13.48.5
श्रुतेः सर्वत्र जगति ब्रह्मलोकावतारितैः ।
सत्यैस्तत्परमं ब्रह्मि ब्रह्मप्रोक्तं सनातनम्।
वक्ष्ये यदुकुलश्रेष्ठ शृणुष्वावहितो मम ॥ १३.४८.५ ॥
વેદ દ્વારા, જગતમાં સર્વત્ર, બ્રહ્મલોકથી અવતરેલા સત્યો દ્વારા, તે પરમ બ્રહ્મ વિષે, બ્રહ્માએ કહેલું સનાતન. હે યદુકુલશ્રેષ્ઠ, હું કહીશ; ધ્યાનથી મને સાંભળ.
13.48.6
वरयैनं भवं देवं भक्तस्त्वं परमेश्वरम् ।
तेन ते श्रावयिष्यामि यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ॥ १३.४८.६ ॥
ભવ દેવ પાસેથી વર માગ, કારણ કે તું પરમેશ્વરનો ભક્ત છે; તેમના દ્વારા હું તને તે સનાતન બ્રહ્મ સંભળાવીશ.
13.48.7
न शक्यं विस्तरात्कृत्स्नं वक्तुं सर्वस्य केनचित् ।
युक्तेनापि विभूतीनामपि वर्षशतैरपि ॥ १३.४८.७ ॥
વિસ્તારથી, સંપૂર્ણપણે તેમની વિભૂતિઓ કોઈનાથી પણ કહી શકાય નહીં; યોગયુક્તને પણ સો વર્ષોમાં પણ નહીં.
13.48.8
यस्यादिर्मध्यमन्तं च सुरैरपि न गम्यते ।
कस्तस्य शक्नुयाद्वक्तं गुणान्कार्त्स्न्येन माधव ॥ १३.४८.८ ॥
જેનો આદિ, મધ્ય અને અંત દેવો દ્વારા પણ પામી શકાતો નથી, તેના ગુણોનું સંપૂર્ણ વર્ણન કોણ કરી શકે, હે માધવ?
13.48.9
किन्तु देवस्य महतः संक्षिप्तार्थपदाक्षरम् ।
शक्तितश्चरितं वक्ष्ये प्रसादात्तस्य धीमतः ॥ १३.४८.९ ॥
તોપણ એ મહાન દેવનું ચરિત્ર સંક્ષેપમાં, અર્થ, પદ અને અક્ષર સહિત, મારી શક્તિ અનુસાર, તે બુદ્ધિમાનની કૃપાથી હું કહીશ.
13.48.10
अप्राप्य तु ततोऽनुज्ञां न शक्यः स्तोतुमीश्वरः ।
यदा तेनाभ्यनुज्ञातः स्तुतो वै स तदा मया ॥ १३.४८.१० ॥
તેમની અનુમતિ મેળવ્યા વિના ઈશ્વરની સ્તુતિ શક્ય નથી; તેમણે મને અનુમતિ આપી ત્યારે જ મેં તેમની સ્તુતિ કરી.
13.48.11
अनादिनिधनस्याहं जगद्योनेर्महात्मनः ।
नाम्नां कञ्चित्समुद्देशं वक्ष्याम्यव्यक्तयोनिनः ॥ १३.४८.११ ॥
આદિ-અંત રહિત, જગતના મૂળ, મહાત્મા, અવ્યક્ત યોનિવાળા તે દેવના નામોનો કેટલોક સંગ્રહ હું કહીશ.
13.48.12
वरदस्य वरेण्यस्य विश्वरूपस्य धीमतः ।
शृणु नाम्नां चयं कृष्ण यदुक्तं पद्मयोनिना ॥ १३.४८.१२ ॥
વરદાતા, પરમ શ્રેષ્ઠ, વિશ્વરૂપ, બુદ્ધિમાન તે દેવના નામોનો સંગ્રહ સાંભળ, હે કૃષ્ણ, જે પદ્મયોનિએ કહ્યો હતો.
13.48.13
दश नामसहस्राणि यान्याह प्रपितामहः ।
तानि निर्मथ्य मनसा दध्नो घृतमिवोद्धृतम् ॥ १३.४८.१३ ॥
પ્રપિતામહે કહેલાં દસ હજાર નામોને, દહીંમાંથી ઘી કાઢે તેમ મનથી મથીને.
13.48.14
गिरेः सारं यथा हेम पुष्पसारं यथा मधु ।
घृतात्सारं यथा मण्डस्तथैतत्सारमुद्धृतम्। ॥ १३.४८.१४ ॥
પર્વતનો સાર સોનું, ફૂલોનો સાર મધ, ઘીનો સાર મલાઈ; તેમ આ સાર કાઢવામાં આવ્યો છે.
13.48.15
सर्वपापापहमिदं चतुर्वेदसमन्वितम् ।
प्रयत्नेनाधिगन्तव्यं धार्यं च प्रयतात्मना ॥ १३.४८.१५ ॥
આ સર્વ પાપોનો નાશક, ચાર વેદોથી યુક્ત છે. પ્રયત્નથી મેળવવું અને સંયમી મનથી ધારણ કરવું.
13.48.16
माङ्गल्यं पौष्टिकं चैव रक्षोघ्नं पावनं महत् ॥ १३.४८.१६ ॥
આ મંગલકારી, પોષક, રાક્ષસોનો નાશક અને મહાન પાવન છે.
13.48.17
इदं भक्ताय दातव्यं श्रद्दघानास्तिकाय च ।
नाश्रद्दधानरूपाय नास्तिकायाजितात्मने ॥ १३.४८.१७ ॥
આ ભક્ત, શ્રદ્ધાવાન અને આસ્તિકને આપવું; અશ્રદ્ધાળુ, નાસ્તિક અને આત્મા ન જીતેલાને ન આપવું.
13.48.18
यश्चाभ्यसूयते देवं कारणात्मानमीश्वरम् ।
स कृष्ण नरकं याति सहपूर्वैः सहात्मजैः ॥ १३.४८.१८ ॥
કારણાત્મા ઈશ્વર એવા દેવની જે નિંદા કરે છે, હે કૃષ્ણ, તે પોતાના પૂર્વજો અને પુત્રો સહિત નરકમાં જાય છે.
13.48.19
इदं ध्यानमिदं योगमिदं ध्येयमनुत्तममम् ।
इदं जप्यमिदं ज्ञानं रहस्यमिदमुत्तम् ॥ १३.४८.१९ ॥
આ જ ધ્યાન છે, આ જ યોગ છે, આ જ સર્વોત્તમ ધ્યેય છે. આ જ જપ છે, આ જ જ્ઞાન છે, આ જ ઉત્તમ રહસ્ય છે.
13.48.20
यं ज्ञात्वा अन्तकालेऽपि गच्छेत परमां गतिम् ।
पवित्रं मङ्गलं मेध्यं कल्याणमिदमुत्तमम् ॥ १३.४८.२० ॥
આ જાણવાથી મૃત્યુ સમયે પણ માણસ પરમ ગતિ પામી શકે છે. આ પવિત્ર, મંગલમય, શુદ્ધ, કલ્યાણકારી અને ઉત્તમ છે.
13.48.21
इदं ब्रह्मा पुरा कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
सर्वस्तवानां राजत्वे दिव्यानां समकल्पयत् ॥ १३.४८.२१ ॥
પૂર્વે સર્વલોકપિતામહ બ્રહ્માએ આ રચીને દિવ્ય સર્વ સ્તોત્રોમાં આને રાજા તરીકે સ્થાપ્યું.
13.48.22
तदाप्रभृति चैवायमीश्वरस्य महात्मनः ।
स्तवराज इति ख्यातो जगत्यमरपूजितः ॥ १३.४८.२२ ॥
ત્યારથી આ મહાત્મા ઈશ્વરનું આ સ્તોત્ર 'સ્તવરાજ' નામે પ્રસિદ્ધ થયું અને દેવોથી પૂજિત બન્યું.
13.48.23
ब्रह्मलोकादयं स्वर्गे स्तवराजोऽवतारितः ।
यतस्तण्डिः पुरा प्राप तेन तण्डिकृतोऽभवत् ॥ १३.४८.२३ ॥
બ્રહ્મલોકથી આ સ્તવરાજ સ્વર્ગમાં અવતરિત કરાયું; પૂર્વે તંડીએ તે પ્રાપ્ત કર્યું, તેથી તે તંડિકૃત થયું.
13.48.24
स्वर्गाच्चैवात्र भूर्लोकं तण्डिना ह्यवतारितः ।
सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १३.४८.२४ ॥
તંડીએ તેને સ્વર્ગમાંથી અહીં ભૂલોકમાં અવતરિત કર્યું. આ સર્વ મંગળોમાં મંગળ છે; સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.
13.48.25
निगदिष्ये महाबाहो स्तवानामुत्तमं स्तवम् ।
ब्रह्मणामपि यद्ब्रह्म पराणामपि यत्परम् ॥ १३.४८.२५ ॥
હે મહાબાહો, સ્તોત્રોમાં ઉત્તમ સ્તોત્ર હું કહીશ; જે બ્રહ્મોમાં પણ બ્રહ્મ છે અને પરોમાં પણ પરમ છે.
13.48.26
तेजसामपि यत्तेजस्तपसामपि यत्तपः ।
शान्तीनामपि या शान्तिर्द्युतीनामपि या द्युतिः ॥ १३.४८.२६ ॥
જે તેજોમાં પણ તેજ છે, તપોમાં પણ તપ છે, શાંતિઓમાં પણ શાંતિ છે અને દ્યુતિઓમાં પણ દ્યુતિ છે.
13.48.27
दान्तानामपि यो दान्तो धीमतामपि या च धीः ।
देवानामपि यो देव ऋषीणामपि यस्त्वृषिः ॥ १३.४८.२७ ॥
જે દાંતોમાં પણ દાંત છે, બુદ્ધિમાનોમાં પણ બુદ્ધિ છે, દેવોમાં પણ દેવ છે અને ઋષિઓમાં પણ ઋષિ છે.
13.48.28
यज्ञानामपि यो यज्ञः शिवानामपि यः शिवः ।
रुद्राणामपि यो रुद्रः प्रभा प्रभवतामपि ॥ १३.४८.२८ ॥
જે યજ્ઞોમાં પણ યજ્ઞ છે, શિવોમાં પણ શિવ છે, રુદ્રોમાં પણ રુદ્ર છે અને પ્રભાવશાળીઓમાં પણ પ્રભા છે.
13.48.29
योगिनामपि यो योगी कारणानां च कारणम् ।
यतो लोकाः सम्भवन्ति नभवन्ति यतः पुनः ॥ १३.४८.२९ ॥
જે યોગીઓમાં પણ યોગી છે અને કારણોનું પણ કારણ છે; જેમાંથી લોકો ઉત્પન્ન થાય છે અને જેમાંથી તેઓ ફરી ઉત્પન્ન થતા નથી.
13.48.30
सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः ।
अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शर्वस्य मे शृणु।
यच्छ्रुत्वा मनुजव्याघ्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि ॥ १३.४८.३० ॥
સર્વ ભૂતોના આત્મા બનેલા, અમિત તેજવાળા હરના, શર્વના એક હજાર આઠ નામો મારી પાસેથી સાંભળ; હે મનુજવ્યાઘ્ર, જેને સાંભળીને તું સર્વ કામનાઓ પામીશ.
13.48.31
स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः ।
सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ १३.४८.३१ ॥
સ્થિર, સ્થાણુ, પ્રભુ, ભાનુ, પ્રવર, વરદ, વર, સર્વાત્મા, સર્વવિખ્યાત, સર્વ, સર્વકર, ભવ.
13.48.32
जटी चर्मीं शिखी खङ्गी सर्वाङ्गः सर्वभावनः ।
हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ १३.४८.३२ ॥
જટાધારી, ચર્મધારી, શિખાધારી, ખડ્ગધારી, સર્વાંગ, સર્વભાવન, હર, હરિણાક્ષ, સર્વભૂતહર, પ્રભુ.
13.48.33
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः ।
श्मशानवासी भगवान्खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ १३.४८.३३ ॥
પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ, નિયત, શાશ્વત, ધ્રુવ, સ્મશાનવાસી, ભગવાન, ખચર, ગોચર, અર્દન.
13.48.34
अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः ।
उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ १३.४८.३४ ॥
વંદનીય, મહાકર્મા, તપસ્વી, ભૂતભાવન, ઉન્મત્ત વેષે છુપાયેલા, સર્વલોકપ્રજાપતિ.
13.48.35
महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः ।
महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ १३.४८.३५ ॥
મહારૂપ, મહાકાય, વૃષરૂપ, મહાયશ, મહાત્મા, સર્વભૂતાત્મા, વિશ્વરૂપ, મહાહનુ.
13.48.36
लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः ।
पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ १३.४८.३६ ॥
લોકપાલ, અંતર્હિતાત્મા, પ્રસાદ, ઘોડા અને ગધેડાઓ સાથે, પવિત્ર, મહાન, નિયમ અને નિયમાશ્રિત.
13.48.37
सर्वकर्मा स्वयंभूत आदिरादिकरो निधिः ।
सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ १३.४८.३७ ॥
સર્વકર્મા, સ્વયંભૂ, આદિ, આદિકર અને નિધિ, સહસ્રાક્ષ, વિશાલાક્ષ, સોમ, નક્ષત્રસાધક.
13.48.38
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः ।
अत्रिरत्र्या नमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ १३.४८.३८ ॥
ચંદ્ર, સૂર્ય, શનિ, કેતુ, ગ્રહ, ગ્રહપતિ, શ્રેષ્ઠ, અત્રિ, અત્રી સાથે નમસ્કાર સ્વીકારનાર, મૃગબાણ અર્પનાર, નિર્દોષ.
13.48.39
महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः ।
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ १३.४८.३९ ॥
મહાતપા, ઘોરતપા, અદીન, દીનોના સાધક, સંવત્સરના કર્તા, મંત્ર, પરમ પ્રમાણ, પરમ તપ.
13.48.40
योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः ।
सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ १३.४८.४० ॥
યોગી, યોજ્ય, મહાબીજ, મહારેતા, મહાબલ, સુવર્ણરેતા, સર્વજ્ઞ, સુબીજ, બીજવાહન.
13.48.41
दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः ।
विश्वरूपः स्वयं श्रेष्ठो बलवीरो बलो गणः ॥ १३.४८.४१ ॥
દશબાહુ, અનિમેષ, નીલકંઠ, ઉમાપતિ, વિશ્વરૂપ, સ્વયં શ્રેષ્ઠ, બલવીર, બલ, ગણ.
13.48.42
गणकर्ता गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च ।
मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ १३.४८.४२ ॥
ગણકર્તા, ગણપતિ, દિગ્વાસા, કામ પણ, મંત્રવિત્, પરમ મંત્ર, સર્વભાવકર, હર.
13.48.43
कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् ।
अशनी शतघ्नी खङ्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥ १३.४८.४३ ॥
કમંડળુ ધારણ કરનાર, ધનુર્ધર, હાથમાં બાણવાળો, કપાલ ધારણ કરનાર, વજ્રધારી, શતઘ્ની અને ખડ્ગવાળો, પટ્ટિશધારી, આયુધોથી યુક્ત મહાન.
13.48.44
स्रुवहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः ।
उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ १३.४८.४४ ॥
હાથમાં સ્રુવ ધારણ કરનાર, સુરૂપ, તેજ અને તેજનો કર્તા, નિધિ, પાઘડી પહેરનાર, સુંદર મુખવાળો, ઊંચો અને નમ્ર.
13.48.45
दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कुष्ण एव च ।
शृगालरूपः सिद्धार्थो मुण्डः सर्वशुभंकरः ॥ १३.४८.४५ ॥
લાંબો, હરિકેશ, સુતીર્થ, કુષ્ણ જ, શિયાળરૂપ, સિદ્ધાર્થ, મુંડિત મસ્તકવાળો, સર્વનું શુભ કરનાર.
13.48.46
अजश्च बहुरूपश्च गन्धधारी कपर्द्यपि ।
ऊर्ध्वरेता ऊर्ध्वलिङ्ग ऊर्ध्वशायी नभःस्थलः ॥ १३.४८.४६ ॥
અજ, બહુરૂપ, ગંધધારી, જટાધારી પણ, ઊર્ધ્વરેતા, ઊર્ધ્વલિંગ, ઊર્ધ્વશાયી, આકાશમાં સ્થિત.
13.48.47
त्रिजटी चीरवासाश्च रुद्रः सेनापतिर्विभुः ।
अहश्चरो नक्तंचरस्तिग्ममन्युः सुवर्चसः ॥ १३.४८.४७ ॥
ત્રિજટી, વલ્કલવસ્ત્રધારી, રુદ્ર, સેનાપતિ, વિભુ, દિવસે ચરનાર, રાત્રે ચરનાર, તીવ્ર ક્રોધી, સુવર્ચસ.
13.48.48
गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः ।
सिंहशार्दूलरूपश्चि आर्द्रचर्माम्बरावृतः ॥ १३.४८.४८ ॥
ગજહા, દૈત્યહા, કાળ, લોકધાતા, ગુણાકર, સિંહ-શાર્દૂલરૂપ, ભીની ચામડીના વસ્ત્રથી ઢંકાયેલો.
13.48.49
कालयोगी महानादः सर्वकामश्चतुष्पथः ।
निशाचरः प्रेतचारी भूतचारी महेश्वरः ॥ १३.४८.४९ ॥
કાલયોગી, મહાનાદ, સર્વકામ, ચતુષ્પથ, નિશાચર, પ્રેતચારી, ભૂતચારી, મહેશ્વર.
13.48.50
बहुभूतो बहुधरः स्वर्भिनुरमितो गतिः ।
नृत्यप्रियो नित्यनर्तो नर्तकः सर्वलालसः ॥ १३.४८.५० ॥
બહુભૂત, બહુધર, સ્વર્ભિનુ, અમિત, ગતિ, નૃત્યપ્રિય, નિત્યનર્ત, નર્તક, સર્વલાલસ.
13.48.51
घोरो महातपाः पाशो नित्यो गिरिरुहो नभः ।
सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यतन्द्रितः ॥ १३.४८.५१ ॥
ઘોર, મહાતપા, પાશ, નિત્ય, ગિરિરુહ, નભ, સહસ્રહસ્ત, વિજય, વ્યવસાય, ખરેખર, અતન્દ્રિત.
13.48.52
अधर्षणो धर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशकः ।
दक्षयागापहारी च सुसहो मध्यमस्तथा ॥ १३.४८.५२ ॥
અધર્ષણ, ધર્ષણાત્મા, યજ્ઞહા, કામનાશક, દક્ષયાગાપહારી, સુસહ, મધ્યમ, તેમજ.
13.48.53
तेजोपहारी बलहा मुदितोऽर्थोऽजितो वरः ।
गम्भीरघोषो गम्भीरो गम्भीरबलवाहनः ॥ १३.४८.५३ ॥
તેજોપહારી, બલહા, મુદિત, અર્થ, અજિત, વર, ગંભીરઘોષ, ગંભીર, ગંભીરબલવાહન.
13.48.54
न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो वृक्षकर्णस्थितिर्विभुः ।
सुतीक्ष्णदशनश्चैव महाकायो महाननः ॥ १३.४८.५४ ॥
ન્યગ્રોધરૂપ, ન્યગ્રોધ, વૃક્ષકર્ણસ્થિતિ, વિભુ, સુતીક્ષ્ણદશન, અને, ખરેખર, મહાકાય, મહાનન.
13.48.55
विष्वक्सेनो हरिर्यज्ञः संयुगापीडवाहनः ।
तीक्ष्णतापश्च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् ॥ १३.४८.५५ ॥
વિષ્વક્સેન, હરિ, યજ્ઞ, યુદ્ધમાં કચડનાર વાહનવાળો, તીક્ષ્ણ તાપવાળો, હર્યશ્વ, સહાયક, કર્મકાળ જાણનાર.
13.48.56
विष्णुप्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः ।
हुताशनसहायश्च प्रशान्तात्मा हुताशनः ॥ १३.४८.५६ ॥
વિષ્ણુથી પ્રસન્ન થયેલો યજ્ઞ, વડવામુખ ધરાવતો સમુદ્ર, હુતાશનનો સહાયક, શાંત આત્માવાળો, હુતાશન.
13.48.57
उग्रतेजा महातेजा जन्यो विजयकालवित् ।
ज्योतिषामयनं सिद्धिः सर्वविग्रह एव च ॥ १३.४८.५७ ॥
ઉગ્ર તેજવાળો, મહાતેજસ્વી, યોદ્ધો, વિજયકાળ જાણનાર, જ્યોતિઓનો આશ્રય, સિદ્ધિ, સર્વવિગ્રહ.
13.48.58
शिंखी मुण्डी जटी ज्वाली मूर्तिजो मूर्धगो बली ।
वेणवी पणवी ताली खली कालकटंकटः ॥ १३.४८.५८ ॥
શિખી, મુંડી, જટી, જ્વાલી, મૂર્તિજ, મૂર્ધગ, બલી, વેણવી, પણવી, તાલી, ખલી, કાલકટંકટ.
13.48.59
नक्षत्रविग्रहमतिर्गुणबुद्धिर्लयो गमः ।
प्रजापतिर्विश्वबाहुर्विभागः सर्वगोमुखः ॥ १३.४८.५९ ॥
નક્ષત્ર-વિગ્રહ જેની મતિ, ગુણબુદ્ધિ, લય, ગમ, પ્રજાપતિ, વિશ્વબાહુ, વિભાગ, સર્વગોમુખ.
13.48.60
विमोचनः सुसरणो हिरण्यकवचोद्भवः ।
मेढ्रजो बलचारी च महीचारी स्रुतस्तथा ॥ १३.४८.६० ॥
વિમોચન, સુશરણ, હિરણ્યકવચથી ઉત્પન્ન, મેઢ્રજ, બલચારી, મહીચારી, સ્રુતસ્ત.
13.48.61
सर्वतूर्यनिनादी च सर्वातोद्यपरिग्रहः ।
व्यालरूपो गुहावासी गुहो माली तरङ्गवित् ॥ १३.४८.६१ ॥
સર્વ વાદ્યોનો નાદ કરનાર અને સર્વ વાદ્યો ધારણ કરનાર, સર્પરૂપ, ગુફામાં વસનાર, ગુહ, માળાધારી, તરંગોને જાણનાર.
13.48.62
त्रिदशस्त्रिकालधृक्कर्मसर्वबन्धविमोचनः ।
बन्धनस्त्वसुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः ॥ १३.४८.६२ ॥
દેવોમાંના એક, ત્રણ કાળને ધારણ કરનાર, સર્વ કર્મબંધનોને છોડાવનાર, અસુરેન્દ્રોને બાંધનાર, યુદ્ધમાં શત્રુઓનો નાશ કરનાર.
13.48.63
साङ्ख्यप्रसादो दुर्वासाः सर्वसाधुनिषेवितः ।
प्रस्कन्दनो विभागज्ञो अतुल्यो यज्ञभागवित् ॥ १३.४८.६३ ॥
સાંખ્યોને પ્રસન્ન કરનાર, દુર્વાસા, સર્વ સાધુઓ દ્વારા સેવિત, પ્રસ્કંદન, વિભાગોને જાણનાર, અતુલ્ય, યજ્ઞભાગોને જાણનાર.
13.48.64
सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवोऽमरः ।
हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वंधारी धरोत्तमः ॥ १३.४८.६४ ॥
સર્વમાં વસનાર, સર્વત્ર વિચરનાર, દુર્વાસા, વાસવ, અમર, સુવર્ણમય, સોનું બનાવનાર, યજ્ઞ, સર્વને ધારણ કરનાર, ઉત્તમ ધારક.
13.48.65
लोहिताक्षो महाक्षश्च विजयाक्षो विशारदः ।
सङ्ग्रहो निग्रहः कर्ता सर्पचीरनिवासनः ॥ १३.४८.६५ ॥
લાલ નેત્રવાળા, મહાક્ષ, વિજયાક્ષ, નિપુણ, સંગ્રહ કરનાર, નિગ્રહ કરનાર, કર્તા, સર્પચર્મનાં વસ્ત્ર પહેરનાર.
13.48.66
मुख्योऽमुख्यश्च देहश्च काहलिः सर्वकामदः ।
सर्वकासप्रसादश्च सुबलो बलरूपधृत् ॥ १३.४८.६६ ॥
મુખ્ય અને અમુખ્ય, દેહ, કાહલિ, સર્વ કામના આપનાર, સર્વ કાસપ્રસાદ, સુબલ, બળ અને રૂપ ધારણ કરનાર.
13.48.67
सर्वकामवरश्चैव सर्वदः सर्वतोमुखः ।
आकाशनिर्विरूपश्च निपाती ह्यवशः खगः ॥ १३.४८.६७ ॥
તે સર્વ કામનાઓનું વરદાન આપનાર, સર્વ આપનાર, સર્વતોમુખ છે; આકાશ સમાન નિરાકાર, નીચે પડનાર, ખરેખર અવશ અને પક્ષી છે.
13.48.68
रौद्ररूपोंऽशुरादित्यो बहुरश्मिः सुवर्चसी ।
वसुवेगो महावेगो मनोवेगो निशाचरः ॥ १३.४८.६८ ॥
તે રૌદ્રરૂપ, અંશુ અને આદિત્ય, અનેક કિરણોવાળા, સુંદર તેજસ્વી છે; વસુઓ સમાન વેગવાળા, મહાવેગ, મનોવેગ, રાત્રે વિચરનાર છે.
13.48.69
सर्ववासी श्रियावासी उपदेशकरोऽकरः ।
मुनिरात्मनिरालोकः सम्भग्नश्च सहस्रदः ॥ १३.४८.६९ ॥
તે સર્વમાં વસનાર, શ્રીમાં વસનાર, ઉપદેશ આપનાર, અકર્તા, મુનિ, આત્મામાં જ પ્રકાશિત, સંભગ્ન અને સહસ્ર આપનાર છે.
13.48.70
पक्षी च पक्षरूपश्च अतिदीप्तो विशाम्पतिः ।
उन्मादो मदनः कामो ह्यश्वत्थोऽर्थकरो यशः ॥ १३.४८.७० ॥
તે પક્ષી, પક્ષરૂપ, અતિ દીપ્ત, પ્રજાઓના સ્વામી છે; ઉન્માદ, મદન, કામ છે; ખરેખર અશ્વત્થ, ધન આપનાર અને યશ છે.
13.48.71
वामदेवश्च वामश्च प्राग्दक्षिणश्च वामनः ।
सिद्धयोगी महर्षिश्च सिद्धार्थः सिद्धसाधकः ॥ १३.४८.७१ ॥
તે વામદેવ, વામ, પૂર્વ અને દક્ષિણ, વામન છે; સિદ્ધયોગી, મહર્ષિ, સિદ્ધાર્થ અને સિદ્ધસાધક છે.
13.48.72
भिक्षुश्च भिक्षुरूपश्च विपणो मृदुरव्ययः ।
महासेनो विशाखश्च षष्टिभागो गवांपतिः ॥ १३.४८.७२ ॥
તે ભિક્ષુ, ભિક્ષુરૂપ, વેપારી, મૃદુ, અવ્યય છે; મહાસેન, વિશાખ, ષષ્ટિભાગ અને ગવાંપતિ છે.
13.48.73
वज्रहस्तश्च विष्कम्भी चमूस्तम्भन एव च ।
वृत्तावृत्तकरस्तालो मधुर्मधुकलोचनः ॥ १३.४८.७३ ॥
વજ્રહસ્ત, વિષ્કમ્ભી, ચમૂસ્તમ્ભન, વૃત્તાવૃત્તકર, તાલ, મધુ, મધુકલોચન.
13.48.74
वाचस्पत्यो वाजसनो नित्यमाश्रमपूजितः ।
ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी विचारवित् ॥ १३.४८.७४ ॥
વાચસ્પત્ય, વાજસન, આશ્રમોમાં નિત્ય પૂજિત, બ્રહ્મચારી, લોકચારી, સર્વચારી, વિચારવિત્.
13.48.75
ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी पिनाकवान् ।
निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर्नन्दिकरो हरिः ॥ १३.४८.७५ ॥
ઈશાન, ઈશ્વર, કાલ, નિશાચારી, પિનાકવાન્, નિમિત્તસ્થ, નિમિત્ત, નન્દિ, નન્દિકર, હરિ.
13.48.76
नन्दीश्वरश्च नन्दी च नन्दनो नन्दिवर्धनः ।
भगहारी निहन्ता च कालो ब्रह्मा पितामहः ॥ १३.४८.७६ ॥
નંદીશ્વર, નંદી, નંદન, નંદિવર્ધન, ભગહારી, નિહંતા, કાલ, બ્રહ્મા, પિતામહ.
13.48.77
चतुर्मुखो महालिङ्गश्चारुलिङ्गस्तथैव च ।
लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो योगाध्यक्षो युगावहः ॥ १३.४८.७७ ॥
ચતુર્મુખ, મહાલિંગ, ચારુલિંગ, તેમજ, લિંગાધ્યક્ષ, સુરાધ્યક્ષ, યોગાધ્યક્ષ, યુગાવહ.
13.48.78
बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अव्यात्माऽनुगतो बलः ।
इतिहासः सकल्पश्च गौतमोऽथ निशाकरः ॥ १३.४८.७८ ॥
બીજાધ્યક્ષ, બીજકર્તા, અવ્ય, આત્મા, અનુગત, બલ, ઇતિહાસ, સકલ્પ, ગૌતમ, પછી નિશાકર.
13.48.79
दम्भो ह्यदम्भो वैदम्भो वश्यो वशकरः कलिः ।
लोककर्ता पशुपतिर्महाकर्ता ह्यनौषधः ॥ १३.४८.७९ ॥
તે જ દંભ, અદંભ, વૈદંભ; વશ્ય, વશકર, કલિ; લોકકર્તા, પશુપતિ, મહાકર્તા; નિશ્ચયે તેને ઔષધ નથી.
13.48.80
अक्षरं परमं ब्रह्मि बलवच्छक्र एव च ।
नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो गतागतः ॥ १३.४८.८० ॥
તે જ અક્ષર, પરમ બ્રહ્મ, બલવાન, શક્ર; નીતિ પણ તે, અનીતિ પણ તે; શુદ્ધાત્મા, શુદ્ધ, માન્ય, ગતાગત.
13.48.81
बहुप्रसादः सुस्वप्नो दर्पणोऽथ त्वभित्रजित् ।
वेदकारो मन्त्रकारो विद्वान्समरमर्दनः ॥ १३.४८.८१ ॥
અત્યંત કૃપાળુ, સુસ્વપ્નવાળા, દર્પણ પણ તે, શત્રુજિત; વેદકર્તા, મંત્રકર્તા, વિદ્વાન, યુદ્ધમાં શત્રુમર્દન.
13.48.82
महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः ।
अग्निज्वालो महाज्वालो अतिधूम्रो हुतो हिवः ॥ १३.४८.८२ ॥
મહામેઘમાં વસનાર, મહાઘોર, વશીકરણ કરનાર; અગ્નિજ્વાળા, મહાજ્વાળા, અતિધૂમ્ર, હુત, હવિ.
13.48.83
वृषणः शंकरो नित्यं वर्चस्वी धूमकेतनः ।
नीलस्तथाङ्गलुब्धश्च शोभनो निरवग्रहः ॥ १३.४८.८३ ॥
વૃષભ, શંકર, નિત્ય તેજસ્વી, ધૂમકેતુ; નીલ, અંગલુબ્ધ, શોભન, નિરવગ્રહ.
13.48.84
स्वस्तिदः स्वस्तिभावश्च भागी भागकरो लघुः ।
उत्सङ्गश्च महाङ्गश्चि महागर्भपरायणः ॥ १३.४८.८४ ॥
સ્વસ્તિદાતા, સ્વસ્તિભાવ, ભાગી, ભાગકર, લઘુ; ઉત્સંગ, મહાંગ, મહાગર્ભપરાયણ.
13.48.85
कृष्णवर्णः सुवर्णश्च इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् ।
महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः ॥ १३.४८.८५ ॥
તેઓ કાળા વર્ણના અને સુવર્ણ વર્ણના છે, સર્વ દેહધારીઓની ઇન્દ્રિય છે; મહાપાદ, મહાહસ્ત, મહાકાય અને મહાયશસ્વી છે.
13.48.86
महामूर्धा महाभात्रो महानेत्रो निशालयः ।
महान्तको महाकर्णो महोष्ठश्चि महाहनुः ॥ १३.४८.८६ ॥
મહામસ્તક, મહોદર, મહાનેત્ર, રાત્રિમાં નિવાસ કરનાર, મહાંતક, મહાકર્ણ, મહોષ્ઠ અને મહાહનુ છે.
13.48.87
महानासो महाकम्बुर्महाग्रीवः श्मशानभाक् ।
महावक्षा महोरस्को ह्यन्तरात्मा मृगालयः ॥ १३.४८.८७ ॥
મહાનાસિક, મહાકંબુ, મહાગ્રીવ, સ્મશાનમાં ભાગ લેનાર, મહાવક્ષ, વિશાળ છાતીવાળા છે; ખરેખર અંતરાત્મા અને વનમાં વસનાર છે.
13.48.88
लम्बनो लम्बितोष्ठश्च महामायः पयोनिधिः ।
महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः ॥ १३.४८.८८ ॥
લંબન, લંબિત હોઠવાળા, મહામાયા, જલનિધિ, મહાદંત, મહાદંષ્ટ્ર, મહાજિહ્વ અને મહામુખ છે.
13.48.89
महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः ।
प्रसन्नश्च प्रसादश्च प्रत्ययो गिरिसाधनः ॥ १३.४८.८९ ॥
મહાનખ, મહારોમા, મહાકેશ, મહાજટાવાળા છે; પ્રસન્ન, પ્રસાદ, પ્રત્યય અને ગિરિસાધનને સિદ્ધ કરનાર છે.
13.48.90
स्नेहनोऽस्नेहनश्चैव अजितश्च महामुनिः ।
वृक्षाकारो वृक्षकेतुरनलो वायुवाहनः ॥ १३.४८.९० ॥
સ્નેહન અને અસ્નેહન, ખરેખર અજિત અને મહામુનિ છે; વૃક્ષાકાર, વૃક્ષકેતુ, અનલ અને વાયુવાહન છે.
13.48.91
गण्डली मेरुधामा च देवाधिपतिरेव च ।
अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रामितेक्षणः ॥ १३.४८.९१ ॥
ગંડલી, મેરુધામા, દેવાધિપતિ પણ તેઓ જ; અથર્વશીર્ષ, સામવેદ જેમનું સ્વરૂપ; હજાર ઋચાઓ અને અસંખ્ય નેત્રોવાળા.
13.48.92
यजुःपादभुजो गुह्यः प्रकाशो जङ्गमस्तथा ।
अमोघार्थः प्रसादश्च अभिगम्यः सुदर्शनः ॥ १३.४८.९२ ॥
યજુર્વેદ જેમના પગ અને ભુજા છે; ગુહ્ય, પ્રકાશ, જંગમ; જેમનો હેતુ કદી નિષ્ફળ નથી; પ્રસન્ન, સમીપ જવા યોગ્ય, સુદર્શન.
13.48.93
उपकारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनच्छविः ।
नाभिर्नन्दिकरो भावः पुष्करस्थपतिः स्थिरः ॥ १३.४८.९३ ॥
ઉપકારી, પ્રિય, સર્વસ્વરૂપ; કનક, સુવર્ણ કાંતિવાળા; નાભિ, આનંદ આપનાર, ભાવ; પુષ્કરના સ્થાપક, સ્થિર.
13.48.94
द्वादशस्त्रासनश्चाद्यो यज्ञो यज्ञसमाहितः ।
नक्तं कलिश्च कालश्च मकरः कालपूजितः ॥ १३.४८.९४ ॥
બાર આદિત્યોને ભયભીત કરનાર, આદિ, યજ્ઞ, યજ્ઞમાં સમાહિત; રાત્રિ, કલિ, કાળ, મકર; કાળથી પૂજિત.
13.48.95
सगणो गणकारश्च भूतवाहनसारथिः ।
भस्मशयो भस्मगोप्ता भस्मभूतस्तरुर्गणः ॥ १३.४८.९५ ॥
ગણો સહિત, ગણોના રચયિતા, ભૂતોને વહન કરનાર સારથિ; ભસ્મમાં શયન કરનાર, ભસ્મના રક્ષક, ભસ્મરૂપ; વૃક્ષગણ.
13.48.96
लोकपालस्तथा लोको महात्मा सर्वपूजितः ।
शुक्लस्त्रिशुक्लः सम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः ॥ १३.४८.९६ ॥
લોકપાલ, તેમજ લોક, મહાત્મા, સર્વ પૂજિત; શુક્લ, ત્રિશુક્લ, સંપન્ન, શુચિ, ભૂતો દ્વારા સેવિત.
13.48.97
आश्रमस्थः क्रियादस्थो विश्वकर्ममतिर्वरः ।
विशालशाखस्ताम्रोष्ठो ह्यम्बुजालः सुनिश्चलः ॥ १३.४८.९७ ॥
આશ્રમમાં સ્થિત, ક્રિયામાં પ્રતિષ્ઠિત, વિશ્વકર્માની બુદ્ધિવાળો, શ્રેષ્ઠ; વિશાળ શાખાઓવાળો, તાંબા જેવા લાલ હોઠવાળો, કમળજાળવાળો, અત્યંત સ્થિર.
13.48.98
कपिलः कपिशः शुक्ल आयुश्चैवि परोऽपरः ।
गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यः सुविज्ञेयः सुशारदः ॥ १३.४८.९८ ॥
કપિલ, કપિશ, શુક્લ, આયુષ્ય પણ; પર અને અપર; ગંધર્વ, નિશ્ચયે અદિતિ, તાર્ક્ષ્ય; સરળતાથી જાણી શકાય તેવો, અત્યંત વિદ્વાન.
13.48.99
परश्वधायुधो देव अनुकारी सुबान्धवः ।
तुम्बवीणो महाक्रोध ऊर्ध्वरेता जलेशयः ॥ १३.४८.९९ ॥
પરશુ જેનું આયુધ છે તેવા, દેવ, અનુકારી, ઉત્તમ બાંધવ; તુંબવીણાવાળા, મહાક્રોધી, ઊર્ધ્વરેતા, પાણીમાં શયન કરનાર.
13.48.100
उग्रो वंशकरो वंशो वंशनादो ह्यनिन्दितः ।
सर्वाङ्गरूपो मायावी सुहृदो ह्यनिलोऽनलः ॥ १३.४८.१०० ॥
ઉગ્ર, વંશકર, વંશ, વંશનાદ; નિશ્ચયે અનિંદિત; સર્વાંગરૂપ, માયાવી, સુહૃદ, નિશ્ચયે વાયુ અને અગ્નિ.
13.48.101
बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः ।
स यज्ञारिः स कामारिर्महादंष्ट्रो महायुधः ॥ १३.४८.१०१ ॥
બાંધનાર, બંધન કરનાર, અને સુબંધનમાંથી મુક્ત કરનાર; તે યજ્ઞનો શત્રુ, તે કામનો શત્રુ, મહાદંષ્ટ્ર, મહાયુધ.
13.48.103
बहुधा निन्दितः शर्वः शङ्करः शङ्करोऽधनः ।
अहिर्बुध्न्योऽनिलाभश्च चेकितानो हविस्तथा।
अजैकपाच्च कापाली त्रिशङ्कुरजितः शिवः ॥ १३.४८.१०३ ॥
ઘણી રીતે નિંદિત, શર્વ, શંકર, શંકર, અધન; અહિર્બુધ્ન્ય, અનિલાભ, ચેકિતાન અને હવિ પણ; અજૈકપાત્ અને કાપાલી, ત્રિશંકુ, અજિત, શિવ.
13.48.104
धन्वन्तरिर्धूमकेतुः स्कन्दो वैश्रवणस्तथा ।
धाता शक्रश्च विष्णुश्च मित्रस्त्वष्टा ध्रुवो धरः ॥ १३.४८.१०४ ॥
ધન્વંતરિ, ધૂમકેતુ, સ્કંદ અને વૈશ્રવણ; ધાતા, શક્ર અને વિષ્ણુ; મિત્ર, ત્વષ્ટા, ધ્રુવ અને ધર.
13.48.105
प्रभावः सर्वगो वायुरर्यमा सविता रविः ।
उषङ्गुश्च विधाता च मांधाता भूतभावनः ॥ १३.४८.१०५ ॥
પ્રભાવ, સર્વગ, વાયુ, અર્યમા, સવિતા, રવિ; ઉષંગુ અને વિધાતા; માંધાતા, ભૂતભાવન.
13.48.106
विभुर्वर्णविभावी च सर्वकामगुणावहः ।
पद्मनाभो महागर्भश्चन्द्रवक्त्रोऽनिलोऽनलः ॥ १३.४८.१०६ ॥
વિભુ, વર્ણવિભાવી અને સર્વકામગુણાવહ; પદ્મનાભ, મહાગર્ભ, ચંદ્રવક્ત્ર, અનિલ અને અનલ.
13.48.107
बलवांश्चोपशान्तश्च पुराणः पुण्यचञ्चुरी ।
कुरुकर्ता कुरुवासी कुरुभूतो गुणौषधः ॥ १३.४८.१०७ ॥
બળવાન અને ઉપશાંત; પુરાણ, પુણ્યચંચુરી; કુરુકર્તા, કુરુવાસી, કુરુભૂત; ગુણૌષધ.
13.48.108
सर्वाशयो दर्भचारी सर्वेषां प्राणिनां पतिः ।
देवदेवः सुखासक्तः सदसत्सर्वरत्नवित् ॥ १३.४८.१०८ ॥
સર્વાશય, દર્ભચારી, સર્વ પ્રાણીઓના પતિ, દેવદેવ, સુખાસક્ત, સદસત્સર્વરત્નવિત્.
13.48.109
कैलासगिरिवासी च हिमवद्भिरिसंश्रयः ।
कूलहारी कूलकर्ता बहुविद्यो बहुप्रदः ॥ १३.४८.१०९ ॥
કૈલાસગિરિવાસી અને હિમવદ્ગિરિસંશ્રય; કૂલહારી, કૂલકર્તા, બહુવિદ્ય, બહુપ્રદ.
13.48.110
वणिजो वर्धकी वृक्षो बकुलश्चन्दनश्छदः ।
सारग्रीवो महाजत्रुरलोलश्च महौषधः ॥ १३.४८.११० ॥
તે વેપારી, સુથાર, વૃક્ષ, બકુલ વૃક્ષ, ચંદન, છદ, સારગ્રીવ, મહાજત્રુ, અચળ અને મહૌષધ છે.
13.48.111
सिद्धार्थकारी सिद्धार्थश्छदो व्याकरणोत्तरः ।
सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहगः सिंहवाहनः ॥ १३.४८.१११ ॥
તે સિદ્ધાર્થકારી, સિદ્ધાર્થ, છદ, વ્યાકરણથી પર, સિંહનાદ, સિંહદંષ્ટ્ર, સિંહગ અને સિંહવાહન છે.
13.48.112
प्रभावात्मा जगत्कालस्थालो लोकहितस्तरुः ।
सारङ्गो नवचक्राङ्गः केतुमाली सभावनः ॥ १३.४८.११२ ॥
તે પ્રભાવાત્મા, જગત્કાલસ્થાલ, લોકહિત, તરુ, સારંગ, નવચક્રાંગ, કેતુમાળી અને સભાવન છે.
13.48.113
भूतालयो भूतपतिरहोरात्रमनिन्दितः ॥ १३.४८.११३ ॥
તે ભૂતાલય, ભૂતપતિ, અહોરાત્ર અને અનિંદિત છે.
13.48.114
वाहिता सर्वभूतानां निलयश्च विभुर्भवः ।
अमोघः संयतो ह्यश्वो भोजनः प्राणधारणः ॥ १३.४८.११४ ॥
તે સર્વ ભૂતોનો વાહક અને નિવાસ, વિભુ, ભવ, અમોઘ, સંયત, અશ્વ, ભોજન અને પ્રાણધારક છે.
13.48.115
धृतिमान्मतिमान्दक्षः सत्कृतश्च युगाधिपः ।
गोपालिर्गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरिः। ॥ १३.४८.११५ ॥
તે ધૃતિમાન, મતિમાન, દક્ષ, સત્કૃત અને યુગાધિપ છે; ગોપાલી, ગોપતિ, ગ્રામ, ગોચર્મવસન અને હરિ છે.
13.48.116
हिरण्यबाहुश्च तता गुहापालः प्रवेशिनाम् ।
प्रकृष्टारिर्महाहर्षो जितकामो जितेन्द्रियः ॥ १३.४८.११६ ॥
સુવર્ણ બાહુવાળા, પછી ગુફામાં પ્રવેશનારાઓના રક્ષક, શ્રેષ્ઠ શત્રુનાશક, મહાન હર્ષવાળા, કામને જીતનાર, ઇન્દ્રિયોને જીતનાર.
13.48.117
गान्धारश्च सुवासस्च तपःसक्तो रतिर्नरः ।
महागीतो महानृत्यो ह्यप्सरोगणसेवितः ॥ १३.४८.११७ ॥
ગાંધાર, સુવાસ, તપમાં લીન, આનંદસ્વરૂપ નર, મહાન ગાયક, મહાન નર્તક, અપ્સરાઓના સમૂહોથી સેવિત.
13.48.118
महाकेतुर्महाधातुर्नैकसानुचरश्चलः ।
आवेदनीय आदेशः सर्वगन्धसुखावहः ॥ १३.४८.११८ ॥
મહાકેતુ, મહાધાતુ, અનેક શિખર-અનુચરોવાળા, ચલાયમાન, જાણવા યોગ્ય, આદેશ આપનાર, સર્વ સુગંધોથી સુખ આપનાર.
13.48.119
तोरणस्तारणो वातः वरिधी पतिखेचरः ।
संयोगो वर्धनो वृद्धो अतिवृद्धो गुणाधिकः ॥ १३.४८.११९ ॥
તોરણ, તારણ, વાયુ, વારિધિના સ્વામી, આકાશચારી, સંયોગ, વર્ધન, વૃદ્ધ, અતિવૃદ્ધ, ગુણાધિક.
13.48.120
नित्य आत्मसहायश्च देवासुरपतिः पतिः ।
युक्तश्च युक्तबाहुश्च देवो दिवि सुपर्वणः ॥ १३.४८.१२० ॥
નિત્ય, આત્મસહાયક, દેવાસુરપતિ, પતિ, યુક્ત, યુક્તબાહુ, દેવ, દિવિમાં સુપર્વનો (સ્વામી).
13.48.121
आषाढश्च सुषांढश्च ध्रुवोऽथ हरिणो हरः ।
वपुरावर्तमानेभ्यो वसुश्रेष्ठो महापथः ॥ १३.४८.१२१ ॥
આષાઢ, સુષાઢ, ધ્રુવ, પછી હરિણ, હર, વપુ, ફરતાઓમાં વસુશ્રેષ્ઠ, મહાપથ.
13.48.122
शिरोहारी विमर्शश्च सर्वलक्षणलक्षितः ।
अक्षश्च रथयोगी च सर्वयोगी महाबलः ॥ १३.४८.१२२ ॥
શિરોહારી, વિમર્શ, સર્વલક્ષણલક્ષિત, અક્ષ, રથયોગી અને સર્વયોગી, મહાબલ.
13.48.123
समाम्नायोऽसमाम्नायस्तीर्थदेवो महारथः ।
निर्जीवो जीवनो मन्त्रः शुभाक्षो बहुकर्कशः ॥ १३.४८.१२३ ॥
સમામ્નાય, અસમામ્નાય, તીર્થદેવ, મહારથ, નિર્જીવ, જીવન, મંત્ર, શુભાક્ષ અને બહુકર્કશ.
13.48.124
रत्नप्रभूतो रत्नाङ्गो महार्णवनिपानवित् ।
मूलं विशालो ह्यमृतो व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः ॥ १३.४८.१२४ ॥
રત્નપ્રભૂત, રત્નાંગ, મહાર્ણવનિપાનવિત્, મૂલ, વિશાલ, અમૃત, વ્યક્તાવ્યક્ત અને તપોનિધિ.
13.48.125
आरोहणोऽधिरोहश्च शीलधारी महायशाः ।
सेनाकल्पो महाकल्पो योगो युगकरो हरिः ॥ १३.४८.१२५ ॥
આરોહણ, અધિરોહ, શીલધારી, મહાયશસ્વી, સેનાકલ્પ, મહાકલ્પ, યોગ, યુગકર અને હરિ.
13.48.126
युगरूपो महारूपो महानागहनो वधः ।
न्यायनिर्वपणः पादः पण्डितो ह्यचलोपमः ॥ १३.४८.१२६ ॥
યુગરૂપ, મહારૂપ, મહાનાગહન, વધ, ન્યાયનિર્વપણ, પાદ, પંડિત અને અચલોપમ.
13.48.127
बहुमालो महामालः शशी हरसुलोचनः ।
विस्तारो लवणः कूपस्त्रियुगः सफलोदयः ॥ १३.४८.१२७ ॥
બહુમાલ, મહામાલ, શશી, હરસુલોચન, વિસ્તાર, લવણ, કૂપ, ત્રિયુગ અને સફલોદય.
13.48.128
त्रिलोचनो विषष्णाङ्गो मणिविद्धो जटाधरः ।
बिन्दुर्विसर्गः सुमुखः शरः सर्वायुधः सहः ॥ १३.४८.१२८ ॥
ત્રિલોચન, વિષલિપ્ત અંગોવાળો, મણિવિદ્ધ, જટાધર, બિંદુ, વિસર્ગ, સુમુખ, શર, સર્વાયુધ અને સહ.
13.48.129
निवेदनः सुखाजातः सुगन्धारो महाधनुः ।
गन्धपाली च भगवानुत्थानः सर्वकर्मणाम् ॥ १३.४८.१२९ ॥
નિવેદન, સુખજાત, સુગંધાર, મહાધનુ, ગંધપાલી, ભગવાન અને સર્વ કર્મોનો ઉત્થાન.
13.48.130
मन्थानो बहुलो वायुः सकलः सर्वलोचनः ।
तलस्तालः करस्थाली ऊर्ध्वसंहननो महान् ॥ १३.४८.१३० ॥
મંથાન, બહુલ, વાયુ, સકલ, સર્વલોચન, તલ, તાલ, કરસ્થાલી, ઊર્ધ્વસંહનન અને મહાન્.
13.48.131
धत्रं सुच्छत्रो विख्यातो लोकः सर्वाश्रयः क्रमः ।
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः। ॥ १३.४८.१३१ ॥
ધાત્ર, સુચ્છત્ર, વિખ્યાત, લોક, સર્વાશ્રય, ક્રમ, મુંડ, વિરૂપ, વિકૃત, દંડી, કુંડી અને વિકુર્વણ.
13.48.132
हर्यक्षः ककुभो वज्रो शतजिह्वः सहस्रपात् ।
सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः ॥ १३.४८.१३२ ॥
હર્યક્ષ, કકુભ, વજ્ર, શતજિહ્વ, સહસ્રપાત્, સહસ્રમૂર્ધા, દેવેન્દ્ર, સર્વદેવમય અને ગુરુ.
13.48.133
सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत् ।
पवित्रं त्रिककुन्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः। ॥ १३.४८.१३३ ॥
સહસ્રબાહુ, સર્વાંગ, શરણ્ય, સર્વલોકકર્તા, પવિત્ર, ત્રિકકુત્, મંત્ર, કનિષ્ઠ અને કૃષ્ણપિંગલ.
13.48.134
ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नीपाशशक्तिमान् ।
पद्मगर्भो महागर्भो ब्रह्मगर्भो जलोद्भवः ॥ १३.४८.१३४ ॥
બ્રહ્મદંડના નિર્માતા, શતઘ્ની, પાશ અને શક્તિધારી, પદ્મગર્ભ, મહાગર્ભ, બ્રહ્મગર્ભ, જળમાંથી ઉત્પન્ન.
13.48.135
गभस्तिर्ब्रह्मकृद्ब्रह्मी ब्रह्मविद्ब्राह्मणो गतिः ।
अनन्तरुपो नैकात्मा तिग्मतेजाः स्वयंभुवः ॥ १३.४८.१३५ ॥
ગભસ્તિ, બ્રહ્મકૃત્, બ્રહ્મી, બ્રહ્મવિત્, બ્રાહ્મણ, ગતિ, અનંતરૂપ, નૈકાત્મા, તિગ્મતેજ, સ્વયંભૂ.
13.48.136
ऊर्ध्वगात्मा पशुपतिर्वातरंहा मनोजवः ।
चन्दनी पद्मनालाग्रः सुरभ्युत्तरणो नरः ॥ १३.४८.१३६ ॥
ઊર્ધ્વાત્મા, પશુપતિ, વાયુવેગ, મનોજવ, ચંદની, પદ્મનાલાગ્ર, સુરભ્યુત્તરણ, નર.
13.48.137
कर्णिकारमहास्रग्वी नीलमौलिः पिनाकधृत् ।
उमापतिरुमाकान्तो जाह्नवीधृगुमाधवः ॥ १३.४८.१३७ ॥
કર્ણિકારની મહામાળા ધારણ કરનાર, નીલમૌલિ, પિનાકધારી, ઉમાપતિ, ઉમાકાંત, જાહ્નવીધૃક, ઉમામાધવ.
13.48.138
वरो वराहो वरदो वरेण्यः सुमाहास्वनः ।
महाप्रसादो दमनः शत्रुहा श्वेतपिङ्गलः ॥ १३.४८.१३८ ॥
વર, વરાહ, વરદ, વરેણ્ય, સુમહાસ્વન, મહાપ્રસાદ, દમન, શત્રુહા, શ્વેતપિંગલ.
13.48.139
पीतात्मा परमात्मा च प्रयतात्मा प्रधानधृत् ।
सर्वपार्श्वमुखस्त्र्यक्षो धर्मसाधारणो वरः ॥ १३.४८.१३९ ॥
પીતાત્મા, પરમાત્મા, પ્રયતાત્મા, પ્રધાનધૃત્, સર્વપાર્શ્વમુખ, ત્ર્યક્ષ, ધર્મસાધારણ, વર.
13.48.140
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा अमृतो गोवृषेश्वरः ।
साध्यर्षिर्वसुरादित्यो विवस्वान्सविताऽमृतः
व्यासः सर्गः सुसंक्षेपो विस्तरः पर्ययो नरः ।
ऋतु संवत्सरो मासः पक्षः सङ्ख्यासमापनः ॥ १३.४८.१४० ॥
તેઓ ચરાચરના આત્મા, સૂક્ષ્માત્મા, અમૃત, ગાયો અને વૃષભોના ઈશ્વર છે. તેઓ સાધ્યોના ઋષિ, વસુ, આદિત્ય, વિવસ્વાન, સવિતા, અમૃત; વ્યાસ, સર્ગ, સુસંક્ષેપ, વિસ્તાર, પર્યય, નર; ઋતુ, સંવત્સર, માસ, પક્ષ અને ગણનાની સમાપ્તિ છે.
13.48.142
कला काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपाः क्षणाः ।
विश्वक्षेत्रं प्रजाबीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्गमः ॥ १३.४८.१४२ ॥
કલા, કાષ્ઠા, લવ, માત્રા, મુહૂર્ત, દિવસ અને રાત, ક્ષણ; વિશ્વક્ષેત્ર, પ્રજાબીજ, લિંગ, આદિ અને નિર્ગમ.
13.48.143
सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः ।
स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ १३.४८.१४३ ॥
સત્-અસત્, વ્યક્ત, અવ્યક્ત; પિતા, માતા, પિતામહ; સ્વર્ગનું દ્વાર, પ્રજાનું દ્વાર, મોક્ષનું દ્વાર, ત્રિવિષ્ટપ.
13.48.144
निर्वाणं ह्लादनश्चैव ब्रह्मलोक परा गतिः ।
देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः ॥ १३.४८.१४४ ॥
નિર્વાણ, આહ્લાદ; બ્રહ્મલોક, પરમ ગતિ; દેવ-અસુરોના સર્જક, દેવ-અસુરોના આશ્રય.
13.48.145
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः ।
देवासुरमहामात्रो देवासुगणाश्रयः ॥ १३.४८.१४५ ॥
દેવ-અસુરોના ગુરુ, દેવ; દેવ-અસુરોથી નમસ્કૃત; દેવ-અસુરોના મહામાત્ય; દેવ-અસુરગણોના આશ્રય.
13.48.146
देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः ।
देवातिदेवो देवर्षिर्देवासुरवरप्रदः ॥ १३.४८.१४६ ॥
દેવ-અસુરગણોના અધ્યક્ષ; દેવ-અસુરગણોના અગ્રણી; દેવોથી પણ પર દેવ; દેવર્ષિ; દેવ-અસુરોને વર આપનાર.
13.48.147
देवासुरेश्वरो विश्वो देवासुरमहेश्वरः ।
सर्वदेवमयोचिन्त्यो देवतात्माऽत्मसम्भवः ॥ १३.४८.१४७ ॥
તેઓ દેવાસુરોના ઈશ્વર, વિશ્વ, દેવાસુરોના મહેશ્વર છે. સર્વદેવમય, અચિંત્ય, દેવાત્મા અને સ્વયંભૂ છે.
13.48.148
उद्भित्त्रिविक्रमो वैद्यो विरजो नीरजोऽमरः ।
ईड्यो हस्तीश्वरो व्याघ्रो देवसिंहो नरर्षभः ॥ १३.४८.१४८ ॥
તેઓ ઉદ્ભિત્, ત્રિવિક્રમ, વૈદ્ય, વિરજ, નીરજ, અમર છે. સ્તુત્ય, હસ્તીશ્વર, વ્યાઘ્ર, દેવસિંહ, મનુષ્યોમાં ઋષભ.
13.48.149
विबुधोऽग्रवरः सूक्ष्मः सर्वदेवस्तपोमयः ।
सुयुक्तः शोभनो वज्री प्रासानां प्रभवोऽव्ययः ॥ १३.४८.१४९ ॥
તેઓ વિબુધ, અગ્રવર, સૂક્ષ્મ, સર્વદેવ, તપોમય છે. સુયુક્ત, શોભન, વજ્રી, ભાલાઓના ઉદ્ભવ, અવ્યય.
13.48.150
गुहः कान्तो निजः सर्गः पवित्रं सर्वपावनः ।
शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः ॥ १३.४८.१५० ॥
તેઓ ગુહ, કાંત, નિજ, સર્ગ, પવિત્ર, સર્વપાવન છે. શૃંગી, શૃંગપ્રિય, બભ્રુ, રાજરાજ, નિરામય.
13.48.151
अभिरामः सुरगणो विरामः सर्वसाधः ।
ललाटाक्षो विश्वदेवो हरिणो ब्रह्मवर्चसः ॥ १३.४८.१५१ ॥
તેઓ અભિરામ, સુરગણ, વિરામ, સર્વસાધ છે. લલાટાક્ષ, વિશ્વદેવ, હરિણ, બ્રહ્મવર્ચસ.
13.48.152
स्थावराणां पतिश्चैव नियमन्द्रियवर्धनः ।
सिद्धार्थः सिद्धभूतार्थोऽचिन्त्यः सत्यव्रतः शुचिः ॥ १३.४८.१५२ ॥
તેઓ સ્થાવરોના પતિ, નિયમ અને ઇન્દ્રિયોના વર્ધક છે. સિદ્ધાર્થ, સિદ્ધભૂતાર્થ, અચિંત્ય, સત્યવ્રત, શુચિ.
13.48.153
व्रताधिपः परं ब्रह्म भक्तानां परमा गतिः ।
विमुक्तो मुक्ततेजाश्च श्रीमाञ्श्रीवर्धनो जगत् ॥ १३.४८.१५३ ॥
વ્રતોના અધિપતિ, પરમ બ્રહ્મ, ભક્તોની પરમ ગતિ; વિમુક્ત, મુક્ત તેજવાળા, શ્રીમાન, જગતની શ્રી વધારનાર.
13.48.154
यथा प्रधानं भगवानिति भक्त्या स्तुतो मया ।
यन्न ब्रह्मादयो देवा विदुस्तत्त्वेन नर्षयः।
स्तोतव्यमर्च्यं वन्द्यं च कः स्तोष्यति जगत्पतिम् ॥ १३.४८.१५४ ॥
ભગવાન પ્રધાન જેવા છે એમ ભક્તિથી મેં એમની સ્તુતિ કરી; બ્રહ્માદિ દેવો અને ઋષિઓ પણ તેમને તત્ત્વતઃ જાણતા નથી. સ્તુતિ યોગ્ય, પૂજ્ય, વંદનીય જગત્પતિની કોણ સ્તુતિ કરશે?
13.48.155
भक्तिं त्वेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः ।
ततोऽभ्यनुज्ञां सम्प्राप्य स्तुतो मतिमतां वरः ॥ १३.४८.१५५ ॥
આ રીતે ભક્તિને આગળ રાખીને મેં યજ્ઞપતિ વિભુની સ્તુતિ કરી; પછી અનુમતિ મેળવીને બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠે તેમની સ્તુતિ કરી.
13.48.156
शिवमेभिः स्तुवन्देवं नामभिः पुष्टिवर्धनैः ।
नित्ययुक्तः शुचिर्भक्तः प्राप्नोत्यात्मानमात्मना ॥ १३.४८.१५६ ॥
પોષણ વધારનારાં આ નામોથી શિવદેવની સ્તુતિ કરનાર, નિત્યયુક્ત, શુચિ, ભક્ત પુરુષ પોતાના દ્વારા જ પોતાના આત્માને પામે છે.
13.48.157
एतद्धि परमं ब्रह्म परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १३.४८.१५७ ॥
આ જ પરમ બ્રહ્મ છે; આનાથી તે પરબ્રહ્મને પામે છે.
13.48.158
ऋषयश्चैव देवाश्च स्तुवन्त्येतेन तत्परम् ॥ १३.४८.१५८ ॥
ઋષિઓ અને દેવો પણ આના દ્વારા જ તે પરમની સ્તુતિ કરે છે.
13.48.159
स्तूयमानो महादेवस्तष्यते नियतात्मभिः ।
भक्तानुकम्पी भगवानात्मसंस्थाकरो विभुः ॥ १३.४८.१५९ ॥
નિયતાત્મા પુરુષો દ્વારા સ્તુતિ પામેલા મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે. ભક્તો પર અનુકંપા કરનાર, આત્મામાં સ્થિત કરનાર, સર્વવ્યાપી ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે.
13.48.160
तथैव च मनुष्येषु ये मनुष्याः प्रधानतः ।
आस्तिकाः श्रद्धधानाश्च बहुभिर्जन्मभिः स्तवैः ॥ १३.४८.१६० ॥
એ જ રીતે મનુષ્યોમાં જે મુખ્યત્વે આસ્તિક અને શ્રદ્ધાવાન છે, તેઓ ઘણા જન્મોમાં સ્તુતિઓ દ્વારા (તેમને પામે છે).
13.48.161
भक्त्या ह्यनन्यमीशानं परं देवं सनातनम् ।
कर्मणा मनसा वाचा भावेनामिततेजसः ॥ १३.४८.१६१ ॥
અનન્ય ભક્તિથી જ તે ઈશાન, પરમ, સનાતન દેવ, અમિત તેજસ્વીને (પ્રાપ્ત થાય છે); કર્મથી, મનથી, વાણીથી, ભાવથી.
13.48.162
शयाना जाग्रमाणाश्च व्रजन्नुपविशंस्तथा ।
उन्मिषन्निमिषंश्चैव चिन्तयन्तः पुनःपनः ॥ १३.४८.१६२ ॥
સૂતાં, જાગતાં, ચાલતાં, બેસતાં, એ જ રીતે આંખ ખોલતાં અને બંધ કરતાં, વારંવાર તેમનું જ ચિંતન કરતાં.
13.48.163
शृण्वन्तः श्रावयन्तश्च कथयन्तश्च ते भवम् ।
स्तुवन्तः स्तूयामानाश्च तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ १३.४८.१६३ ॥
સાંભળતાં, સંભળાવતાં, અને ભવ વિશે કહેતાં; સ્તુતિ કરતાં અને સ્તુતિ પામતાં તેઓ પ્રસન્ન થાય છે અને આનંદ પામે છે.
13.48.164
जन्मकोटिसहस्रेषु नानासंसारयोनिषु ।
जन्तोर्विगतपापस्य भवे भक्तिः प्रजायते ॥ १३.४८.१६४ ॥
કરોડો-હજારો જન્મોમાં, સંસારની વિવિધ યોનિઓમાં, જેના પાપ નાશ પામ્યા છે તે જીવમાં ભવ પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે.
13.48.165
उत्पन्ना च भवे भक्तिरनत्या सर्वभावतः ।
भाविनः कारणे चास्य सर्वयुक्तस्य सर्वथा ॥ १३.४८.१६५ ॥
ભવ પ્રત્યે ઉત્પન્ન થયેલી ભક્તિ સર્વ ભાવથી અનન્ય હોય છે; ભાવીના કારણ અને સર્વ સાથે સર્વથા યુક્ત એવા તેનામાં.
13.48.166
एतद्देवेषु दुष्प्रापं मनुष्येषु न लभ्तते ।
निर्विघ्रा निश्चला रुद्रे भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ १३.४८.१६६ ॥
આ દેવોમાં પણ દુર્લભ છે, મનુષ્યોમાં મળતું નથી — રુદ્ર પ્રત્યે નિર્વિઘ્ન, નિશ્ચલ, અવ્યભિચારી ભક્તિ.
13.48.167
तस्यैव च प्रसादेन भक्तिरुत्पद्यते नृणाम् ।
येन यान्ति परां सिद्धिं तद्भागवतचेतसः ॥ १३.४८.१६७ ॥
તેની જ કૃપાથી મનુષ્યોમાં ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે; જેના દ્વારા ભગવાનમાં ચિત્ત લગાવનારાઓ પરમ સિદ્ધિ પામે છે.
13.48.168
ये सर्वभावानुगताः प्रपद्यन्ते महेश्वरम् ।
प्रपन्नवत्सलो देवः संसारात्तान्समुद्धरेत् ॥ १३.४८.१६८ ॥
જેઓ સર્વ ભાવથી તેમને અનુસરીને મહેશ્વરને શરણે જાય છે, શરણાગતવત્સલ દેવ તેમને સંસારમાંથી સંપૂર્ણ ઉદ્ધારે છે.
13.48.169
एवमन्ये विकुर्वन्ति देवाः संसारमोचनम् ।
मनुष्याणामृते देवं नान्या शक्तिस्तपोबलम्
इति तेनेन्द्रकल्पेन भगवान्सदसत्पतिः ।
कृत्तिवासाः स्तुतः कृष्ण तण्डिना शुभबुद्धिना ॥ १३.४८.१६९ ॥
આ રીતે બીજા દેવો સંસારમોચનને વિકૃત કરે છે; મનુષ્યો માટે તે દેવ સિવાય બીજી શક્તિ કે તપોબળ નથી. ઇન્દ્ર સમાન તંડીએ શુભબુદ્ધિથી સત્-અસતના સ્વામી, કૃત્તિવાસ ભગવાનની સ્તુતિ કરી, હે કૃષ્ણ.
13.48.171
स्तवमेतं भगवतो ब्रह्मा स्वयमधारयत् ।
गीयते च स बुद्ध्येत ब्रह्म शंकरसन्निधौ ॥ १३.४८.१७१ ॥
ભગવાનની આ સ્તુતિ બ્રહ્માએ સ્વયં ધારણ કરી; તે શંકરની સન્નિધિમાં ગાવામાં આવે છે — તે બ્રહ્મને સમજે.
13.48.172
इदं पुण्यं पवित्रं च सर्वदा पापनाशनम् ।
योगदं मोक्षदं चैव स्वर्गदं तोषदं तथा ॥ १३.४८.१७२ ॥
આ સ્તોત્ર પુણ્યદાયક અને પવિત્ર છે, સદા પાપનો નાશ કરનારું છે. તે યોગ, મોક્ષ, સ્વર્ગ અને સંતોષ આપે છે.
13.48.173
एवमेतत्पठन्ते य एकभक्त्या तु शङ्करम् ।
या गतिः साङ्ख्ययोगानां व्रजन्त्येतां गतिं तदा ॥ १३.४८.१७३ ॥
એકનિષ્ઠ ભક્તિથી આ રીતે શંકરનું આ સ્તોત્ર જે પાઠ કરે છે, તેઓ ત્યારે સાંખ્ય અને યોગીઓની જે ગતિ છે તે જ ગતિ પામે છે.
13.48.174
स्तवमेतं प्रयत्नेन सदा रुद्रस्य सन्निधौ ।
अब्धमेकं चरेद्भक्तः प्राप्नुयादीप्सितं फलम् ॥ १३.४८.१७४ ॥
ભક્તે રુદ્રની સન્નિધિમાં સદા પ્રયત્નપૂર્વક આ સ્તોત્ર એક વર્ષ સુધી પાઠ કરવો; તે ઇચ્છિત ફળ પામશે.
13.48.175
एतद्रहस्यं परमं ब्रह्मणो हृदि संस्थितम् ।
ब्रह्मा प्रोवाच शक्राय शक्रः प्रोवाच मृत्यवे ॥ १३.४८.१७५ ॥
આ પરમ રહસ્ય બ્રહ્માના હૃદયમાં સ્થિત હતું. બ્રહ્માએ શક્રને કહ્યું, અને શક્રે મૃત્યુને કહ્યું.
13.48.176
मृत्युः प्रोवाच रुद्रेभ्यो रुद्रेभ्यस्तण्डिमागमत् ।
महता तपसा प्राप्तस्तण्डिना ब्रह्मसद्मानि ॥ १३.४८.१७६ ॥
મૃત્યુએ રુદ્રોને કહ્યું; રુદ્રો પાસેથી તંડિ આ પામ્યો. મહાન તપથી તંડિએ બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કર્યા.
13.48.177
तण्डिः प्रोवाच शुक्राय गौतमाय च भार्गवः ।
वैवस्वताय मनवे गौतमः प्राह माधव ॥ १३.४८.१७७ ॥
તંડિએ શુક્રને અને ગૌતમને કહ્યું; ભાર્ગવે પણ કહ્યું. ગૌતમે વૈવસ્વત મનુને કહ્યું. હે માધવ!
13.48.178
नारायणाय साध्याय समाधिष्ठाय धीमते ।
यमाय प्राह भगवान्साध्यो नारायणोच्युतः ॥ १३.४८.१७८ ॥
નારાયણને, સાધ્યોને, સમાધિમાં સ્થિત ધીમાન પુરુષને (તેમણે કહ્યું). યમને ભગવાન સાધ્ય, અચ્યુત નારાયણે કહ્યું.
13.48.179
नाचिकेताय भगवानाह वैवस्वतो यमः ।
मार्कण्डेयाय वार्ष्णेय नाचिकेतोऽभ्यभाषत ॥ १३.४८.१७९ ॥
નાચિકેતાને ભગવાન વૈવસ્વત યમે કહ્યું. માર્કંડેયને, હે વાર્ષ્ણેય, નાચિકેતે વાત કરી.
13.48.180
मार्कण्डेयान्मय प्राप्तो नियमेन जनार्दन ।
तवाप्यहममित्रघ्न स्तवं दद्यां ह्यविश्रुतम्। ॥ १३.४८.१८० ॥
માર્કંડેયથી મેં નિયમપૂર્વક પ્રાપ્ત કર્યું. હે જનાર્દન, હે શત્રુઘ્ન, તને પણ હું આ અપ્રસિદ્ધ સ્તોત્ર આપીશ.
13.48.181
स्वर्ग्यमारोग्यमायुष्यं धन्यं वेदेनि संमितम् ।
नास्य विघ्रं विकुर्वन्ति दानवा यक्षराक्षसाः ॥ १३.४८.१८१ ॥
આ સ્વર્ગદાયક, આરોગ્યદાયક, દીર્ઘાયુ, ધનદાયક અને વેદસંમત છે. દાનવો, યક્ષો, રાક્ષસો એમાં વિઘ્ન નાખતા નથી.
13.48.182
पिशाचा यातुधाना वा गुह्यका भुजगा अपि ।
यः पठेत शुचिः पार्थ ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः।
अभग्रयोगो वर्षं तु सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ १३.४८.१८२ ॥
પિશાચો, યાતુધાનો, ગુહ્યકો, સર્પો પણ (તેને હાનિ કરતા નથી) જે શુચિ, બ્રહ્મચારી, ઇન્દ્રિયજિત થઈને પાઠ કરે. હે પાર્થ, અખંડ યોગથી એક વર્ષ જે પાઠ કરે તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે.