महाभारत · अध्याय 13.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.62.1
पित्र्यं वाऽप्यथवा दैवं दीयते यत्पितामह ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं दत्तं केषु महाफलम् ॥ १३.६२.१ ॥
हे पितामहा, पितरांसाठी किंवा देवतांसाठी जे दान दिले जाते, ते कोणाला दिल्याने महान फळ मिळते हे मला जाणून घ्यायचे आहे.
13.62.2
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते सुवृष्टिमिव कर्षकाः ।
उच्छेषपरिशेषं हि तान्भोजय युधिष्ठिर ॥ १३.६२.२ ॥
शेतकरी जसे चांगल्या पावसाची वाट पाहतात, तसे ज्यांच्या पत्नी वाट पाहतात, हे युधिष्ठिरा, त्यांना उरलेले अन्न खाऊ घाल.
13.62.3
चारित्रनिरता राजन्ये कृशाः कृशवृत्तयः ।
अर्थिनश्चोपगच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.३ ॥
क्षत्रियांपैकी जे चारित्र्यनिष्ठ, कृश आणि कष्टाचे जीवन जगणारे आहेत, त्यांच्याकडे याचक जातात; त्यांना दिलेले दान महान फळ देते.
13.62.4
तद्भक्तास्तद्गृहा राजंस्तद्बलास्तदपाश्रयाः ।
अर्थिनश्च भवन्त्यर्थे तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.४ ॥
हे राजा, जे त्याचे भक्त आहेत, त्याच्या घरी राहतात, त्याच्या बळावर आणि आश्रयावर आहेत, आणि धनासाठी याचक होतात—त्यांना दिलेले दान महान फळ देते.
13.62.5
तस्करेभ्यः परेभ्यो वा हृतस्वा भयदुःखिताः ।
अर्थिनो भोक्तुमिच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.५ ॥
चोरांकडून किंवा शत्रूंकडून ज्यांचे धन हरण झाले आहे आणि जे भय व दुःखाने पीडित आहेत, असे याचक भोजन इच्छितात; त्यांना दिलेले दान महान फळ देते.
13.62.6
अकल्ककस्य विप्रस्य रौक्ष्यात्करकृतात्मनः ।
वटवो यस्य भिक्षन्ति तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.६ ॥
निष्कलंक ब्राह्मणाचा, कठोर तपाने आणि स्वतःच्या हाताच्या श्रमाने आत्मसिद्ध झालेला, त्याच्याकडे ब्रह्मचारी बालके भिक्षा मागतात; त्यांना दिलेले दान महान फळ देते.
13.62.7
हृतस्वा हृतदाराश्च ये विप्रा देशसम्प्लवे ।
अर्थार्थमभिगच्छन्ति तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.७ ॥
देशावर संकट आल्यावर ज्या ब्राह्मणांचे धन आणि पत्नी हरण झाले आणि जे धनासाठी फिरतात, त्यांना दिलेले दान महाफल देते.
13.62.8
व्रतोनो नियमस्थाश्च ये विप्राः श्रुतसम्मताः ।
तस्मपाप्त्यर्थमिच्छन्ति तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.८ ॥
व्रतस्थ, नियमांमध्ये स्थिर आणि शास्त्रज्ञ म्हणून मान्य असलेले जे ब्राह्मण ते (फल) मिळवू इच्छितात, त्यांना दिलेले दान महाफल देते.
13.62.9
अत्युत्क्रान्ताश्च धर्मेषु पाषण्डस्रमयेषु च ।
कृशप्राणाः कृशघनास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.९ ॥
धर्माच्या नियमांपासून दूर गेलेले आणि पाखंडी आचरणात पडलेले, ज्यांचे प्राण क्षीण आणि शरीर कृश झाले आहे, त्यांना दिलेले दान महाफल देते.
13.62.10
कृतसर्वस्वहरणा निर्दोषाः प्रभविष्णुभिः ।
स्पृहयन्ति च भुक्त्वाऽन्नं तेषुदत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.१० ॥
समर्थ लोकांनी ज्यांचे सर्वस्व हिरावले आहे, जे निर्दोष आहेत आणि जेवल्यानंतरही अन्नासाठी तळमळतात, त्यांना दिलेले दान महाफल देते.
13.62.11
तपस्विनस्तपोनिष्ठास्तेषां भैक्षचराश्च ये ।
अर्थिनः किञ्चिदिच्छन्ति तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.११ ॥
तपस्वी, तपात निष्ठ असलेले, त्यांच्यातील जे भिक्षा मागत फिरतात आणि जे काही मिळवू इच्छितात, त्यांना दिलेले दान महाफल देते.
13.62.12
महाफलविधिर्दाने श्रुतस्ते भरतर्षभ ।
निरयं येन गच्छन्ति स्वर्गं चैव हि तत्छृणु ॥ १३.६२.१२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, दानातील महाफलाचे विधान तू ऐकलेस; आता ज्यामुळे लोक नरकात आणि स्वर्गात जातात तेही ऐक.
13.62.13
व्रतानां पारणार्थाय गुर्वर्थे यज्ञदक्षिणाम् ।
निर्वेशार्थं च विद्वांसस्तेषां दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.१३ ॥
व्रतांच्या पारणासाठी, गुरूसाठी, यज्ञदक्षिणेसाठी आणि उपजीविकेसाठी विद्वानांना दिलेल्या दानाचे फल महान असते.
13.62.14
पित्रोश्च रक्षणार्थाय पुत्रदारार्थमेव वा ।
महाव्याधिविमोक्षार्थं तेषु दत्तं महाफलम् ॥ १३.६२.१४ ॥
माता-पित्यांच्या रक्षणासाठी, पुत्र-पत्नीसाठी किंवा महाव्याधीपासून मुक्तीसाठी त्यांना दिलेल्या दानाचे फल महान असते.
13.62.15
बालाः स्त्रियश्च वाञ्छन्ति सुभक्तं चाप्यसाधनाः ।
स्वर्गमायान्ति दत्त्वैषां निरयान्नोपयान्ति ते॥ ॥ १३.६२.१५ ॥
बालके व स्त्रिया, तसेच साधनहीन लोक चांगले अन्न इच्छितात. त्यांना दिल्याने ते स्वर्गात जातात, नरकात जात नाहीत.
13.62.16
गुर्वर्थमभयार्थं वा वर्जयित्वा युधिष्ठिर ।
येऽनृतं कथयन्ति स्म ते वा निरयगामिनः ॥ १३.६२.१६ ॥
हे युधिष्ठिरा, गुरूसाठी किंवा भयापासून संरक्षणासाठी वगळता जे असत्य बोलतात, ते नरकगामी होत.
13.62.17
परदाराभिहर्तारः परदाराभिमर्शिनः ।
परदारप्रयोक्तास्ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.१७ ॥
जे परस्त्रीचे हरण करतात, जे परस्त्रीला स्पर्श करतात, आणि जे परस्त्रीकडे प्रवृत्त करतात, ते निश्चित नरकगामी होत.
13.62.18
ये परस्वापहर्तारः परस्वानां च नाशकाः ।
सूचकाश्च परेषां ये ते वा निरयगामिनः ॥ १३.६२.१८ ॥
जे इतरांचे धन हरण करतात, इतरांच्या धनाचा नाश करतात, आणि इतरांची चुगली करतात, ते नरकगामी होत.
13.62.19
प्रपाणां च सभानां च संक्रमाणां च भारत ।
अगाराणां च भेत्तारो नरा निरयगामिनः ॥ १३.६२.१९ ॥
हे भारता, पाणपोया, सभागृहे, पूल आणि घरे जे लोक तोडतात ते नरकात जातात.
13.62.20
अनाथां प्रमदां बालां वृद्धां भीतां तपस्विनीम् ।
वञ्चयन्ति नरा ये च ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२० ॥
अनाथ स्त्री, बालिका, वृद्धा, भयभीत किंवा तपस्विनी यांना जे लोक फसवतात ते नरकात जातात.
13.62.21
वृत्तिच्छेदं गृहच्छेदं दारच्छेदं च भारत ।
मित्रच्छेदं तथाऽऽशायास्ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२१ ॥
हे भारता, जे उपजीविका, घर, वैवाहिक संबंध, मैत्री आणि आशा तोडतात ते नरकात जातात.
13.62.22
सूचकाः सेतुभेत्तारः परवृत्त्युपजीवकाः ।
अकृतज्ञाश्च मित्राणां ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२२ ॥
चहाडखोर, सेतू (विश्वासाचे बंध) तोडणारे, दुसऱ्यांच्या उपजीविकेवर जगणारे आणि मित्रांबद्दल कृतघ्न लोक नरकात जातात.
13.62.23
पाषण्डा दूषकाश्चैव समयानां च दूषकाः ।
ये प्रत्यवसिताश्चैव ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२३ ॥
पाखंडी आणि समयांना (धर्मनियमांना) दूषित करणारे, तसेच विमुख व हट्टी लोक नरकात जातात.
13.62.24
विषमव्यवहाराश्च विषमाश्चैव वृद्धिषु ।
लाभेषु विषमाश्चैव ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२४ ॥
व्यवहारात अन्याय करणारे आणि व्याज व नफ्यात फसवणूक करणारे लोक नरकात जातात.
13.62.25
दूतसंव्यवहाराश्च निष्परीक्षाश्च मानवाः ।
प्राणिहिंसाप्रवृत्ताश्चि ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२५ ॥
दूतांशी व्यवहार करणारे, विचार न करता वागणारे मनुष्य, आणि प्राणिहिंसेत गुंतलेले लोक — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.26
कृताशं कृतनिर्देशं कृतभक्तं कृतश्रमम् ।
भेदैर्ये व्यपकर्षन्ति ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२६ ॥
ज्यांना आशा दाखवली, आदेश दिले, ज्यांना अन्न दिले, ज्यांच्याकडून श्रम करवले, अशांना भेदनीतीने जे खाली ओढतात — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.27
पर्यश्नन्ति च ये दारानग्निभृत्यातिथींस्तथा ।
उत्सन्नपितृदेवेज्यास्ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२७ ॥
पत्नी, अग्निपरिचारक आणि अतिथी यांच्या आधी जे जेवतात, आणि ज्यांनी पितर व देवांची पूजा सोडली आहे — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.28
वेदविक्रयिणश्चैव वेदानां चैव दूषकाः ।
वेदानां लेखकाश्चैव ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२८ ॥
वेदांची विक्री करणारे, वेदांना दूषित करणारे आणि वेदांचे (चुकीचे) लेखक — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.29
चातुराश्रम्यबाह्याश्च श्रुतिबाह्याश्च ये नराः ।
विकर्मभिश्च जीवन्ति ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.२९ ॥
चार आश्रमांच्या बाहेर असलेले, श्रुतीच्या बाहेर असलेले आणि विकर्मांनी जगणारे मनुष्य — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.30
केशविक्रयिका राजन्विषविक्रयिकाश्च ये ।
क्षीरविक्रयिकाश्चैव ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३० ॥
हे राजा! जे केस विकतात, जे विष विकतात आणि जे दूध विकतात — तेच निश्चितपणे नरकाकडे जातात.
13.62.31
ब्राह्मणानां गवां चैव कन्यानां च युधिष्ठिर ।
येऽन्तरायान्ति कार्येषु ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३१ ॥
हे युधिष्ठिरा, जे ब्राह्मण, गायी आणि कन्या यांच्या कार्यात अडथळा आणतात, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.32
शस्त्रविक्रयिकाश्चैव कर्तारश्च युधिष्ठिर ।
शल्यानां धनुषां चैव ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३२ ॥
हे युधिष्ठिरा, जे शस्त्रांची विक्री करतात आणि जे बाण व धनुष्य बनवतात, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.33
शिलाभिः शङ्कुभिर्वाऽपि श्वर्भ्रैर्वा भरतर्षभ ।
ये मार्गमनुरुन्धन्ति ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३३ ॥
हे भरतर्षभा, जे दगड, खुंट्या किंवा खड्ड्यांनी मार्ग अडवतात, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.34
उपाध्यायांश्च भृत्यांश्च भक्तांश्च भरतर्षभ ।
ये त्यजन्त्यविकारांस्त्रींस्ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३४ ॥
हे भरतर्षभा, जे गुरू, सेवक, आश्रित आणि निष्ठावान स्त्रियांचा त्याग करतात, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.35
अप्राप्तदमकाश्चैव नासानां वेधकाश्च ये ।
बन्धकाश्च पशूनां ये ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३५ ॥
जे पशूंना प्रशिक्षण न देता सोडतात, जे त्यांचे नाक टोचतात आणि जे त्यांना बांधतात, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.36
अगोप्तारश्च राजानो बलिषड्भागतस्कराः ।
समर्थाश्चाप्यदातारस्ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३६ ॥
जे राजे रक्षण करत नाहीत, जे करातील सहावा भाग चोरतात आणि समर्थ असूनही जे दान देत नाहीत, ते खरोखर नरकगामी होतात.
13.62.37
क्षान्तान्दान्तांस्तथा प्राज्ञान्दीर्घकालं सहोषितान् ।
त्यजन्ति कृतकृत्या ये ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३७ ॥
कार्य पूर्ण झाल्यावर दीर्घकाल सोबत राहिलेल्या, क्षमाशील, संयमी आणि प्राज्ञ लोकांना जे त्यागतात, ते निश्चितच नरकगामी होत.
13.62.38
बालानामथ वृद्धानां दासानां चैव ये नराः ।
अदत्त्वा भक्षयन्त्यग्रे ते वै निरयगामिनः ॥ १३.६२.३८ ॥
बालके, वृद्ध आणि दास यांना न देता जे लोक आधी स्वतः खातात, ते निश्चितच नरकगामी होत.
13.62.39
एते पूर्वं विनिर्दिष्टाः प्रोक्ता निरयगामिनः ।
भागिनः स्वर्गलोकस्य वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ १३.६२.३९ ॥
हे पूर्वी नरकगामी म्हणून सांगितले गेले. हे भरतर्षभा, आता स्वर्गलोकाचे भागीदार कोण ते सांगतो.
13.62.40
सर्वेष्वेव तु कार्येषु दैवपूर्वेषु भारत ।
हन्ति पुत्रान्पशून्कृत्स्नान्ब्राह्मणातिक्रमः कृतः ॥ १३.६२.४० ॥
हे भारता, देवपूजेपासून सुरू होणाऱ्या सर्व कार्यांत ब्राह्मणांचा अपमान केल्यास तो पुत्रांचा आणि सर्व पशूंचा नाश करतो.
13.62.41
दानेन तपसा चैव सत्येन च युधिष्ठिर ।
ये धर्ममनुवर्तन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४१ ॥
हे युधिष्ठिरा, दान, तप आणि सत्य यांद्वारे जे लोक धर्माचे अनुसरण करतात, ते स्वर्गगामी होत.
13.62.42
शुश्रूषाभिस्तपोभिश्च विद्यामादाय भारत ।
ये प्रतिग्रहनिःस्नेहास्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४२ ॥
हे भारता, सेवा आणि तपाद्वारे विद्या मिळवून जे दान घेण्यात आसक्तीरहित आहेत, ते स्वर्गगामी होत.
13.62.43
भयात्पाषात्तथा बाधाद्दारिद्र्याद्व्याधिधर्षणात् ।
तत्कृते धनमीप्सन्ते ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४३ ॥
भयामुळे, पापामुळे, तसेच पीडेमुळे, दारिद्र्यामुळे, व्याधीच्या आक्रमणामुळे, त्यासाठी जे धनाची इच्छा करतात — ते मनुष्य स्वर्गगामी आहेत.
13.62.44
क्षमावन्तश्च धीराश्च धर्मकार्येषु चोत्थिताः ।
मङ्गलाचारसम्पन्नाः पुरुषाः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४४ ॥
जे क्षमाशील व धीर आहेत, धर्मकार्यांत तत्पर आहेत, मंगल आचाराने संपन्न आहेत — ते पुरुष स्वर्गगामी आहेत.
13.62.45
निवृत्ता मधुमांसेभ्यः परदारेभ्य एव च ।
निवृत्ताश्चैव मद्येभ्यस्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४५ ॥
मध व मांस यांपासून, परस्त्रियांपासून, आणि मद्यापासूनही जे निवृत्त आहेत — ते मनुष्य स्वर्गगामी आहेत.
13.62.46
आश्रमाणां च कर्तारः कुलानां चैव भारत ।
देशानां नगराणां च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४६ ॥
हे भारता, जे आश्रम, कुळे, देश आणि नगरे यांचे निर्माते आहेत — ते मनुष्य स्वर्गगामी आहेत.
13.62.47
वस्त्राभरणदातारो भक्ष्यपानान्नदास्तथा ।
कुटुम्बानां च भर्तारः पुरुषाः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४७ ॥
वस्त्र व अलंकार दान करणारे, भक्ष्य, पेय व अन्न देणारे, तसेच कुटुंबांचे पालन करणारे — ते पुरुष स्वर्गगामी आहेत.
13.62.48
सर्वहिंसानिवृत्ताश्च नराः सर्वसहाश्च ये ।
सर्वस्याश्रयभूताश्च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४८ ॥
सर्व हिंसेपासून निवृत्त, सर्व सहन करणारे, आणि सर्वांचा आश्रय असलेले — ते मनुष्य स्वर्गगामी आहेत.
13.62.49
मातरं पितरं चैव शुश्रुषन्ति जितेन्द्रियाः ।
भ्रातॄणां चैव सस्नेहास्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.४९ ॥
जितेन्द्रिय होऊन जे माता-पित्याची सेवा करतात आणि भावांवर स्नेह करतात, ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.62.50
आढ्याश्च बलवन्तश्च यौवनस्थाश्च भारत ।
ये वै जितेन्द्रिया धीरास्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५० ॥
हे भारता, जे श्रीमंत, बलवान आणि तरुण असूनही जितेन्द्रिय व धीर आहेत, ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.62.51
अपराधिषु सस्नेहा मृदवो मृदुवत्सलाः ।
आराधनसुखाश्चापि पुरुषाः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५१ ॥
जे अपराध करणाऱ्यांशीही स्नेहाने, मृदू आणि प्रेमळ वागतात, आणि इतरांना संतुष्ट करण्यात सुख मानतात, ते पुरुषही स्वर्गाला जातात.
13.62.52
सहस्रपरिवेष्टारस्तथैव च सहस्रदाः ।
त्रातारश्च सहस्राणां ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५२ ॥
जे हजारो लोकांना अन्न वाढतात, हजारो लोकांना दान देतात आणि हजारो लोकांचे रक्षण करतात, ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.62.53
सुवर्णस्य च दातारो गवां च भरतर्षभ ।
यानानां वाहनानां च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, जे सोने, गायी, रथ आणि वाहने दान करतात, ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.62.54
वैवाहिकानां द्रव्याणां प्रेष्याणां च युधिष्ठिर ।
दातारो वाससां चैव ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५४ ॥
हे युधिष्ठिरा, जे विवाहातील भेटवस्तू, सेवक आणि वस्त्रे दान करतात, ते मनुष्य स्वर्गाला जातात.
13.62.55
विहारावसथोद्यानकूपारामसभाप्रपा ।
वप्राणां चैव कर्तारस्ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५५ ॥
विहार, निवास, उद्याने, विहिरी, आराम, सभागृहे, प्रपा आणि तटबंदी बांधणारे जे लोक आहेत, ते स्वर्गाला जातात.
13.62.56
निवेशनानां क्षेत्राणां वसतीनां च भारत ।
दातारः प्रार्थितानां च ते नराः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५६ ॥
हे भारता, निवासस्थाने, शेते आणि निवारे याचकांना दान करणारे जे लोक आहेत, ते स्वर्गाला जातात.
13.62.57
रसानां चाथ बीजानां धान्यानां च युधिष्ठिर ।
स्वयमुत्पाद्य दातारः पुरुषाः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५७ ॥
हे युधिष्ठिरा, रस, बीजे आणि धान्ये स्वतः उत्पादन करून दान करणारे पुरुष स्वर्गाला जातात.
13.62.58
यस्मिंस्तस्मिन्कुले जाता बहुपुत्राः शतायुषः ।
सानुक्रोशा जितक्रोधाः पुरुषाः स्वर्गगामिनः ॥ १३.६२.५८ ॥
ज्या कुलात जन्मले असले तरी, पुष्कळ पुत्र असलेले, शंभर वर्षे आयुष्य असलेले, करुणावान आणि क्रोध जिंकलेले पुरुष स्वर्गाला जातात.
13.62.59
एतदुक्तममुत्रार्थं दैवं पित्र्यं च भारत ।
दानधर्मं च दानस्य यत्पूर्वमृषितिः कृतम् ॥ १३.६२.५९ ॥
हे भारता, परलोकासाठी दैव आणि पितृसंबंधी दानधर्म असा सांगितला आहे; पूर्वी ऋषींनी तो रचला होता.