महाभारत · अध्याय 13.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.8.1
श्रुतं मे महदाख्यानमेतत्कुरुकुलोद्वह ।
सुदुष्प्रापं यद्ब्रवीषि ब्राह्मण्यं वदतांवर ॥ १३.८.१ ॥
हे कुरुकुलश्रेष्ठ, मैंने यह महान आख्यान सुना, जिसमें आप ब्राह्मणत्व की बात कर रहे हैं, जो अत्यंत दुर्लभ है। हे वक्ताओं में श्रेष्ठ!
13.8.2
विश्वामिइत्रो महाराज राजा ब्राह्मणतां गतः ।
कथितं भवता सर्वं विस्तरेण पितामह ॥ १३.८.२ ॥
हे महाराज, राजा विश्वामित्र ब्राह्मणत्व को प्राप्त हुए। हे पितामह, आपने यह सब विस्तार से कहा।
13.8.3
तच्च राजन्मया सर्वं श्रुतं बुद्धिमतांवर ।
आगमो हि परोऽस्माकं त्वत्तः कौरवनन्दन ॥ १३.८.३ ॥
हे राजन्, वह सब मैंने सुना। हे बुद्धिमानों में श्रेष्ठ, हमारे लिए आपसे प्राप्त यह परंपरा सर्वोच्च है, हे कौरवनन्दन।
13.8.4
वीतहव्यश्च नृपतिः श्रुतो मे विप्रतां गतः ।
तदेव तावद्गाङ्गेय श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो ॥ १३.८.४ ॥
और राजा वीतहव्य, जो ब्राह्मणत्व को प्राप्त हुए, यह मैंने सुना है। हे गंगापुत्र, हे प्रभु, मैं वही सुनना चाहता हूँ।
13.8.5
स केन कर्मणा प्राप्तो ब्राह्मण्यं राजसत्तमः ।
वरेण तपसा वाऽपि तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.८.५ ॥
उस श्रेष्ठ राजा ने किस कर्म से ब्राह्मणत्व प्राप्त किया? वरदान से या तप से? वह मुझे समझाने योग्य हैं।
13.8.6
शृणु राजन्यथा राजा वीतहव्यो महायशाः ।
राजर्षिर्दुर्लभं प्राप्तो ब्राह्मण्यं लोकसत्कृतम् ॥ १३.८.६ ॥
हे राजन, सुनो कि महायशस्वी राजा वीतहव्य, राजर्षि, किस प्रकार उस दुर्लभ ब्राह्मणत्व को प्राप्त हुए, जो संसार में आदरणीय है।
13.8.7
मनोर्महात्मनस्तात प्रजा धर्मेण शासतः ।
बभूव पुत्रो धर्मात्मा शर्यातिरिति विश्रुतः ॥ १३.८.७ ॥
हे तात, महात्मा मनु के धर्मपूर्वक प्रजा का शासन करते समय धर्मात्मा पुत्र उत्पन्न हुआ, जो शर्याति नाम से विख्यात था।
13.8.8
तस्यान्ववाये द्वौ राजन्राजानौ सम्बभूवतुः ।
हैहयस्तालजङ्घश्च वत्सेषु जयतांवर ॥ १३.८.८ ॥
उसके वंश में, हे राजन, दो राजा उत्पन्न हुए — हैहय और तालजंघ, हे विजेताओं में श्रेष्ठ।
13.8.9
हैहयस्य तु राजेन्द्र दशसु स्त्रीषु भारत ।
शतं बभूव पुत्राणां शूराणामनिवर्तिनाम्।
तुल्यरूपप्रभावानां बलिनां युद्धशालिनाम् ॥ १३.८.९ ॥
हे राजेन्द्र, हे भरतवंशी, हैहय की दस स्त्रियों से सौ पुत्र उत्पन्न हुए — शूर, युद्ध से कभी न हटने वाले, समान रूप और तेज वाले, बलवान और युद्धकुशल।
13.8.10
धनुर्वेदे च वेदे च सर्वत्रैव कृतश्रमाः ॥ १३.८.१० ॥
धनुर्वेद में और वेद में भी, सब प्रकार से, वे परिश्रम कर चुके थे।
13.8.11
काशिष्वपि नृपो राजन्दिवोदासपितामहः ।
हर्यश्व इति विख्यातो बभूव जयतांवरः ॥ १३.८.११ ॥
काशी में भी, हे राजन, एक राजा थे — दिवोदास के पितामह, हर्यश्व नाम से विख्यात, जो विजेताओं में श्रेष्ठ थे।
13.8.12
स वीतहव्यदायादैरागत्य पुरुषर्षभ ।
गङ्गायमुनयोर्मध्ये सङ्ग्रामे विनिपातितः ॥ १३.८.१२ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठ, वह वीतहव्य के वंशजों के आक्रमण में गंगा और यमुना के बीच युद्ध में मारे गए।
13.8.13
तं तु हत्वा नरपतिं हैहयास्ते महारथाः ।
प्रतिजग्मुः पुरीं रम्यां वत्सानामकुतोभयाः ॥ १३.८.१३ ॥
उस नरेश को मारकर वे महारथी हैहय वत्सों की रमणीय नगरी में निर्भय होकर लौट गए।
13.8.14
हर्यश्वस्य च दायादः काशिराजोऽभ्यषिच्यत ।
सुदेवो देवसंकाशः साक्षाद्धर्म इवापरः ॥ १३.८.१४ ॥
हर्यश्व के वंशज काशीराज सुदेव अभिषिक्त हुए, जो देवतुल्य थे और मानो साक्षात दूसरे धर्म के समान थे।
13.8.15
स पालयामास महीं धर्मात्मा काशिनन्दनः ।
तैर्वीतहव्यैरागत्य युधि सर्वैर्विनिर्जितः ॥ १३.८.१५ ॥
धर्मात्मा काशीनंदन ने पृथ्वी का पालन किया, किंतु वीतहव्यों ने आकर युद्ध में उसे पूरी तरह पराजित कर दिया।
13.8.16
तमथाजौ विनिर्जित्य प्रतिजग्मुर्यथागतम् ।
सौदेविस्त्वथ काशीशोदिवोदासोऽभ्यषिच्यत ॥ १३.८.१६ ॥
युद्ध में उसे जीतकर वे जैसे आए थे वैसे ही लौट गए; तब सुदेव के पुत्र दिवोदास, काशी के स्वामी, अभिषिक्त हुए।
13.8.17
दिवोदासस्तु विज्ञाय वीर्य तेषां यतात्मनाम् ।
वाराणसीं महातेजा निर्ममे शक्रशासनात् ॥ १३.८.१७ ॥
परंतु दिवोदास ने उन संयमी वीतहव्यों का बल जानकर, इंद्र की आज्ञा से महातेजस्वी होकर वाराणसी नगरी का निर्माण किया।
13.8.18
विप्रक्षत्रियसम्बाधां वैश्यशूद्रसमाकुलाम् ।
नैकद्रव्योच्चयवतीं समृद्धविपणापणाम् ॥ १३.८.१८ ॥
जो ब्राह्मणों और क्षत्रियों से भरी थी, वैश्यों और शूद्रों से व्याप्त थी, अनेक वस्तुओं के ढेरों से युक्त थी और समृद्ध बाज़ारों व दुकानों वाली थी।
13.8.19
गङ्गाया उत्तरे कूले वप्रान्ते राजसत्तम् ।
गोमत्या दक्षिणे कूले शक्रस्येवामरावतीम्। ॥ १३.८.१९ ॥
हे नरश्रेष्ठ राजन्, गंगा के उत्तरी तट पर, प्राचीर के किनारे, और गोमती के दक्षिणी तट पर, मानो इन्द्र की अमरावती हो।
13.8.20
तत्र तं राजशार्दूलं निवसन्तं महीपतिम् ।
आगत्य हैहया भूयः पर्यधावन्त भारत ॥ १३.८.२० ॥
वहाँ निवास करते उस राजाओं में व्याघ्र, पृथ्वीपति के पास हैहय फिर से आकर चारों ओर से दौड़ पड़े, हे भारत।
13.8.21
स निष्क्रम्य ददौ युद्धं तेभ्यो राजा महाबलः ।
देवासुरसमं घोरं दिवोदासो महाद्युतिः ॥ १३.८.२१ ॥
वह महाबली, महातेजस्वी राजा दिवोदास निकलकर उनसे युद्ध करने लगा, जो देवताओं और असुरों के युद्ध के समान भयंकर था।
13.8.22
स तु युद्धे महाराज दिनानां दशतीर्दश ।
हतवाहनभूयिष्ठस्ततो दैन्यमुपागमत् ॥ १३.८.२२ ॥
हे महाराज, वह युद्ध में दस-दस दिनों तक लड़ता रहा; फिर उसके अधिकांश वाहन मारे जाने पर वह दीनता को प्राप्त हुआ।
13.8.23
हतयोधस्ततो राजन्क्षीणकोशश्चक भूमिपः ।
दिवोदासः पुरीं त्यक्त्वा पलायनपरोऽभवत् ॥ १३.८.२३ ॥
हे राजन्, योद्धाओं के मारे जाने और कोष क्षीण हो जाने पर भूमिपति दिवोदास नगर को त्यागकर पलायन में लीन हो गया।
13.8.24
गत्वाऽऽश्रमपदं रम्यं भरद्वाजस्य धीमतः ।
जगाम शरणं राजा कृताञ्जलिररिंदम् ॥ १३.८.२४ ॥
हे शत्रुदमन, सुंदर आश्रम में जाकर राजा हाथ जोड़े हुए बुद्धिमान भरद्वाज की शरण में चला गया।
13.8.25
तमुवाच भरद्वाजो ज्येष्ठः पुत्रो बृहस्पतेः ।
पुरोधाः शीलसम्पन्नो दिवोदासं महीपतिम् ॥ १३.८.२५ ॥
बृहस्पति के ज्येष्ठ पुत्र, शीलसम्पन्न पुरोहित भरद्वाज ने पृथ्वीपति दिवोदास से कहा।
13.8.26
किमागमनकृत्यं ते सर्वं प्रबूहि मे नृप ।
यत्ते प्रियं तत्करिष्ये न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १३.८.२६ ॥
हे राजन्, तुम्हारे आने का सारा प्रयोजन मुझसे कहो। जो तुम्हें प्रिय है, वही मैं करूँगा; इसमें मुझे कोई संकोच नहीं है।
13.8.27
भगवन्वैतहव्यैर्मे युद्धे वंशः प्रणाशितः ।
अहमेकः परिद्यूनो भवन्तं शरणं गतः ॥ १३.८.२७ ॥
हे भगवन्, वीतहव्यों ने युद्ध में मेरा वंश नष्ट कर दिया। मैं अकेला दुर्दशाग्रस्त होकर आपकी शरण में आया हूँ।
13.8.28
शिष्यस्नेहेन भगवंस्त्वं मां रक्षितुमर्हसि ।
एकशेषः कृतो वंशो मम तैः पापकर्मभिः ॥ १३.८.२८ ॥
हे भगवन्, शिष्य के प्रति स्नेह से आप मेरी रक्षा करने योग्य हैं। उन पापकर्मियों ने मेरा वंश केवल एक ही शेष छोड़ा है।
13.8.29
तमुवाच महाभागो भरद्वाजः प्रतापवान् ।
न भेतव्यं न भेतव्यं सौदेव व्येतु ते भयम् ॥ १३.८.२९ ॥
उस महाभाग्यशाली, प्रतापी भरद्वाज ने उससे कहा — "मत डरो, मत डरो, हे सौदेव! तुम्हारा भय दूर हो जाए।"
13.8.30
अहमिष्टिं करिष्यामि पुत्रार्थं ते विशाम्पते ।
वीतहव्यसहस्राणि येन त्वं प्रहरिष्यसि ॥ १३.८.३० ॥
हे प्रजापति, मैं तुम्हारे लिए पुत्र-प्राप्ति हेतु यज्ञ करूँगा, जिससे तुम वीतहव्यों के हजारों को मार सकोगे।
13.8.31
तत इष्टिं चकारर्षिस्तस्य वै पुत्रकामिकीम् ।
अथास्य तनयो जज्ञे दैवोदासः प्रतर्दनः ॥ १३.८.३१ ॥
तब ऋषि ने उसके लिए पुत्र-कामना से यज्ञ किया। फिर उसका पुत्र दैवोदास प्रतर्दन उत्पन्न हुआ।
13.8.32
स जातमात्रो ववृधे समाः सद्यस्त्रयोदश ।
वेदं चापि जगौ कृत्स्नं धनुर्वेदं च भारत ॥ १३.८.३२ ॥
वह जन्म लेते ही तेरह वर्ष के समान बढ़ गया। हे भारत, उसने सम्पूर्ण वेद और धनुर्वेद भी गा लिया।
13.8.33
योगेन च समाविष्टो भरद्वाजेन धीमता ।
कृत्स्नं हि तेजो यल्लोके तदेतद्देहमाविशत् ॥ १३.८.३३ ॥
योग द्वारा बुद्धिमान भरद्वाज से युक्त होकर, संसार में जो सारा तेज है, वह उसके शरीर में प्रविष्ट हो गया।
13.8.34
ततः स कवची धन्वी स्तूयमानः सुरर्षिभिः ।
बन्दिभिर्वन्द्यमानश्च बभौ सूर्य इवोदितः ॥ १३.८.३४ ॥
तब वह कवचधारी, धनुर्धारी, देवर्षियों द्वारा स्तुति किया जाता और बन्दियों द्वारा वन्दित होता हुआ उदित सूर्य के समान शोभित हुआ।
13.8.35
स रथी बद्धनिस्त्रिंशो बभौ दीप्त इवानलः ।
प्रययौ स धनुर्धुन्वन्विवर्षिषुरिवाम्बुदः ॥ १३.८.३५ ॥
वह रथी, तलवार बाँधे, जलती हुई अग्नि के समान शोभित हुआ। धनुष हिलाते हुए वह वर्षा करने को उद्यत मेघ के समान आगे बढ़ गया।
13.8.36
तं दृष्ट्वा परमं हर्षं सुदेवतनयो ययौ ।
मेने च मनसा दग्धान्वैतहव्यान्स पार्थिवः ॥ १३.८.३६ ॥
उसे देखकर परम हर्ष से सुदेव का पुत्र (राजा) चला गया, और उस राजा ने मन में वैतहव्यों को जले हुए समझा।
13.8.37
ततोसौ यौवराज्ये च स्थापयित्वा प्रतर्दनम् ।
कृतकृत्यं तदाऽऽत्मानं स राजा प्रत्यपद्यत ॥ १३.८.३७ ॥
तब उसने प्रतर्दन को युवराज पद पर स्थापित करके स्वयं को कृतकृत्य माना, और वह राजा संतुष्ट हो गया।
13.8.38
ततस्तु वैतहव्यानां वधाय स महीपतिः ।
पुत्रं प्रस्थापयासास प्रतर्दनमरिंदमम् ॥ १३.८.३८ ॥
तब उस महीपति ने वैतहव्यों के वध के लिए अपने पुत्र शत्रुदमन प्रतर्दन को भेजा।
13.8.39
सरथः स तु संतीर्य गङ्गामाशु पराक्रमी ।
प्रययौ वीतहव्यानां पुरीं परपुरंजयः ॥ १३.८.३९ ॥
रथ सहित उस पराक्रमी ने शीघ्र ही गंगा पार की और शत्रुनगरों को जीतने वाला वह वीतहव्यों की नगरी की ओर चल पड़ा।
13.8.40
वैतहव्यास्तु संश्रुत्य रथघोषं समुद्धतम् ।
निर्ययुर्नगराकारै रथैः पररथारुजैः ॥ १३.८.४० ॥
वैतहव्यों ने रथों के उठते हुए घोष को सुनकर नगर जैसे विशाल, शत्रु-रथों को तोड़ने वाले रथों के साथ नगर से निकल आए।
13.8.41
निष्क्रम्य ते नरव्याघ्रा दंशिताश्चित्रयोधिनः ।
प्रतर्दनं समाजग्मुः शरवर्षैरुदायुधाः ॥ १३.८.४१ ॥
वे नरश्रेष्ठ, कवच से सुसज्जित, विचित्र योद्धा निकलकर बाणों की वर्षा करते हुए, हथियार उठाए, प्रतर्दन के सामने आ पहुँचे।
13.8.42
शस्त्रैश्च विविधाकारै रथौघैश्च युधिष्ठिर ।
अभ्यवर्षन्त राजानं हिमवन्तमिवाम्बुदाः ॥ १३.८.४२ ॥
हे युधिष्ठिर! विविध आकार के शस्त्रों और रथसमूहों से वे उस राजा पर वैसे ही बरस पड़े जैसे मेघ हिमालय पर बरसते हैं।
13.8.43
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां राजा प्रतर्दनः ।
जघान तान्महातेजा वज्रानलसमैः शरैः ॥ १३.८.४३ ॥
राजा प्रतर्दन ने अस्त्रों से उनके अस्त्रों को रोककर, महातेजस्वी होने के कारण, वज्र और अग्नि के समान बाणों से उन्हें मार गिराया।
13.8.44
कृत्तोत्तमाङ्गास्ते राजन्भल्लैः शतसहस्रशः ।
अपतन्रुधिरार्द्राङ्गा निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ १३.८.४४ ॥
हे राजन्, भल्लों से सैकड़ों-हजारों की संख्या में कटे सिरों वाले वे रक्त से भीगे अंगों के साथ कटे हुए पलाश वृक्षों की तरह गिर पड़े।
13.8.45
हतेषु तेषु सर्वेषु वीतहव्यः सुतेष्वथ ।
प्राद्रवन्नगरं हित्वा भृगोराश्रममप्युत ॥ १३.८.४५ ॥
उनके सब पुत्र मारे जाने पर वीतहव्य नगर छोड़कर भृगु के आश्रम की ओर भाग गए।
13.8.46
ययौ भृगुं च शरणं वीतहव्यो नराधिपः ।
अभयं च ददौ तस्मै वीतहव्याय भार्गवः।
आसनं शिष्यमध्ये च भृगुरन्यत्समादिशत् ॥ १३.८.४६ ॥
राजा वीतहव्य भृगु की शरण में गए, और भार्गव ने वीतहव्य को अभय दिया; भृगु ने शिष्यों के बीच उसे आसन देने का अन्य आदेश दिया।
13.8.47
अथानुपदमेवाशु तत्रागच्छत्प्रतर्दनः ।
स प्राप्य चाश्रमपदं दिवोदासात्मजोऽब्रवीत् ॥ १३.८.४७ ॥
फिर तुरंत ही प्रतर्दन उसके पीछे-पीछे वहाँ आ गए। आश्रम पहुँचकर दिवोदास के पुत्र ने कहा।
13.8.48
भोभो केऽत्राश्रमे सन्ति भृगोः शिष्या महात्मनः ।
द्रष्टुमिच्छे मुनिमहं तस्याचक्षत मामिति ॥ १३.८.४८ ॥
अरे-अरे, इस आश्रम में महात्मा भृगु के शिष्य कौन हैं? मैं मुनि को देखना चाहता हूँ। उन्होंने मुझसे कहा—।
13.8.49
स तं विदित्वा तु भृगुर्निश्चक्रामाश्रमात्तदा ।
पूजयामास च ततो विधिना नृपसत्तमम् ॥ १३.८.४९ ॥
भृगु ने उसे पहचानकर तब आश्रम से बाहर निकलकर विधिपूर्वक उस श्रेष्ठ राजा का सत्कार किया।
13.8.50
उवाच चैनं राजेन्द्र किं कार्यं ब्रूहि पार्थिव ।
स चोवाच नृपस्तस्मै यदागमनकारणम् ॥ १३.८.५० ॥
उसने कहा, "हे राजेंद्र, हे पार्थिव, बताइए क्या करना है?" और राजा ने उससे अपने आने का कारण कहा।
13.8.51
अयं ब्रह्मन्नितो राजा वीतहव्यो विसर्ज्यताम् ।
अस्य पुत्रैर्हि मे कृत्स्नो ब्रह्मन्वंशः प्रणाशितः ॥ १३.८.५१ ॥
हे ब्राह्मण, यह राजा वीतहव्य यहाँ से छोड़ दिया जाए। उसके पुत्रों ने मेरा सारा वंश नष्ट कर दिया है।
13.8.52
उत्सादितश्च विषयः काशीनां रत्नसञ्चयः ।
एतस्य वीर्यदृप्तस्य हतं पुत्रशतं मया।
अस्येदानीं वधादद्य भविष्याम्यनृणः पितुः ॥ १३.८.५२ ॥
काशियों का राज्य और उनका रत्न-भंडार उजाड़ दिया गया। उसके वीर्य पर गर्वित होकर मैंने उसके सौ पुत्र मार डाले। अब उसके वध से आज मैं अपने पिता के ऋण से मुक्त हो जाऊँगा।
13.8.53
तमुवाच कृपाविष्टो भृगुर्धर्मभृतांवरः ।
नेहास्ति क्षत्रियः कश्चित्सर्वे हीमे द्विजातयः ॥ १३.८.५३ ॥
करुणा से भरे धर्मधारियों में श्रेष्ठ भृगु ने उससे कहा, "यहाँ कोई क्षत्रिय नहीं है, ये सभी तो द्विज हैं।"
13.8.54
एतत्तु वचनं श्रुत्वा भृगोस्तथ्यं प्रतर्दनः ।
पादावुपस्पृश्य शनैः प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.८.५४ ॥
भृगु के इस सत्य वचन को सुनकर प्रतर्दन ने धीरे से उनके चरण छुए और प्रसन्न होकर यह वाक्य कहा।
13.8.55
एवमप्यस्मि भगवन्कृतकृत्यो न संशयः ।
य एष राजा वीर्येण स्वजातिं त्याजितो मया ॥ १३.८.५५ ॥
इस प्रकार मैं कृतकृत्य हूँ, इसमें संदेह नहीं, क्योंकि इस राजा को मैंने अपने पराक्रम से अपनी जाति से च्युत कर दिया है।
13.8.56
अनुजानीहि मां ब्रह्मन्ध्यायस्व च शिवेन माम् ।
त्याजितो हि मया जातिमेव राजा भृगूद्वह ॥ १३.८.५६ ॥
हे ब्रह्मन्, मुझे जाने की अनुमति दीजिए और मेरे विषय में कल्याणकारी ध्यान कीजिए। हे भृगुश्रेष्ठ, मैंने इस राजा को सचमुच उसकी जाति से च्युत कर दिया है।
13.8.57
ततस्तेनाभ्यनुज्ञातो ययौ राजा प्रतर्दनः ।
यथागतं महाराज मुक्त्वा विषमिवोरगः ॥ १३.८.५७ ॥
तब उनसे अनुमति पाकर राजा प्रतर्दन जैसे आए थे वैसे ही चले गए, हे महाराज, जैसे सर्प विष को त्यागकर चला जाता है।
13.8.58
भृगोर्वचनमात्रेण स च ब्रह्मर्षितां गतः ।
वीतहव्यो महाराज ब्रह्मवादित्वमेव च ॥ १३.८.५८ ॥
भृगु के केवल वचन से ही वह ब्रह्मर्षि-पद को प्राप्त हुआ, हे महाराज; वीतहव्य ने ब्रह्मवादिता भी प्राप्त की।
13.8.59
तस्य गृत्समदः पुत्रो रूपेणेन्द्र इवापरः ।
शक्रस्त्वमिति यो दैत्यैर्निगृहीतः किलाभवत् ॥ १३.८.५९ ॥
उसका पुत्र गृत्समद था, जो रूप में मानो एक और इन्द्र था; वह 'तुम शक्र हो' ऐसा कहकर दैत्यों द्वारा पकड़ा गया था।
13.8.60
ऋग्वेदे वर्तते चाग्र्या श्रुतिर्यस्य महात्मनः ।
यत्र गृत्समदो राजन्ब्राह्मणैः स महीयते ॥ १३.८.६० ॥
ऋग्वेद में उस महात्मा की श्रेष्ठ श्रुति विद्यमान है, जहाँ, हे राजन्, गृत्समद ब्राह्मणों द्वारा सम्मानित होते हैं।
13.8.61
स ब्रह्मचारी विप्रर्षिः श्रीमान्गृत्समदोऽभवत् ।
पुत्रो गृत्समदस्यापि विप्रः सावैनसोऽभवत् ॥ १३.८.६१ ॥
वह ब्रह्मचारी विप्रर्षि श्रीमान् गृत्समद हुए। गृत्समद का पुत्र भी विप्र सावैनस हुआ।
13.8.62
सावैनसस्य पुत्रो वै वितस्त्यस्तस्य चात्मजः ।
वितस्त्यस्य सुतस्तस्य शिवस्तश्चात्मजोऽभवत् ॥ १३.८.६२ ॥
सावैनस का पुत्र वितस्ति हुआ, और उसका पुत्र भी। वितस्ति का पुत्र शिव हुआ, और उसका पुत्र भी हुआ।
13.8.63
श्रवास्तस्य सुतश्चर्षिः श्रवसश्चाभवत्तमः ।
तमसश्च प्रकाशोऽभूत्तनयो द्विजसत्तमः ॥ १३.८.६३ ॥
उसका पुत्र श्रवा ऋषि हुआ, और श्रवा का पुत्र तमस हुआ। तमस का पुत्र प्रकाश हुआ, जो द्विजों में श्रेष्ठ था।
13.8.64
प्रकाशस्य च वागिन्द्रो बभूव जयतांवरः ।
तस्यात्मजश्च प्रमितिर्वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १३.८.६४ ॥
प्रकाश का पुत्र वाग्निन्द्र हुआ, जो विजेताओं में श्रेष्ठ था। उसका पुत्र प्रमिति हुआ, जो वेदों और वेदांगों का पारंगत था।
13.8.65
घृताच्यां तस्य पुत्रस्तु रुरुर्नामोदपद्यत ।
प्रमद्वरायां तु रुरोः पुत्रः समुदपद्यत।
शुनको नाम विप्रर्षिर्यस्य पुत्रोऽथ शौनकः ॥ १३.८.६५ ॥
घृताची से उसका पुत्र रुरु नामक उत्पन्न हुआ। प्रमद्वरा से रुरु का पुत्र उत्पन्न हुआ, जो विप्रर्षि शुनक था, जिसका पुत्र शौनक हुआ।
13.8.66
एवं विप्रत्वमगमद्वीतहव्यो नराधिपः ।
भृगोः प्रसादाद्राजेन्द्र क्षत्रियः क्षत्रियर्षभ ॥ १३.८.६६ ॥
इस प्रकार राजा वीतहव्य भृगु की कृपा से ब्राह्मणत्व को प्राप्त हुआ। हे राजेन्द्र, हे क्षत्रियों में श्रेष्ठ, वह क्षत्रिय था।
13.8.67
एष ते कथितो वंशो राजन्गार्त्समदो मया ।
विस्तरेण महाराज किमन्यदनुपृच्छसि ॥ १३.८.६७ ॥
हे राजन्, मैंने तुम्हें गार्त्समद का यह वंश विस्तार से सुना दिया है। हे महाराज, और क्या पूछते हो?