મહાભારત · અધ્યાય 13.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.82.1
सर्वशास्त्रविधानज्ञ राजधर्मविदुत्तम ।
अतीव संशयच्छेत्ता भवान्वै प्रथितः क्षितौ ॥ १३.८२.१ ॥
બધા શાસ્ત્રવિધાનના જ્ઞાતા, રાજધર્મ જાણનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આપ સંશયોને છેદવામાં અતિ પ્રસિદ્ધ છો પૃથ્વી પર.
13.82.2
कश्चित्तु संशयो मेऽस्ति तन्मे ब्रूहि पितामह ।
अस्यामापदि कष्टायामन्यं पृच्छाम कं वयम्
जातेऽस्मिन्संशये राजन्नान्यं पृच्छेम कञ्चन ॥ १३.८२.२ ॥
પરંતુ મારા મનમાં એક સંશય છે; હે પિતામહ, તે મને કહો. આ કષ્ટદાયક આપત્તિમાં આપણે બીજા કોને પૂછીએ? આ સંશય ઉદભવ્યા પછી, હે રાજન, અમે બીજા કોઈને નહીં પૂછીએ.
13.82.3
यथा नरेण कर्तव्यं धर्ममार्गानुवर्तिना ।
एतत्सर्वं महाबाहो भवान्व्याख्यातुमर्हति ॥ १३.८२.३ ॥
ધર્મમાર્ગને અનુસરનાર માણસે કેવી રીતે કર્તવ્ય કરવું જોઈએ, હે મહાબાહો, એ બધું આપ સમજાવવા સમર્થ છો.
13.82.4
चतस्रो विहिता भार्या ब्राह्मणस्य पितामह ।
ब्राह्मणी क्षत्रिया वैश्या शूद्रा च रतिमिच्छतः ॥ १३.८२.४ ॥
હે પિતામહ, સુખની ઇચ્છા રાખનાર બ્રાહ્મણ માટે ચાર પત્નીઓ વિહિત છે — બ્રાહ્મણી, ક્ષત્રિયા, વૈશ્યા અને શૂદ્રા.
13.82.5
तत्र जातेषु पुत्रेषु सर्वासां कुरुसत्तम ।
आनुपूर्व्येण कस्तेषां पित्र्यं दायाद्यमर्हति ॥ १३.८२.५ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તે બધીઓને થયેલા પુત્રોમાં, જન્મક્રમ પ્રમાણે તેમાંથી કોણ પિતાના વારસાનો અધિકારી છે?
13.82.6
केन वा किं ततो हार्यं पितृवित्तात्पितामह ।
एतदिच्छामि कथितं विभागस्तेषु कः स्मृतः ॥ १३.८२.६ ॥
હે પિતામહ, કોના દ્વારા અને પિતાની સંપત્તિમાંથી શું લેવું જોઈએ? તેમની વચ્ચે વિભાજન કેવી રીતે સ્મૃત છે, તે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.82.7
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णा द्विजातयः ।
एतेषु विहितो धर्मो ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर ॥ १३.८२.७ ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય — આ ત્રણ વર્ણો દ્વિજાતિ છે. આમાં બ્રાહ્મણનો ધર્મ વિહિત છે, હે યુધિષ્ઠિર.
13.82.8
वैषम्यादथवा लोभात्कामाद्वाऽपि परन्तप ।
ब्राह्मणस्य भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मृता ॥ १३.८२.८ ॥
વિષમતાથી, લોભથી કે કામથી પણ, હે શત્રુતાપન, બ્રાહ્મણની પત્ની શૂદ્રા હોઈ શકે — પણ તે જોવાયું નથી, સ્મૃતિમાં પણ કહેવાયું નથી.
13.82.9
शूद्रां शयनमारोप्य ब्राह्मणि यात्यधोगतिम् ।
प्रायश्चित्तीयते चापि विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.८२.९ ॥
શૂદ્રા સ્ત્રીને શય્યા પર બેસાડીને બ્રાહ્મણ અધોગતિએ જાય છે; વિધિવિહિત કર્મથી તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત પણ કરવું જોઈએ.
13.82.10
तत्र जातेष्वपत्येषु द्विगुणं स्वाद्युधिष्ठिर ।
अतस्ते नियमं वित्ते सम्प्रवक्ष्यामि भारत ॥ १३.८२.१० ॥
ત્યાં જન્મેલાં સંતાનોમાં (ભાગ) બમણો હોવો જોઈએ, હે યુધિષ્ઠિર. તેથી, હે ભરતવંશી, ધન વિશેનો નિયમ હું તને સારી રીતે કહીશ.
13.82.11
लक्षण्यं गोवृषो यानं यत्प्रधानतमं भवेत् ।
ब्राह्मण्यास्तद्धरेत्पुत्र एकांशं वै पितुर्धनात् ॥ १३.८२.११ ॥
ઉત્તમ લક્ષણવાળી વસ્તુ, ગોવૃષભ, જે સૌથી શ્રેષ્ઠ વાહન હોય — તે બ્રાહ્મણીના પુત્રે લેવું; અને પિતાના ધનમાંથી એક ભાગ પણ.
13.82.12
एषं तु दशधा कार्यं ब्राह्मणस्वं युधिष्ठिर ।
तत्र तेनैव हर्तव्याश्चत्वारोंशाः पितुर्धनात् ॥ १३.८२.१२ ॥
આમના પ્રમાણે બ્રાહ્મણના ધનના દસ ભાગ કરવા જોઈએ, હે યુધિષ્ઠિર. ત્યાં, તે જ (બ્રાહ્મણીના પુત્ર) પિતાના ધનમાંથી ચાર ભાગ લેવા જોઈએ.
13.82.13
त्रियायास्तु यः पुत्रो ब्राह्मणः सोप्यसंशयः ।
स तु मातुर्विशेषेण त्रीनंशान्हर्तुमर्हति ॥ १३.८२.१३ ॥
જે પુત્ર કોઈ સ્ત્રીથી જન્મેલો બ્રાહ્મણ છે, તે પણ નિઃસંશય એ જ પ્રમાણે છે. તે માતાને કારણે ખાસ કરીને ત્રણ ભાગ લેવાને યોગ્ય છે.
13.82.14
वर्णे तृतीये जातस्तु वैश्यायां ब्राह्मणादपि ।
द्विरंशस्तेन हर्तव्यो ब्राह्मणस्वाद्युधिष्ठिर ॥ १३.८२.१४ ॥
ત્રીજા વર્ણમાં, વૈશ્ય સ્ત્રીથી બ્રાહ્મણ દ્વારા જન્મેલાએ પણ, હે યુધિષ્ઠિર, બ્રાહ્મણના ધનમાંથી બે ભાગ લેવા.
13.82.15
शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातो नित्यादेयधनः स्मृतः ।
अल्पं चापि प्रदातव्यं शूद्रापुत्राय भारत ॥ १३.८२.१५ ॥
શૂદ્ર સ્ત્રીથી બ્રાહ્મણ દ્વારા જન્મેલો નિત્ય આપવાનું ધન ધરાવનાર ગણાય છે. હે ભારત, શૂદ્રપુત્રને થોડુંક પણ આપવું જોઈએ.
13.82.16
दशधा प्रविभक्तस्य धनस्यैव भवेत्क्रमः ।
सवर्णासु तु जातानां समान्भागान्प्रकल्पयेत् ॥ १३.८२.१६ ॥
દસ ભાગોમાં વહેંચાયેલા ધનનો ક્રમ આવો જ હોવો જોઈએ. પરંતુ સવર્ણ સ્ત્રીઓથી જન્મેલાઓને સમાન ભાગો નક્કી કરવા.
13.82.17
अब्राह्मणं तु मन्यन्ते शूद्रापुत्रमनैपुणात् ।
त्रिषु वर्णेषु जातो हि ब्राह्मणाद्ब्राह्मणो भवेत् ॥ १३.८२.१७ ॥
પરંતુ શૂદ્ર સ્ત્રીના પુત્રને અકુશળતાને કારણે લોકો અબ્રાહ્મણ માને છે. ત્રણ વર્ણોમાં જન્મ્યો હોય તો પણ બ્રાહ્મણથી જન્મેલો બ્રાહ્મણ થવો જોઈએ.
13.82.18
स्मृताश्च वर्णाश्चत्वारः पञ्चमो नाधिगम्यते ।
हरेच्च दशमं भागं शूद्रापुत्रः पितुर्धनात् ॥ १३.८२.१८ ॥
ચાર જ વર્ણો સ્મરણમાં છે; પાંચમો મળતો નથી. શૂદ્ર સ્ત્રીનો પુત્ર પિતાના ધનમાંથી દસમો ભાગ લે.
13.82.19
तत्तु दत्तं हरेत्पित्रा नादत्तं हर्तुमर्हति ।
अवश्यं हि धनं देयं शूद्रापुत्राय भारत ॥ १३.८२.१९ ॥
પિતાએ આપેલું જ તે લઈ શકે; ન આપેલું લેવાનો તેને અધિકાર નથી. હે ભારત, શૂદ્રાપુત્રને ધન અવશ્ય આપવું જોઈએ.
13.82.20
आनृशंस्यं परो धर्म इति तस्मै प्रदीयते ।
यत्रतत्र समुत्पन्नं गुणायैवोपपद्यते ॥ १३.८२.२० ॥
કરુણા જ પરમ ધર્મ છે તેથી તેને તે આપવામાં આવે છે. જ્યાં પણ ઉત્પન્ન થાય, તે ગુણ માટે જ યોગ્ય ઠરે છે.
13.82.21
यद्यप्येष सुपुत्रः स्यादपुत्रो यदि वा भवेत् ।
नाधिकं दशमाद्दद्याच्छूद्रापुत्राय भारत ॥ १३.८२.२१ ॥
આ સારો પુત્ર હોય કે પુત્રહીન હોય, હે ભારત, શૂદ્રાપુત્રને દસમા ભાગથી વધુ ન આપવું.
13.82.22
स्मृत एकश्चतुर्भागः कन्याभागस्तु धर्मतः ।
अभ्रातृका समग्राहा चार्धास्येत्यपरे विदुः ॥ १३.८२.२२ ॥
ધર્મ અનુસાર પુત્રીનો ભાગ ચોથો ભાગ કહેવાયો છે. પરંતુ ભાઈ વિનાની પુત્રી સંપૂર્ણ લેશે; બીજા કેટલાક કહે છે કે તે અડધો લેશે.
13.82.23
त्रैवार्विकाद्यदा भक्तादधिकं स्याद्द्विजस्य तु ।
यजेत तेन द्रव्येण न वृथा साधयेद्धनम् ॥ १३.८२.२३ ॥
દ્વિજ પાસે ત્રણ વર્ષના ભોજન-નિર્વાહથી વધુ ધન હોય ત્યારે, તે ધનથી યજ્ઞ કરવો; નકામું ધન એકઠું ન કરવું.
13.82.24
त्रिसहस्रपरो दायः स्त्रियै देयो धनस्य वै ।
भर्त्रा तच्च धनं दत्तं यथार्हं भोक्तुमर्हति ॥ १३.८२.२४ ॥
સ્ત્રીને ધનમાંથી ત્રણ હજાર સુધીનો ભાગ આપવો જોઈએ. પતિએ આપેલું તે ધન તે યથાયોગ્ય રીતે ભોગવવા યોગ્ય છે.
13.82.25
स्त्रीणां तु पतिदायाद्यमुपभोगफलं स्मृतम् ।
नापहारं स्त्रियः कुर्युः पितृवित्तात्कथञ्चन ॥ १३.८२.२५ ॥
સ્ત્રીઓનો પતિની સંપત્તિ પરનો હક્ક ઉપભોગના ફળ રૂપે માનવામાં આવ્યો છે. સ્ત્રીઓએ કોઈ પણ રીતે પિતાના ધનનું અપહરણ ન કરવું.
13.82.26
स्त्रियास्तु यद्भवेद्वित्तं पित्रा दत्तं युधिष्ठिर ।
ब्राह्मण्यास्तद्धरेत्कन्या यथा पुत्रस्तथाऽस्य सा ॥ १३.८२.२६ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, પિતાએ સ્ત્રીને જે ધન આપ્યું હોય, તે બ્રાહ્મણીની કન્યાએ લેવું; જેમ પુત્ર તેના પિતાનું ધન લે છે, તેમ તે પણ લે છે.
13.82.27
सा हि पुत्रसमा राजन्विहिता कुरुनन्दन ।
एवमेव समुद्दिष्टो धर्मो वै भरतर्षभ।
एवं धर्ममनुस्मृत्य न वृथा साधयेद्धनम् ॥ १३.८२.२७ ॥
હે રાજન, હે કુરુનંદન, તે કન્યા પુત્ર સમાન ઠરાવાઈ છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ જ ધર્મ આ રીતે કહેવાયો છે. આ ધર્મનું સ્મરણ કરીને ધન વ્યર્થ ન મેળવવું.
13.82.28
शूद्रायां ब्राह्मणाज्जातो यद्यदेयधनः स्मृतः ।
केन प्रतिविशेषेण दशमोऽप्यस्य दीयते ॥ १३.८२.२८ ॥
શૂદ્ર સ્ત્રીમાં બ્રાહ્મણથી જન્મેલાને જે ધન આપવું કહેવાયું છે, કયા વિશેષ ભેદથી તેને દસમો ભાગ આપવામાં આવે છે?
13.82.29
ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज्जातो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः ।
क्षत्रियायां तथैव स्याद्वैश्यायामपि चैव हि ॥ १३.८२.२९ ॥
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીમાં બ્રાહ્મણથી જન્મેલો બ્રાહ્મણ જ થશે, એમાં સંશય નથી. ક્ષત્રિય સ્ત્રીમાં પણ તેમ જ, અને વૈશ્ય સ્ત્રીમાં પણ તેમ જ.
13.82.30
कस्मात्तु विषमं भागं भजेरन्नृपसत्तम ।
यदा सर्वे त्रयो वर्णास्त्वयोक्ता ब्राह्मणा इति ॥ १३.८२.३० ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તમે જ્યારે ત્રણેય વર્ણ બ્રાહ્મણ જ છે એમ કહ્યું, ત્યારે તેઓ વિષમ ભાગ કેમ લે?
13.82.31
दारा इत्युच्यते लोके नाम्नैकेन परन्तप ।
प्रोक्तेनि चैव नाम्नाऽयं विशेषः सुमहान्भवेत् ॥ १३.८२.३१ ॥
હે પરંતપ, જગતમાં એક જ નામથી 'દારાઃ' (પત્નીઓ) કહેવાય છે; પણ નામના ભેદથી મોટો તફાવત થાય છે.
13.82.32
तिस्रः कृत्वा पुरो भार्याः पश्चाद्विन्देत ब्राह्मणीम् ।
सा ज्येष्ठा सा च पूज्या स्यात्सा च ताभ्यो गरीयसी ॥ १३.८२.३२ ॥
પહેલાં ત્રણ પત્નીઓ કરીને, પછી બ્રાહ્મણી સાથે વિવાહ કરવો; તે જ જ્યેષ્ઠ અને પૂજ્ય થશે, અને તે તે સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.
13.82.33
स्नानं प्रसाधनं भर्तुर्दन्तधावनमुञ्जनम् ।
हव्यं कव्यं च यच्चान्यद्धर्मयुक्तं गृहे भवेत् ॥ १३.८२.३३ ॥
પતિનું સ્નાન, શણગાર, દાંતણ, કાજળ લગાવવું, હવ્ય અને કવ્ય, અને ઘરમાં ધર્મ અનુસાર બીજું જે કંઈ હોય તે સર્વ (પત્નીએ કરવું).
13.82.34
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत्कर्तुमर्हति ।
ब्राह्मणीत्वेव कुर्याद्वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर ॥ १३.८२.३४ ॥
તે હોય ત્યારે બીજી કોઈ ક્યારેય તે કરવાને યોગ્ય નથી; અથવા, હે યુધિષ્ઠિર, બ્રાહ્મણની બ્રાહ્મણી જ તે કરે.
13.82.35
अन्नं पानं च माल्यं च वासांस्याभरणानि च ।
ब्राह्मण्यैतानि देयानि भर्तुः सा हि गरीयसी ॥ १३.८२.३५ ॥
અન્ન, પાણી, માળા, વસ્ત્રો અને આભૂષણો—આ બધું બ્રાહ્મણીએ પતિને આપવું; તે જ ખરેખર સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.
13.82.36
मनुनाऽभिहितं शास्त्रं यच्चापि कुरुनन्दन ।
तत्राप्येष महाराज दृष्टो धर्मः सनातनः ॥ १३.८२.३६ ॥
હે કુરુનંદન, મનુએ કહેલા શાસ્ત્રમાં પણ, હે મહારાજ, આ જ સનાતન ધર્મ જોવા મળે છે.
13.82.37
अथ चेदन्यथा कुर्याद्यदि कामाद्युधिष्ठिर ।
यथा ब्राह्मणचाण्डालः पूर्वदृष्टस्तथैव सः ॥ १३.८२.३७ ॥
પરંતુ કામને વશ થઈને જો કોઈ તેનાથી વિપરીત આચરણ કરે, હે યુધિષ્ઠિર, તો તે પૂર્વે જોયેલા બ્રાહ્મણ અને ચાંડાળ જેવો જ થાય.
13.82.38
ब्राह्मण्याः सदृशः पुत्रः क्षत्रियायाश्च यो भवेत् ।
राजन्विशेषो यस्त्वत्र वर्णयोरुभयोरपि ॥ १३.८२.३८ ॥
બ્રાહ્મણીનો પુત્ર ક્ષત્રિયાના પુત્ર જેવો હોઈ શકે; હે રાજન્, અહીં બંને વર્ણો વચ્ચેનો જે ભેદ છે તે પણ છે.
13.82.39
न तु जात्या समा लोके ब्राह्मण्याः क्षत्रिया भवेत् ।
ब्राह्मण्याः प्रथमः पुत्रो भूयान्स्याद्राजसत्तम ॥ १३.८२.३९ ॥
પરંતુ જગતમાં જાતિથી ક્ષત્રિયા બ્રાહ્મણીની સમાન થઈ શકતી નથી; બ્રાહ્મણીનો પ્રથમ પુત્ર જ શ્રેષ્ઠ થશે, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
13.82.40
भूयोभूयोपि संहार्यः पितृवित्ताद्युधिष्ठिर ।
यथा न सदृशी जातु ब्राह्मण्याः क्षत्रिया भवेत् ॥ १३.८२.४० ॥
હે યુધિષ્ઠિર, પિતાની સંપત્તિ વગેરેમાંથી વારંવાર પણ ભાગ કાપવો જોઈએ, જેથી ક્ષત્રિયા ક્યારેય બ્રાહ્મણીની સમાન ન થાય.
13.82.41
क्षत्रियायास्तथा वैश्या न जातु सदृशी भवेत् ।
श्रीश्च राज्यं च कोशश्च क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ॥ १३.८२.४१ ॥
તેવી જ રીતે વૈશ્યા ક્યારેય ક્ષત્રિયાની સમાન થઈ શકતી નથી. હે યુધિષ્ઠિર, શ્રી, રાજ્ય અને કોષ ક્ષત્રિયોના જ છે.
13.82.42
विहितं दृश्यते राजन्सागरान्तां च मेदिनीम् ।
क्षत्रियो हि स्वधर्मेण श्रियं प्राप्नोति भूयसीम्।
राजा दण्डधरो राजन्रक्षा नान्यत्र क्षत्रियात् ॥ १३.८२.४२ ॥
હે રાજન્, સમુદ્ર સુધીની પૃથ્વી ક્ષત્રિયને માટે વિહિત દેખાય છે; ક્ષત્રિય પોતાના ધર્મથી ઘણી શ્રી પ્રાપ્ત કરે છે. રાજા દંડધર છે; હે રાજન્, રક્ષણ ક્ષત્રિય સિવાય બીજેથી મળતું નથી.
13.82.43
ब्राह्मणा हि महाभाग देवानामपि देवताः ।
तेषु राजा प्रवर्तेत पूजया विधिपूर्वकम् ॥ १३.८२.४३ ॥
હે મહાભાગ, બ્રાહ્મણો દેવોના પણ દેવ છે. રાજાએ તેમની સાથે વિધિપૂર્વક પૂજાભાવથી વર્તવું જોઈએ.
13.82.44
प्रणीतमृषिभिर्ज्ञात्वा धर्मं शाश्वतमव्ययम् ।
लुप्यमानं स्वधर्मेण क्षत्रियो रक्षति प्रजाः ॥ १३.८२.४४ ॥
ઋષિઓએ પ્રતિપાદિત કરેલો શાશ્વત અને અવ્યય ધર્મ જાણીને, જ્યારે તે સ્વધર્મથી લુપ્ત થતો હોય ત્યારે ક્ષત્રિય પ્રજાનું રક્ષણ કરે છે.
13.82.45
दस्युभिर्ह्रियमाणं च धनं दारांश्च सर्वशः ।
सर्वेषामेव वर्णानां त्राता भवति पार्थिवः ॥ १३.८२.४५ ॥
ડાકુઓ દ્વારા ધન અને સ્ત્રીઓ સર્વથા હરાતાં હોય ત્યારે, રાજા જ સર્વ વર્ણોનો ત્રાતા થાય છે.
13.82.46
भूयान्स्यात्क्षत्रियापुत्रो वैश्यापुत्रान्न संशयः ।
भूयस्तेनापि हर्तव्यं पितृवित्ताद्युधिष्ठिर ॥ १३.८२.४६ ॥
ક્ષત્રિય-પુત્ર વૈશ્ય-પુત્રથી વધુ થશે, એમાં શંકા નથી. હે યુધિષ્ઠિર, તેની પાસેથી પણ પિતૃધનમાંથી (કર) લેવો જોઈએ.
13.82.47
उक्तं ते विधिवद्राजन्ब्राह्मणस्य पितामह ।
इतरेषां तु वर्णानां कथं वै नियमो भवेत् ॥ १३.८२.४७ ॥
હે રાજા, હે પિતામહ, બ્રાહ્મણ વિશે આપે વિધિપૂર્વક કહ્યું. પરંતુ અન્ય વર્ણોનો નિયમ કેવો હશે?
13.82.48
क्षत्रियस्यापि भार्ये द्वे विहिते कुरुनन्दन ।
तृतीया च भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मूता ॥ १३.८२.४८ ॥
હે કુરુનંદન, ક્ષત્રિયને પણ બે પત્નીઓ વિહિત છે. ત્રીજી શૂદ્રા હોઈ શકે; પરંતુ તે જોવામાં આવી નથી, સ્મૃતિમાં પણ કહેવાઈ નથી.
13.82.49
एष एव क्रमो हि स्यात्क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ।
अष्टधा तु भवेत्कार्यं क्षत्रियस्वं जनाधिप ॥ १३.८२.४९ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ક્ષત્રિયો માટે આ જ ક્રમ હોવો જોઈએ. હે જનાધિપ, ક્ષત્રિયનું ધન આઠ ભાગમાં વહેંચવું જોઈએ.
13.82.50
क्षत्रियाया हरेत्पुत्रश्चतुरोंशान्पितुर्धनात् ।
युद्धावहारिकं यच्च पितुः स्वात्स हरेत्तु तत् ॥ १३.८२.५० ॥
ક્ષત્રિય સ્ત્રીનો પુત્ર પિતાના ધનમાંથી ચાર ભાગ લે. અને યુદ્ધમાં મળેલું ધન પિતાનું પોતાનું છે; તે તેણે જ લેવું.
13.82.51
वैश्यापुत्रस्तु भागांस्त्रीञ्शूद्रापुत्रस्तथाष्टमम् ।
एकैव हि भवेद्भार्या वैश्यस्य कुरुनन्दन। ॥ १३.८२.५१ ॥
વૈશ્ય સ્ત્રીનો પુત્ર ત્રણ ભાગ લે અને શૂદ્ર સ્ત્રીનો પુત્ર આઠમો ભાગ. હે કુરુનંદન, વૈશ્યની એક જ પત્ની હોવી જોઈએ.
13.82.52
द्वितीया तु भवेच्छूद्रा न तु दृष्टा न तु स्मृता ।
वैश्यस्य वर्तमानस्य वैश्यायां भरतर्षभ। ॥ १३.८२.५२ ॥
બીજી પત્ની શૂદ્રા હોઈ શકે; પણ તે જોવામાં આવી નથી અને સ્મૃતિમાં વિહિત પણ નથી. હે ભરતર્ષભ, વૈશ્ય જીવતો હોય ત્યારે વૈશ્યા સ્ત્રીથી.
13.82.53
शूद्रायां चापि कौन्तेय तयोर्विनियमः स्मृतः ।
पञ्चधा तु भवेत्कार्यं वैश्यस्वं भरतर्षभ। ॥ १३.८२.५३ ॥
હે કૌંતેય, શૂદ્રા સ્ત્રીથી પણ તે બંનેનો નિયમ સ્મૃતિમાં કહેવાયો છે. હે ભરતર્ષભ, વૈશ્યનું ધન પાંચ ભાગમાં વહેંચવું જોઈએ.
13.82.54
तयोरपत्ये वक्ष्यामि विभागं च जनाधिप ।
वैश्यापुत्रेण हर्तव्याश्चत्वारोंशाः पितुर्धनात्। ॥ १३.८२.५४ ॥
તે બંનેની સંતાનોનો વિભાગ હું કહીશ. હે જનાધિપ, વૈશ્યા સ્ત્રીના પુત્રે પિતાના ધનમાંથી ચાર ભાગ લેવા.
13.82.55
पञ्चमस्तु स्मृतोः भागः शूद्रापुत्राय भारत ।
सोपि दत्तं हरेत्पित्रा नादत्तं हर्तुमर्हति। ॥ १३.८२.५५ ॥
પાંચમો ભાગ શૂદ્રા સ્ત્રીના પુત્રનો કહેવાયો છે, હે ભારત. તે પણ પિતાએ આપેલું જ લઈ શકે; ન આપેલું લેવાનો તે અધિકારી નથી.
13.82.56
त्रिमिर्वर्णैः सदा जातः शूद्रो देयधनो भवेत् ॥ १३.८२.५६ ॥
ત્રણ વર્ણોથી હંમેશાં જન્મેલો શૂદ્ર છે; તેનું ધન આપવા યોગ્ય હોય છે.
13.82.57
शूद्रस्य स्यात्सवर्णैव भार्या नान्या कथञ्चन ।
समभागाश्च पुत्राः स्युर्यदि पुत्रशतं भवेत् ॥ १३.८२.५७ ॥
શૂદ્રની પત્ની સવર્ણા જ હોવી જોઈએ, કોઈ પણ રીતે બીજી નહીં. સો પુત્રો હોય તોપણ તેઓ સમાન ભાગના અધિકારી છે.
13.82.58
जातानां समवर्णायाः पुत्राणामविशेषतः ।
सर्वेषामेव वर्णानां समभागो धनात्स्मृतः ॥ १३.८२.५८ ॥
સમાન વર્ણની સ્ત્રીથી જન્મેલા પુત્રોમાં કોઈ ભેદ નથી; સર્વ વર્ણના પુત્રોનો ધનમાં સમાન ભાગ કહેવાયો છે.
13.82.59
ज्येष्ठस्य भागो ज्येष्ठः स्यादेकांशो यः प्रधानतः ।
एष दायविधिः पार्थ पूर्वमुक्तः स्वयंभुवा ॥ १३.८२.५९ ॥
જ્યેષ્ઠનો ભાગ જ્યેષ્ઠનો જ; તે મુખ્યત્વે એક અંશ છે. હે પાર્થ, આ દાયવિધિ પૂર્વે સ્વયંભુએ કહ્યો હતો.
13.82.60
समवर्णासु जातानां विशेषोऽस्त्यपरो नृप ।
विवाहवैशिष्ट्यकृतः पूर्वपूर्वो विशिष्यते ॥ १३.८२.६० ॥
હે નૃપ, સમાન વર્ણની સ્ત્રીઓથી જન્મેલા પુત્રોમાં બીજો એક ભેદ છે—તે વિવાહની વિશિષ્ટતાથી થાય છે; જે પહેલાં પરણેલી સ્ત્રીનો પુત્ર છે તે વધુ વિશિષ્ટ ગણાય છે.
13.82.61
हरेज्ज्येष्ठः प्रधानांशमेकभार्यासुतेष्वपि ।
मध्यमो मध्यमं चैव कनीयांस्तु कनीयसम् ॥ १३.८२.६१ ॥
એક જ પત્નીના પુત્રોમાં પણ જ્યેષ્ઠે પ્રધાન ભાગ લેવો. મધ્યમે મધ્યમ ભાગ, અને કનિષ્ઠે કનિષ્ઠ ભાગ લેવો.
13.82.62
एवं जातिषु सर्वासु सवर्णः श्रेष्ठतां गतः ।
महर्षिरपि चैतद्वै मारीचः काश्यपोऽब्रवीत् ॥ १३.८२.६२ ॥
આ રીતે સર્વ જાતિઓમાં સમાન વર્ણનો મનુષ્ય શ્રેષ્ઠતા પામે છે. મહર્ષિ મારીચ કાશ્યપે પણ આ જ કહ્યું.