મહાભારત · અધ્યાય 13.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.93.1
आरामाणां तटाकानां यत्फलं कुरुपुङ्गव ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽद्य भरतर्षभ ॥ १३.९३.१ ॥
હે કુરુપુંગવ, હે ભરતર્ષભ, બગીચાઓ અને તળાવોનું જે ફળ છે, તે આજે હું આપની પાસેથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.93.2
सुप्रदर्शा बलवती चित्रा धातुविभूषिता ।
उपेता सर्वभूतैश्च श्रेष्ठा भूमिरिहोच्यते ॥ १३.९३.२ ॥
સુંદર દેખાતી, બળવાન, વિચિત્ર, ધાતુઓથી શોભિત, સર્વ પ્રાણીઓથી યુક્ત ભૂમિ અહીં શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.
13.93.3
तस्याः क्षेत्रविशेषाश्च तटाकानां च बन्धनम् ।
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ १३.९३.३ ॥
તે ભૂમિનાં વિશેષ ક્ષેત્રો, તળાવોનું બાંધકામ અને જળ સંબંધિત સર્વ બાબતો હું ક્રમથી કહીશ.
13.93.4
तटाकानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः ।
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजनीयस्तटाकवान् ॥ १३.९३.४ ॥
તળાવોના ગુણો અને તે બાંધવાથી થતા પુણ્યના ગુણો હું કહીશ. ત્રણેય લોકમાં સર્વત્ર તળાવવાળો પૂજનીય છે.
13.93.5
अथवा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम् ।
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तटाकानां निवेशनम् ॥ १३.९३.५ ॥
અથવા તળાવોની સ્થાપના મિત્રોનું આશ્રયસ્થાન, મૈત્રી વધારનાર અને કીર્તિ ઉત્પન્ન કરનાર શ્રેષ્ઠ કાર્ય છે.
13.93.6
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः ।
तटाकसुकृतं देशे क्षेत्रमेकं महाश्रयम् ॥ १३.९३.६ ॥
બુદ્ધિમાન લોકો કહે છે, તળાવનું પુણ્ય ધર્મ, અર્થ અને કામનું ફળ છે; દેશમાં તે એક મહાન આશ્રયરૂપ ક્ષેત્ર છે.
13.93.7
चतुर्विधानां भूतानां तटाकमुपलक्षयेत् ।
तटाकानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम् ॥ १३.९३.७ ॥
ચાર પ્રકારના જીવો માટે તળાવને જ આશ્રય માનવો જોઈએ. બધાં તળાવો ઉત્તમ સમૃદ્ધિ આપે છે.
13.93.8
देवा मनुष्यगन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाः ।
स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम् ॥ १३.९३.८ ॥
દેવો, મનુષ્યો, ગંધર્વો, પિતૃઓ, નાગો, રાક્ષસો અને સ્થાવર જીવો પણ જળાશયનો આશ્રય લે છે.
13.93.9
तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तटाके ये गुणाः स्मृताः ।
या च तत्र फलावाप्तिर्ऋषिभिः समुदाहृताः ॥ १३.९३.९ ॥
તેથી તળાવમાં સ્મરાયેલા ગુણો અને ઋષિઓએ કહેલી ફળપ્રાપ્તિ હું તને કહીશ.
13.93.10
वर्षाकाले तटाके तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।
अग्निहोत्रफलं तस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१० ॥
વર્ષાઋતુમાં જેના તળાવમાં પાણી રહે છે, તેને અગ્નિહોત્રનું ફળ મળે છે, એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે.
13.93.11
शरत्काले तु सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
गोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलमुत्तमम् ॥ १३.९३.११ ॥
શરદઋતુમાં જેના તળાવમાં પાણી રહે છે, તે મૃત્યુ પછી હજાર ગાયોના દાનનું ઉત્તમ ફળ પામે છે.
13.93.12
हेमन्तकाले सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम् ॥ १३.९३.१२ ॥
હેમંતઋતુમાં જેના તળાવમાં પાણી રહે છે, તે ચોક્કસ ઘણા સુવર્ણદાનવાળા યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
13.93.13
यस्य वै शैशिरे काले तटाके सलिलं भवेत् ।
तस्याग्निष्टोमयज्ञस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१३ ॥
જેના તળાવમાં શિશિર ઋતુમાં પાણી હોય, તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે, એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે.
13.93.14
तटाकं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम् ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते ॥ १३.९३.१४ ॥
વસંતમાં પણ જેનું સુનિર્મિત તળાવ મોટો આશ્રય હોય, તે અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે.
13.93.15
निदाघकाले पानीयं तटाके यस्य तिष्ठति ।
वाजिमेधफलं तस्य फलं वै मुनयो विदुः ॥ १३.९३.१५ ॥
ઉનાળામાં જેના તળાવમાં પીવાનું પાણી હોય, તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે, એમ મુનિઓ જાણે છે.
13.93.16
स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशये ।
गावः पिबन्ति सलिलं साधवश्च नराः सदा ॥ १३.९३.१६ ॥
જેના ખોદેલા જળાશયમાંથી ગાયો, સજ્જનો અને માણસો સદા પાણી પીએ છે, તે પોતાના આખા કુળને તારે છે.
13.93.17
तटाके यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम् ।
मृगपक्षिमनुष्याश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत ॥ १३.९३.१७ ॥
જેના તળાવમાં તરસી ગાયો, મૃગો, પક્ષીઓ અને માણસો પાણી પીએ, તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે.
13.93.18
यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति च ।
तटाके यस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते ॥ १३.९३.१८ ॥
ત્યાં પાણી પીએ છે, નહાય છે, વિશ્રામ કરે છે; જેના તળાવમાં આ બધું થાય છે, તે બધું મૃત્યુ પછી અનંત ફળને યોગ્ય બને છે.
13.93.19
दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वै ।
पानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती ॥ १३.९३.१९ ॥
હે વત્સ, પાણી દુર્લભ છે; ખાસ કરીને પરલોકમાં. પીવાના પાણીના દાનથી શાશ્વત તૃપ્તિ થાય છે.
13.93.20
तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जागृत ।
ज्ञातिभिः सह मोदध्वमेतत्प्रेत्य सुदुर्लभम् ॥ १३.९३.२० ॥
તલ આપો, પાણી આપો, દીવા આપો; જાગતા રહો. સગાંસંબંધીઓ સાથે આનંદ કરો; પરલોકમાં આ અત્યંત દુર્લભ છે.
13.93.21
सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यते ।
पानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यमेव हि ॥ १३.९३.२१ ॥
હે નરશાર્દૂલ, પીવાનું પાણી બધાં દાનો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે; બધાં દાનોથી ચઢિયાતું છે. તેથી પાણી અવશ્ય આપવું જોઈએ.
13.93.22
एवमेतत्तटाकस्य कीर्तितं फलमुत्तमम् ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणामवरोपणम् ॥ १३.९३.२२ ॥
આ રીતે તળાવનું ઉત્તમ ફળ કહેવામાં આવ્યું. હવે હું વૃક્ષારોપણ વિશે કહીશ.
13.93.23
स्थावराणां च भूतानां जातयः षट् प्रकीर्तिताः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥ १३.९३.२३ ॥
સ્થાવર જીવોની છ જાતિઓ કહેવામાં આવી છે: વૃક્ષ, ગુલ્મ, લતા, વલ્લી, ત્વક્સાર અને તૃણજાતિઓ.
13.93.24
एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे ।
कीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम् ॥ १३.९३.२४ ॥
આ વૃક્ષોની જાતિઓ છે; તેમના રોપણના આ ગુણો છે: મનુષ્યલોકમાં કીર્તિ અને પરલોકમાં પણ શુભ ફળ.
13.93.25
लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयते ।
देवलोके गतस्यापि नाम तस्य न नश्यति ॥ १३.९३.२५ ॥
તે લોકમાં નામ મેળવે છે અને પિતૃઓ દ્વારા પણ સન્માનિત થાય છે. દેવલોકમાં ગયા પછી પણ તેનું નામ નષ્ટ થતું નથી.
13.93.26
अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारत ।
तारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षांश्च रोपयेत् ॥ १३.९३.२६ ॥
હે ભારત, વૃક્ષ રોપનાર ભૂત અને ભવિષ્ય બંને પિતૃવંશને તારે છે. તેથી વૃક્ષો રોપવા જોઈએ.
13.93.27
तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयः ।
परलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सोऽव्ययान् ॥ १३.९३.२७ ॥
આમાં સંશય નથી; આ વૃક્ષો જ તેના પુત્રો બને છે. પરલોકે ગયેલો તે સ્વર્ગ અને અવિનાશી લોકો પામે છે.
13.93.28
पुष्णैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन् ।
धायया चातिथिं तात पूजयन्ति महीरुहः ॥ १३.९३.२८ ॥
હે તાત, વૃક્ષો પોતાનાં ફૂલોથી દેવગણોને, ફળોથી પિતૃઓને અને છાયાથી અતિથિને સન્માને છે.
13.93.29
किन्नरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाः ।
तथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान् ॥ १३.९३.२९ ॥
કિન્નર, ઉરગ, રાક્ષસ, દેવ, ગંધર્વ, મનુષ્ય તથા ઋષિગણો પણ વૃક્ષોનો આશ્રય લે છે.
13.93.30
पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान् ।
वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र तु ॥ १३.९३.३० ॥
ફૂલો અને ફળોથી ભરેલાં વૃક્ષો અહીં મનુષ્યોને તૃપ્ત કરે છે. વૃક્ષ રોપનારને તે પુત્રની જેમ પરલોકમાં તારે છે.
13.93.31
तस्मात्तटाके सद्वृक्षा रोप्याः श्रेयोर्थिना सदा ।
पुत्रवत्परिपाल्याश्च पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः ॥ १३.९३.३१ ॥
તેથી કલ્યાણની ઇચ્છા રાખનારે સદા તળાવની પાળે સારાં વૃક્ષો રોપવાં અને તેમનું પુત્રની જેમ પાલન કરવું, કારણ કે ધર્મ અનુસાર તે પુત્રો મનાયાં છે.
13.93.32
तटाककृद्वृक्षरोपी इष्टयज्ञश्च यो द्विजः ।
एते स्वर्गे महीयन्ते ये चान्ये सत्यवादिनः ॥ १३.९३.३२ ॥
તળાવ બાંધનાર, વૃક્ષ રોપનાર, ઇષ્ટયજ્ઞ કરનાર દ્વિજ, અને અન્ય સત્યવાદીઓ સ્વર્ગમાં સન્માનિત થાય છે.
13.93.33
तस्मात्तटाकं कुर्वीत आरामांश्चैव रोपयेत् ।
यजेच्च विविधैर्यज्ञैः सत्यं च सततं वदेत् ॥ १३.९३.३३ ॥
તેથી તળાવ બાંધવું જોઈએ અને બગીચા પણ રોપવા જોઈએ; વિવિધ યજ્ઞો વડે યજન કરવું જોઈએ અને સદા સત્ય જ બોલવું જોઈએ.