महाभारत · अध्याय 13.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.93.1
आरामाणां तटाकानां यत्फलं कुरुपुङ्गव ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽद्य भरतर्षभ ॥ १३.९३.१ ॥
हे कुरुपुंगवा, हे भरतर्षभा, आरामांचे आणि तलावांचे जे फल आहे, ते आज मी आपल्याकडून ऐकू इच्छितो.
13.93.2
सुप्रदर्शा बलवती चित्रा धातुविभूषिता ।
उपेता सर्वभूतैश्च श्रेष्ठा भूमिरिहोच्यते ॥ १३.९३.२ ॥
सुंदर दिसणारी, बलवान, विचित्र, धातूंनी शोभलेली, सर्व प्राण्यांनी युक्त अशी भूमी इथे श्रेष्ठ म्हटली जाते.
13.93.3
तस्याः क्षेत्रविशेषाश्च तटाकानां च बन्धनम् ।
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ १३.९३.३ ॥
त्या भूमीतील विशेष क्षेत्रे, तलावांचे बांधकाम आणि पाण्याशी संबंधित सर्व गोष्टी मी क्रमाने सांगेन.
13.93.4
तटाकानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः ।
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजनीयस्तटाकवान् ॥ १३.९३.४ ॥
तलावांचे आणि ते बांधण्याचे जे गुण आहेत, ते मी सांगेन. तिन्ही लोकांत सर्वत्र तलाव असलेला पूजनीय आहे.
13.93.5
अथवा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम् ।
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तटाकानां निवेशनम् ॥ १३.९३.५ ॥
किंवा तलावांची स्थापना मित्रांचे आश्रयस्थान, मैत्री वाढवणारी, कीर्ती निर्माण करणारी अशी श्रेष्ठ आहे.
13.93.6
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः ।
तटाकसुकृतं देशे क्षेत्रमेकं महाश्रयम् ॥ १३.९३.६ ॥
शहाणे लोक म्हणतात, तलावाचे पुण्य हे धर्म, अर्थ आणि काम यांचे फळ आहे; देशात ते एक महान आश्रयस्थान क्षेत्र आहे.
13.93.7
चतुर्विधानां भूतानां तटाकमुपलक्षयेत् ।
तटाकानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम् ॥ १३.९३.७ ॥
चार प्रकारच्या प्राण्यांसाठी तलावालाच आश्रय मानावे. सर्व तलाव उत्तम समृद्धी देतात.
13.93.8
देवा मनुष्यगन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाः ।
स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम् ॥ १३.९३.८ ॥
देव, मनुष्य, गंधर्व, पितर, नाग, राक्षस आणि स्थावर प्राणीही जलाशयाचा आश्रय घेतात.
13.93.9
तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तटाके ये गुणाः स्मृताः ।
या च तत्र फलावाप्तिर्ऋषिभिः समुदाहृताः ॥ १३.९३.९ ॥
म्हणून तलावात स्मरण केलेले गुण आणि ऋषींनी सांगितलेले तेथील फळप्राप्ती मी तुला सांगतो.
13.93.10
वर्षाकाले तटाके तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।
अग्निहोत्रफलं तस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१० ॥
पावसाळ्यात ज्याच्या तलावात पाणी राहते, त्याला अग्निहोत्राचे फळ मिळते, असे ज्ञानी म्हणतात.
13.93.11
शरत्काले तु सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
गोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलमुत्तमम् ॥ १३.९३.११ ॥
शरद ऋतूत ज्याच्या तलावात पाणी राहते, तो मृत्यूनंतर हजार गायींच्या दानाचे उत्तम फळ मिळवतो.
13.93.12
हेमन्तकाले सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम् ॥ १३.९३.१२ ॥
हेमंत ऋतूत ज्याच्या तलावात पाणी राहते, तो निश्चितच बहु सुवर्णदान असलेल्या यज्ञाचे फळ मिळवतो.
13.93.13
यस्य वै शैशिरे काले तटाके सलिलं भवेत् ।
तस्याग्निष्टोमयज्ञस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१३ ॥
ज्याच्या तळ्यात शिशिर ऋतूत पाणी असते, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते, असे ज्ञानी म्हणतात.
13.93.14
तटाकं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम् ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते ॥ १३.९३.१४ ॥
वसंतातही जे सुरेख बांधलेले तळे मोठा आश्रय असते, तो अतिरात्र यज्ञाचे फळ मिळवतो.
13.93.15
निदाघकाले पानीयं तटाके यस्य तिष्ठति ।
वाजिमेधफलं तस्य फलं वै मुनयो विदुः ॥ १३.९३.१५ ॥
उन्हाळ्यात ज्याच्या तळ्यात पिण्याचे पाणी असते, त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते, असे मुनी जाणतात.
13.93.16
स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशये ।
गावः पिबन्ति सलिलं साधवश्च नराः सदा ॥ १३.९३.१६ ॥
ज्याच्या खोदलेल्या जलाशयातून गाई, सज्जन आणि माणसे सदैव पाणी पितात, तो आपल्या सर्व कुळाला तारतो.
13.93.17
तटाके यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम् ।
मृगपक्षिमनुष्याश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत ॥ १३.९३.१७ ॥
ज्याच्या तळ्यात तहानलेल्या गाई, मृग, पक्षी आणि माणसे पाणी पितात, त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळावे.
13.93.18
यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति च ।
तटाके यस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते ॥ १३.९३.१८ ॥
तेथे पाणी पितात, स्नान करतात, विश्रांती घेतात; ज्याच्या तळ्यात हे सर्व होते, ते सर्व मृत्यूनंतर अनंत फळासाठी योग्य ठरते.
13.93.19
दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वै ।
पानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती ॥ १३.९३.१९ ॥
हे वत्सा, पाणी दुर्लभ आहे; विशेषतः परलोकात. पिण्याच्या पाण्याच्या दानाने शाश्वत तृप्ती मिळते.
13.93.20
तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जागृत ।
ज्ञातिभिः सह मोदध्वमेतत्प्रेत्य सुदुर्लभम् ॥ १३.९३.२० ॥
तीळ द्या, पाणी द्या, दिवे द्या; जागे राहा. नातेवाईकांसह आनंद करा; परलोकात हे अत्यंत दुर्लभ आहे.
13.93.21
सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यते ।
पानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यमेव हि ॥ १३.९३.२१ ॥
हे नरश्रेष्ठा, पिण्याचे पाणी सर्व दानांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; सर्व दानांना मागे टाकते. म्हणून पाणी अवश्य दिले पाहिजे.
13.93.22
एवमेतत्तटाकस्य कीर्तितं फलमुत्तमम् ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणामवरोपणम् ॥ १३.९३.२२ ॥
अशा प्रकारे तलावाचे उत्तम फल सांगितले गेले. आता मी वृक्षारोपणाविषयी सांगेन.
13.93.23
स्थावराणां च भूतानां जातयः षट् प्रकीर्तिताः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥ १३.९३.२३ ॥
स्थावर प्राण्यांचे सहा प्रकार सांगितले आहेत: वृक्ष, गुल्म, लता, वल्ली, त्वक्सार आणि तृणजाती.
13.93.24
एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे ।
कीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम् ॥ १३.९३.२४ ॥
ह्या वृक्षांच्या जाती आहेत; त्यांच्या रोपणाचे हे गुण आहेत: मानवी लोकात कीर्ती आणि परलोकातही शुभ फल.
13.93.25
लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयते ।
देवलोके गतस्यापि नाम तस्य न नश्यति ॥ १३.९३.२५ ॥
तो जगात कीर्ती मिळवतो आणि पितरांकडूनही सन्मानित होतो. देवलोकात गेला तरीही त्याचे नाव नष्ट होत नाही.
13.93.26
अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारत ।
तारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षांश्च रोपयेत् ॥ १३.९३.२६ ॥
हे भारता, वृक्ष लावणारा भूतकाळातील आणि भविष्यकाळातील दोन्ही पितृवंशांना तारतो. म्हणून वृक्ष लावावेत.
13.93.27
तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयः ।
परलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सोऽव्ययान् ॥ १३.९३.२७ ॥
यात शंका नाही; हेच वृक्ष त्याचे पुत्र होतात. परलोकास गेलेला तो स्वर्ग आणि अविनाशी लोक प्राप्त करतो.
13.93.28
पुष्णैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन् ।
धायया चातिथिं तात पूजयन्ति महीरुहः ॥ १३.९३.२८ ॥
हे तात, वृक्ष आपल्या फुलांनी देवगणांना, फळांनी पितरांना आणि सावलीने अतिथीला सन्मानित करतात.
13.93.29
किन्नरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाः ।
तथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान् ॥ १३.९३.२९ ॥
किन्नर, उरग, राक्षस, देव, गंधर्व, मनुष्य, तसेच ऋषिगणही वृक्षांचा आश्रय घेतात.
13.93.30
पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान् ।
वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र तु ॥ १३.९३.३० ॥
फुले आणि फळांनी बहरलेले वृक्ष येथे मानवांना तृप्त करतात. वृक्ष लावणाऱ्याला ते पुत्राप्रमाणे परलोकात तारतात.
13.93.31
तस्मात्तटाके सद्वृक्षा रोप्याः श्रेयोर्थिना सदा ।
पुत्रवत्परिपाल्याश्च पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः ॥ १३.९३.३१ ॥
म्हणून कल्याणाची इच्छा करणाऱ्याने नेहमी तळ्याच्या काठी चांगली झाडे लावावीत आणि त्यांचे पुत्राप्रमाणे पालन करावे, कारण धर्मानुसार ती पुत्र मानली गेली आहेत.
13.93.32
तटाककृद्वृक्षरोपी इष्टयज्ञश्च यो द्विजः ।
एते स्वर्गे महीयन्ते ये चान्ये सत्यवादिनः ॥ १३.९३.३२ ॥
तळे बांधणारा, झाडे लावणारा, इष्टयज्ञ करणारा द्विज, आणि इतर सत्यवादी हे स्वर्गात सन्मानित होतात.
13.93.33
तस्मात्तटाकं कुर्वीत आरामांश्चैव रोपयेत् ।
यजेच्च विविधैर्यज्ञैः सत्यं च सततं वदेत् ॥ १३.९३.३३ ॥
म्हणून तळे बांधावे आणि उद्यानेही लावावीत; विविध यज्ञांनी यजन करावे आणि नेहमी सत्यच बोलावे.