ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.93.1
आरामाणां तटाकानां यत्फलं कुरुपुङ्गव ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽद्य भरतर्षभ ॥ १३.९३.१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਬਾਗ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
13.93.2
सुप्रदर्शा बलवती चित्रा धातुविभूषिता ।
उपेता सर्वभूतैश्च श्रेष्ठा भूमिरिहोच्यते ॥ १३.९३.२ ॥
ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਬਲਵਾਨ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ, ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
13.93.3
तस्याः क्षेत्रविशेषाश्च तटाकानां च बन्धनम् ।
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥ १३.९३.३ ॥
ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ, ਤਲਾਬਾਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.93.4
तटाकानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः ।
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजनीयस्तटाकवान् ॥ १३.९३.४ ॥
ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਗੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਤਲਾਬ ਵਾਲਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।
13.93.5
अथवा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम् ।
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तटाकानां निवेशनम् ॥ १३.९३.५ ॥
ਜਾਂ ਤਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਕੀਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
13.93.6
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः ।
तटाकसुकृतं देशे क्षेत्रमेकं महाश्रयम् ॥ १३.९३.६ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਲਾਬ ਦਾ ਪੁੰਨ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਫਲ ਹੈ; ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਸਰੇ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
13.93.7
चतुर्विधानां भूतानां तटाकमुपलक्षयेत् ।
तटाकानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम् ॥ १३.९३.७ ॥
ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਲਾਅ ਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਲਾਅ ਉੱਤਮ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
13.93.8
देवा मनुष्यगन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाः ।
स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम् ॥ १३.९३.८ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਤਰ, ਨਾਗ, ਰਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ ਜੀਵ ਵੀ ਜਲਾਸ਼ੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
13.93.9
तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तटाके ये गुणाः स्मृताः ।
या च तत्र फलावाप्तिर्ऋषिभिः समुदाहृताः ॥ १३.९३.९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗੁਣ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਜੋ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.93.10
वर्षाकाले तटाके तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।
अग्निहोत्रफलं तस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१० ॥
ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.93.11
शरत्काले तु सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
गोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलमुत्तमम् ॥ १३.९३.११ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦਾਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.93.12
हेमन्तकाले सलिलं तटाके यस्य तिष्ठति ।
स वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम् ॥ १३.९३.१२ ॥
ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਬਹੁਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.93.13
यस्य वै शैशिरे काले तटाके सलिलं भवेत् ।
तस्याग्निष्टोमयज्ञस्य फलमाहुर्मनीषिणः ॥ १३.९३.१३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਸ਼ਿਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.93.14
तटाकं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम् ।
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते ॥ १३.९३.१४ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਤਲਾਬ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਤਿਰਾਤਰ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.93.15
निदाघकाले पानीयं तटाके यस्य तिष्ठति ।
वाजिमेधफलं तस्य फलं वै मुनयो विदुः ॥ १३.९३.१५ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪੀਣ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੁਨੀ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
13.93.16
स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशये ।
गावः पिबन्ति सलिलं साधवश्च नराः सदा ॥ १३.९३.१६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਲਾਸ਼ਯ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ, ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ।
13.93.17
तटाके यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम् ।
मृगपक्षिमनुष्याश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत ॥ १३.९३.१७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਪਿਆਸੀਆਂ ਗਾਵਾਂ, ਹਿਰਨ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।
13.93.18
यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति च ।
तटाके यस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते ॥ १३.९३.१८ ॥
ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.93.19
दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वै ।
पानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती ॥ १३.९३.१९ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.93.20
तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जागृत ।
ज्ञातिभिः सह मोदध्वमेतत्प्रेत्य सुदुर्लभम् ॥ १३.९३.२० ॥
ਤਿਲ ਦਿਓ, ਪਾਣੀ ਦਿਓ, ਦੀਵੇ ਦਿਓ; ਜਾਗਦੇ ਰਹੋ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੋ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
13.93.21
सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यते ।
पानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यमेव हि ॥ १३.९३.२१ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.93.22
एवमेतत्तटाकस्य कीर्तितं फलमुत्तमम् ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणामवरोपणम् ॥ १३.९३.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਲਾਬ ਦਾ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.93.23
स्थावराणां च भूतानां जातयः षट् प्रकीर्तिताः ।
वृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः ॥ १३.९३.२३ ॥
ਸਥਾਵਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਜਾਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਰੁੱਖ, ਗੁਲਮ, ਲਤਾ, ਵੱਲੀ, ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣ ਜਾਤਾਂ।
13.93.24
एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे ।
कीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम् ॥ १३.९३.२४ ॥
ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਉਣ ਦੇ ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ।
13.93.25
लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयते ।
देवलोके गतस्यापि नाम तस्य न नश्यति ॥ १३.९३.२५ ॥
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਲੋਕ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
13.93.26
अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारत ।
तारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षांश्च रोपयेत् ॥ १३.९३.२६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋਵਾਂ ਪਿਤਰ-ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.93.27
तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयः ।
परलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सोऽव्ययान् ॥ १३.९३.२७ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਰੁੱਖ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਪਰਲੋਕ ਗਿਆ ਉਹ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.93.28
पुष्णैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन् ।
धायया चातिथिं तात पूजयन्ति महीरुहः ॥ १३.९३.२८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਛਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਦੇ ਹਨ।
13.93.29
किन्नरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाः ।
तथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान् ॥ १३.९३.२९ ॥
ਕਿੰਨਰ, ਉਰਗ, ਰਾਖਸ਼, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਵੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
13.93.30
पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान् ।
वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र तु ॥ १३.९३.३० ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਾਰਦੇ ਹਨ।
13.93.31
तस्मात्तटाके सद्वृक्षा रोप्याः श्रेयोर्थिना सदा ।
पुत्रवत्परिपाल्याश्च पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः ॥ १३.९३.३१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
13.93.32
तटाककृद्वृक्षरोपी इष्टयज्ञश्च यो द्विजः ।
एते स्वर्गे महीयन्ते ये चान्ये सत्यवादिनः ॥ १३.९३.३२ ॥
ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਇਸ਼ਟਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.93.33
तस्मात्तटाकं कुर्वीत आरामांश्चैव रोपयेत् ।
यजेच्च विविधैर्यज्ञैः सत्यं च सततं वदेत् ॥ १३.९३.३३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ ਵੀ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।