Mahābhārata · Adhyāya 14.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.104.1
विप्रयोगे शरीरस्य सेन्द्रियस्य विशेषतः ।
अन्तरा वर्तमानस्य गतिः प्राणस्य कीदृशी ॥ १४.१०४.१ ॥
En el momento de la separación del cuerpo, especialmente junto con los sentidos, ¿cuál es el curso del prāṇa que permanece entre ambos estados?
14.104.2
शुभाशुभकृतं सर्वं प्राप्नोतीह फलं नरः ।
न तु सर्वस्य भूतस्य पञ्चत्वं विद्यते नृप ॥ १४.१०४.२ ॥
Aquí el hombre obtiene el fruto de todo lo que ha hecho, bueno o malo; pero, oh rey, no para todo ser existe el estado de pañcatva (la muerte).
14.104.3
पञ्चत्वं पाण्डवश्रेष्ठ भूरिभूतिकरं नृणाम् ।
तेषां पञ्च महायज्ञान्ये कुर्वन्ति द्विजोत्तम ॥ १४.१०४.३ ॥
Oh el mejor de los Pāṇḍava, el pañcatva (la muerte) trae gran prosperidad a los hombres; oh el mejor de los dvija, así es para quienes realizan los cinco grandes sacrificios.
14.104.4
पञ्चत्वं पञ्चभिर्भूतैर्वियोगं संप्रचक्षते ।
न जायते न म्रियते पुरुषः शाश्वतः सदा ॥ १४.१०४.४ ॥
Al pañcatva se le llama la separación de los cinco elementos; el puruṣa no nace ni muere, pues es eterno, siempre.
14.104.5
प्रायेण मरणं नाम पापिनामेव पाण्डव ।
येषां तु न गतिः पुण्या तेषां मरणमुच्यते ॥ १४.१०४.५ ॥
En general se dice que la muerte pertenece solo a los pecadores, oh Pāṇḍava; para quienes su camino no es meritorio, se dice que llega la muerte.
14.104.6
प्रायेणाकृतकृत्यस्तु मृत्योरुद्विजते जनः ।
कृतकृत्याः प्रतीक्षन्ते मृत्युं प्रियमिवातिथिम् ॥ १४.१०४.६ ॥
Generalmente, quien no ha cumplido sus deberes se estremece ante la muerte; pero quienes han cumplido sus deberes aguardan la muerte como a un huésped querido.
14.104.7
पञ्च यज्ञाः कथं देव क्रियन्तेऽत्र द्विजातिभिः ।
तेषां नाम च देवेश वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥ १४.१०४.७ ॥
¡Oh dios!, ¿cómo realizan aquí los nacidos dos veces los cinco sacrificios? ¡Oh señor de los dioses!, deberías enumerarlos por completo.
14.104.8
शृणु पञ्च महायज्ञान्कीर्त्यमानान्युधिष्ठिर ।
यैरेव ब्रह्मसालोक्यं लभ्यते गृहमेधिना ॥ १४.१०४.८ ॥
Escucha, Yudhiṣṭhira, los cinco grandes sacrificios que se proclaman, por los cuales el cabeza de familia alcanza la compañía del mundo de Brahmā.
14.104.9
ऋभुजज्ञं ब्रह्मयज्ञं भूतयज्ञं च पाण्डव ।
नृयज्ञं पितृयज्ञं च पञ्च यज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.९ ॥
Oh hijo de Pāṇḍu, declaran cinco sacrificios: el sacrificio de los Ṛbhu, el sacrificio de Brahman, el sacrificio a los seres, el sacrificio a los hombres y el sacrificio a los antepasados.
14.104.10
तर्पणं ऋभुयज्ञः स्यात्स्वाध्यायो ब्रह्मयज्ञकः ।
भूतयज्ञो बलिर्यज्ञो नृयज्ञोऽतिथिपूजनम्।
पितॄनुद्दिश्य यत्कर्म पितृयज्ञः प्रकीर्तितः ॥ १४.१०४.१० ॥
La libación es el sacrificio de los Ṛbhu; la recitación de las Escrituras es el sacrificio de Brahman. La ofrenda es el sacrificio a los seres; honrar a los huéspedes es el sacrificio a los hombres. El rito realizado en honor de los antepasados se proclama sacrificio a los antepasados.
14.104.11
हुतं चाप्यहुतं चैव तथा प्रहुतमेव च ।
प्राशितं बलिदानं च पाकयज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.११ ॥
Lo ofrecido al fuego, lo no ofrecido, lo derramado como ofrenda, lo comido como remanente y la entrega de ofrendas: a estos los llaman sacrificios de alimento cocido.
14.104.12
वैश्वदेवादयो होमा हुतमित्युच्यते बुधैः ।
अहुतं च भवेद्दत्तं प्रहुतं ब्राह्मणाशितम् ॥ १४.१०४.१२ ॥
Los sabios llaman 'ofrecido' (huta) a las oblaciones comenzando por el Vaiśvadeva. Lo que se da es 'no ofrecido' (ahuta), y 'derramado' (prahuta) es lo que come un brahmín.
14.104.13
प्राणाग्निहोत्रहोमं च प्राशितं विधिवद्विदुः ।
बलिकर्म च राजेन्द्र पाकयज्ञाः प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१३ ॥
El sacrificio de fuego prāṇāgnihotra y la ingestión de la porción consagrada se conocen según la regla. Oh señor de reyes, se declaran el rito de ofrenda de bali y los sacrificios de cocción.
14.104.14
केचित्पञ्च महायज्ञान्पाकयज्ञान्प्रचक्षते ।
अपरे ब्रह्मयज्ञादीन्महायज्ञविदो विदुः ॥ १४.१०४.१४ ॥
Algunos llaman a los cinco grandes sacrificios sacrificios de cocción, y otros llaman así al sacrificio brahma y los demás; los conocedores de los grandes sacrificios lo saben así.
14.104.15
सर्व एते महायज्ञाः सर्वथा परिकीर्तिताः ।
बुभुक्षितान्ब्राह्मणांस्तु यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.१५ ॥
Todos estos grandes sacrificios han sido plenamente declarados. No se debe omitir, según la propia capacidad, a los brahmanes hambrientos.
14.104.16
अहन्यहनि ये त्वेतानकृत्वा भुञ्जते स्वयम् ।
केवलं मलमश्नन्ति ते नार न च संशयः ॥ १४.१०४.१६ ॥
Quienes comen por sí mismos cada día sin realizar estos sacrificios consumen solo inmundicia; no son hombres, y no hay duda.
14.104.17
तस्मात्स्नात्वा द्विजो विद्वान्कुर्यादेतान्दिनेदिने ।
अतोऽन्यथा तु भुञ्जन्वै प्रायश्चित्ती भवेद्द्विजः ॥ १४.१०४.१७ ॥
Por tanto, el dvija instruido, tras bañarse, debe realizarlos cada día; de lo contrario, el dvija que come se convierte en quien debe hacer expiación.
14.104.18
देवदेवेशक दैत्यघ्न त्वद्भक्तस्य जनार्दन ।
वक्तुमर्हसि देवेश स्नानस्य च विधिं मम ॥ १४.१०४.१८ ॥
Oh dios de los dioses, señor, matador de daityas, Janārdana, deberías decirme a mí, tu devoto, oh señor de los dioses, la regla del baño.
14.104.19
शृणु पाण्डव तत्सर्व पवित्रं पापनाशनम् ।
स्नात्वा येन विधानेन मुच्यन्ते किल्बिषाद्द्विजाः ॥ १४.१०४.१९ ॥
Escucha, Pāṇḍava, todo aquello, que es purificador y destruye el pecado: la regla según la cual los dvijas, habiéndose bañado, quedan libres de la falta.
14.104.20
मृदं च गोमयं चैव तिलं दर्भांस्तथैव च ।
पुष्पाण्यपि यथान्यायमादाय तु जलं व्रजेत् ॥ १४.१०४.२० ॥
Habiendo tomado debidamente arcilla, estiércol de vaca, sésamo, hierba kuśa y también flores, debe entonces dirigirse al agua.
14.104.21
नद्यां स्नात्वा न च स्नायदन्यत्र द्विजसत्तम ।
सति प्रभूते पयसि नाल्पे स्नायात्कदाचन ॥ १४.१०४.२१ ॥
Oh, el mejor de los dvijas, habiéndose bañado en un río no debe bañarse en otro lugar; cuando hay agua abundante, nunca debe bañarse en poca agua.
14.104.22
गत्वोदकसमीपं तु शुचौ देशे मनोरमे ।
ततो मृद्गोमयादीनि तत्र विप्रो विनिक्षिपेत् ॥ १४.१०४.२२ ॥
Habiendo ido cerca del agua a un lugar puro y agradable, el brahmán debe entonces depositar allí la arcilla, el estiércol de vaca y demás.
14.104.23
बहिः प्रक्षाल्य पादौ च द्विराचम्य प्रयत्नतः ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ॥ १४.१०४.२३ ॥
Tras lavar los pies fuera y beber agua dos veces con cuidado, habiendo dado la vuelta a la derecha, debe entonces rendir homenaje a esa agua.
14.104.24
न च प्रक्षालयेद्विद्वांस्तीर्थमद्भिः कदाचन ।
न च पादेन वा हन्याद्धस्तेनान्येन तज्जलम् ॥ १४.१०४.२४ ॥
Un hombre sabio nunca debe lavar el vado sagrado con agua, ni golpear esa agua con el pie, con la mano o con cualquier otra cosa.
14.104.25
सर्वदेवमया ह्यापो मन्मयाः पाण्डुनन्दन ।
तस्मात्तास्तु न हन्तव्यास्त्वद्भिः प्रक्षालयेत्स्थलं ॥ १४.१०४.२५ ॥
Hijo de Pāṇḍu, las aguas están llenas de todos los dioses y llenas de mí. Por eso nunca deben ser golpeadas; el lugar debe lavarse con agua.
14.104.26
केवलं प्रथमं मज्जेन्नाङ्गानि विमृशेद्बुधः ।
तत्तु तीर्थं समासाद्य कुर्यादाचमनं पुनः ॥ १४.१०४.२६ ॥
El sabio debe primero solo sumergirse, sin tocar sus miembros. Habiendo llegado a ese tīrtha, debe volver a hacer el ācamana.
14.104.27
गोकर्णाकृतिवत्कृत्वा करं त्रिः प्रपिबेज्जलम् ।
द्विस्तत्परिमृजेद्वक्त्रं पादावभ्युक्ष्य चात्मनः।
शीर्षण्यांस्तु ततः प्राणान्सकृदेवतु संस्पृशेन ॥ १४.१०४.२७ ॥
Dando a la mano la forma de la oreja de una vaca, se debe beber agua tres veces. Luego se debe secar la boca dos veces, rociar agua sobre los pies y tocar una vez los alientos de la cabeza.
14.104.28
बाहू द्वौ च ततः स्पृष्ट्वा हृदयं नाभिमेव च ।
प्रत्यङ्गमुदकं स्पृष्ट्वा मूर्धानं तु पुनः स्पृशेत् ॥ १४.१०४.२८ ॥
Luego, tras tocar ambos brazos, el corazón y el ombligo, y tocar agua a cada miembro, se debe volver a tocar la cabeza.
14.104.29
आपः पुनन्त्वित्युक्त्वा च पुनराचमनं चरेत् ।
सोङ्कारव्याहृतीर्वाऽपि सदसस्पतिमित्यृचम् ॥ १४.१०४.२९ ॥
Tras decir «que las aguas purifiquen», se debe volver a hacer el ācamana; o bien, con la sílaba Om, las vyāhṛti, o el ṛc que comienza con «sadasaspatim».
14.104.30
आचम्य मृत्तिकाः पश्चात्त्रिधा कृत्वा समालभेत् ।
ऋचेदं विष्णुरित्यङ्गमुत्तमाधममध्यमम्।
आलभ्य वारुणैः सूक्तैर्नमस्कृत्य जलं ततः ॥ १४.१०४.३० ॥
Tras hacer ācamana, después, dividiendo la arcilla en tres partes, se debe tocar con el verso "idaṃ viṣṇuḥ" las partes superior, inferior y media; luego, tras tocar con los himnos de Vāruṇa y rendir homenaje, se toma agua.
14.104.31
स्रवन्ती चेत्प्रतिस्रोतः प्रत्यर्कं चान्यवारिषु ।
मज्जेदोमित्युदाहृत्य न च विक्षोभयेज्जलम् ॥ १४.१०४.३१ ॥
Si el agua fluye, uno debe sumergirse contra la corriente, o mirando al sol, o en otras aguas, pronunciando "oṃ"; y no debe agitar el agua.
14.104.32
गोमयं च त्रिधा कृत्वा जले पूर्वं समालभेत् ।
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं च जपेत्पुनः ॥ १४.१०४.३२ ॥
Habiendo hecho tres partes del estiércol de vaca, primero se debe tocar en el agua; y luego volver a recitar la Gāyatrī junto con las vyāhṛtis y el praṇava.
14.104.33
पुनराचमनं कृत्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
आपोहिष्ठेति तिसृभिर्ऋग्भिः पूतेन वारिणा।
तथा तरत्समन्दीभिः सिञ्चेच्चतसृभिः क्रमात् ॥ १४.१०४.३३ ॥
Tras volver a hacer ācamana, con el yo interior fijo en mí, uno debe rociarse con agua pura usando los tres versos que empiezan por "Āpo hiṣṭhā", y asimismo con los cuatro versos "taratsamandī" en orden.
14.104.34
गोसूक्तेनाश्वसूक्तेन शुद्धवर्गेणि चात्मनः ।
वैष्णवैर्वारुणैः सूक्तैः सावित्रैरिन्द्रदेवतैः ॥ १४.१०४.३४ ॥
Con el Go-sūkta y el Aśva-sūkta, y con el propio grupo puro; y con los himnos vaiṣṇava, vāruṇa, sāvitra y de la deidad Indra, uno debe consagrarse.
14.104.35
वामदैव्येन चात्मानमन्यैर्मन्मयसामभिः ।
स्थित्वाऽन्तःसलिले सूक्तं जपेद्वाचाऽघमर्षणं ॥ १४.१०४.३५ ॥
Con el himno Vāmadevya y los otros Sāmans que me componen, uno debe purificarse; de pie dentro del agua, debe recitar en voz alta el himno Aghamarṣaṇa.
14.104.36
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं वा ततो जपेत् ।
आश्वासमोक्षात्प्रणवं जपेद्वा मामनुस्मरन् ॥ १४.१०४.३६ ॥
O bien, que recite la Gāyatrī junto con las vyāhṛtis y la sílaba Oṃ; o bien, hasta soltar el aliento, que recite Oṃ, recordándome.
14.104.37
उत्प्लुत्य तीर्थमासाद्य धौते शुक्ले च वाससी ।
शुद्धे चाच्छादयेत्कक्षे न कुर्यात्परिपाशके ॥ १४.१०४.३७ ॥
Saltando y llegando al lugar sagrado de baño, que se cubra la cintura con dos prendas blancas, lavadas y puras, y no haga nudo en la cintura.
14.104.38
पाशेन बद्ध्वा कक्षे यत्कुरुते कर्म वैदिकम् ।
राक्षसा दानवा दैत्यास्तद्विलुंपन्ति हर्षिताः।
तस्मत्सर्वप्रयत्नेन कक्ष्यापाशं न धारयेत् ॥ १४.१०४.३८ ॥
Cualquier rito védico que se realice con un lazo atado a la cintura, los rākṣasas, dānavas y daityas lo destruyen con alegría. Por ello, con todo empeño, no debe llevarse el nudo de la cintura.
14.104.39
ततः प्रक्षाल्य पादौ च हस्तौ चैव मृदा शनैः ।
आचम्य पुनराचामेत्पुनः सावित्रिया द्विजः ॥ १४.१०४.३९ ॥
Luego, lavando despacio ambos pies y ambas manos con arcilla, que haga āchamana; y el dvija que vuelva a hacer āchamana con la Sāvitrī.
14.104.40
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वाऽपि ध्यायन्वेदान्समाहितः ।
जले जलगतः शुद्धः स्थल एव स्थलस्थितः।
उभयत्र स्थितस्तस्मादाचामेदात्मशुद्धये ॥ १४.१०४.४० ॥
Mirando al este o al norte, meditando en los Vedas con la mente recogida: quien está en el agua se purifica estando en el agua, quien está en tierra estando en tierra. Estando en cualquiera de los dos lugares, que haga āchamana para la purificación del ser.
14.104.41
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्प्राङ्मुखः सुसमाहितः ।
प्राणायामांस्ततः कुर्यान्मद्गतेनान्तरात्मना ॥ १४.१०४.४१ ॥
Sentado sobre hierba kuśa, con hierba kuśa en la mano, mirando al este y bien recogido, que luego practique los prāṇāyāma con el ser interior dirigido hacia mí.
14.104.42
सहस्रकृत्वः सावित्रीं शतकृत्वस्तु वा जपेत् ॥ १४.१०४.४२ ॥
Mil veces, o cien veces, se debe recitar el Sāvitrī.
14.104.43
समाहितो जपेत्तस्मात्सावित्र्या चाभिमन्त्र्य च ।
मन्देहानां विनाशाय रक्षसां विक्षिपेज्जलम् ॥ १४.१०४.४३ ॥
Por tanto, con mente concentrada debe recitar, y tras consagrar el agua con el Sāvitrī, rociarla para destruir a los rākṣasas de mente torpe.
14.104.44
उद्वर्गोसीत्यथा चान्तःप्रायश्चित्तजलं क्षिपेत् ॥ १४.१०४.४४ ॥
Diciendo «Tú eres el udvarga», y luego, desde dentro, debe arrojar el agua expiatoria.
14.104.45
अथादाय सुपुष्पाणि तोयमञ्जलिना द्विजः ।
प्रक्षिप्य प्रतिसूर्यं च व्योममुद्रां प्रकल्पयेत् ॥ १४.१०४.४५ ॥
Luego el dvija, tomando flores hermosas y agua en las palmas juntas, tras arrojarlas hacia el sol, debe formar el gesto del cielo.
14.104.46
ततो द्वादशकृत्वस्तु सूर्यस्येकाक्षरं जपेत् ।
ततः षडक्षरादीनि षट्कृत्वः परिवर्तयेत् ॥ १४.१०४.४६ ॥
Luego debe recitar doce veces el mantra monosilábico del sol; después debe repetir, seis veces cada uno, el de seis sílabas y los demás.
14.104.47
प्रदक्षिणं परामृश्य मुद्रया स्वमुखान्तरे ।
ऊर्ध्वबाहुस्ततो भूत्वा सूर्यमीक्षेत्समाहितः ॥ १४.१०४.४७ ॥
Habiendo circunvalado y tocado dentro de su boca con el gesto, luego, con los brazos alzados, debe contemplar el sol con mente concentrada.
14.104.48
तन्मण्डलस्थं मां ध्यायंस्तोजोमूर्तिं चतुर्भुजम् ।
उदुत्यं च जपेन्मन्त्रं चित्रं तच्चक्षुरित्यपि ॥ १४.१०४.४८ ॥
Meditando en mí, que estoy en aquel orbe, de forma radiante y de cuatro brazos, debe recitar el mantra «udutyaṃ» y también «citraṃ tac cakṣuḥ».
14.104.49
सावित्रीं च यथाशत्ति जप्त्वा सूक्तं च मामकम् ।
मन्मयानि च सामानि पुरुषव्रतमेव च ॥ १४.१०४.४९ ॥
Habiendo recitado según su capacidad la Sāvitrī y mi propio himno, y los cantos sāma que me contienen, así como el voto de Puruṣa.
14.104.50
ततश्चालोकयेदर्कं हंसः शुचिषदित्यपि ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य दिवाकरम् ॥ १४.१०४.५० ॥
Luego debe contemplar al sol, recitando también «haṃsaḥ śuciṣad». Tras circunvalar y postrarse, debe rendir homenaje al sol, hacedor del día.
14.104.51
ततस्तु तर्पयेदद्भिर्ब्रह्म्णां मां च शङ्करम् ।
प्रजापतिं च देवांश्च तथा देवमुनीनपि ॥ १४.१०४.५१ ॥
Luego debe ofrecer libaciones de agua a los brahmanes, a mí, a Śaṅkara, a Prajāpati, a los dioses y también a los sabios divinos.
14.104.52
साङ्गानपि तथा वेदानितिहासान्क्रतूनपि ।
पुराणानि च सर्वाणि कुलान्यप्सरसां तथा ॥ १४.१०४.५२ ॥
Asimismo, los Vedas con sus miembros, las historias, los sacrificios, todos los Purāṇas y las familias de las apsarases.
14.104.53
क्रतून्संवत्सरं चैव कलाकाष्ठात्मकं तथा ।
भूतग्रामांश्च भूतानि सरितः सागरांस्तथा।
शैलाञ्शैलस्थितान्देवानोषधीः सवनस्पतीः ॥ १४.१०४.५३ ॥
Los sacrificios, el año y el tiempo en forma de kalā y kāṣṭhā; las multitudes de seres y los seres mismos; los ríos, los océanos, las montañas, los dioses que habitan en las montañas, las hierbas y los árboles.
14.104.54
तर्पयेदुपवीती च प्रत्येकं तृप्यतामिति ।
अन्वारभ्य च सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु ॥ १४.१०४.५४ ॥
Llevando el cordón sagrado, debe ofrecer libaciones a cada uno, diciendo «que queden satisfechos», tras tocar con la mano izquierda y con la derecha.
14.104.55
निवीती तर्पयेद्विद्वानृषीन्मन्त्रकृतस्तथा ।
मरीच्यादीनृषींश्चैव नारदाद्यान्समाहितः ॥ १४.१०४.५५ ॥
Llevando el cordón al cuello, el sabio debe ofrecer libaciones a los sabios, creadores de los mantras, y asimismo a Marīci y los demás sabios y a Nārada y los demás, con mente concentrada.
14.104.56
प्राचीनावीत्यथैतास्तु तर्पयेद्देवताः पितॄत् ।
ततस्तु कव्यवाडग्निं सों वैवस्वतं तथा ॥ १४.१०४.५६ ॥
Luego, llevando el cordón sobre el hombro derecho, debe ofrecer libaciones a estos dioses y a los padres; luego también a Kavyavāṭ Agni, a Soma y asimismo a Yama, hijo de Vivasvat.
14.104.57
ततश्चार्यमणं चापि ह्यग्निष्वात्तांस्तथैव च ।
सोमपांश्चैव दर्भेषु सतिलैरेव वारिभिः।
तृप्यतामिति पश्चात्तु स पितॄंस्तर्पयेत्ततः ॥ १४.१०४.५७ ॥
Luego, también a Aryaman, y asimismo a los Agniṣvāttas y a los Somapas, con agua mezclada con sésamo sobre hierba kuśa, diciendo «que queden satisfechos»; después debe ofrecer libaciones a los padres.
14.104.58
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् ।
पितामहीस्तता चापि तथैव प्रपितामहीः ॥ १४.१०४.५८ ॥
Los padres, los abuelos y asimismo los bisabuelos; las abuelas y asimismo las bisabuelas.
14.104.59
मातरं चात्मनश्चैव गुरुमाचार्यमेव च ।
पितृमातृष्वसारौ च तथा मातामहीमपि ॥ १४.१०४.५९ ॥
La madre, la propia madre, el maestro y el preceptor también; las hermanas del padre y de la madre, y también la abuela materna.
14.104.60
उपाध्यायान्सखीन्बन्धूञ्शिष्यर्त्विग्ज्ञातिबांधवान् ।
प्रमीतानानृशंस्यार्थं तर्पयेत्तानमत्सरः ॥ १४.१०४.६० ॥
Maestros, amigos, parientes, discípulos, sacerdotes, familiares y los difuntos: con compasión y sin envidia, se les debe satisfacer con libaciones (tarpaṇa).
14.104.61
तर्पयित्वा तथाऽऽचम्य स्नानवस्त्रं प्रपीडयेत् ।
वृत्तिं भृत्यजनस्याहुः स्नानं पानं च तद्विदः ॥ १४.१०४.६१ ॥
Tras haber satisfecho (a los antepasados) con libaciones y haberse purificado sorbiendo agua, debe escurrir el paño del baño; los que lo conocen dicen que el baño y la bebida son el sustento de los sirvientes.
14.104.62
अतर्पयित्वा तान्पूर्वं स्नानवस्त्रं न पीडयेत् ।
पीडयेच्चेत्पुरा मोहाद्देवाः सर्पिगणास्तथा।
पितरस्तु निराशास्ते शप्त्वा यान्ति यथागतं ॥ १४.१०४.६२ ॥
No se debe escurrir el paño del baño sin haberlos satisfecho antes con libaciones; si por ofuscación se escurriera antes, los dioses, las hostes de serpientes y los antepasados, decepcionados, lanzarían maldiciones y se marcharían por donde vinieron.
14.104.63
प्रक्षाल्य तु मृदा पादावाचम्य प्रयतः पुनः ।
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्स्वाध्यायं तु समारभेत् ॥ १४.१०४.६३ ॥
Luego, tras lavarse los pies con tierra y purificarse de nuevo sorbiendo agua, con autocontrol, con hierba kuśa en la mano y sentado sobre ella, debe comenzar el estudio de los Vedas (svādhyāya).
14.104.64
वेदमादौ समारभ्य ततोपर्युपरि क्रमात् ।
यदधीतेऽन्वहं शक्त्या तत्स्वाध्यायं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.६४ ॥
Comenzando desde el principio con el Veda y avanzando en orden, cada vez más lejos, lo que se recita cada día según la propia capacidad: a eso se le llama svādhyāya.
14.104.65
ऋचो वाऽपि यजुर्वाऽपि सामगायमथापि च ।
इतिहासपुराणानि यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.६५ ॥
Las estrofas del Ṛg, las fórmulas del Yajus o los cantos del Sāman, y asimismo las historias y los Purāṇas: no se deben descuidar, según la propia capacidad.
14.104.66
उत्थाय तु नमस्कृत्य दिशो दिग्देवता अपि ।
ब्रह्मणं च ततश्चाग्निं पृथिवीमोषधीस्तथा ॥ १४.१०४.६६ ॥
Levantándose y reverenciando a las direcciones y a las deidades de las direcciones, luego a Brahmā y a Agni, también a la tierra y a las hierbas.
14.104.67
वाचं वाचस्पतिं चैव मां चैव सरितस्तथा ।
नमस्कृत्य तथाऽद्भिस्तु प्रणवादि च पूर्ववत् ॥ १४.१०४.६७ ॥
Habiendo reverenciado a la palabra, a Vācaspati, a mí y asimismo a los ríos, y también con agua, junto con la sílaba praṇava y lo demás, como antes.
14.104.68
ततो नमोऽद्भ्य इत्युक्त्वा नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ।
घृणिः सूर्यस्तथाऽऽदित्यस्तं प्रणम्य स्वमूर्धनि ॥ १४.१०४.६८ ॥
Luego, diciendo «homenaje a las aguas», debe reverenciar esa agua; tras postrarse ante el radiante Sol y Āditya, sobre la propia cabeza.
14.104.69
ततस्त्वालोकयन्नर्कं प्रणवेन समाहितः ।
ततो मामर्चयेत्पुष्पैर्मत्प्रियैरेव नित्यशः ॥ १४.१०४.६९ ॥
Luego, contemplando el sol, concentrado con la sílaba praṇava; después debe adorarme con las flores que me son gratas, cada día.
14.104.70
त्वत्प्रियाणि प्रसूनानि त्वदधिष्ठानि माधव ।
सर्वाण्याचक्ष्व देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.७० ॥
Dime todas las flores que te son gratas y en las que resides, oh Mādhava; oh señor de los dioses, oh Acyuta, a mí, tu devoto.
14.104.71
शृणुष्वावहितो राजन्पुष्पाणि प्रियकृन्ति मे ।
कुमुदं करवीरं च चणकं चंपकं तथा ॥ १४.१०४.७१ ॥
Escucha atentamente, oh rey, las flores que me deleitan: el loto de agua (kumuda), la adelfa (karavīra), la flor de garbanzo (caṇaka), el champaka, y asimismo.
14.104.72
मल्लिकाजातिपुष्पं च नन्द्यावर्तं च नन्दिकम् ।
पलाशपुष्पपत्राणि दूर्वा भृङ्गकमेव च ॥ १४.१०४.७२ ॥
Flores de mallikā y jāti, nandyāvarta y nandika, flores y hojas de palāśa, hierba dūrvā y también bhṛṅgaka.
14.104.73
वनमाला च राजेन्द्र मत्प्रियाणि विशेषतः ।
सर्वेषामपि पुष्पाणां सहस्रगुणमुत्पलम् ॥ १४.१०४.७३ ॥
Oh señor de reyes, la guirnalda del bosque me es especialmente querida; y entre todas las flores, el loto azul vale mil veces más.
14.104.74
तस्मात्पद्मं तथा राजन्पद्मात्तु सतपत्रकम् ।
तस्मात्सहस्रपत्रं तु पुण्डरीकं ततः परम् ॥ १४.१०४.७४ ॥
Después de eso, oh rey, el loto; mejor que el loto es la flor de cien pétalos; después, la de mil pétalos; y más allá, el loto blanco.
14.104.75
पुण्डरीकसहस्रात्तु तुलसी गुणतोऽधिका ।
बकपुष्पं ततस्तस्मात्सौवर्णं तु ततोऽधिकम्।
सौवर्णात्तु प्रसूनाच्च मत्प्रियं नास्ति पाण्डव ॥ १४.१०४.७५ ॥
La tulasī supera en virtud a mil loto blancos; luego la flor baka; más allá, la flor dorada; y, oh Pāṇḍava, nada me es más querido que la flor dorada.
14.104.76
पुष्पाभावे तुलस्यास्तु पत्रैर्मामर्चयेत्पुनः ।
पत्रालाभे तु शाखाभिः शाकालाभे शिफालवैः।
शिफाभावे मृदा तत्र भक्तिमानर्चयेत माम् ॥ १४.१०४.७६ ॥
Si no hay flores de tulasī, que me adore de nuevo con sus hojas; si no hay hojas, con ramas; si no hay verduras, con brotes y zarcillos; si no hay raíces, que el devoto me adore con tierra.
14.104.77
वर्जनीयानि पुष्पाणि शृणु राजन्समाहितः ।
किङ्किणी मुनिपुष्पं च धुर्धूरं पाटलं तथा ॥ १४.१०४.७७ ॥
Escucha atentamente, oh rey, las flores que deben evitarse: kiṅkiṇī, la flor muni, dhurdhūra y también pāṭala.
14.104.78
तथाऽतिमुक्तकं चैव पुन्नागं नक्तमालिकम् ।
यौधिकं क्षीरिकापुष्पं निर्गुण्डी लाङ्गुली जपा ॥ १४.१०४.७८ ॥
Asimismo, el atimuktaka, el punnāga, el naktamālikā, el yaudhika, la flor kṣīrikā, el nirguṇḍī, el lāṅgulī y el japā.
14.104.79
कर्णिकारं तथाऽशोकं शल्मलीपुष्पमेव च ।
ककुभाः कोविदाराश्च वैभीतकमथापि च ॥ १४.१०४.७९ ॥
Asimismo el karṇikāra, el aśoka, la flor śalmalī, los kakubha, los kovidāra y el vaibhītaka.
14.104.80
कुरण्टकप्रसूनं च कल्पकं कालकं तथा ।
अङ्केलं गिरिकर्णी च नीलान्येव च सर्वशः।
एकपर्णानि चान्यानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८० ॥
La flor kuraṇṭaka, el kalpaka, el kālaka, el aṅkela, el giri-karṇī, todas las flores azules, las de hoja única y todas las demás deben evitarse.
14.104.81
अर्कपुष्पाणि वर्ज्यानि अर्कपत्रस्तितानि च ।
व्याघृताः पिचुमन्दानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८१ ॥
Las flores de arka deben evitarse, y también las hojas de arka; la vyāghṛtā y el picumanda, todas ellas deben evitarse.
14.104.82
अन्यैस्तु शुक्लपत्रैस्तु गन्धवद्भिर्नराधिप ।
अवर्ज्यैस्तैर्यथालाभं मद्भक्तो मां समर्चयेत् ॥ १४.१०४.८२ ॥
Oh señor de los hombres, con otras hojas blancas fragantes que no deban evitarse, con lo que se tenga a mano, mi devoto debe adorarme.
14.104.83
कथं त्वमर्चनीयोसि मूर्तयः कीदृशास्तु ते ।
वैखानसाः कथं ब्रुयूः कथं वा पाञ्चरात्रिकाः ॥ १४.१०४.८३ ॥
¿Cómo debes ser adorado? ¿Cómo son tus imágenes? ¿Cómo deben hablar los vaikhānasa, o cómo los pāñcarātrika?
14.104.84
शृणु पाण्डव तत्सर्वमर्चनाक्रममात्मनः ।
स्थण्डिले पद्मकं कृत्वा चाष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ १४.१०४.८४ ॥
Escucha, Pāṇḍava, el orden completo de mi culto: habiendo trazado sobre terreno llano un loto de ocho pétalos con su pericarpio,
14.104.85
अष्टाक्षरविधानेन ह्यथवा द्वादशाक्षरैः ।
वैदिकैरथ मन्त्रैश्च मम सूक्तेन वा पुनः ॥ १४.१०४.८५ ॥
según el rito del mantra de ocho sílabas, o con el de doce, con mantras védicos, o también con mi himno.
14.104.86
स्थापितं मां ततस्तस्मिन्नर्ययित्वा विचक्षणः ।
पुरुषं च ततः सत्यमत्युतं च युधिष्टिर ॥ १४.१०४.८६ ॥
Habiéndome instalado allí y adorado como debe hacerlo el sabio, luego a Puruṣa, Satya y Acyuta también, oh Yudhiṣṭhira.
14.104.87
अनिरुद्धं च मां प्राहुर्वैखानसविदो जनाः ।
अन्ये त्वेवं विजानन्ति मां राजन्पाञ्चरात्रिकाः। ॥ १४.१०४.८७ ॥
Los conocedores de los Vaikhānasa me llaman Aniruddha; pero otros, los Pāñcarātrika, oh rey, me conocen así.
14.104.88
वासुदेवं च राजेन्द्र संकर्षणमथापि वा ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च चतुर्मूर्तिं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.८८ ॥
Oh señor de reyes, Vāsudeva y Saṃkarṣaṇa, o Pradyumna y Aniruddha: así me proclaman, como el de cuatro formas.
14.104.89
एताश्चान्याश्च राजेन्द्र संज्ञाभेदेन मूर्तयः ।
विद्ध्यार्थान्तरा एवं मामेवं चार्चयेद्भुधः ॥ १४.१०४.८९ ॥
Oh señor de reyes, estas y las demás son formas distinguidas por el nombre; sabed que tienen significados diversos. Así debe adorarme el sabio.
14.104.90
त्वद्भक्ताः कीदृसा देव कानि तेषं व्रतानि च ।
एतत्कथय देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.९० ॥
Oh dios, ¿cómo son tus devotos y cuáles son sus votos? Dime esto, oh señor de los dioses, oh Acyuta, a mí, tu devoto.
14.104.91
अनन्यदेवताभक्ता चे मद्भक्तजनप्रियाः ।
मामेव शरणं प्राप्ता मद्भक्तास्ते प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.९१ ॥
Quienes no son devotos de ningún otro dios, queridos por los devotos míos, que han tomado refugio en mí solo, esos son declarados mis devotos.
14.104.92
स्वर्ग्याण्यपि यशस्यानि मत्प्रियाणि विशेषतः ।
मद्भक्तः पाण्डवश्रेष्ठ व्रतानीमानि धारयेत् ॥ १४.१०४.९२ ॥
Oh mejor de los Pāṇḍava, estos votos, que dan el cielo y la fama y son especialmente caros para mí, debe observarlos mi devoto.
14.104.93
नान्यदाच्छादयेद्वस्त्रं मद्भक्तो जलतारणे ।
स्वस्थस्तु न दिवा स्वप्येन्मधुमांसानि वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९३ ॥
Al cruzar el agua, mi devoto no debe cubrirse con otra tela; estando sano no debe dormir de día, y debe evitar la miel y la carne.
14.104.94
प्रदक्षिणं व्रजेद्विप्रान्गामश्वत्थं हुताशनम् ।
न धावेत्पतिते वर्षे नाग्नभिक्षां च लोपयेत् ॥ १४.१०४.९४ ॥
Debe circunvalar a los brahmanes, a la vaca, a la higuera y al fuego; no debe correr cuando cae la lluvia, y no debe omitir la limosna de fuego.
14.104.95
प्रत्यक्षलवणं नाद्यत्सौभाञ्जनकरञ्जनौ ।
ग्रासमुष्टिं गवपे दद्याद्धान्याम्लं चैव वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९५ ॥
No debe comer sal visible, ni saubhāñjana ni karañja; debe dar un puñado de comida a la vaca, y debe evitar el licor agrio de grano.
14.104.96
तथा पर्युषितं चापि पक्वं परगृहागतम् ।
अनिवेदितं च यद्द्रव्यं तत्प्रयत्नेन वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९६ ॥
Asimismo, lo recocido, lo cocinado pero traído de la casa de otro, y cualquier sustancia no ofrecida deben evitarse con cuidado.
14.104.97
विभितककरञ्जानां छायां दूरे विवर्जयेत् ।
पिप्रदेवपरीवादान्न वदेत्पीडितोपि सन् ॥ १४.१०४.९७ ॥
Debe evitarse de lejos la sombra de los árboles vibhītaka y karañja, y, aun afligido, no debe hablar mal de los brahmanes.
14.104.98
सात्विका राजसाश्चापि तामसाश्चापि पाण्डव ।
मामर्चयन्ति मद्भक्तास्तेषामीदृग्विदा गतिः ॥ १४.१०४.९८ ॥
Oh Pāṇḍava, incluso los sāttvicos, los rājasicos y los tāmasicos que me adoran como devotos míos — su destino es el de tales conocedores.
14.104.99
तामसास्तिमिरं यान्ति राजसा रज एव तत् ।
सात्विकाः सत्वसंपन्नाः सत्वमेव प्रयान्ति ते ॥ १४.१०४.९९ ॥
Los tāmasicos van a la oscuridad, los rājasicos a la pasión; pero los sāttvicos, dotados de sattva, alcanzan solo el sattva.
14.104.100
ये सिद्धाः सन्ति साङ्ख्येन योगसत्वबलेन च ।
नभस्यादित्यचन्द्राभ्यां पश्यन्ति पदविस्तरम् ॥ १४.१०४.१०० ॥
Aquellos perfectos que, mediante el Sāṅkhya y la fuerza del yoga y del sattva, ven en el cielo la vasta extensión del camino por medio del sol y la luna.
14.104.101
एकस्तंभे नवद्वारे त्रिस्थूणे पञ्चसाक्षिके ।
एतस्मिन्देहनगरे राजसस्तु सदा भवेत् ॥ १४.१०४.१०१ ॥
En esta ciudad del cuerpo, con un pilar, nueve puertas, tres soportes y cinco testigos, la cualidad rājasica siempre está presente.
14.104.102
उदिते सवितर्याप्य क्रियायुक्तस्य धीमतः ।
चतुर्वेदविदश्चापि देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०२ ॥
Cuando el sol ha salido, en el cuerpo del sabio dedicado a los ritos y del conocedor de los cuatro Vedas, se dice que hay seis vṛṣalas.
14.104.103
क्षत्रियाः सप्त विज्ञेया वैश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ।
नियताः पाण्डवश्रेष्ठ शूद्राणामेकविंशतिः ॥ १४.१०४.१०३ ॥
Siete kṣatriyas deben reconocerse, y ocho vaiśyas son declarados. Fijos, oh mejor de los Pāṇḍavas, son veintiún śūdras.
14.104.104
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मद एव च ।
महामोहश्च इत्येते देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०४ ॥
Deseo, ira, codicia, ofuscación, embriaguez y gran ofuscación: estos son los seis vṛṣalas del cuerpo.
14.104.105
गर्वः स्तंभो ह्यहङ्कार ईर्ष्या च द्रोह एव च ।
पारुष्यं क्रूरता चैव सप्तैत क्षत्रियाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०५ ॥
Arrogancia, obstinación, vanidad, envidia, malicia, dureza y crueldad: estos siete son llamados kṣatriyas.
14.104.106
तीक्ष्णता निकृतिर्माया शाठ्यं डंभो ह्यनार्जवम् ।
पैशुन्यमनृतं चैव वेश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१०६ ॥
Acritud, engaño, ilusión, falsía, hipocresía, torcimiento, calumnia y falsedad: estos ocho son declarados vaiśyas.
14.104.107
तृष्णा बुभुक्षा निद्रा च ह्यालस्यं चाघृणादयः ।
आधिश्चापि विषादश्च प्रमादो हीनसत्वता ॥ १४.१०४.१०७ ॥
Sed, hambre, sueño, pereza, falta de compasión y similares, angustia mental, desaliento, descuido y debilidad de ánimo.
14.104.108
भयं विक्लबता जाड्यं पापकं मन्युरेव च ।
आशा चाश्रद्दधानत्वमनवस्थाप्यमन्त्रणम् ॥ १४.१०४.१०८ ॥
Miedo, confusión, torpeza, acciones pecaminosas e ira, esperanza, falta de fe, inestabilidad y maquinación perversa.
14.104.109
आशौचं मलिनत्वं च शूद्रा ह्येते प्रकीर्तिताः ।
यस्मिन्नेते न दृश्यन्ते स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १४.१०४.१०९ ॥
La impureza y la suciedad: estas son declaradas en verdad como el śūdra. Aquel en quien no se ven estas cosas es llamado brāhmaṇa.
14.104.110
येषुयेषु हि भावेषु यत्कालं वर्तते द्विजः ।
तत्कालं वै स विज्ञेयो ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः ॥ १४.१०४.११० ॥
En cualquier estado en que el dvija permanezca en un momento dado, en ese momento debe ser reconocido como brāhmaṇa, aquel débil en el conocimiento.
14.104.111
प्राणानायम्य यत्कालं येन मां चापि चिन्तयेत् ।
तत्कालो वै द्विजो ज्ञेयः शेषकालो ह्यथेतरः ॥ १४.१०४.१११ ॥
Cuando, habiendo refrenado los alientos, alguien me contempla, en ese tiempo debe ser conocido como dvija; el tiempo restante es otro.
14.104.112
तस्मात्तु सात्विको भूत्वा शुचिः क्रोधविवर्जितः ।
मामर्चयेत्तु सततं मत्प्रियत्वं यदीच्छति ॥ १४.१०४.११२ ॥
Por tanto, siendo de naturaleza pura, limpio y libre de ira, quien desee ser querido por mí debe adorarme siempre.
14.104.113
अलोलजिह्वः समुपस्थितो धृतिं ।
निधाय चक्षुर्युगमात्रमेव तत।
मनश्च वाचं च निगृह्य चञ्चलं ।
भयान्निवृत्तो मम भक्त उच्यते ॥ १४.१०४.११३ ॥
Aquel cuya lengua no es inquieta, que se presenta firmemente con constancia, que fija la mirada no más allá de la longitud de un yugo, que refrena la mente y la palabra inquieta, y se ha apartado del miedo, ese es llamado mi devoto.
14.104.114
ईदृशाध्यात्मिनो ये तु ब्राह्मणा नियतेन्द्रियाः ।
तेषां श्राद्धेषु तृप्यन्ति तेन तृप्ताः पितामहाः ॥ १४.१०४.११४ ॥
Los brahmanes así, versados en el ser interior y con los sentidos controlados, son aquellos en cuyos śrāddha los antepasados quedan saciados; saciados por ello, los antepasados están satisfechos.
14.104.115
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधः क्षमावान्ब्राह्मणो भवेत् ॥ १४.१०४.११५ ॥
Prevalece el dharma, no el adharma; prevalece la verdad, no la falsedad; prevalece la paciencia, no la ira. Que el paciente sea brahmán.