మహాభారతం · అధ్యాయం 14.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.104.1
विप्रयोगे शरीरस्य सेन्द्रियस्य विशेषतः ।
अन्तरा वर्तमानस्य गतिः प्राणस्य कीदृशी ॥ १४.१०४.१ ॥
శరీరం నుండి వియోగం కలిగినప్పుడు, ముఖ్యంగా ఇంద్రియాలతో కూడిన స్థితిలో, మధ్యలో ఉన్న ప్రాణం యొక్క గతి ఎలాంటిది?
14.104.2
शुभाशुभकृतं सर्वं प्राप्नोतीह फलं नरः ।
न तु सर्वस्य भूतस्य पञ्चत्वं विद्यते नृप ॥ १४.१०४.२ ॥
మనిషి ఇక్కడ శుభాశుభ కర్మల ఫలాన్నంతటినీ పొందుతాడు; కానీ ఓ రాజా, ప్రతి ప్రాణికీ పంచత్వం (మరణం) ఉండదు.
14.104.3
पञ्चत्वं पाण्डवश्रेष्ठ भूरिभूतिकरं नृणाम् ।
तेषां पञ्च महायज्ञान्ये कुर्वन्ति द्विजोत्तम ॥ १४.१०४.३ ॥
పాండవశ్రేష్ఠా, పంచత్వం (మరణం) మనుష్యులకు గొప్ప శ్రేయస్సును కలిగిస్తుంది; ద్విజోత్తమా, పంచ మహాయజ్ఞాలు చేసేవారికి అది అలా ఉంటుంది.
14.104.4
पञ्चत्वं पञ्चभिर्भूतैर्वियोगं संप्रचक्षते ।
न जायते न म्रियते पुरुषः शाश्वतः सदा ॥ १४.१०४.४ ॥
పంచత్వాన్ని ఐదు భూతాల వియోగం అంటారు; పురుషుడు పుట్టడు, చావడు, అతడు ఎల్లప్పుడూ శాశ్వతుడు.
14.104.5
प्रायेण मरणं नाम पापिनामेव पाण्डव ।
येषां तु न गतिः पुण्या तेषां मरणमुच्यते ॥ १४.१०४.५ ॥
సాధారణంగా మరణం పాపులకే అని అంటారు, ఓ పాండవా; ఎవరికి పుణ్యగతి లేదో వారికి మరణం అని చెప్పబడుతుంది.
14.104.6
प्रायेणाकृतकृत्यस्तु मृत्योरुद्विजते जनः ।
कृतकृत्याः प्रतीक्षन्ते मृत्युं प्रियमिवातिथिम् ॥ १४.१०४.६ ॥
సాధారణంగా తన కర్తవ్యాలను పూర్తిచేయనివాడు మరణానికి భయపడతాడు; కానీ కర్తవ్యాలు పూర్తిచేసినవారు ప్రియమైన అతిథిలా మరణాన్ని ఎదురుచూస్తారు.
14.104.7
पञ्च यज्ञाः कथं देव क्रियन्तेऽत्र द्विजातिभिः ।
तेषां नाम च देवेश वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥ १४.१०४.७ ॥
దేవా, ఇక్కడ ద్విజులు ఐదు యజ్ఞాలను ఎలా చేస్తారు? దేవేశా, వాటి పేర్లను పూర్తిగా చెప్పడం తగును.
14.104.8
शृणु पञ्च महायज्ञान्कीर्त्यमानान्युधिष्ठिर ।
यैरेव ब्रह्मसालोक्यं लभ्यते गृहमेधिना ॥ १४.१०४.८ ॥
యుధిష్ఠిరా, విను, చెప్పబడుతున్న ఐదు మహాయజ్ఞాలను. వాటి ద్వారానే గృహస్థుడు బ్రహ్మలోక సాలోక్యాన్ని పొందుతాడు.
14.104.9
ऋभुजज्ञं ब्रह्मयज्ञं भूतयज्ञं च पाण्डव ।
नृयज्ञं पितृयज्ञं च पञ्च यज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.९ ॥
పాండవా, ఋభుయజ్ఞం, బ్రహ్మయజ్ఞం, భూతయజ్ఞం, నృయజ్ఞం, పితృయజ్ఞం అనే ఐదు యజ్ఞాలను వారు చెబుతారు.
14.104.10
तर्पणं ऋभुयज्ञः स्यात्स्वाध्यायो ब्रह्मयज्ञकः ।
भूतयज्ञो बलिर्यज्ञो नृयज्ञोऽतिथिपूजनम्।
पितॄनुद्दिश्य यत्कर्म पितृयज्ञः प्रकीर्तितः ॥ १४.१०४.१० ॥
తర్పణం ఋభుయజ్ఞం; స్వాధ్యాయం బ్రహ్మయజ్ఞం. బలి భూతయజ్ఞం; అతిథిపూజ నృయజ్ఞం. పితరులను ఉద్దేశించి చేసే కర్మ పితృయజ్ఞంగా కీర్తించబడింది.
14.104.11
हुतं चाप्यहुतं चैव तथा प्रहुतमेव च ।
प्राशितं बलिदानं च पाकयज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.११ ॥
హుతం, అహుతం, ప్రహుతం, ప్రాశితం, బలిదానం — వీటిని పాకయజ్ఞాలు అని చెబుతారు.
14.104.12
वैश्वदेवादयो होमा हुतमित्युच्यते बुधैः ।
अहुतं च भवेद्दत्तं प्रहुतं ब्राह्मणाशितम् ॥ १४.१०४.१२ ॥
వైశ్వదేవం మొదలైన హోమాలను విజ్ఞులు హుతం అంటారు. అహుతం అంటే దానంగా ఇచ్చినది; ప్రహుతం అంటే బ్రాహ్మణుడు భుజించినది.
14.104.13
प्राणाग्निहोत्रहोमं च प्राशितं विधिवद्विदुः ।
बलिकर्म च राजेन्द्र पाकयज्ञाः प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१३ ॥
ప్రాణాగ్నిహోత్ర హోమాన్ని, ప్రాశనాన్ని విధిప్రకారం తెలుసుకుంటారు. ఓ రాజేంద్రా, బలికర్మను, పాకయజ్ఞాలను కూడా చెప్పారు.
14.104.14
केचित्पञ्च महायज्ञान्पाकयज्ञान्प्रचक्षते ।
अपरे ब्रह्मयज्ञादीन्महायज्ञविदो विदुः ॥ १४.१०४.१४ ॥
కొందరు ఐదు మహాయజ్ఞాలను పాకయజ్ఞాలు అంటారు; ఇతరులు బ్రహ్మయజ్ఞాదులను అంటారు. మహాయజ్ఞజ్ఞానులు ఇలా తెలుసుకుంటారు.
14.104.15
सर्व एते महायज्ञाः सर्वथा परिकीर्तिताः ।
बुभुक्षितान्ब्राह्मणांस्तु यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.१५ ॥
ఈ మహాయజ్ఞాలన్నీ అన్ని విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి. ఆకలిగొన్న బ్రాహ్మణులను, తన శక్తికొద్దీ, విడిచిపెట్టరాదు.
14.104.16
अहन्यहनि ये त्वेतानकृत्वा भुञ्जते स्वयम् ।
केवलं मलमश्नन्ति ते नार न च संशयः ॥ १४.१०४.१६ ॥
ప్రతిరోజూ వీటిని చేయకుండా తామే భోజనం చేసేవారు కేవలం మలాన్నే తింటారు. వారు మనుషులు కారు; సందేహం లేదు.
14.104.17
तस्मात्स्नात्वा द्विजो विद्वान्कुर्यादेतान्दिनेदिने ।
अतोऽन्यथा तु भुञ्जन्वै प्रायश्चित्ती भवेद्द्विजः ॥ १४.१०४.१७ ॥
అందువల్ల విద్వాంసుడైన ద్విజుడు స్నానం చేసి ప్రతిరోజూ వీటిని చేయాలి. దీనికి విరుద్ధంగా భోజనం చేసే ద్విజుడు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలి.
14.104.18
देवदेवेशक दैत्यघ्न त्वद्भक्तस्य जनार्दन ।
वक्तुमर्हसि देवेश स्नानस्य च विधिं मम ॥ १४.१०४.१८ ॥
దేవదేవా, ఈశా, దైత్యసంహారీ, జనార్దనా! మీ భక్తుడనైన నాకు, దేవేశా, స్నాన విధిని చెప్పడానికి మీరు అర్హులు.
14.104.19
शृणु पाण्डव तत्सर्व पवित्रं पापनाशनम् ।
स्नात्वा येन विधानेन मुच्यन्ते किल्बिषाद्द्विजाः ॥ १४.१०४.१९ ॥
పాండవుడా, అది అంతా విను. అది పవిత్రమైనది, పాపాన్ని నశింపజేసేది. ఏ విధంగా స్నానం చేసి ద్విజులు పాపం నుండి విముక్తులవుతారో అది విను.
14.104.20
मृदं च गोमयं चैव तिलं दर्भांस्तथैव च ।
पुष्पाण्यपि यथान्यायमादाय तु जलं व्रजेत् ॥ १४.१०४.२० ॥
మట్టి, ఆవుపేడ, నువ్వులు, దర్భలు, అలాగే పువ్వులు కూడా విధిప్రకారం తీసుకుని అప్పుడు నీటి వైపు వెళ్లాలి.
14.104.21
नद्यां स्नात्वा न च स्नायदन्यत्र द्विजसत्तम ।
सति प्रभूते पयसि नाल्पे स्नायात्कदाचन ॥ १४.१०४.२१ ॥
ద్విజశ్రేష్ఠుడా, నదిలో స్నానం చేసిన తర్వాత మరెక్కడా స్నానం చేయకూడదు. నీరు పుష్కలంగా ఉన్నప్పుడు స్వల్ప నీటిలో ఎప్పుడూ స్నానం చేయకూడదు.
14.104.22
गत्वोदकसमीपं तु शुचौ देशे मनोरमे ।
ततो मृद्गोमयादीनि तत्र विप्रो विनिक्षिपेत् ॥ १४.१०४.२२ ॥
నీటి సమీపానికి వెళ్లి, పవిత్రమైన మనోహరమైన ప్రదేశంలో, అప్పుడు విప్రుడు అక్కడ మట్టి, ఆవుపేడ మొదలైన వాటిని ఉంచాలి.
14.104.23
बहिः प्रक्षाल्य पादौ च द्विराचम्य प्रयत्नतः ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ॥ १४.१०४.२३ ॥
బయట కాళ్లు కడుక్కొని, రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి, జాగ్రత్తగా ప్రదక్షిణం చేసి, అప్పుడు ఆ నీటికి నమస్కరించాలి.
14.104.24
न च प्रक्षालयेद्विद्वांस्तीर्थमद्भिः कदाचन ।
न च पादेन वा हन्याद्धस्तेनान्येन तज्जलम् ॥ १४.१०४.२४ ॥
విద్వాంసుడు ఎప్పుడూ పుణ్యతీర్థాన్ని నీటితో కడగకూడదు; కాలితోనో చేతితోనో మరేదైనా వస్తువుతోనో ఆ నీటిని కొట్టకూడదు.
14.104.25
सर्वदेवमया ह्यापो मन्मयाः पाण्डुनन्दन ।
तस्मात्तास्तु न हन्तव्यास्त्वद्भिः प्रक्षालयेत्स्थलं ॥ १४.१०४.२५ ॥
పాండునందనా, నీరు సర్వదేవతలతో, నాతో నిండి ఉంది. కాబట్టి దానిని ఎప్పుడూ కొట్టకూడదు; నీటితోనే స్థలాన్ని కడగాలి.
14.104.26
केवलं प्रथमं मज्जेन्नाङ्गानि विमृशेद्बुधः ।
तत्तु तीर्थं समासाद्य कुर्यादाचमनं पुनः ॥ १४.१०४.२६ ॥
జ్ఞాని మొదట కేవలం మునగాలి; అవయవాలను తాకకూడదు. ఆ తీర్థానికి చేరి మళ్ళీ ఆచమనం చేయాలి.
14.104.27
गोकर्णाकृतिवत्कृत्वा करं त्रिः प्रपिबेज्जलम् ।
द्विस्तत्परिमृजेद्वक्त्रं पादावभ्युक्ष्य चात्मनः।
शीर्षण्यांस्तु ततः प्राणान्सकृदेवतु संस्पृशेन ॥ १४.१०४.२७ ॥
ఆవు చెవి ఆకారంలో చేతిని ఉంచి మూడుసార్లు నీరు త్రాగాలి. తరువాత రెండుసార్లు నోటిని తుడిచి, పాదాలపై నీరు చల్లి, తలకు సంబంధించిన ప్రాణాలను ఒక్కసారి తాకాలి.
14.104.28
बाहू द्वौ च ततः स्पृष्ट्वा हृदयं नाभिमेव च ।
प्रत्यङ्गमुदकं स्पृष्ट्वा मूर्धानं तु पुनः स्पृशेत् ॥ १४.१०४.२८ ॥
తరువాత రెండు బాహువులను, హృదయాన్ని, నాభిని తాకి, ప్రతి అవయవంపై నీటిని తాకి, మళ్ళీ తలను తాకాలి.
14.104.29
आपः पुनन्त्वित्युक्त्वा च पुनराचमनं चरेत् ।
सोङ्कारव्याहृतीर्वाऽपि सदसस्पतिमित्यृचम् ॥ १४.१०४.२९ ॥
"ఆపః పునంతు" అని చెప్పి మళ్ళీ ఆచమనం చేయాలి; లేదా ఓంకారంతో కూడిన వ్యాహృతులను, లేదా "సదసస్పతిమ్" అనే ఋక్కును చెప్పాలి.
14.104.30
आचम्य मृत्तिकाः पश्चात्त्रिधा कृत्वा समालभेत् ।
ऋचेदं विष्णुरित्यङ्गमुत्तमाधममध्यमम्।
आलभ्य वारुणैः सूक्तैर्नमस्कृत्य जलं ततः ॥ १४.१०४.३० ॥
ఆచమనం చేసి, తరువాత మట్టిని మూడు భాగాలుగా చేసి, 'ఇదం విష్ణుః' ఋక్కుతో ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ అంగాలను తాకాలి; తరువాత వారుణ సూక్తాలతో తాకి నమస్కరించి నీటిని (తీసుకోవాలి).
14.104.31
स्रवन्ती चेत्प्रतिस्रोतः प्रत्यर्कं चान्यवारिषु ।
मज्जेदोमित्युदाहृत्य न च विक्षोभयेज्जलम् ॥ १४.१०४.३१ ॥
నీరు ప్రవహిస్తుంటే దాని ఎదురు ప్రవాహంలో, లేదా సూర్యుని వైపు తిరిగి, లేదా ఇతర జలాల్లో 'ఓం' అని ఉచ్చరించి మునగాలి; నీటిని కలవరపరచకూడదు.
14.104.32
गोमयं च त्रिधा कृत्वा जले पूर्वं समालभेत् ।
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं च जपेत्पुनः ॥ १४.१०४.३२ ॥
ఆవు పేడను మూడు భాగాలుగా చేసి, ముందుగా నీటిలో తాకాలి; తరువాత వ్యాహృతులు, ప్రణవంతో కూడిన గాయత్రిని మళ్ళీ జపించాలి.
14.104.33
पुनराचमनं कृत्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
आपोहिष्ठेति तिसृभिर्ऋग्भिः पूतेन वारिणा।
तथा तरत्समन्दीभिः सिञ्चेच्चतसृभिः क्रमात् ॥ १४.१०४.३३ ॥
మళ్ళీ ఆచమనం చేసి, నాపై నిలిపిన అంతరాత్మతో, 'ఆపో హిష్ఠా' అని మూడు ఋక్కులతో పవిత్ర జలంతో, అలాగే 'తరత్సమందీ' ఋక్కులతో నాలుగు సార్లు క్రమంగా చల్లాలి.
14.104.34
गोसूक्तेनाश्वसूक्तेन शुद्धवर्गेणि चात्मनः ।
वैष्णवैर्वारुणैः सूक्तैः सावित्रैरिन्द्रदेवतैः ॥ १४.१०४.३४ ॥
గోసూక్తంతో, అశ్వసూక్తంతో, తన శుద్ధ వర్గంతో; వైష్ణవ, వారుణ, సావిత్ర, ఇంద్రదేవతా సూక్తాలతో (అభిషేకించాలి).
14.104.35
वामदैव्येन चात्मानमन्यैर्मन्मयसामभिः ।
स्थित्वाऽन्तःसलिले सूक्तं जपेद्वाचाऽघमर्षणं ॥ १४.१०४.३५ ॥
వామదేవ్య సూక్తంతోనూ, నాతో కూడిన ఇతర సామాలతోనూ తనను (శుద్ధి చేసుకోవాలి); నీటిలో నిలిచి వాచాగా అఘమర్షణ సూక్తాన్ని జపించాలి.
14.104.36
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं वा ततो जपेत् ।
आश्वासमोक्षात्प्रणवं जपेद्वा मामनुस्मरन् ॥ १४.१०४.३६ ॥
లేదా వ్యాహృతులతో, ప్రణవంతో కూడిన గాయత్రిని జపించాలి. లేదా శ్వాస విడిచే వరకు ప్రణవాన్ని జపిస్తూ, నన్ను స్మరించాలి.
14.104.37
उत्प्लुत्य तीर्थमासाद्य धौते शुक्ले च वाससी ।
शुद्धे चाच्छादयेत्कक्षे न कुर्यात्परिपाशके ॥ १४.१०४.३७ ॥
ఎగిరి తీర్థానికి చేరి, ఉతికిన తెల్లనైన శుభ్రమైన రెండు వస్త్రాలను నడుముకు చుట్టుకోవాలి; నడుముకు ముడి వేయరాదు.
14.104.38
पाशेन बद्ध्वा कक्षे यत्कुरुते कर्म वैदिकम् ।
राक्षसा दानवा दैत्यास्तद्विलुंपन्ति हर्षिताः।
तस्मत्सर्वप्रयत्नेन कक्ष्यापाशं न धारयेत् ॥ १४.१०४.३८ ॥
నడుముకు తాడు కట్టుకొని చేసే వైదిక కర్మను రాక్షసులు, దానవులు, దైత్యులు సంతోషంతో నాశనం చేస్తారు. కాబట్టి అన్ని విధాలుగా నడుము త్రాడును ధరించరాదు.
14.104.39
ततः प्रक्षाल्य पादौ च हस्तौ चैव मृदा शनैः ।
आचम्य पुनराचामेत्पुनः सावित्रिया द्विजः ॥ १४.१०४.३९ ॥
తరువాత మట్టితో రెండు పాదాలను, రెండు చేతులను నెమ్మదిగా కడిగి ఆచమనం చేయాలి; ద్విజుడు సావిత్రితో మళ్ళీ ఆచమనం చేయాలి.
14.104.40
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वाऽपि ध्यायन्वेदान्समाहितः ।
जले जलगतः शुद्धः स्थल एव स्थलस्थितः।
उभयत्र स्थितस्तस्मादाचामेदात्मशुद्धये ॥ १४.१०४.४० ॥
తూర్పు లేదా ఉత్తర ముఖంగా, వేదాలను ధ్యానిస్తూ, ఏకాగ్రమైన మనస్సుతో—నీటిలో ఉంటే నీటిలో నిలిచి, నేలపై ఉంటే నేలపై నిలిచి శుద్ధుడవుతాడు. రెండింటిలోనూ నిలిచి, ఆత్మశుద్ధి కోసం ఆచమనం చేయాలి.
14.104.41
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्प्राङ्मुखः सुसमाहितः ।
प्राणायामांस्ततः कुर्यान्मद्गतेनान्तरात्मना ॥ १४.१०४.४१ ॥
దర్భలపై కూర్చుని, చేతిలో దర్భ పట్టుకుని, తూర్పు ముఖంగా, బాగా ఏకాగ్రమై, అనంతరం నాయందు నిలిపిన అంతరాత్మతో ప్రాణాయామం చేయాలి.
14.104.42
सहस्रकृत्वः सावित्रीं शतकृत्वस्तु वा जपेत् ॥ १४.१०४.४२ ॥
సావిత్రీ మంత్రాన్ని వెయ్యి సార్లు లేదా నూరు సార్లు జపించాలి.
14.104.43
समाहितो जपेत्तस्मात्सावित्र्या चाभिमन्त्र्य च ।
मन्देहानां विनाशाय रक्षसां विक्षिपेज्जलम् ॥ १४.१०४.४३ ॥
కావున ఏకాగ్రతతో జపించి, సావిత్రితో అభిమంత్రించి, మందబుద్ధులైన రాక్షసుల నాశనం కోసం నీటిని చల్లాలి.
14.104.44
उद्वर्गोसीत्यथा चान्तःप्रायश्चित्तजलं क्षिपेत् ॥ १४.१०४.४४ ॥
'నీవు ఉద్వర్గుడవు' అని పలికి, లోపలి నుండి ప్రాయశ్చిత్త జలాన్ని విసరాలి.
14.104.45
अथादाय सुपुष्पाणि तोयमञ्जलिना द्विजः ।
प्रक्षिप्य प्रतिसूर्यं च व्योममुद्रां प्रकल्पयेत् ॥ १४.१०४.४५ ॥
అనంతరం ద్విజుడు మంచి పూలను, నీటిని అంజలిలో తీసుకొని, సూర్యునికి ఎదురుగా విసిరి, వ్యోమ ముద్రను అమర్చాలి.
14.104.46
ततो द्वादशकृत्वस्तु सूर्यस्येकाक्षरं जपेत् ।
ततः षडक्षरादीनि षट्कृत्वः परिवर्तयेत् ॥ १४.१०४.४६ ॥
అనంతరం సూర్యుని ఏకాక్షర మంత్రాన్ని పన్నెండు సార్లు జపించాలి; తరువాత షడక్షరాది మంత్రాలను ఆరు సార్లు చొప్పున మార్చి జపించాలి.
14.104.47
प्रदक्षिणं परामृश्य मुद्रया स्वमुखान्तरे ।
ऊर्ध्वबाहुस्ततो भूत्वा सूर्यमीक्षेत्समाहितः ॥ १४.१०४.४७ ॥
ప్రదక్షిణం చేసి, ముద్రతో తన ముఖం లోపల తాకి, తరువాత చేతులు పైకెత్తి, ఏకాగ్రతతో సూర్యుని చూడాలి.
14.104.48
तन्मण्डलस्थं मां ध्यायंस्तोजोमूर्तिं चतुर्भुजम् ।
उदुत्यं च जपेन्मन्त्रं चित्रं तच्चक्षुरित्यपि ॥ १४.१०४.४८ ॥
ఆ మండలంలో నిలిచిన, తేజోమూర్తి, చతుర్భుజుడనైన నన్ను ధ్యానిస్తూ, 'ఉదుత్యం' మంత్రాన్ని, 'చిత్రం తచ్చక్షుః' అనేదాన్ని కూడా జపించాలి.
14.104.49
सावित्रीं च यथाशत्ति जप्त्वा सूक्तं च मामकम् ।
मन्मयानि च सामानि पुरुषव्रतमेव च ॥ १४.१०४.४९ ॥
సావిత్రిని, నా స్వంత సూక్తాన్ని యథాశక్తి జపించి, నాతో కూడిన సామగానాలను, పురుషవ్రతాన్ని కూడా (ఆచరించాలి).
14.104.50
ततश्चालोकयेदर्कं हंसः शुचिषदित्यपि ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य दिवाकरम् ॥ १४.१०४.५० ॥
తరువాత సూర్యుడిని చూడాలి; 'హంసః శుచిషత్' (మంత్రాన్ని) కూడా (జపించాలి). ప్రదక్షిణం చేసి, నమస్కరించి దివాకరుడిని (సూర్యుడిని) (నమస్కరించాలి).
14.104.51
ततस्तु तर्पयेदद्भिर्ब्रह्म्णां मां च शङ्करम् ।
प्रजापतिं च देवांश्च तथा देवमुनीनपि ॥ १४.१०४.५१ ॥
తరువాత నీటితో బ్రాహ్మణులను, నన్ను, శంకరుణ్ణి, ప్రజాపతిని, దేవతలను, దేవమునులను కూడా తర్పణం చేయాలి.
14.104.52
साङ्गानपि तथा वेदानितिहासान्क्रतूनपि ।
पुराणानि च सर्वाणि कुलान्यप्सरसां तथा ॥ १४.१०४.५२ ॥
అంగాలతో కూడిన వేదాలు, ఇతిహాసాలు, యజ్ఞాలు, అన్ని పురాణాలు, అప్సరసల వంశాలను కూడా (తర్పణం చేయాలి).
14.104.53
क्रतून्संवत्सरं चैव कलाकाष्ठात्मकं तथा ।
भूतग्रामांश्च भूतानि सरितः सागरांस्तथा।
शैलाञ्शैलस्थितान्देवानोषधीः सवनस्पतीः ॥ १४.१०४.५३ ॥
యజ్ఞాలు, సంవత్సరం, కళా-కాష్ఠ రూపమైన కాలం, ప్రాణిసమూహాలు, ప్రాణులు, నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు, పర్వతాలపై నిలిచిన దేవతలు, ఓషధులు, వృక్షాలను కూడా (తర్పణం చేయాలి).
14.104.54
तर्पयेदुपवीती च प्रत्येकं तृप्यतामिति ।
अन्वारभ्य च सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु ॥ १४.१०४.५४ ॥
ఉపవీతియై ప్రతి ఒక్కరికీ 'తృప్యతామ్' అని చెప్పి తర్పణం చేయాలి; ఎడమ చేతితో, కుడి చేతితో తాకి.
14.104.55
निवीती तर्पयेद्विद्वानृषीन्मन्त्रकृतस्तथा ।
मरीच्यादीनृषींश्चैव नारदाद्यान्समाहितः ॥ १४.१०४.५५ ॥
నివీతియై విద్వాంసుడు మంత్రకర్తలైన ఋషులకు తర్పణం చేయాలి; మరీచి మొదలైన ఋషులకు, నారదాదులకు ఏకాగ్రంగా.
14.104.56
प्राचीनावीत्यथैतास्तु तर्पयेद्देवताः पितॄत् ।
ततस्तु कव्यवाडग्निं सों वैवस्वतं तथा ॥ १४.१०४.५६ ॥
అనంతరం ప్రాచీనావీతియై ఈ దేవతలకు, పితరులకు తర్పణం చేయాలి; తరువాత కవ్యవాడు అగ్ని, సోముడు, వైవస్వతుడైన యముడికి కూడా.
14.104.57
ततश्चार्यमणं चापि ह्यग्निष्वात्तांस्तथैव च ।
सोमपांश्चैव दर्भेषु सतिलैरेव वारिभिः।
तृप्यतामिति पश्चात्तु स पितॄंस्तर्पयेत्ततः ॥ १४.१०४.५७ ॥
అనంతరం అర్యముడికి, అగ్నిష్వాత్తులకు, సోమపులకు కూడా దర్భలపై నువ్వులతో కూడిన నీటితో 'తృప్యతామ్' అని చెప్పి; తరువాత పితరులకు తర్పణం చేయాలి.
14.104.58
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् ।
पितामहीस्तता चापि तथैव प्रपितामहीः ॥ १४.१०४.५८ ॥
తండ్రులకు, తాతలకు, అలాగే ముత్తాతలకు; అమ్మమ్మలకు, అలాగే ముత్తవ్వలకు కూడా.
14.104.59
मातरं चात्मनश्चैव गुरुमाचार्यमेव च ।
पितृमातृष्वसारौ च तथा मातामहीमपि ॥ १४.१०४.५९ ॥
తల్లికి, తన తల్లికి, గురువుకు, ఆచార్యునికి కూడా; తండ్రి, తల్లి అక్కచెల్లెళ్లకు, అలాగే మాతామహికి కూడా.
14.104.60
उपाध्यायान्सखीन्बन्धूञ्शिष्यर्त्विग्ज्ञातिबांधवान् ।
प्रमीतानानृशंस्यार्थं तर्पयेत्तानमत्सरः ॥ १४.१०४.६० ॥
ఉపాధ్యాయులు, మిత్రులు, బంధువులు, శిష్యులు, ఋత్విక్కులు, జ్ఞాతి-బాంధవులు, మరణించినవారిని దయతో, అసూయ లేకుండా తర్పణంతో తృప్తిపరచాలి.
14.104.61
तर्पयित्वा तथाऽऽचम्य स्नानवस्त्रं प्रपीडयेत् ।
वृत्तिं भृत्यजनस्याहुः स्नानं पानं च तद्विदः ॥ १४.१०४.६१ ॥
తర్పణం ఇచ్చి, అలాగే ఆచమనం చేసి, స్నానవస్త్రాన్ని పిండాలి. ఈ విషయం తెలిసినవారు స్నానం, పానం భృత్యజనుల జీవనాధారమని అంటారు.
14.104.62
अतर्पयित्वा तान्पूर्वं स्नानवस्त्रं न पीडयेत् ।
पीडयेच्चेत्पुरा मोहाद्देवाः सर्पिगणास्तथा।
पितरस्तु निराशास्ते शप्त्वा यान्ति यथागतं ॥ १४.१०४.६२ ॥
ముందు వారికి తర్పణం ఇవ్వకుండా స్నానవస్త్రాన్ని పిండకూడదు. మోహంతో ముందే పిండితే, దేవతలు, సర్పగణాలు, అలాగే పితరులు నిరాశచెంది శపించి వచ్చిన మార్గంలోనే తిరిగి వెళ్తారు.
14.104.63
प्रक्षाल्य तु मृदा पादावाचम्य प्रयतः पुनः ।
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्स्वाध्यायं तु समारभेत् ॥ १४.१०४.६३ ॥
తర్వాత మట్టితో పాదాలు కడిగి, మళ్లీ ఆచమనం చేసి, నియమంతో, చేతిలో దర్భలతో దర్భలపై కూర్చుని స్వాధ్యాయం ప్రారంభించాలి.
14.104.64
वेदमादौ समारभ्य ततोपर्युपरि क्रमात् ।
यदधीतेऽन्वहं शक्त्या तत्स्वाध्यायं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.६४ ॥
వేదాన్ని ఆరంభం నుండి క్రమంగా ముందుకు, శక్తికొలదీ ప్రతిరోజూ ఏది చదువుతారో దాన్నే స్వాధ్యాయం అంటారు.
14.104.65
ऋचो वाऽपि यजुर्वाऽपि सामगायमथापि च ।
इतिहासपुराणानि यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.६५ ॥
ఋక్కులు, యజుస్సులు, సామగానాలు, ఇతిహాస-పురాణాలను శక్తికొలదీ విడిచిపెట్టకూడదు.
14.104.66
उत्थाय तु नमस्कृत्य दिशो दिग्देवता अपि ।
ब्रह्मणं च ततश्चाग्निं पृथिवीमोषधीस्तथा ॥ १४.१०४.६६ ॥
లేచి నమస్కరించి దిక్కులను, దిక్పాలక దేవతలను, తరువాత బ్రహ్మను, అగ్నిని, భూమిని, ఓషధులను కూడా నమస్కరించాలి.
14.104.67
वाचं वाचस्पतिं चैव मां चैव सरितस्तथा ।
नमस्कृत्य तथाऽद्भिस्तु प्रणवादि च पूर्ववत् ॥ १४.१०४.६७ ॥
వాక్కును, వాచస్పతిని, నన్నూ, నదులనూ నమస్కరించి, నీటితోనూ, ప్రణవం మొదలైనవాటితో, ముందులాగే.
14.104.68
ततो नमोऽद्भ्य इत्युक्त्वा नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ।
घृणिः सूर्यस्तथाऽऽदित्यस्तं प्रणम्य स्वमूर्धनि ॥ १४.१०४.६८ ॥
తరువాత 'నమోఽద్భ్యః' అని చెప్పి ఆ జలానికి నమస్కరించాలి; ఘృణి, సూర్యుడు, ఆదిత్యుడిని నమస్కరించి తన తలపై.
14.104.69
ततस्त्वालोकयन्नर्कं प्रणवेन समाहितः ।
ततो मामर्चयेत्पुष्पैर्मत्प्रियैरेव नित्यशः ॥ १४.१०४.६९ ॥
తరువాత సూర్యుడిని చూస్తూ, ప్రణవంతో ఏకాగ్రతతో; తరువాత నాకు ప్రియమైన పుష్పాలతోనే ప్రతిరోజూ నన్ను పూజించాలి.
14.104.70
त्वत्प्रियाणि प्रसूनानि त्वदधिष्ठानि माधव ।
सर्वाण्याचक्ष्व देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.७० ॥
మీకు ప్రియమైనవి, మీలో నిలిచి ఉన్నవి అయిన పుష్పాలన్నింటినీ చెప్పండి, మాధవా; దేవేశా, అచ్యుతా, మీ భక్తుడినైన నాకు.
14.104.71
शृणुष्वावहितो राजन्पुष्पाणि प्रियकृन्ति मे ।
कुमुदं करवीरं च चणकं चंपकं तथा ॥ १४.१०४.७१ ॥
రాజా, శ్రద్ధగా విను: నాకు ప్రీతికరమైన పుష్పాలు — కుముదం, కరవీరం, చణకం, చంపకం మరియు ఇతరాలు.
14.104.72
मल्लिकाजातिपुष्पं च नन्द्यावर्तं च नन्दिकम् ।
पलाशपुष्पपत्राणि दूर्वा भृङ्गकमेव च ॥ १४.१०४.७२ ॥
మల్లిక, జాతి పుష్పాలు, నంద్యావర్తం, నందికం, పలాశ పుష్పాలు మరియు ఆకులు, దూర్వా గడ్డి, భృంగకం కూడా.
14.104.73
वनमाला च राजेन्द्र मत्प्रियाणि विशेषतः ।
सर्वेषामपि पुष्पाणां सहस्रगुणमुत्पलम् ॥ १४.१०४.७३ ॥
రాజేంద్రా, వనమాల నాకు ప్రత్యేకంగా ప్రియమైనది; అన్ని పుష్పాలలోకీ ఉత్పలం వేయి రెట్లు శ్రేష్ఠమైనది.
14.104.74
तस्मात्पद्मं तथा राजन्पद्मात्तु सतपत्रकम् ।
तस्मात्सहस्रपत्रं तु पुण्डरीकं ततः परम् ॥ १४.१०४.७४ ॥
ఆ తర్వాత, రాజా, పద్మం; పద్మం కంటే శతపత్రం; దానికంటే సహస్రపత్రం; అటు తర్వాత పుండరీకం శ్రేష్ఠమైనది.
14.104.75
पुण्डरीकसहस्रात्तु तुलसी गुणतोऽधिका ।
बकपुष्पं ततस्तस्मात्सौवर्णं तु ततोऽधिकम्।
सौवर्णात्तु प्रसूनाच्च मत्प्रियं नास्ति पाण्डव ॥ १४.१०४.७५ ॥
వేయి పుండరీకాల కంటే తులసి గుణంలో అధికం; తర్వాత బకపుష్పం; దానికంటే స్వర్ణపుష్పం అధికం; పాండవా, స్వర్ణపుష్పం కంటే నాకు ప్రియమైనది ఏదీ లేదు.
14.104.76
पुष्पाभावे तुलस्यास्तु पत्रैर्मामर्चयेत्पुनः ।
पत्रालाभे तु शाखाभिः शाकालाभे शिफालवैः।
शिफाभावे मृदा तत्र भक्तिमानर्चयेत माम् ॥ १४.१०४.७६ ॥
తులసి పుష్పాలు లేకపోతే ఆకులతో నన్ను పూజించాలి; ఆకులు లేకపోతే కొమ్మలతో; కూర ఆకులు లేకపోతే వేర్ల చిగుళ్లతో; వేర్లు లేకపోతే భక్తుడు మట్టితో నన్ను పూజించాలి.
14.104.77
वर्जनीयानि पुष्पाणि शृणु राजन्समाहितः ।
किङ्किणी मुनिपुष्पं च धुर्धूरं पाटलं तथा ॥ १४.१०४.७७ ॥
రాజా, విడువదగిన పుష్పాలను శ్రద్ధగా విను: కింకిణి, మునిపుష్పం, ధుర్ధూరం, పాటలం కూడా.
14.104.78
तथाऽतिमुक्तकं चैव पुन्नागं नक्तमालिकम् ।
यौधिकं क्षीरिकापुष्पं निर्गुण्डी लाङ्गुली जपा ॥ १४.१०४.७८ ॥
అలాగే అతిముక్తకం, పున్నాగం, నక్తమాలికం, యౌధికం, క్షీరికా పుష్పం, నిర్గుండి, లాంగులి, జపా.
14.104.79
कर्णिकारं तथाऽशोकं शल्मलीपुष्पमेव च ।
ककुभाः कोविदाराश्च वैभीतकमथापि च ॥ १४.१०४.७९ ॥
అలాగే కర్ణికారం, అశోకం, శాల్మలీ పుష్పం, ककुభం, కోవిదారం, వైభీతకం కూడా.
14.104.80
कुरण्टकप्रसूनं च कल्पकं कालकं तथा ।
अङ्केलं गिरिकर्णी च नीलान्येव च सर्वशः।
एकपर्णानि चान्यानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८० ॥
కురంటక పుష్పం, కల్పకం, కాలకం, అంకేలం, గిరికర్ణి, అన్ని రకాల నీలి పుష్పాలు, ఏకపర్ణాలు మరియు ఇతరమైనవన్నీ విడిచిపెట్టాలి.
14.104.81
अर्कपुष्पाणि वर्ज्यानि अर्कपत्रस्तितानि च ।
व्याघृताः पिचुमन्दानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८१ ॥
అర్క పుష్పాలు వర్జ్యం, అర్క పత్రాలు కూడా; వ్యాఘృతలు, పిచుమందాలు, వీటన్నింటినీ విడిచిపెట్టాలి.
14.104.82
अन्यैस्तु शुक्लपत्रैस्तु गन्धवद्भिर्नराधिप ।
अवर्ज्यैस्तैर्यथालाभं मद्भक्तो मां समर्चयेत् ॥ १४.१०४.८२ ॥
ఓ నరాధిపా, వర్జ్యం కాని ఇతర సుగంధభరిత తెల్ల పత్రాలతో, లభించిన వాటితో నా భక్తుడు నన్ను పూజించాలి.
14.104.83
कथं त्वमर्चनीयोसि मूर्तयः कीदृशास्तु ते ।
वैखानसाः कथं ब्रुयूः कथं वा पाञ्चरात्रिकाः ॥ १४.१०४.८३ ॥
నిన్ను ఎలా పూజించాలి? నీ మూర్తులు ఎటువంటివి? వైఖానసులు ఎలా చెప్పాలి, లేదా పాంచరాత్రికులు ఎలా చెప్పాలి?
14.104.84
शृणु पाण्डव तत्सर्वमर्चनाक्रममात्मनः ।
स्थण्डिले पद्मकं कृत्वा चाष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ १४.१०४.८४ ॥
పాండవుడా, నా పూజా క్రమమంతా వినుము. సమతలమైన నేలపై ఎనిమిది రేకులు, కర్ణికతో కూడిన పద్మాన్ని వేసి.
14.104.85
अष्टाक्षरविधानेन ह्यथवा द्वादशाक्षरैः ।
वैदिकैरथ मन्त्रैश्च मम सूक्तेन वा पुनः ॥ १४.१०४.८५ ॥
అష్టాక్షర విధానంతో, లేదా ద్వాదశాక్షరాలతో, వైదిక మంత్రాలతో, లేదా నా సూక్తంతో మళ్ళీ.
14.104.86
स्थापितं मां ततस्तस्मिन्नर्ययित्वा विचक्षणः ।
पुरुषं च ततः सत्यमत्युतं च युधिष्टिर ॥ १४.१०४.८६ ॥
అక్కడ నన్ను ప్రతిష్ఠించి, విచక్షణుడు పూజించి, తరువాత పురుషుని, సత్యుని, అచ్యుతుని కూడా, ఓ యుధిష్ఠిరా.
14.104.87
अनिरुद्धं च मां प्राहुर्वैखानसविदो जनाः ।
अन्ये त्वेवं विजानन्ति मां राजन्पाञ्चरात्रिकाः। ॥ १४.१०४.८७ ॥
వైఖానస విద్వాంసులు నన్ను అనిరుద్ధుడని పిలుస్తారు. కానీ ఓ రాజా, పాంచరాత్రికులు నన్ను ఇలా తెలుసుకుంటారు.
14.104.88
वासुदेवं च राजेन्द्र संकर्षणमथापि वा ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च चतुर्मूर्तिं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.८८ ॥
ఓ రాజేంద్రా, వాసుదేవుడు, సంకర్షణుడు, లేదా ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు; నాలుగు మూర్తులుగా నన్ను చెబుతారు.
14.104.89
एताश्चान्याश्च राजेन्द्र संज्ञाभेदेन मूर्तयः ।
विद्ध्यार्थान्तरा एवं मामेवं चार्चयेद्भुधः ॥ १४.१०४.८९ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ఇవి, ఇతరమైనవి నామభేదంతో వచ్చిన మూర్తులు; వేర్వేరు అర్థాలున్నవని తెలుసుకో. జ్ఞాని ఈ విధంగా నన్నే పూజించాలి.
14.104.90
त्वद्भक्ताः कीदृसा देव कानि तेषं व्रतानि च ।
एतत्कथय देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.९० ॥
దేవా, మీ భక్తులు ఎలాంటివారు, వారి వ్రతాలు ఏవి? దేవేశా, అచ్యుతా, మీ భక్తుడనైన నాకు ఇది చెప్పండి.
14.104.91
अनन्यदेवताभक्ता चे मद्भक्तजनप्रियाः ।
मामेव शरणं प्राप्ता मद्भक्तास्ते प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.९१ ॥
ఇతర దేవతలను ఆరాధించనివారు, నా భక్తులకు ప్రియులైనవారు, కేవలం నన్నే శరణుగా పొందినవారే నా భక్తులని చెప్పబడుతారు.
14.104.92
स्वर्ग्याण्यपि यशस्यानि मत्प्रियाणि विशेषतः ।
मद्भक्तः पाण्डवश्रेष्ठ व्रतानीमानि धारयेत् ॥ १४.१०४.९२ ॥
పాండవశ్రేష్ఠా, స్వర్గాన్ని, కీర్తిని ఇచ్చేవి, ముఖ్యంగా నాకు ప్రియమైన ఈ వ్రతాలను నా భక్తుడు ధరించాలి.
14.104.93
नान्यदाच्छादयेद्वस्त्रं मद्भक्तो जलतारणे ।
स्वस्थस्तु न दिवा स्वप्येन्मधुमांसानि वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९३ ॥
నీళ్ళు దాటేటప్పుడు నా భక్తుడు వేరే వస్త్రాన్ని కప్పుకోకూడదు; ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు పగలు నిద్రపోకూడదు, తేనె మాంసాలను విడిచిపెట్టాలి.
14.104.94
प्रदक्षिणं व्रजेद्विप्रान्गामश्वत्थं हुताशनम् ।
न धावेत्पतिते वर्षे नाग्नभिक्षां च लोपयेत् ॥ १४.१०४.९४ ॥
బ్రాహ్మణులు, గోవు, రావిచెట్టు, అగ్నిల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయాలి; వర్షం పడుతున్నప్పుడు పరుగెత్తకూడదు, అగ్ని-భిక్షను లోపింపజేయకూడదు.
14.104.95
प्रत्यक्षलवणं नाद्यत्सौभाञ्जनकरञ्जनौ ।
ग्रासमुष्टिं गवपे दद्याद्धान्याम्लं चैव वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९५ ॥
కనిపించే ఉప్పును తినకూడదు; సౌభాంజనం, కరంజాలను తినకూడదు; గోవుకు ఒక ముద్ద ఆహారం ఇవ్వాలి, ధాన్యాంలను కూడా విడిచిపెట్టాలి.
14.104.96
तथा पर्युषितं चापि पक्वं परगृहागतम् ।
अनिवेदितं च यद्द्रव्यं तत्प्रयत्नेन वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९६ ॥
అలాగే, నిల్వ ఉంచిన, వండిన, ఇతరుల ఇంటి నుండి వచ్చిన, నివేదించని పదార్థాన్ని జాగ్రత్తగా విడిచిపెట్టాలి.
14.104.97
विभितककरञ्जानां छायां दूरे विवर्जयेत् ।
पिप्रदेवपरीवादान्न वदेत्पीडितोपि सन् ॥ १४.१०४.९७ ॥
విభీతక, కరంజ వృక్షాల నీడను దూరంగా విడువాలి; బాధలో ఉన్నప్పటికీ బ్రాహ్మణులను నిందించరాదు.
14.104.98
सात्विका राजसाश्चापि तामसाश्चापि पाण्डव ।
मामर्चयन्ति मद्भक्तास्तेषामीदृग्विदा गतिः ॥ १४.१०४.९८ ॥
పాండవా, సాత్విక, రాజస, తామసులైనా నా భక్తులు నన్ను ఆరాధిస్తారు; వారికి ఇటువంటి జ్ఞానుల గతి లభిస్తుంది.
14.104.99
तामसास्तिमिरं यान्ति राजसा रज एव तत् ।
सात्विकाः सत्वसंपन्नाः सत्वमेव प्रयान्ति ते ॥ १४.१०४.९९ ॥
తామసులు చీకటిని పొందుతారు; రాజసులు రజస్సునే పొందుతారు; సత్త్వ గుణం కలిగిన సాత్త్వికులు సత్త్వాన్నే పొందుతారు.
14.104.100
ये सिद्धाः सन्ति साङ्ख्येन योगसत्वबलेन च ।
नभस्यादित्यचन्द्राभ्यां पश्यन्ति पदविस्तरम् ॥ १४.१०४.१०० ॥
సాంఖ్య జ్ఞానం, యోగ, సత్త్వ బలాలతో సిద్ధులైనవారు, ఆకాశంలో సూర్య చంద్రుల ద్వారా పథ విస్తారాన్ని చూస్తారు.
14.104.101
एकस्तंभे नवद्वारे त्रिस्थूणे पञ्चसाक्षिके ।
एतस्मिन्देहनगरे राजसस्तु सदा भवेत् ॥ १४.१०४.१०१ ॥
ఒకే స్తంభం, తొమ్మిది ద్వారాలు, మూడు ఆధారాలు, ఐదు సాక్షులు కలిగిన ఈ దేహనగరంలో రాజస గుణం ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది.
14.104.102
उदिते सवितर्याप्य क्रियायुक्तस्य धीमतः ।
चतुर्वेदविदश्चापि देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०२ ॥
సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, క్రియలతో కూడిన బుద్ధిమంతుడికి, నాలుగు వేదాలు తెలిసినవాడికీ కూడా దేహంలో ఆరుగురు వృషలులు ఉన్నట్లు చెప్పబడింది.
14.104.103
क्षत्रियाः सप्त विज्ञेया वैश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ।
नियताः पाण्डवश्रेष्ठ शूद्राणामेकविंशतिः ॥ १४.१०४.१०३ ॥
క్షత్రియులు ఏడుగురని తెలుసుకోవాలి, వైశ్యులు ఎనిమిది మంది అని చెప్పబడ్డారు. పాండవ శ్రేష్ఠుడా, శూద్రులు ఇరవై ఒకరు నియమించబడ్డారు.
14.104.104
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मद एव च ।
महामोहश्च इत्येते देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०४ ॥
కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మహామోహం—ఇవే దేహంలో ఆరు వృషలులని చెప్పబడ్డాయి.
14.104.105
गर्वः स्तंभो ह्यहङ्कार ईर्ष्या च द्रोह एव च ।
पारुष्यं क्रूरता चैव सप्तैत क्षत्रियाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०५ ॥
గర్వం, స్తంభం, అహంకారం, ఈర్ష్య, ద్రోహం, పరుషత్వం, క్రూరత్వం—ఈ ఏడూ క్షత్రియులని చెప్పబడ్డాయి.
14.104.106
तीक्ष्णता निकृतिर्माया शाठ्यं डंभो ह्यनार्जवम् ।
पैशुन्यमनृतं चैव वेश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१०६ ॥
తీక్ష్ణత, నికృతి, మాయ, శాఠ్యం, డంభం, అనార్జవం, పైశున్యం, అసత్యం—ఈ ఎనిమిదీ వైశ్యులని చెప్పబడ్డాయి.
14.104.107
तृष्णा बुभुक्षा निद्रा च ह्यालस्यं चाघृणादयः ।
आधिश्चापि विषादश्च प्रमादो हीनसत्वता ॥ १४.१०४.१०७ ॥
తృష్ణ, ఆకలి, నిద్ర, ఆలస్యం, నిర్దయ మొదలైనవి, మానసిక బాధ, విషాదం, ప్రమాదం, హీనసత్త్వత.
14.104.108
भयं विक्लबता जाड्यं पापकं मन्युरेव च ।
आशा चाश्रद्दधानत्वमनवस्थाप्यमन्त्रणम् ॥ १४.१०४.१०८ ॥
భయం, వికలత, జడత్వం, పాపం, కోపం, ఆశ, శ్రద్ధాహీనత, అస్థిరత, దుష్ట ఆలోచన.
14.104.109
आशौचं मलिनत्वं च शूद्रा ह्येते प्रकीर्तिताः ।
यस्मिन्नेते न दृश्यन्ते स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १४.१०४.१०९ ॥
అశౌచం, మలినత్వం—ఇవే శూద్రులని చెప్పబడ్డాయి. ఇవి ఎవరిలో కనిపించవో అతడే బ్రాహ్మణుడని అంటారు.
14.104.110
येषुयेषु हि भावेषु यत्कालं वर्तते द्विजः ।
तत्कालं वै स विज्ञेयो ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः ॥ १४.१०४.११० ॥
ఏ ఏ భావాలలో ద్విజుడు ఏ సమయం ఉంటాడో, ఆ సమయంలో అతడు బ్రాహ్మణుడిగా తెలియాలి — జ్ఞానంలో బలహీనుడైనవాడు.
14.104.111
प्राणानायम्य यत्कालं येन मां चापि चिन्तयेत् ।
तत्कालो वै द्विजो ज्ञेयः शेषकालो ह्यथेतरः ॥ १४.१०४.१११ ॥
ప్రాణాలను నియమించి ఏ సమయంలో అతడు నన్ను ధ్యానిస్తాడో, ఆ సమయంలోనే అతడు ద్విజుడని తెలియాలి; మిగిలిన కాలం వేరు.
14.104.112
तस्मात्तु सात्विको भूत्वा शुचिः क्रोधविवर्जितः ।
मामर्चयेत्तु सततं मत्प्रियत्वं यदीच्छति ॥ १४.१०४.११२ ॥
కాబట్టి సాత్త్వికుడై, శుచిగా, కోపం లేకుండా, నాకు ప్రియుడు కావాలనుకునేవాడు ఎల్లప్పుడూ నన్ను పూజించాలి.
14.104.113
अलोलजिह्वः समुपस्थितो धृतिं ।
निधाय चक्षुर्युगमात्रमेव तत।
मनश्च वाचं च निगृह्य चञ्चलं ।
भयान्निवृत्तो मम भक्त उच्यते ॥ १४.१०४.११३ ॥
నాలుక చలించనివాడై, ధైర్యంతో సిద్ధంగా ఉండి, దృష్టిని ఒక కాడి పొడవు మాత్రమే నిలిపి, మనసును చంచల వాక్కును నిగ్రహించి, భయం నుండి విముక్తుడైనవాడు — అతడు నా భక్తుడని అంటారు.
14.104.114
ईदृशाध्यात्मिनो ये तु ब्राह्मणा नियतेन्द्रियाः ।
तेषां श्राद्धेषु तृप्यन्ति तेन तृप्ताः पितामहाः ॥ १४.१०४.११४ ॥
ఇటువంటి ఆత్మజ్ఞానులు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలిగిన బ్రాహ్మణులు ఎవరో, వారి శ్రాద్ధాలలో పితామహులు తృప్తి చెందుతారు; ఆ తృప్తితో వారు సంతోషిస్తారు.
14.104.115
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधः क्षमावान्ब्राह्मणो भवेत् ॥ १४.१०४.११५ ॥
ధర్మమే జయిస్తుంది, అధర్మం కాదు; సత్యమే జయిస్తుంది, అసత్యం కాదు; క్షమే జయిస్తుంది, క్రోధం కాదు. క్షమాశీలుడే బ్రాహ్మణుడు కావాలి.