مہابھارت · ادھیائے 14.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.104.1
विप्रयोगे शरीरस्य सेन्द्रियस्य विशेषतः ।
अन्तरा वर्तमानस्य गतिः प्राणस्य कीदृशी ॥ १४.१०४.१ ॥
جسم سے جدائی کے وقت، خاص طور پر حواس کے ساتھ، درمیان میں موجود پران کی حرکت کیسی ہوتی ہے؟
14.104.2
शुभाशुभकृतं सर्वं प्राप्नोतीह फलं नरः ।
न तु सर्वस्य भूतस्य पञ्चत्वं विद्यते नृप ॥ १४.१०४.२ ॥
انسان یہاں نیک و بد اعمال کا سارا پھل پاتا ہے، لیکن اے بادشاہ، ہر مخلوق کے لیے پنچترو (موت) نہیں ہوتا۔
14.104.3
पञ्चत्वं पाण्डवश्रेष्ठ भूरिभूतिकरं नृणाम् ।
तेषां पञ्च महायज्ञान्ये कुर्वन्ति द्विजोत्तम ॥ १४.१०४.३ ॥
اے پانڈووں میں افضل، پنچترو (موت) انسانوں کے لیے بڑی خوشحالی لاتی ہے؛ اے دوئی جوتم، جو پانچ مہایگیہ کرتے ہیں ان کے لیے ایسا ہی ہوتا ہے۔
14.104.4
पञ्चत्वं पञ्चभिर्भूतैर्वियोगं संप्रचक्षते ।
न जायते न म्रियते पुरुषः शाश्वतः सदा ॥ १४.१०४.४ ॥
پنچترو کو پانچ عناصر کی جدائی کہا جاتا ہے؛ پرش نہ پیدا ہوتا ہے نہ مرتا ہے، وہ ہمیشہ سے دائمی ہے۔
14.104.5
प्रायेण मरणं नाम पापिनामेव पाण्डव ।
येषां तु न गतिः पुण्या तेषां मरणमुच्यते ॥ १४.१०४.५ ॥
عام طور پر موت گنہگاروں ہی کی کہی جاتی ہے، اے پانڈو؛ جن کی گتی پُنیہ دار نہیں، انہی کے لیے موت کہی جاتی ہے۔
14.104.6
प्रायेणाकृतकृत्यस्तु मृत्योरुद्विजते जनः ।
कृतकृत्याः प्रतीक्षन्ते मृत्युं प्रियमिवातिथिम् ॥ १४.१०४.६ ॥
عام طور پر جو اپنے فرائض مکمل نہیں کر پاتا وہ موت سے خوف زدہ ہوتا ہے؛ لیکن جن کے فرائض مکمل ہو چکے ہیں وہ موت کا انتظار یوں کرتے ہیں جیسے کسی پیارے مہمان کا۔
14.104.7
पञ्च यज्ञाः कथं देव क्रियन्तेऽत्र द्विजातिभिः ।
तेषां नाम च देवेश वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥ १४.१०४.७ ॥
اے دیو، یہاں دویجاتی پانچ یجن کیسے کرتے ہیں؟ اے دیویش، ان کے نام بھی مکمل طور پر بیان کرنا مناسب ہے۔
14.104.8
शृणु पञ्च महायज्ञान्कीर्त्यमानान्युधिष्ठिर ।
यैरेव ब्रह्मसालोक्यं लभ्यते गृहमेधिना ॥ १४.१०४.८ ॥
اے یدھشٹھر، سنو، بیان کیے جانے والے پانچ مہایجن۔ انہی کے ذریعے گھرست برہمالوک کی سالوکیہ حاصل کرتا ہے۔
14.104.9
ऋभुजज्ञं ब्रह्मयज्ञं भूतयज्ञं च पाण्डव ।
नृयज्ञं पितृयज्ञं च पञ्च यज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.९ ॥
اے پانڈو، رِبھو یجن، برہم یجن، بھوت یجن، نرییجن اور پتری یجن — ان پانچ یجنوں کو وہ بیان کرتے ہیں۔
14.104.10
तर्पणं ऋभुयज्ञः स्यात्स्वाध्यायो ब्रह्मयज्ञकः ।
भूतयज्ञो बलिर्यज्ञो नृयज्ञोऽतिथिपूजनम्।
पितॄनुद्दिश्य यत्कर्म पितृयज्ञः प्रकीर्तितः ॥ १४.१०४.१० ॥
تر پن ہی رِبھو یجن ہے؛ سوادھیائے ہی برہم یجن ہے۔ بلی ہی بھوت یجن ہے؛ مہمان نوازی نرییجن ہے۔ پتروں کے لیے جو عمل کیا جائے، وہ پتری یجن کہلاتا ہے۔
14.104.11
हुतं चाप्यहुतं चैव तथा प्रहुतमेव च ।
प्राशितं बलिदानं च पाकयज्ञान्प्रचक्षते ॥ १४.१०४.११ ॥
ہُت، اَہُت، پرہُت، پراشِت اور بلی دان — انہیں پاک یجن کہا جاتا ہے۔
14.104.12
वैश्वदेवादयो होमा हुतमित्युच्यते बुधैः ।
अहुतं च भवेद्दत्तं प्रहुतं ब्राह्मणाशितम् ॥ १४.१०४.१२ ॥
وَیشوَدیو وغیرہ ہوم کو دانا لوگ ہُت کہتے ہیں۔ اَہُت وہ ہے جو دان دیا جائے؛ پرہُت وہ ہے جو برہمن نے کھایا ہو۔
14.104.13
प्राणाग्निहोत्रहोमं च प्राशितं विधिवद्विदुः ।
बलिकर्म च राजेन्द्र पाकयज्ञाः प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१३ ॥
پرانagnihotra ہوم اور پراشن کو ودھی کے مطابق جانا جاتا ہے۔ اے راجیندر، بلی کرم اور پاک یگیہ بیان کیے گئے ہیں۔
14.104.14
केचित्पञ्च महायज्ञान्पाकयज्ञान्प्रचक्षते ।
अपरे ब्रह्मयज्ञादीन्महायज्ञविदो विदुः ॥ १४.१०४.१४ ॥
کچھ لوگ پانچ مہایگیوں کو پاک یگیہ کہتے ہیں، اور دوسرے برہم یگیہ وغیرہ کو؛ مہایگیہ کے عالم ایسا جانتے ہیں۔
14.104.15
सर्व एते महायज्ञाः सर्वथा परिकीर्तिताः ।
बुभुक्षितान्ब्राह्मणांस्तु यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.१५ ॥
یہ سب مہایگیہ ہر طرح سے بیان کیے گئے ہیں۔ بھوکے برہمنوں کو اپنی طاقت کے مطابق نظرانداز نہ کرے۔
14.104.16
अहन्यहनि ये त्वेतानकृत्वा भुञ्जते स्वयम् ।
केवलं मलमश्नन्ति ते नार न च संशयः ॥ १४.१०४.१६ ॥
جو لوگ روزانہ انہیں کیے بغیر خود کھاتے ہیں، وہ صرف غلاظت کھاتے ہیں — وہ انسان نہیں، اس میں کوئی شک نہیں۔
14.104.17
तस्मात्स्नात्वा द्विजो विद्वान्कुर्यादेतान्दिनेदिने ।
अतोऽन्यथा तु भुञ्जन्वै प्रायश्चित्ती भवेद्द्विजः ॥ १४.१०४.१७ ॥
اس لیے عالم دوِج کو نہا کر روزانہ یہ کرنے چاہئیں۔ اس کے برعکس کھانے والا دوِج پرائشچت کا مستحق ہوتا ہے۔
14.104.18
देवदेवेशक दैत्यघ्न त्वद्भक्तस्य जनार्दन ।
वक्तुमर्हसि देवेश स्नानस्य च विधिं मम ॥ १४.१०४.१८ ॥
اے دیوؤں کے دیو، اے ایش، اے دیتیوں کے قاتل، اے جنارдن! اپنے بھگت مجھ کو، اے دیویش، اسنان کی ودھی بتانا آپ کے لائق ہے۔
14.104.19
शृणु पाण्डव तत्सर्व पवित्रं पापनाशनम् ।
स्नात्वा येन विधानेन मुच्यन्ते किल्बिषाद्द्विजाः ॥ १४.१०४.१९ ॥
اے پانڈو، وہ سب سنو جو پاکیزہ اور گناہ کو دور کرنے والا ہے۔ جس طریقے سے نہا کر دویج گناہ سے آزاد ہوتے ہیں، وہ سنو۔
14.104.20
मृदं च गोमयं चैव तिलं दर्भांस्तथैव च ।
पुष्पाण्यपि यथान्यायमादाय तु जलं व्रजेत् ॥ १४.१०४.२० ॥
مٹی، گوبر، تل اور کُشا گھاس، اور پھول بھی قاعدے کے مطابق لے کر پھر پانی کی طرف جانا چاہیے۔
14.104.21
नद्यां स्नात्वा न च स्नायदन्यत्र द्विजसत्तम ।
सति प्रभूते पयसि नाल्पे स्नायात्कदाचन ॥ १४.१०४.२१ ॥
اے دویجوں میں بہترین، دریا میں نہانے کے بعد کہیں اور نہ نہائے۔ جب پانی کافی ہو تو کم پانی میں کبھی بھی نہ نہائے۔
14.104.22
गत्वोदकसमीपं तु शुचौ देशे मनोरमे ।
ततो मृद्गोमयादीनि तत्र विप्रो विनिक्षिपेत् ॥ १४.१०४.२२ ॥
پانی کے قریب جا کر، پاک اور خوبصورت جگہ پر، پھر برہمن وہاں مٹی، گوبر وغیرہ رکھے۔
14.104.23
बहिः प्रक्षाल्य पादौ च द्विराचम्य प्रयत्नतः ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ॥ १४.१०४.२३ ॥
باہر پاؤں دھو کر، دو بار آچمن کر کے، احتیاط سے پردکشنا کر کے، پھر اس پانی کو نمسکار کرے۔
14.104.24
न च प्रक्षालयेद्विद्वांस्तीर्थमद्भिः कदाचन ।
न च पादेन वा हन्याद्धस्तेनान्येन तज्जलम् ॥ १४.१०४.२४ ॥
عالم کبھی بھی تیرتھ کو پانی سے نہ دھوئے، اور نہ پاؤں یا ہاتھ یا کسی اور چیز سے اس پانی پر ضرب لگائے۔
14.104.25
सर्वदेवमया ह्यापो मन्मयाः पाण्डुनन्दन ।
तस्मात्तास्तु न हन्तव्यास्त्वद्भिः प्रक्षालयेत्स्थलं ॥ १४.१०४.२५ ॥
اے پانڈو کے فرزند، پانی سب دیوتاؤں اور مجھ سے بھرا ہوا ہے۔ اس لیے اسے کبھی نہ مارنا چاہیے؛ پانی ہی سے جگہ دھونی چاہیے۔
14.104.26
केवलं प्रथमं मज्जेन्नाङ्गानि विमृशेद्बुधः ।
तत्तु तीर्थं समासाद्य कुर्यादाचमनं पुनः ॥ १४.१०४.२६ ॥
عقلمند پہلے صرف غوطہ لگائے، اعضا کو نہ چھوئے۔ اس تیرتھ پر پہنچ کر پھر آچمن کرے۔
14.104.27
गोकर्णाकृतिवत्कृत्वा करं त्रिः प्रपिबेज्जलम् ।
द्विस्तत्परिमृजेद्वक्त्रं पादावभ्युक्ष्य चात्मनः।
शीर्षण्यांस्तु ततः प्राणान्सकृदेवतु संस्पृशेन ॥ १४.१०४.२७ ॥
گائے کے کان کی شکل بنا کر تین بار پانی پیے۔ پھر دو بار منہ پونچھے، پاؤں پر پانی چھڑک کر سر کے پرانوں کو ایک بار چھوئے۔
14.104.28
बाहू द्वौ च ततः स्पृष्ट्वा हृदयं नाभिमेव च ।
प्रत्यङ्गमुदकं स्पृष्ट्वा मूर्धानं तु पुनः स्पृशेत् ॥ १४.१०४.२८ ॥
پھر دونوں بازوؤں، دل اور ناف کو چھو کر، ہر عضو پر پانی لگا کر، پھر سر کو چھوئے۔
14.104.29
आपः पुनन्त्वित्युक्त्वा च पुनराचमनं चरेत् ।
सोङ्कारव्याहृतीर्वाऽपि सदसस्पतिमित्यृचम् ॥ १४.१०४.२९ ॥
"آپ: پُنَنْتُ" کہہ کر پھر آچمن کرے، یا اوم کے ساتھ ویاہرتیاں، یا "سدسسپتم" یہ رچا پڑھے۔
14.104.30
आचम्य मृत्तिकाः पश्चात्त्रिधा कृत्वा समालभेत् ।
ऋचेदं विष्णुरित्यङ्गमुत्तमाधममध्यमम्।
आलभ्य वारुणैः सूक्तैर्नमस्कृत्य जलं ततः ॥ १४.१०४.३० ॥
آچمن کر کے، پھر مٹی کو تین حصوں میں بانٹ کر، 'اِدَं وِشنُہ' رِچا کے ساتھ اعلیٰ، ادنیٰ اور درمیانی اعضا کو چھوئے؛ پھر وارُن سوکتوں سے چھو کر اور سلام کر کے پانی (لے)۔
14.104.31
स्रवन्ती चेत्प्रतिस्रोतः प्रत्यर्कं चान्यवारिषु ।
मज्जेदोमित्युदाहृत्य न च विक्षोभयेज्जलम् ॥ १४.१०४.३१ ॥
اگر پانی بہہ رہا ہو تو اُس کے الٹے بہاؤ میں، یا سورج کی طرف رخ کر کے، یا دوسرے پانیوں میں 'اوم' کہہ کر غوطہ لگائے؛ اور پانی کو مضطرب نہ کرے۔
14.104.32
गोमयं च त्रिधा कृत्वा जले पूर्वं समालभेत् ।
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं च जपेत्पुनः ॥ १४.१०४.३२ ॥
گوبر کو تین حصوں میں بنا کر پہلے پانی میں چھوئے؛ پھر ویاہرتیوں اور پرنو سمیت گایتری کا دوبارہ جپ کرے۔
14.104.33
पुनराचमनं कृत्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
आपोहिष्ठेति तिसृभिर्ऋग्भिः पूतेन वारिणा।
तथा तरत्समन्दीभिः सिञ्चेच्चतसृभिः क्रमात् ॥ १४.१०४.३३ ॥
پھر آچمن کر کے، مجھ میں لگے ہوئے باطن کے ساتھ، 'آپو ہشٹھا' کہہ کر تین رِچاؤں سے پاک پانی سے، اور اسی طرح 'ترتسمندی' رِچاؤں سے چار بار ترتیب سے چھڑکے۔
14.104.34
गोसूक्तेनाश्वसूक्तेन शुद्धवर्गेणि चात्मनः ।
वैष्णवैर्वारुणैः सूक्तैः सावित्रैरिन्द्रदेवतैः ॥ १४.१०४.३४ ॥
گوسوکت اور اشوسوکت سے، اپنے پاک گروہ سے؛ وشنو، وارُن، ساوِتر اور اندر دیوتا کے سوکتوں سے (ابھیشیک کرے)۔
14.104.35
वामदैव्येन चात्मानमन्यैर्मन्मयसामभिः ।
स्थित्वाऽन्तःसलिले सूक्तं जपेद्वाचाऽघमर्षणं ॥ १४.१०४.३५ ॥
وامدیویہ سوکت اور مجھ سے وابستہ دیگر ساموں سے اپنے آپ کو (پاک کرے)؛ پانی کے اندر کھڑے ہو کر زبان سے اگھمرشن سوکت کا جپ کرے۔
14.104.36
सव्याहृतीकां सप्रणवां गायत्रीं वा ततो जपेत् ।
आश्वासमोक्षात्प्रणवं जपेद्वा मामनुस्मरन् ॥ १४.१०४.३६ ॥
یا ویاہرتیوں اور پرنو کے ساتھ گایتری کا جاپ کرے۔ یا سانس چھوڑنے تک پرنو کا جاپ کرے اور مجھے یاد کرتا رہے۔
14.104.37
उत्प्लुत्य तीर्थमासाद्य धौते शुक्ले च वाससी ।
शुद्धे चाच्छादयेत्कक्षे न कुर्यात्परिपाशके ॥ १४.१०४.३७ ॥
اچھل کر تیرتھ تک پہنچ کر، دھلے ہوئے سفید اور پاک دو کپڑے کمر پر لپیٹے، اور کمر میں گرہ نہ باندھے۔
14.104.38
पाशेन बद्ध्वा कक्षे यत्कुरुते कर्म वैदिकम् ।
राक्षसा दानवा दैत्यास्तद्विलुंपन्ति हर्षिताः।
तस्मत्सर्वप्रयत्नेन कक्ष्यापाशं न धारयेत् ॥ १४.१०४.३८ ॥
کمر میں پھندا باندھ کر جو ویدک کرم کیا جاتا ہے، اسے راکشس، دانو اور دیتیہ خوش ہوکر برباد کر دیتے ہیں۔ اس لیے ہر کوشش سے کمر کا پھندا نہ پہنے۔
14.104.39
ततः प्रक्षाल्य पादौ च हस्तौ चैव मृदा शनैः ।
आचम्य पुनराचामेत्पुनः सावित्रिया द्विजः ॥ १४.१०४.३९ ॥
پھر مٹی سے آہستہ آہستہ دونوں پاؤں اور دونوں ہاتھ دھو کر آچمن کرے، اور دوِج ساوتری کے ساتھ پھر آچمن کرے۔
14.104.40
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वाऽपि ध्यायन्वेदान्समाहितः ।
जले जलगतः शुद्धः स्थल एव स्थलस्थितः।
उभयत्र स्थितस्तस्मादाचामेदात्मशुद्धये ॥ १४.१०४.४० ॥
مشرق یا شمال کی طرف منہ کرکے، ویدوں کا دھیان کرتے ہوئے، یکسو دل سے—پانی میں ہو تو پانی میں کھڑے ہوکر، خشکی پر ہو تو خشکی پر کھڑے ہوکر پاک ہوتا ہے۔ دونوں جگہ کھڑے ہوکر آتم شدھی کے لیے آچمن کرے۔
14.104.41
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्प्राङ्मुखः सुसमाहितः ।
प्राणायामांस्ततः कुर्यान्मद्गतेनान्तरात्मना ॥ १४.१०४.४१ ॥
کشا پر بیٹھ کر، ہاتھ میں کشا لے کر، مشرق کی طرف منہ کرکے، اچھی طرح یکسو ہوکر، پھر مجھ میں لگے ہوئے باطن کے ساتھ پرانایام کرے۔
14.104.42
सहस्रकृत्वः सावित्रीं शतकृत्वस्तु वा जपेत् ॥ १४.१०४.४२ ॥
ساوتری منتر کو ہزار بار یا سو بار جپنا چاہیے۔
14.104.43
समाहितो जपेत्तस्मात्सावित्र्या चाभिमन्त्र्य च ।
मन्देहानां विनाशाय रक्षसां विक्षिपेज्जलम् ॥ १४.१०४.४३ ॥
اس لیے یکسو ہو کر جپے، ساوتری سے منتر پھونک کر کم عقل راکشسوں کی ہلاکت کے لیے پانی چھڑکے۔
14.104.44
उद्वर्गोसीत्यथा चान्तःप्रायश्चित्तजलं क्षिपेत् ॥ १४.१०४.४४ ॥
'تُو اُدورگ ہے' کہہ کر، اندر سے پرائشچت کا پانی پھینکے۔
14.104.45
अथादाय सुपुष्पाणि तोयमञ्जलिना द्विजः ।
प्रक्षिप्य प्रतिसूर्यं च व्योममुद्रां प्रकल्पयेत् ॥ १४.१०४.४५ ॥
پھر دوِج خوبصورت پھول اور پانی اپنی انجلی میں لے کر سورج کے سامنے پھینکے اور وْیوم مدرا بنائے۔
14.104.46
ततो द्वादशकृत्वस्तु सूर्यस्येकाक्षरं जपेत् ।
ततः षडक्षरादीनि षट्कृत्वः परिवर्तयेत् ॥ १४.१०४.४६ ॥
پھر آفتاب کا ایکاکشر منتر بارہ بار جپے؛ پھر شڈاکشر وغیرہ منتروں کو چھ چھ بار بدل بدل کر پڑھے۔
14.104.47
प्रदक्षिणं परामृश्य मुद्रया स्वमुखान्तरे ।
ऊर्ध्वबाहुस्ततो भूत्वा सूर्यमीक्षेत्समाहितः ॥ १४.१०४.४७ ॥
پردکشنا کر کے، مدرا سے اپنے منہ کے اندر چھو کر، پھر بازو اوپر اٹھا کر یکسو ہو کر آفتاب کو دیکھے۔
14.104.48
तन्मण्डलस्थं मां ध्यायंस्तोजोमूर्तिं चतुर्भुजम् ।
उदुत्यं च जपेन्मन्त्रं चित्रं तच्चक्षुरित्यपि ॥ १४.१०४.४८ ॥
اُس منڈل میں موجود، تیجو مورتی، چار بازو والے مجھ کا دھیان کرتے ہوئے، 'اُدُتیم' منتر اور 'چتّرم تچّکشُ' بھی جپے۔
14.104.49
सावित्रीं च यथाशत्ति जप्त्वा सूक्तं च मामकम् ।
मन्मयानि च सामानि पुरुषव्रतमेव च ॥ १४.१०४.४९ ॥
سावتری اور میرا اپنا سوکت یथاشکتی جپ کر، مجھ سے منسلک ساما گیت اور پُرش برت بھی (ادا کرے)۔
14.104.50
ततश्चालोकयेदर्कं हंसः शुचिषदित्यपि ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य दिवाकरम् ॥ १४.१०४.५० ॥
پھر سورج کو دیکھے؛ 'ہنسہ شُچِشت' (منتر) بھی جپے۔ پردکشنا کر کے، نمسکار کر کے دِواکر (سورج) کو سلام کرے۔
14.104.51
ततस्तु तर्पयेदद्भिर्ब्रह्म्णां मां च शङ्करम् ।
प्रजापतिं च देवांश्च तथा देवमुनीनपि ॥ १४.१०४.५१ ॥
پھر پانی سے برہمنوں، مجھے، شنکر، پرجاپتی، دیوتاؤں اور دیوَ منیوں کا بھی تَرپن کرے۔
14.104.52
साङ्गानपि तथा वेदानितिहासान्क्रतूनपि ।
पुराणानि च सर्वाणि कुलान्यप्सरसां तथा ॥ १४.१०४.५२ ॥
اعضاء سمیت وید، اِتہاس، یگیہ، تمام پُران، اور اپسراؤں کے خاندانوں کا بھی (تَرپن کرے)۔
14.104.53
क्रतून्संवत्सरं चैव कलाकाष्ठात्मकं तथा ।
भूतग्रामांश्च भूतानि सरितः सागरांस्तथा।
शैलाञ्शैलस्थितान्देवानोषधीः सवनस्पतीः ॥ १४.१०४.५३ ॥
یگیہ، سنوت سر، کلا-کاشٹھا روپ کال، جاندار گروہ، جاندار، ندیاں، سمندر، پہاڑ، پہاڑوں پر مقیم دیوتا، جڑی بوٹیاں اور درخت بھی (تَرپن کرے)۔
14.104.54
तर्पयेदुपवीती च प्रत्येकं तृप्यतामिति ।
अन्वारभ्य च सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु ॥ १४.१०४.५४ ॥
جنیودھاری ہو کر ہر ایک کے لیے 'تृप्यتام' کہتے ہوئے تर्पण کرے، اور بائیں اور دائیں ہاتھ سے چھو کر۔
14.104.55
निवीती तर्पयेद्विद्वानृषीन्मन्त्रकृतस्तथा ।
मरीच्यादीनृषींश्चैव नारदाद्यान्समाहितः ॥ १४.१०४.५५ ॥
نیویتی ہو کر عالم منتروں کے بنانے والے رشیوں کا تर्पण کرے، اور مریچی وغیرہ رشیوں اور نارد وغیرہ کو یکسوئی سے۔
14.104.56
प्राचीनावीत्यथैतास्तु तर्पयेद्देवताः पितॄत् ।
ततस्तु कव्यवाडग्निं सों वैवस्वतं तथा ॥ १४.१०४.५६ ॥
پھر پراچینāوی ہو کر ان دیوتاؤں اور پتروں کا تर्पण کرے؛ پھر کوی وَاڈ اگنی، سوم اور وَیوَسوت یم کا بھی۔
14.104.57
ततश्चार्यमणं चापि ह्यग्निष्वात्तांस्तथैव च ।
सोमपांश्चैव दर्भेषु सतिलैरेव वारिभिः।
तृप्यतामिति पश्चात्तु स पितॄंस्तर्पयेत्ततः ॥ १४.१०४.५७ ॥
پھر ارْیمَن کو، اگنِشْوَاتّوں اور سوم پوں کو بھی دربھوں پر تِل ملے پانی سے 'تृप्यتام' کہتے ہوئے؛ اس کے بعد وہ پتروں کا تर्पण کرے۔
14.104.58
पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् ।
पितामहीस्तता चापि तथैव प्रपितामहीः ॥ १४.१०४.५८ ॥
باپوں، دادوں اور اسی طرح پردادوں کو؛ دادیوں اور اسی طرح پردادیوں کو بھی۔
14.104.59
मातरं चात्मनश्चैव गुरुमाचार्यमेव च ।
पितृमातृष्वसारौ च तथा मातामहीमपि ॥ १४.१०४.५९ ॥
ماں کو، اپنی ماں کو، استاد اور آچاریہ کو بھی؛ باپ اور ماں کی بہنوں کو، اور نانی کو بھی۔
14.104.60
उपाध्यायान्सखीन्बन्धूञ्शिष्यर्त्विग्ज्ञातिबांधवान् ।
प्रमीतानानृशंस्यार्थं तर्पयेत्तानमत्सरः ॥ १४.१०४.६० ॥
استاد، دوست، رشتے دار، شاگرد، ریتوِج، جاتی بندھو اور مرے ہوئے لوگوں کو رحم کے جذبے سے، حسد کے بغیر تर्पن کے ذریعے سیراب کرے۔
14.104.61
तर्पयित्वा तथाऽऽचम्य स्नानवस्त्रं प्रपीडयेत् ।
वृत्तिं भृत्यजनस्याहुः स्नानं पानं च तद्विदः ॥ १४.१०४.६१ ॥
تर्पन دے کر، اسی طرح آچمن کر کے، نہانے کا کپڑا نچوڑے۔ اسے جاننے والے نہانے اور پینے کو خادموں کی روزی کہتے ہیں۔
14.104.62
अतर्पयित्वा तान्पूर्वं स्नानवस्त्रं न पीडयेत् ।
पीडयेच्चेत्पुरा मोहाद्देवाः सर्पिगणास्तथा।
पितरस्तु निराशास्ते शप्त्वा यान्ति यथागतं ॥ १४.१०४.६२ ॥
پہلے انہیں تर्पن دیے بغیر نہانے کا کپڑا نہ نچوڑے۔ اگر محبت یا فریب میں پہلے نچوڑ دیا جائے تو دیوتا، ناگ گروہ اور پتر مایوس ہو کر لعنت دے کر جس راستے سے آئے تھے اسی سے لوٹ جاتے ہیں۔
14.104.63
प्रक्षाल्य तु मृदा पादावाचम्य प्रयतः पुनः ।
दर्भेषु दर्भपाणिः सन्स्वाध्यायं तु समारभेत् ॥ १४.१०४.६३ ॥
پھر مٹی سے پاؤں دھو کر، دوبارہ آچمن کر کے، ضبطِ نفس کے ساتھ، ہاتھ میں درب لے کر درب پر بیٹھ کر سوادھیائے شروع کرے۔
14.104.64
वेदमादौ समारभ्य ततोपर्युपरि क्रमात् ।
यदधीतेऽन्वहं शक्त्या तत्स्वाध्यायं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.६४ ॥
ویدوں کو شروع سے ترتیب کے ساتھ آگے آگے، اپنی استطاعت کے مطابق ہر روز جو پڑھا جاتا ہے، اسی کو سوادھیائے کہتے ہیں۔
14.104.65
ऋचो वाऽपि यजुर्वाऽपि सामगायमथापि च ।
इतिहासपुराणानि यथाशक्ति न हापयेत् ॥ १४.१०४.६५ ॥
رِچائیں، یجُش یا ساما کے گیت، اور اتہاس و پران — اپنی استطاعت کے مطابق انہیں ترک نہ کرے۔
14.104.66
उत्थाय तु नमस्कृत्य दिशो दिग्देवता अपि ।
ब्रह्मणं च ततश्चाग्निं पृथिवीमोषधीस्तथा ॥ १४.१०४.६६ ॥
اٹھ کر اور سلام کر کے سمتوں اور سمتوں کے دیوتاؤں کو، پھر برہما اور اگنی کو، زمین اور جڑی بوٹیوں کو بھی۔
14.104.67
वाचं वाचस्पतिं चैव मां चैव सरितस्तथा ।
नमस्कृत्य तथाऽद्भिस्तु प्रणवादि च पूर्ववत् ॥ १४.१०४.६७ ॥
کلام، وچسپتی، مجھے اور دریاؤں کو سلام کر کے، پانی سے بھی، پرنو وغیرہ کے ساتھ، پہلے کی طرح۔
14.104.68
ततो नमोऽद्भ्य इत्युक्त्वा नमस्कुर्यात्तु तज्जलम् ।
घृणिः सूर्यस्तथाऽऽदित्यस्तं प्रणम्य स्वमूर्धनि ॥ १४.१०४.६८ ॥
پھر 'نمو ادبھ्यः' کہہ کر اس پانی کو سلام کرے؛ گھرنی، سورج اور آدتیہ کو پرنام کر کے اپنے سر پر۔
14.104.69
ततस्त्वालोकयन्नर्कं प्रणवेन समाहितः ।
ततो मामर्चयेत्पुष्पैर्मत्प्रियैरेव नित्यशः ॥ १४.१०४.६९ ॥
پھر سورج کو دیکھتے ہوئے، پرنو کے ساتھ یکسو ہو کر؛ پھر میری پوجا کرے، میرے پیارے پھولوں سے ہی، روزانہ۔
14.104.70
त्वत्प्रियाणि प्रसूनानि त्वदधिष्ठानि माधव ।
सर्वाण्याचक्ष्व देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.७० ॥
آپ کے پیارے اور آپ میں قائم سب پھول بتائیے، اے مادھو؛ اے دیویش، اے اچیوت، اپنے بھکت مجھ کو۔
14.104.71
शृणुष्वावहितो राजन्पुष्पाणि प्रियकृन्ति मे ।
कुमुदं करवीरं च चणकं चंपकं तथा ॥ १४.१०४.७१ ॥
اے راجا، توجہ سے سنو: مجھے پسند آنے والے پھول — کمود، کرویر، چنک، چمپک اور اسی طرح۔
14.104.72
मल्लिकाजातिपुष्पं च नन्द्यावर्तं च नन्दिकम् ।
पलाशपुष्पपत्राणि दूर्वा भृङ्गकमेव च ॥ १४.१०४.७२ ॥
مَلّیکا اور جاتی کے پھول، نندیاورت اور نندیک، پلاش کے پھول اور پتے، دُورْوا گھاس اور بھرنگک بھی۔
14.104.73
वनमाला च राजेन्द्र मत्प्रियाणि विशेषतः ।
सर्वेषामपि पुष्पाणां सहस्रगुणमुत्पलम् ॥ १४.१०४.७३ ॥
اے راجیندر، وَن مالا مجھے خاص طور پر پیاری ہے، اور تمام پھولوں میں نیلا کنول ہزار گنا افضل ہے۔
14.104.74
तस्मात्पद्मं तथा राजन्पद्मात्तु सतपत्रकम् ।
तस्मात्सहस्रपत्रं तु पुण्डरीकं ततः परम् ॥ १४.१०४.७४ ॥
پھر اے راجن، پدم؛ پدم سے بڑھ کر ستپتر؛ اس سے بڑھ کر سہسرپتر؛ اور اس کے بعد پنڈریک افضل ہے۔
14.104.75
पुण्डरीकसहस्रात्तु तुलसी गुणतोऽधिका ।
बकपुष्पं ततस्तस्मात्सौवर्णं तु ततोऽधिकम्।
सौवर्णात्तु प्रसूनाच्च मत्प्रियं नास्ति पाण्डव ॥ १४.१०४.७५ ॥
ہزار پُنڈریکوں سے بھی تُلسی خوبی میں بڑھ کر ہے؛ پھر بک پُشپ؛ اس سے بڑھ کر سونے کا پھول؛ اور اے پانڈو، سونے کے پھول سے بڑھ کر مجھے کوئی چیز پیاری نہیں۔
14.104.76
पुष्पाभावे तुलस्यास्तु पत्रैर्मामर्चयेत्पुनः ।
पत्रालाभे तु शाखाभिः शाकालाभे शिफालवैः।
शिफाभावे मृदा तत्र भक्तिमानर्चयेत माम् ॥ १४.१०४.७६ ॥
اگر تُلسی کا پھول نہ ہو تو پتّوں سے میری پوجا کرے؛ پتّے نہ ہوں تو شاخوں سے؛ ساگ نہ ہو تو جڑوں کی کونپلوں سے؛ جڑ نہ ہو تو بھکت مٹی سے مجھے پوجے۔
14.104.77
वर्जनीयानि पुष्पाणि शृणु राजन्समाहितः ।
किङ्किणी मुनिपुष्पं च धुर्धूरं पाटलं तथा ॥ १४.१०४.७७ ॥
اے راجن، ترک کرنے کے لائق پھولوں کو توجہ سے سنو: کنکنی، منی پُشپ، دھُرْدھُر اور پاٹل بھی۔
14.104.78
तथाऽतिमुक्तकं चैव पुन्नागं नक्तमालिकम् ।
यौधिकं क्षीरिकापुष्पं निर्गुण्डी लाङ्गुली जपा ॥ १४.१०४.७८ ॥
اسی طرح اتیمُکتک، پنّاگ، نکتمالیکا، یَودھِک، کشیرِکا پھول، نِرگُنڈی، لانگُلی اور جپا۔
14.104.79
कर्णिकारं तथाऽशोकं शल्मलीपुष्पमेव च ।
ककुभाः कोविदाराश्च वैभीतकमथापि च ॥ १४.१०४.७९ ॥
اسی طرح کرنکار، اشوک، شالملی کا پھول، ککبھ، کوِدار اور وَیبھیتک بھی۔
14.104.80
कुरण्टकप्रसूनं च कल्पकं कालकं तथा ।
अङ्केलं गिरिकर्णी च नीलान्येव च सर्वशः।
एकपर्णानि चान्यानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८० ॥
کرنٹک کا پھول، کلپک، کالک، انکیل، گری کرنی اور تمام نیلے پھول، ایکپرن اور باقی سب کو ترک کر دینا چاہیے۔
14.104.81
अर्कपुष्पाणि वर्ज्यानि अर्कपत्रस्तितानि च ।
व्याघृताः पिचुमन्दानि सर्वाण्येव विवर्जयेत् ॥ १४.१०४.८१ ॥
آک کے پھول ممنوع ہیں، آک کے پتے بھی؛ ویاگھرِتا اور پچومند، ان سب کو ترک کر دینا چاہیے۔
14.104.82
अन्यैस्तु शुक्लपत्रैस्तु गन्धवद्भिर्नराधिप ।
अवर्ज्यैस्तैर्यथालाभं मद्भक्तो मां समर्चयेत् ॥ १४.१०४.८२ ॥
اے نراَدھِپ، دوسرے خوشبودار سفید پتوں سے جو ممنوع نہ ہوں، جو میسر ہوں انہی سے میرا بھکت مجھ کی پوجا کرے۔
14.104.83
कथं त्वमर्चनीयोसि मूर्तयः कीदृशास्तु ते ।
वैखानसाः कथं ब्रुयूः कथं वा पाञ्चरात्रिकाः ॥ १४.१०४.८३ ॥
آپ کی پوجا کیسے کی جائے؟ آپ کی مورتیاں کیسی ہیں؟ وَیکھانس کیسے کہیں، یا پانچراتر کیسے کہیں؟
14.104.84
शृणु पाण्डव तत्सर्वमर्चनाक्रममात्मनः ।
स्थण्डिले पद्मकं कृत्वा चाष्टपत्रं सकर्णिकम् ॥ १४.१०४.८४ ॥
اے پانڈو، میری پرستش کا پورا طریقہ سنو۔ ہموار زمین پر آٹھ پنکھڑیوں اور مرکزی حصے والا کنول بنا کر۔
14.104.85
अष्टाक्षरविधानेन ह्यथवा द्वादशाक्षरैः ।
वैदिकैरथ मन्त्रैश्च मम सूक्तेन वा पुनः ॥ १४.१०४.८५ ॥
اسٹاکشر طریقے سے، یا بارہ حرفی منتر سے، ویدک منتروں سے، یا میرے سوکت سے پھر۔
14.104.86
स्थापितं मां ततस्तस्मिन्नर्ययित्वा विचक्षणः ।
पुरुषं च ततः सत्यमत्युतं च युधिष्टिर ॥ १४.१०४.८६ ॥
وہاں مجھے قائم کر کے، دانا شخص پوجا کرے، پھر پرُش، ستیہ اور اچیوت کی بھی، اے یدھشٹھر۔
14.104.87
अनिरुद्धं च मां प्राहुर्वैखानसविदो जनाः ।
अन्ये त्वेवं विजानन्ति मां राजन्पाञ्चरात्रिकाः। ॥ १४.१०४.८७ ॥
وائکھانس جاننے والے مجھے انیرُدھ کہتے ہیں۔ مگر اے راجن، پانچرات्रिک مجھے اس طرح جانتے ہیں۔
14.104.88
वासुदेवं च राजेन्द्र संकर्षणमथापि वा ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च चतुर्मूर्तिं प्रचक्षते ॥ १४.१०४.८८ ॥
اے راجیندر، واسودیو اور سنکرشن، یا پردیمن اور انیرُدھ؛ چار صورتوں والا مجھے کہا جاتا ہے۔
14.104.89
एताश्चान्याश्च राजेन्द्र संज्ञाभेदेन मूर्तयः ।
विद्ध्यार्थान्तरा एवं मामेवं चार्चयेद्भुधः ॥ १४.१०४.८९ ॥
اے راجیندر، یہ اور دوسری صورتیں نام کے فرق سے ہیں؛ انہیں مختلف معنی والا جانو۔ دانا شخص اسی طرح مجھی کی پرستش کرے۔
14.104.90
त्वद्भक्ताः कीदृसा देव कानि तेषं व्रतानि च ।
एतत्कथय देवेश त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.१०४.९० ॥
اے دیو، آپ کے بھکت کیسے ہوتے ہیں اور ان کے برت کون سے ہیں؟ اے دیویش، اے اچیُت، اپنے بھکت مجھ کو یہ بتائیے۔
14.104.91
अनन्यदेवताभक्ता चे मद्भक्तजनप्रियाः ।
मामेव शरणं प्राप्ता मद्भक्तास्ते प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.९१ ॥
جو کسی دوسرے دیوتا کے بھکت نہیں، جو میرے بھکتوں کو پیارے ہیں، اور جنہوں نے صرف مجھی کو پناہ لیا ہے، وہی میرے بھکت کہے گئے ہیں۔
14.104.92
स्वर्ग्याण्यपि यशस्यानि मत्प्रियाणि विशेषतः ।
मद्भक्तः पाण्डवश्रेष्ठ व्रतानीमानि धारयेत् ॥ १४.१०४.९२ ॥
اے پانڈوؤں میں سب سے افضل، جو جنت اور شہرت دینے والے ہیں، خاص کر جو مجھے پیارے ہیں، یہ برت میرے بھکت کو اپنانے چاہئیں۔
14.104.93
नान्यदाच्छादयेद्वस्त्रं मद्भक्तो जलतारणे ।
स्वस्थस्तु न दिवा स्वप्येन्मधुमांसानि वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९३ ॥
پانی پار کرتے وقت میرا بھکت کوئی دوسرا کپڑا نہ اوڑھے؛ تندرست ہو تو دن میں نہ سوئے، شہد اور گوشت ترک کرے۔
14.104.94
प्रदक्षिणं व्रजेद्विप्रान्गामश्वत्थं हुताशनम् ।
न धावेत्पतिते वर्षे नाग्नभिक्षां च लोपयेत् ॥ १४.१०४.९४ ॥
برہمنوں، گائے، پیپل اور آگ کی پرکرما کرے؛ بارش گرتے وقت نہ دوڑے، اور آگ کی بھیکشا کو ترک نہ کرے۔
14.104.95
प्रत्यक्षलवणं नाद्यत्सौभाञ्जनकरञ्जनौ ।
ग्रासमुष्टिं गवपे दद्याद्धान्याम्लं चैव वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९५ ॥
ظاہر نمک نہ کھائے، سوبھانجن اور کرنج نہ کھائے؛ گائے کو ایک مٹھی گرास دے، اور دھانیامل بھی ترک کرے۔
14.104.96
तथा पर्युषितं चापि पक्वं परगृहागतम् ।
अनिवेदितं च यद्द्रव्यं तत्प्रयत्नेन वर्जयेत् ॥ १४.१०४.९६ ॥
اسی طرح باسی، پکا ہوا مگر دوسرے کے گھر سے آیا ہوا، اور جو چیز نذر نہ کی گئی ہو، اسے کوشش کے ساتھ ترک کر دینا چاہیے۔
14.104.97
विभितककरञ्जानां छायां दूरे विवर्जयेत् ।
पिप्रदेवपरीवादान्न वदेत्पीडितोपि सन् ॥ १४.१०४.९७ ॥
بھبیتک اور کرنج درختوں کے سائے سے دور رہنا چاہیے؛ تکلیف میں بھی برہمنوں کی برائی نہ کرے۔
14.104.98
सात्विका राजसाश्चापि तामसाश्चापि पाण्डव ।
मामर्चयन्ति मद्भक्तास्तेषामीदृग्विदा गतिः ॥ १४.१०४.९८ ॥
اے پانڈو، سات��کی، راجسی اور تامسی بھی جو میرے بھگت مجھے پوجتے ہیں، ان کی گتی ایسے ہی علم والوں کی سی ہوتی ہے۔
14.104.99
तामसास्तिमिरं यान्ति राजसा रज एव तत् ।
सात्विकाः सत्वसंपन्नाः सत्वमेव प्रयान्ति ते ॥ १४.१०४.९९ ॥
تامسی تاریکی کو پاتے ہیں، راجسی رج کو؛ مگر ستوگن سے بھرپور ساتوِک ستو ہی کو پاتے ہیں۔
14.104.100
ये सिद्धाः सन्ति साङ्ख्येन योगसत्वबलेन च ।
नभस्यादित्यचन्द्राभ्यां पश्यन्ति पदविस्तरम् ॥ १४.१०४.१०० ॥
جو سانکھیہ کے ذریعے اور یوگ و ستو کی قوت سے سِدھ ہیں، وہ آسمان میں سورج اور چاند کے ذریعے راستے کی وسعت دیکھتے ہیں۔
14.104.101
एकस्तंभे नवद्वारे त्रिस्थूणे पञ्चसाक्षिके ।
एतस्मिन्देहनगरे राजसस्तु सदा भवेत् ॥ १४.१०४.१०१ ॥
ایک ستون، نو دروازوں، تین سہاروں اور پانچ گواہوں والے اس جسم کے شہر میں راجس گن ہمیشہ رہتا ہے۔
14.104.102
उदिते सवितर्याप्य क्रियायुक्तस्य धीमतः ।
चतुर्वेदविदश्चापि देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०२ ॥
سورج طلوع ہونے پر، عمل میں مشغول دانا اور چاروں ویدوں کے عالم کے بدن میں بھی چھ وِرشل کہے گئے ہیں۔
14.104.103
क्षत्रियाः सप्त विज्ञेया वैश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ।
नियताः पाण्डवश्रेष्ठ शूद्राणामेकविंशतिः ॥ १४.१०४.१०३ ॥
کشتریہ سات جاننے چاہئیں، اور ویش آٹھ بیان کیے گئے ہیں۔ اے پانڈوؤں میں افضل، شودر اکیس مقرر ہیں۔
14.104.104
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहश्च मद एव च ।
महामोहश्च इत्येते देहे षड्वृषलाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०४ ॥
کام، کروده، لوبھ، موہ، مد اور مہاموہ—یہی بدن میں چھ وِرشل کہے گئے ہیں۔
14.104.105
गर्वः स्तंभो ह्यहङ्कार ईर्ष्या च द्रोह एव च ।
पारुष्यं क्रूरता चैव सप्तैत क्षत्रियाः स्मृताः ॥ १४.१०४.१०५ ॥
غرور، ستمبھ، انا، حسد، دروہ، کرختگی اور ظلم—یہ سات کشتریہ کہے گئے ہیں۔
14.104.106
तीक्ष्णता निकृतिर्माया शाठ्यं डंभो ह्यनार्जवम् ।
पैशुन्यमनृतं चैव वेश्यास्त्वष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ १४.१०४.१०६ ॥
تیزی، فریب، مایا، شٹھتا، ڈمبھ، کجی، چغلی اور جھوٹ—یہ آٹھ ویش کہے گئے ہیں۔
14.104.107
तृष्णा बुभुक्षा निद्रा च ह्यालस्यं चाघृणादयः ।
आधिश्चापि विषादश्च प्रमादो हीनसत्वता ॥ १४.१०४.१०७ ॥
تشنگی، بھوک، نیند، سستی، بے رحمی وغیرہ، ذہنی اذیت، افسردگی، غفلت اور کمزور حوصلگی۔
14.104.108
भयं विक्लबता जाड्यं पापकं मन्युरेव च ।
आशा चाश्रद्दधानत्वमनवस्थाप्यमन्त्रणम् ॥ १४.१०४.१०८ ॥
خوف، گھبراہٹ، جمود، گناہ اور غصہ، آرزو، بے اعتقادی، عدم استقلال اور بری مشاورت۔
14.104.109
आशौचं मलिनत्वं च शूद्रा ह्येते प्रकीर्तिताः ।
यस्मिन्नेते न दृश्यन्ते स वै ब्राह्मण उच्यते ॥ १४.१०४.१०९ ॥
ناپاکی اور میل، یہی شودر کہے گئے ہیں۔ جس میں یہ دکھائی نہ دیں وہی برہمن کہلاتا ہے۔
14.104.110
येषुयेषु हि भावेषु यत्कालं वर्तते द्विजः ।
तत्कालं वै स विज्ञेयो ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः ॥ १४.१०४.११० ॥
جن جن حالتوں میں دوِجا جس وقت رہتا ہے، اسی وقت اسے برہمن جاننا چاہیے — جو علم میں کمزور ہو۔
14.104.111
प्राणानायम्य यत्कालं येन मां चापि चिन्तयेत् ।
तत्कालो वै द्विजो ज्ञेयः शेषकालो ह्यथेतरः ॥ १४.१०४.१११ ॥
سانسوں کو قابو میں کر کے جس وقت وہ مجھ کا دھیان کرتا ہے، اسی وقت اسے دوِجا جاننا چاہیے؛ باقی وقت الگ ہے۔
14.104.112
तस्मात्तु सात्विको भूत्वा शुचिः क्रोधविवर्जितः ।
मामर्चयेत्तु सततं मत्प्रियत्वं यदीच्छति ॥ १४.१०४.११२ ॥
لہٰذا سات وک، پاک اور غصے سے خالی ہو کر، جو میرا محبوب ہونا چاہے، اسے ہمیشہ میری عبادت کرنی چاہیے۔
14.104.113
अलोलजिह्वः समुपस्थितो धृतिं ।
निधाय चक्षुर्युगमात्रमेव तत।
मनश्च वाचं च निगृह्य चञ्चलं ।
भयान्निवृत्तो मम भक्त उच्यते ॥ १४.१०४.११३ ॥
جس کی زبان چنچل نہ ہو، جو ثابت قدمی سے موجود ہو، جو نظر کو ایک جوئے کے فاصلے تک ٹھہرائے، جو دل اور بے قرار گفتار کو قابو میں رکھے، جو خوف سے لوٹ آیا ہو — وہی میرا بھگت کہلاتا ہے۔
14.104.114
ईदृशाध्यात्मिनो ये तु ब्राह्मणा नियतेन्द्रियाः ।
तेषां श्राद्धेषु तृप्यन्ति तेन तृप्ताः पितामहाः ॥ १४.१०४.११४ ॥
ایسے جو آتم گیانی اور حواس پر قابو رکھنے والے برہمن ہیں، ان کے شرادھوں میں پتامہ سیر ہوتے ہیں، اور اسی سے سیر ہو کر وہ خوش رہتے ہیں۔
14.104.115
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् ।
क्षमा जयति न क्रोधः क्षमावान्ब्राह्मणो भवेत् ॥ १४.१०४.११५ ॥
دھرم جیتتا ہے، ادھرم نہیں؛ ستیہ جیتتا ہے، جھوٹ نہیں؛ کشما جیتتی ہے، کرودھ نہیں۔ کشماوان ہی برہمن ہو۔