મહાભારત · અધ્યાય 14.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.107.1
इदं मे तत्वतो देव वक्तुमर्हस्यशेषतः ।
हिंसामकृत्वा यो मर्त्यो ब्रह्महत्यामवाप्नुयात् ॥ १४.१०७.१ ॥
હે દેવ, હિંસા કર્યા વિના મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાનું પાપ કેવી રીતે પામે છે તે આપ મને તત્ત્વતઃ સંપૂર્ણ રીતે કહો.
14.107.2
ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थं वृत्तिकर्शितम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.२ ॥
ભિક્ષા માટે જાતે કોઈ બ્રાહ્મણને બોલાવી, આજીવિકાના અભાવે કૃશ થયેલાને પછી 'કંઈ નથી' એમ કહે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.
14.107.3
मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धइस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.३ ॥
હે ભારત, અહીં મધ્યસ્થ રહેલા વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણની આજીવિકા જે દુર્બુદ્ધિથી છીનવી લે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.
14.107.4
आश्रमे वाऽऽलये वाऽपि ग्रामे वा नगरेऽपि वा ।
अग्निं यः प्रक्षिपेत्क्रुद्धस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.४ ॥
આશ્રમમાં, ઘરમાં, ગામમાં કે નગરમાં પણ જે ક્રોધથી અગ્નિ લગાવે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.
14.107.5
गोकुलस्य तृषार्तस्य जलान्ते वसुधाधिप ।
उत्पादयति यो विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.५ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, તરસથી પીડાતા ગોસમૂહને જળકિનારે જે વિઘ્ન ઊભું કરે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.
14.107.6
यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यक्छास्त्रं वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.६ ॥
જે પ્રચલિત શ્રુતિ કે મુનિઓએ સમ્યક્ રચેલા શાસ્ત્રને ન જાણીને દૂષિત કરે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.
14.107.7
चक्षुषा वाऽपि हीनस्य पङ्गोर्वाऽपि जडस्य वा ।
हरेद्वै यस्तु सर्वस्वं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.७ ॥
જે આંધળા, લંગડા કે મૂર્ખનું સર્વસ્વ હરી લે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહેવાય છે.
14.107.8
गुरुं त्वंकृत्यं हुंकृत्य अतिक्रम्य च शासनम् ।
वर्तते यस्तु मूढात्मा तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.८ ॥
જે મૂઢ ગુરુને 'તું' કહીને કે 'હું' કરીને સંબોધે છે અને તેમની આજ્ઞા તોડીને વર્તે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહેવાય છે.
14.107.9
क्रोधाद्वा यदि वा द्वेषादाक्रुष्टस्तर्जितोपि वा ।
ऋतौ स्त्रियं वा नोपेयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.९ ॥
ક્રોધ કે દ્વેષથી, ગાળો દેવાઈ હોય કે ધમકાવાયો હોય તોપણ, ઋતુકાળે જે પત્ની પાસે જતો નથી, તેને બ્રહ્મઘાતક કહેવાય છે.
14.107.10
यावत्सारो भवेद्दीनस्तन्नाशे यस्य दुःस्थितिः ।
तत्सर्वस्वं हरेद्यो वै तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.१० ॥
ગરીબ પાસે જેટલી થોડી મિલકત હોય અને જેના નાશથી તે દુર્દશામાં પડે, તેનું સર્વસ્વ જે હરી લે છે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહેવાય છે.
14.107.11
सप्वेषामपि दानानां यत्तु दानं विशिष्यते ।
अभोज्यान्नाश्च ये विप्रास्तान्ब्रवीहि सुरोत्तम ॥ १४.१०७.११ ॥
બધાં દાનોમાં જે દાન વિશેષ છે, અને જે બ્રાહ્મણોનું અન્ન ભોજ્ય નથી, તેમના વિષે, હે સુરોત્તમ, કહો.
14.107.12
अन्नमेव प्रशंसन्ति देवा ब्रह्मपुरस्सराः ।
अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति ॥ १४.१०७.१२ ॥
બ્રહ્માને આગળ રાખીને દેવો અન્નની જ પ્રશંસા કરે છે. અન્નદાન જેવું દાન થયું નથી અને થશે પણ નહીં.
14.107.13
अन्नमूर्जस्करं लोके ह्यन्नात्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ।
अबोज्यान्नान्मया राजन्वक्ष्यमाणान्निबोध मे ॥ १४.१०७.१३ ॥
જગતમાં અન્ન બળ આપે છે; અન્નમાં જ પ્રાણ સ્થિર છે. હે રાજન, જે અન્ન ન ખાવું જોઈએ તે હું કહું છું, મારી પાસેથી સાંભળો.
14.107.14
दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रुद्धस्य निकृतस्य च ।
अभिशप्तस्य षण्डस्य पाकभेदकरस्य च ॥ १४.१०७.१४ ॥
દીક્ષિત, કૃપણ, ક્રોધિત, છેતરાયેલો, શાપિત, નપુંસક અને રસોઈ વહેંચનારનું અન્ન.
14.107.15
चिकित्सकस्य दूतस्य तथा चोच्छिष्टभोजिनः ।
उग्रान्नं सूतकान्नं च शूद्रोच्छेषणमेव च ॥ १४.१०७.१५ ॥
વૈદ્ય, દૂત, ઉચ્છિષ્ટ ખાનારનું, ઉગ્રનું, સૂતકવાળાનું અન્ન અને શૂદ્રનું ઉચ્છિષ્ટ.
14.107.16
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं पतितान्नं च यच्छ्रुतम् ।
तथा च पिशुनस्यान्नं यज्ञविक्रयिणस्तथा ॥ १४.१०७.१६ ॥
શત્રુનું અન્ન ન ખાવું; પતિતનું અન્ન, જેવું સાંભળ્યું છે; તેમ જ ચાડીખોરનું અને યજ્ઞ વેચનારનું અન્ન.
14.107.17
शैलूषं तन्तुवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च ।
अंबष्ठकनिषादानां रङ्गावतरकस्य च ॥ १४.१०७.१७ ॥
નટનું અન્ન, વણકરનું અન્ન, કૃતઘ્નનું અન્ન, અંબષ્ઠ અને નિષાદોનું અન્ન, અને રંગમંચ પર ઊતરનારનું અન્ન.
14.107.18
सुवर्णकर्तुर्वैणस्यि शस्त्रविक्रयिणस्तथा ।
सूताना शौण्डिकानां च वैद्यस्य रजकस्य च ॥ १४.१०७.१८ ॥
સોનીનું અન્ન, વાંસની ટોપલી બનાવનારનું અન્ન, શસ્ત્ર વેચનારનું અન્ન, સૂતોનું અન્ન, દારૂ વેચનારાઓનું અન્ન, વૈદ્યનું અને ધોબીનું અન્ન.
14.107.19
स्त्रीजितस्य नृशंसस्य तथा माहिषिकस्य च ।
अनिर्दशानां प्रेतानां गणिकानां तथैव च ॥ १४.१०७.१९ ॥
સ્ત્રીને વશ થયેલો, ક્રૂર, ભેંસ ચરાવનાર, અશૌચનો સમય પૂરો ન થયો હોય તેવા, પ્રેતો અને ગણિકાઓનું અન્ન પણ (વર્જ્ય).
14.107.20
बन्दिनो द्यूतकर्तुश्च तथा द्यूतविदामपि ।
परिवित्तस्य यच्चान्नं परिवेत्तुस्तथैव च ॥ १४.१०७.२० ॥
બંદી, જુગાર રમનાર, જુગારના જાણકારો, પરિવિત્ત અને પરિવેત્તાનું અન્ન પણ (વર્જ્ય).
14.107.21
यश्चाग्रदिधिषुर्विप्रो दिधिषूपपिस्तथा ।
तयोरप्युभयोरन्नं राज्ञां चापि विवर्जयेत् ॥ १४.१०७.२१ ॥
અગ્રદિધિષુ બ્રાહ્મણ અને દિધિષૂપતિ — તે બંનેનું અન્ન અને રાજાઓનું અન્ન પણ ત્યજવું જોઈએ.
14.107.22
राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चार्मावकृन्तिनः ॥ १४.१०७.२२ ॥
રાજાનું અન્ન તેજ હરે છે, શૂદ્રનું અન્ન બ્રહ્મવર્ચસ, સોનીનું અન્ન આયુષ્ય અને ચામડું કાપનારનું અન્ન યશ હરે છે.
14.107.23
गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकीर्तितम् ।
पूयं चिकित्सकस्यान्नं शुक्लं तु वृषलीपतेः ॥ १४.१०७.२३ ॥
ગણનું અન્ન અને ગણિકાનું અન્ન લોકોમાં નિંદિત કહેવાયું છે; વૈદ્યનું અન્ન પરુ સમાન છે, અને વૃષલીપતિનું અન્ન શુક્ર સમાન.
14.107.24
विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं तस्मात्तत्परिवर्जयेत् ।
तेषां त्वगस्थिरोमाणि भुङ्क्ते योऽन्नं तु भक्षयेत् ॥ १४.१०७.२४ ॥
વ્યાજખોરનું અન્ન વિષ્ટા સમાન છે, તેથી તે ત્યજવું જોઈએ. જે તેમનું અન્ન ખાય છે, તે તેમની ત્વચા, હાડકાં અને રોમ ખાય છે.
14.107.25
अमात्यान्नमथैतेषां भुक्त्वा तु त्रियहं क्षिपेत् ।
मत्या भुक्त्वा सकृद्वाऽपि प्राजापत्यं चरेद्द्विजः ॥ १४.१०७.२५ ॥
આમના અમાત્યોનું અન્ન ખાધું હોય તો ત્રણ દિવસ (વ્રત કરવું). જાણીજોઈને એક વાર પણ ખાધું હોય તો દ્વિજે પ્રાજાપત્ય વ્રત કરવું.
14.107.26
दानानां च फलं यद्वै शृणु पाण्डव तत्वतः ।
जलदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षयमन्नदः ॥ १४.१०७.२६ ॥
હે પાંડવ, દાનોનું જે ફળ છે તે યથાર્થપણે સાંભળ. જળ આપનાર તૃપ્તિ પામે છે; અન્ન આપનાર અક્ષય સુખ પામે છે.
14.107.27
तिलदश्च प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ।
भूमदो भूमिमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः ॥ १४.१०७.२७ ॥
તલ દાન કરનાર ઇષ્ટ સંતાન પામે છે; દીપ દાન કરનાર ઉત્તમ દૃષ્ટિ પામે છે. ભૂમિ દાન કરનાર ભૂમિ પામે છે; સુવર્ણ દાન કરનાર દીર્ઘાયુ પામે છે.
14.107.28
गृहदोऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् ।
वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः ॥ १४.१०७.२८ ॥
ઘર દાન કરનાર શ્રેષ્ઠ ભવનો પામે છે; ચાંદી દાન કરનાર ઉત્તમ રૂપ પામે છે. વસ્ત્ર દાન કરનાર ચંદ્રલોક પામે છે, અને અશ્વ દાન કરનાર અશ્વિનીકુમારોનો લોક પામે છે.
14.107.29
अनडुद्दः श्रियं जुष्टां गोदो गोलोकमश्नुते ।
यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः ॥ १४.१०७.२९ ॥
બળદ દાન કરનાર પ્રિય સમૃદ્ધિ પામે છે; ગાય દાન કરનાર ગોલોક પામે છે. વાહન અને શય્યા દાન કરનાર ભાર્યા પામે છે; અભય દાન કરનાર ઐશ્વર્ય પામે છે.
14.107.30
धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसाम्यताम् ।
सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते ॥ १४.१०७.३० ॥
ધાન્ય દાન કરનાર શાશ્વત સુખ પામે છે; બ્રહ્મ (વેદ) દાન કરનાર બ્રહ્મ સમાનતા પામે છે. સર્વ દાનોમાં બ્રહ્મદાન શ્રેષ્ઠ છે.
14.107.31
हिरण्यभूगवाश्वाजवस्त्रशय्यासनादिषु ।
योर्चितः प्रतिगृह्णाति दद्यादुचितमेव च।
तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं च विपर्यये ॥ १४.१०७.३१ ॥
સોનું, ભૂમિ, ગાય, ઘોડો, બકરી, વસ્ત્ર, શય્યા, આસન વગેરેમાં આદરપૂર્વક જે સ્વીકારે અને યોગ્ય રીતે આપે, તે બંને સ્વર્ગે જાય છે; વિપરીત હોય તો નરકે.
14.107.32
अनृतं न वदेद्विद्वांस्तपस्तप्त्वा न विस्मयेत् ।
नार्तोप्यभिभवेद्विप्रान्न दत्त्वा परिकीर्तयेत् ॥ १४.१०७.३२ ॥
વિદ્વાને અસત્ય ન બોલવું; તપ કરીને અભિમાન ન કરવું. પીડિત હોય તોપણ બ્રાહ્મણોનો તિરસ્કાર ન કરવો; દાન આપીને તેનું વખાણ ન કરવું.
14.107.33
यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ।
आयुर्विप्रावमानेन दानं तु परिकीर्तनात् ॥ १४.१०७.३३ ॥
અસત્યથી યજ્ઞ ક્ષીણ થાય છે; અભિમાનથી તપ ક્ષીણ થાય છે. બ્રાહ્મણના અપમાનથી આયુષ્ય ક્ષીણ થાય છે; દાનનું વખાણ કરવાથી દાન ક્ષીણ થાય છે.
14.107.34
एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रमीयते ।
अकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेकश्चाप्नोति दुष्कृतम् ॥ १४.१०७.३४ ॥
જીવ એકલો જ જન્મે છે અને એકલો જ મૃત્યુ પામે છે. તે એકલો જ પોતાના સુકૃતનું ફળ ભોગવે છે, અને એકલો જ દુષ્કૃતનું ફળ પામે છે.
14.107.35
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं क्षितौ ।
विमुखा बान्धवा यान्ति धर्मस्तमनुवर्तते ॥ १४.१०७.३५ ॥
મૃત શરીરને લાકડા કે માટીના ઢેકા જેવું ભૂમિ પર છોડી બંધુઓ મોં ફેરવીને ચાલ્યા જાય છે; માત્ર ધર્મ તેની પાછળ જાય છે.
14.107.36
अनागतानि कार्याणि कर्तुं गणयते मनः ।
शरीरकं समुद्दिश्य स्मयते नूनमन्तकः ॥ १४.१०७.३६ ॥
મન હજી ન આવેલાં કાર્યો કરવાનો હિસાબ માંડે છે; શરીરને લક્ષ્ય કરીને અંતક (મૃત્યુ) ચોક્કસ હસે છે.
14.107.37
तस्माद्धर्मसहासस्तु धर्मं संचिनुयात्सदा ।
धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम् ॥ १४.१०७.३७ ॥
તેથી ધર્મને સહાયક બનાવીને હંમેશાં ધર્મનો સંચય કરવો; ધર્મરૂપી સહાયથી માણસ દુસ્તર અંધકારને પણ પાર કરે છે.
14.107.38
येषां तटाकानि बहूदकानि ।
सभाश्च कूपाश्च शुभाः प्रपाश्च।
अन्नप्रदानं मधुरा च वाणी ।
यमस्य ते निर्विषया भवन्ति ॥ १४.१०७.३८ ॥
જેમની પાસે જળભરપૂર તળાવો, સભામંડપો, શુભ કૂવાઓ, પરબો, અન્નદાન અને મધુર વાણી છે, તેઓ યમના અધિકારથી મુક્ત થાય છે.