महाभारत · अध्याय 14.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.107.1
इदं मे तत्वतो देव वक्तुमर्हस्यशेषतः ।
हिंसामकृत्वा यो मर्त्यो ब्रह्महत्यामवाप्नुयात् ॥ १४.१०७.१ ॥
हे देवा, हिंसा न करता मनुष्य ब्रह्महत्येचे पाप कसे प्राप्त करतो हे आपण मला तत्त्वतः पूर्णपणे सांगावे.
14.107.2
ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थं वृत्तिकर्शितम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.२ ॥
भिक्षेसाठी स्वतः एका ब्राह्मणाला बोलावून, उपजीविकेअभावी कृश झालेल्याला नंतर 'काही नाही' असे जो म्हणतो, त्याला ब्रह्मघातक म्हणतात.
14.107.3
मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धइस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.३ ॥
हे भारता, येथे मध्यस्थ असलेल्या वेदज्ञ ब्राह्मणाची उपजीविका जो दुर्बुद्धीने हिरावून घेतो, त्याला ब्रह्मघातक म्हणतात.
14.107.4
आश्रमे वाऽऽलये वाऽपि ग्रामे वा नगरेऽपि वा ।
अग्निं यः प्रक्षिपेत्क्रुद्धस्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.४ ॥
आश्रमात, घरात, गावात किंवा नगरातही जो क्रोधाने अग्नी लावतो, त्याला ब्रह्मघातक म्हणतात.
14.107.5
गोकुलस्य तृषार्तस्य जलान्ते वसुधाधिप ।
उत्पादयति यो विघ्नं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.५ ॥
हे पृथ्वीपती, तहानलेल्या गोकुलाला पाण्याच्या काठी जो अडथळा निर्माण करतो, त्याला ब्रह्मघातक म्हणतात.
14.107.6
यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यक्छास्त्रं वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.६ ॥
जो प्रचलित श्रुती किंवा मुनींनी सम्यक् रचलेल्या शास्त्राला न जाणता दूषित करतो, त्याला ब्रह्मघातक म्हणतात.
14.107.7
चक्षुषा वाऽपि हीनस्य पङ्गोर्वाऽपि जडस्य वा ।
हरेद्वै यस्तु सर्वस्वं तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.७ ॥
जो अंध, पांगळ्या किंवा मूर्ख माणसाचे सर्वस्व हरण करतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
14.107.8
गुरुं त्वंकृत्यं हुंकृत्य अतिक्रम्य च शासनम् ।
वर्तते यस्तु मूढात्मा तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.८ ॥
जो मूढ गुरूला 'तू' म्हणून किंवा 'हुं' करून संबोधतो आणि त्यांची आज्ञा मोडून वागतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
14.107.9
क्रोधाद्वा यदि वा द्वेषादाक्रुष्टस्तर्जितोपि वा ।
ऋतौ स्त्रियं वा नोपेयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.९ ॥
क्रोध किंवा द्वेषामुळे, शिव्या दिल्या गेल्या किंवा धमकावले गेले तरी, ऋतुकाळी जो पत्नीजवळ जात नाही, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
14.107.10
यावत्सारो भवेद्दीनस्तन्नाशे यस्य दुःस्थितिः ।
तत्सर्वस्वं हरेद्यो वै तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ १४.१०७.१० ॥
गरिबाजवळ जितकी थोडी संपत्ती असते आणि ती गेल्यावर त्याची दुर्दशा होते, तितकी त्याची सर्व संपत्ती जो हरण करतो, त्याला ब्रह्महत्यारा म्हणतात.
14.107.11
सप्वेषामपि दानानां यत्तु दानं विशिष्यते ।
अभोज्यान्नाश्च ये विप्रास्तान्ब्रवीहि सुरोत्तम ॥ १४.१०७.११ ॥
सर्व दानांमध्ये जे दान श्रेष्ठ आहे आणि ज्या ब्राह्मणांचे अन्न भोजनास योग्य नाही, त्यांच्याबद्दल, हे सुरोत्तमा, सांगा.
14.107.12
अन्नमेव प्रशंसन्ति देवा ब्रह्मपुरस्सराः ।
अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति ॥ १४.१०७.१२ ॥
ब्रह्मदेवाला पुढे ठेवून देव अन्नाचीच प्रशंसा करतात. अन्नदानाच्या बरोबरीचे दान आजवर झाले नाही आणि पुढेही होणार नाही.
14.107.13
अन्नमूर्जस्करं लोके ह्यन्नात्प्राणाः प्रतिष्ठिताः ।
अबोज्यान्नान्मया राजन्वक्ष्यमाणान्निबोध मे ॥ १४.१०७.१३ ॥
जगात अन्न बल देते; अन्नातच प्राण स्थिर राहतात. हे राजा, जे अन्न खाऊ नये ते मी सांगतो, माझ्याकडून ऐक.
14.107.14
दीक्षितस्य कदर्यस्य क्रुद्धस्य निकृतस्य च ।
अभिशप्तस्य षण्डस्य पाकभेदकरस्य च ॥ १४.१०७.१४ ॥
दीक्षित, कंजूष, क्रुद्ध, फसवलेला, शापित, षंढ आणि पाक विभागणारा यांचे अन्न.
14.107.15
चिकित्सकस्य दूतस्य तथा चोच्छिष्टभोजिनः ।
उग्रान्नं सूतकान्नं च शूद्रोच्छेषणमेव च ॥ १४.१०७.१५ ॥
वैद्य, दूत, उष्टे खाणारा, उग्राचे अन्न, सूतकाचे अन्न आणि शूद्राचे उष्टे.
14.107.16
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं पतितान्नं च यच्छ्रुतम् ।
तथा च पिशुनस्यान्नं यज्ञविक्रयिणस्तथा ॥ १४.१०७.१६ ॥
शत्रूचे अन्न खाऊ नये; पतिताचे अन्न, जसे ऐकले आहे; तसेच चहाडखोराचे आणि यज्ञ विकणाऱ्याचे अन्न.
14.107.17
शैलूषं तन्तुवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च ।
अंबष्ठकनिषादानां रङ्गावतरकस्य च ॥ १४.१०७.१७ ॥
नटाचे अन्न, विणकराचे अन्न, कृतघ्नाचे अन्न, अंबष्ठ व निषादांचे अन्न आणि रंगमंचावर अभिनय करणाऱ्याचे अन्न.
14.107.18
सुवर्णकर्तुर्वैणस्यि शस्त्रविक्रयिणस्तथा ।
सूताना शौण्डिकानां च वैद्यस्य रजकस्य च ॥ १४.१०७.१८ ॥
सोनाराचे अन्न, वेत विणणाऱ्याचे अन्न, शस्त्र विकणाऱ्याचे अन्न, सूतांचे अन्न, दारू विकणाऱ्यांचे अन्न, वैद्याचे आणि धोब्याचे अन्न.
14.107.19
स्त्रीजितस्य नृशंसस्य तथा माहिषिकस्य च ।
अनिर्दशानां प्रेतानां गणिकानां तथैव च ॥ १४.१०७.१९ ॥
स्त्रीच्या अधीन असलेला, क्रूर, म्हशी राखणारा, अशौचाचा काल पूर्ण न झालेले, प्रेते आणि गणिका यांचे अन्नही (वर्ज्य).
14.107.20
बन्दिनो द्यूतकर्तुश्च तथा द्यूतविदामपि ।
परिवित्तस्य यच्चान्नं परिवेत्तुस्तथैव च ॥ १४.१०७.२० ॥
बंदी, जुगार खेळणारा, जुगाराचे जाणकार, परिवित्त आणि परिवेत्ता यांचे अन्नही (वर्ज्य).
14.107.21
यश्चाग्रदिधिषुर्विप्रो दिधिषूपपिस्तथा ।
तयोरप्युभयोरन्नं राज्ञां चापि विवर्जयेत् ॥ १४.१०७.२१ ॥
अग्रदिधिषु ब्राह्मण, दिधिषूपती — त्या दोघांचे अन्न आणि राजांचे अन्नही वर्ज्य करावे.
14.107.22
राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् ।
आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चार्मावकृन्तिनः ॥ १४.१०७.२२ ॥
राजाचे अन्न तेज हरण करते, शूद्राचे अन्न ब्रह्मवर्चस, सोनाराचे अन्न आयुष्य आणि चर्म कापणाऱ्याचे अन्न यश हरण करते.
14.107.23
गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकीर्तितम् ।
पूयं चिकित्सकस्यान्नं शुक्लं तु वृषलीपतेः ॥ १४.१०७.२३ ॥
गणांचे अन्न आणि गणिकेचे अन्न लोकांत निंदित म्हटले आहे; वैद्याचे अन्न पू समान, आणि वृषलीपतीचे अन्न शुक्रासमान आहे.
14.107.24
विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं तस्मात्तत्परिवर्जयेत् ।
तेषां त्वगस्थिरोमाणि भुङ्क्ते योऽन्नं तु भक्षयेत् ॥ १४.१०७.२४ ॥
व्याजबट्ट्याचे अन्न विष्ठेसमान आहे, म्हणून ते वर्ज्य करावे. जो त्यांचे अन्न खातो, तो त्यांची त्वचा, हाडे आणि केस खातो.
14.107.25
अमात्यान्नमथैतेषां भुक्त्वा तु त्रियहं क्षिपेत् ।
मत्या भुक्त्वा सकृद्वाऽपि प्राजापत्यं चरेद्द्विजः ॥ १४.१०७.२५ ॥
यांच्या मंत्र्यांचे अन्न खाल्ल्यास तीन दिवस (व्रत करावे). जाणूनबुजून एकदा जरी खाल्ले तरी द्विजाने प्राजापत्य व्रत करावे.
14.107.26
दानानां च फलं यद्वै शृणु पाण्डव तत्वतः ।
जलदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षयमन्नदः ॥ १४.१०७.२६ ॥
हे पाण्डवा, दानांचे जे फळ आहे ते यथार्थपणे ऐक. जल देणारा तृप्ती मिळवतो; अन्न देणारा अक्षय सुख मिळवतो.
14.107.27
तिलदश्च प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् ।
भूमदो भूमिमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः ॥ १४.१०७.२७ ॥
तीळ दान करणारा इष्ट संतती मिळवतो; दीप दान करणारा उत्तम दृष्टी मिळवतो. भूमी दान करणारा भूमी मिळवतो; सुवर्ण दान करणारा दीर्घायुष्य मिळवतो.
14.107.28
गृहदोऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम् ।
वासोदश्चन्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः ॥ १४.१०७.२८ ॥
घर दान करणारा उत्तम निवासस्थाने मिळवतो; रुपे दान करणारा उत्तम रूप मिळवतो. वस्त्र दान करणारा चंद्रलोक मिळवतो, आणि अश्व दान करणारा अश्विनीकुमारांचे लोक मिळवतो.
14.107.29
अनडुद्दः श्रियं जुष्टां गोदो गोलोकमश्नुते ।
यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः ॥ १४.१०७.२९ ॥
बैल दान करणारा प्रिय समृद्धी मिळवतो; गाय दान करणारा गोलोक मिळवतो. वाहन व शय्या दान करणारा भार्या मिळवतो; अभय दान करणारा ऐश्वर्य मिळवतो.
14.107.30
धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्मसाम्यताम् ।
सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते ॥ १४.१०७.३० ॥
धान्य दान करणारा शाश्वत सुख मिळवतो; ब्रह्म (वेद) दान करणारा ब्रह्माशी साम्य मिळवतो. सर्व दानांमध्ये ब्रह्मदान श्रेष्ठ आहे.
14.107.31
हिरण्यभूगवाश्वाजवस्त्रशय्यासनादिषु ।
योर्चितः प्रतिगृह्णाति दद्यादुचितमेव च।
तावुभौ गच्छतः स्वर्गं नरकं च विपर्यये ॥ १४.१०७.३१ ॥
सोने, भूमी, गाय, घोडा, शेळी, वस्त्र, शय्या, आसन इत्यादींमध्ये सन्मानपूर्वक जो स्वीकारतो आणि योग्य दान देतो, ते दोघेही स्वर्गाला जातात; उलट असल्यास नरकाला.
14.107.32
अनृतं न वदेद्विद्वांस्तपस्तप्त्वा न विस्मयेत् ।
नार्तोप्यभिभवेद्विप्रान्न दत्त्वा परिकीर्तयेत् ॥ १४.१०७.३२ ॥
विद्वानाने असत्य बोलू नये; तप करून गर्व करू नये. पीडित असतानाही ब्राह्मणांचा अपमान करू नये; दान देऊन त्याची प्रौढी मिरवू नये.
14.107.33
यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् ।
आयुर्विप्रावमानेन दानं तु परिकीर्तनात् ॥ १४.१०७.३३ ॥
असत्याने यज्ञ क्षीण होतो; गर्वाने तप क्षीण होते. ब्राह्मणांच्या अपमानाने आयुष्य क्षीण होते; दानाची प्रौढी मिरवल्याने दान क्षीण होते.
14.107.34
एकः प्रजायते जन्तुरेक एव प्रमीयते ।
अकोऽनुभुङ्क्ते सुकृतमेकश्चाप्नोति दुष्कृतम् ॥ १४.१०७.३४ ॥
जीव एकटाच जन्मतो आणि एकटाच मरतो. तोच एकटा आपल्या सत्कर्माचे फळ भोगतो आणि एकटाच दुष्कर्माचे फळ मिळवतो.
14.107.35
मृतं शरीरमुत्सृज्य काष्ठलोष्टसमं क्षितौ ।
विमुखा बान्धवा यान्ति धर्मस्तमनुवर्तते ॥ १४.१०७.३५ ॥
मृत देह लाकडासारखे किंवा मातीच्या ढेकळासारखे जमिनीवर टाकून नातेवाईक तोंड फिरवून निघून जातात; धर्मच त्याचे अनुसरण करतो.
14.107.36
अनागतानि कार्याणि कर्तुं गणयते मनः ।
शरीरकं समुद्दिश्य स्मयते नूनमन्तकः ॥ १४.१०७.३६ ॥
मन अजून न आलेली कामे करण्याचा हिशोब मांडते; शरीराला लक्ष्य करून अंतक (मृत्यू) निश्चितच हसतो.
14.107.37
तस्माद्धर्मसहासस्तु धर्मं संचिनुयात्सदा ।
धर्मेण हि सहायेन तमस्तरति दुस्तरम् ॥ १४.१०७.३७ ॥
म्हणून धर्माला सहाय्यक मानून सदैव धर्माचा संचय करावा; धर्मरूपी सहाय्याने माणूस दुस्तर अंधकारही पार करतो.
14.107.38
येषां तटाकानि बहूदकानि ।
सभाश्च कूपाश्च शुभाः प्रपाश्च।
अन्नप्रदानं मधुरा च वाणी ।
यमस्य ते निर्विषया भवन्ति ॥ १४.१०७.३८ ॥
ज्यांच्याकडे भरपूर पाण्याचे तलाव, सभामंडपे, शुभ विहिरी, पाणपोया, अन्नदान आणि मधुर वाणी आहे, ते यमाच्या अधिकारापासून मुक्त होतात.