ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.108.1
अनेकान्तं बहुद्वारं धर्ममाहुर्मनीपिणः ।
किंलक्षणोसौ भति तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥ १४.१०८.१ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਉਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
14.108.2
शृणु राजन्समासेन धर्मशौचविधिक्रमम् ।
अहिंसा शौचमक्रोधमानृशंस्यं दमः शमः।
आर्जवं चैव राजेन्द्र निश्चितं धर्मलक्षणम् ॥ १४.१०८.२ ॥
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ੌਚ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸ਼ੌਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਕੋਮਲਤਾ, ਦਮ, ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ — ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਧਰਮ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
14.108.3
ब्रह्मचर्यं तपः क्षान्तिर्मधुमांसस्य वर्जनम् ।
मर्यादायां स्थितिश्चैव शमः शौचस्य लक्षणम् ॥ १४.१०८.३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਤਪ, ਖਿਮਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਮਾਸ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਮ — ਇਹੀ ਸ਼ੌਚ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
14.108.4
बाल्ये विद्यां निषेवेत यौवने दारसंग्रहम् ।
वार्धके मौनमातिष्ठेत्सर्वदा धर्ममाचरेत् ॥ १४.१०८.४ ॥
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
14.108.5
ब्राह्मणान्नावमन्येत गुरुन्परिवदेन्न च ।
यतीनामनुकूलः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ १४.१०८.५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਯਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹੇ — ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
14.108.6
यतिर्गुरुर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।
पतिरेव गुरुः स्त्रीणां सर्वेषां पार्थिवो गुरुः ॥ १४.१०८.६ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਯਤੀ ਹੈ; ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਪਤੀ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਗੁਰੂ ਰਾਜਾ ਹੈ।
14.108.7
यद्गृहस्तार्जितं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा ।
निर्दहिष्यति तत्सर्वमेकरात्रोषितो यतिः ॥ १४.१०८.७ ॥
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੇ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਠਹਿਰਿਆ ਯਤੀ ਉਹ ਸਭ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
14.108.8
दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा ज्ञानिनोऽज्ञानिनोपि वा ।
गृहस्थैर्यतयः पूज्याः परत्र हितकाङ्क्षिभिः ॥ १४.१०८.८ ॥
ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਦਾਚਾਰੀ, ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨੀ, ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.108.9
एकदण्डी त्रिदण्डी वा शिखी वा मुण्डितोपि वा ।
काषायदण्डधारोपि यतिः पूज्यो न संशयः ॥ १४.१०८.९ ॥
ਏਕਦੰਡੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਦੰਡੀ, ਸਿੱਖਾਧਾਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ, ਕਾਸ਼ਾਇ ਦੰਡ ਧਾਰੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਯਤੀ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
14.108.10
अपूजितो गृहस्थैर्वा तथा चाप्यवमानितः ।
यतिर्वाऽप्यतिथिर्वाऽपि नरके पातयिष्यतः ॥ १४.१०८.१० ॥
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪੂਜਿਤ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਯਤੀ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਗੇ।
14.108.11
तस्मात्तु यत्नतः पूज्या मद्भक्ता मत्परायणाः ।
मयि संन्यस्तकर्माणः परत्र हितकाङ्क्षिभिः ॥ १४.१०८.११ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਸੰਨਿਆਸ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.108.12
प्रहरेन्न द्विजान्विप्रो गां न हन्यात्कदाचन ।
भ्रूणहत्यासमं चैव उभयं यो निषेवते ॥ १४.१०८.१२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਰੂਣਹੱਤਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.108.13
नाग्निं मुखेनोपधमेन्न च पादौ प्रतापयेत् ।
नाधः कुर्यात्कदाचित्तु न पृष्ठं परितापयेत् ॥ १४.१०८.१३ ॥
ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਫੂਕ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
14.108.14
नान्तरा गमनं कुर्यान्न चामेध्यं विनिक्षिपेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेदग्निमाशौचस्थो न जातुचित् ॥ १४.१०८.१४ ॥
ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੂਠਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਅਤੇ ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੂਹੇ।
14.108.15
श्वचण्डालादिभिः स्पृष्टो नाङ्गमग्नौ प्रतापयेत् ।
सर्वदेवमयो वह्निस्तस्माच्छुद्धः सदा स्पृशेत् ॥ १४.१०८.१५ ॥
ਕੁੱਤੇ, ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਛੂਹਿਆ ਗਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਗ ਨਾ ਤਪਾਵੇ। ਅੱਗ ਸਰਬ-ਦੇਵਮਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.16
प्राप्तमूत्रपुरीषस्तु न स्पृशेद्वह्निमात्मवान् ।
यावत्तु धारयेद्वेगं तावदप्रयतो भवेत् ॥ १४.१०८.१६ ॥
ਜਿਸਨੂੰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਟੱਟੀ ਦਾ ਵੇਗ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਸੰਜਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਵੇਗ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.108.17
पचनाग्निं न गृह्णीयात्परवेश्मनि जातुचित् ।
तस्मिन्पक्वेन चान्नेन यत्कर्म कुरुते शुभम् ॥ १४.१०८.१७ ॥
ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ...
14.108.18
तस्यैव तच्छुभस्यार्धमग्निदस्य भवेन्नृप ।
तस्माद्गृहगतं वह्निं प्रकुर्यादविनाशितम् ॥ १४.१०८.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਦਾ ਅੱਧਾ ਫਲ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਬੁਝਣ ਦੇਵੇ।
14.108.19
प्रमादाद्यदि वाऽज्ञानात्तस्य नाशो भविष्यति ।
गृह्णीयात्तु मथित्वा वा श्रोत्रियागारतोपि वा ॥ १४.१०८.१९ ॥
ਜੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੰਥਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰੋਂ ਅਗਨੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.108.20
कीदृशाः साधवो विप्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ।
कीदृशेभ्यो हि दातव्यं तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥ १४.१०८.२० ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਾਧੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
14.108.21
अक्रोधनाः सत्यपरा धर्मनित्या जितेन्द्रियाः ।
तादृशाः साधवो विप्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२१ ॥
ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਸਾਧੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.108.22
अमानिनः सर्वसहा दृष्टार्था विजितेन्द्रियाः ।
सर्वभूतहिता मैत्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२२ ॥
ਜੋ ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮਾਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.108.23
अलुब्धाः शुचयो वैद्या हीमन्तः सत्यवादिनः ।
स्वधर्मनिरता ये तु तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२३ ॥
ਜੋ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਦਵਾਨ, ਲਜ਼ਾਵਾਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਮਹਾਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.108.24
साङ्गंश्च चतुरो वेदान्योऽधीयेत दिनेदिने ।
शूद्रान्नं यस्य नो देहे तत्पात्रमृषयो विदुः ॥ १४.१०८.२४ ॥
ਜੋ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.108.25
प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च समन्वितः ।
तारयेत्तत्कुलं सर्वमेकोपीह युधिष्ठिर ॥ १४.१०८.२५ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪ੍ਰਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ, ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
14.108.26
गामश्वमन्नं वित्तं वा तद्विधे प्रतिपादयेत् ।
निशम्य तु गुणोपेतं ब्राह्मअणं साधुसंमतम्।
दूरादाहृत्य सत्कृत्य तं प्रयत्नेन पूजयेत् ॥ १४.१०८.२६ ॥
ਗਾਂ, ਘੋੜਾ, ਅੰਨ ਜਾਂ ਧਨ ਐਸੇ (ਯੋਗ) ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਮਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.108.27
धर्माधर्मविधिस्त्वेवं भीमं भीष्मेण भाषितम् ।
भीष्मवाक्यात्सारभूतं वद धर्मं सुरेश्वर ॥ १४.१०८.२७ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰਭੂਤ ਧਰਮ ਕਹੋ।
14.108.28
अन्नेन धार्यते सर्वं जगदेतच्चराचरम् ।
अन्नात्प्रभवति प्राणः प्रत्यक्षं नास्ति संशयः ॥ १४.१०८.२८ ॥
ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
14.108.29
कलत्रं पीडयित्वा तु देशे काले च शक्तितः ।
दातव्यं भिक्षवे चान्नमात्मनो भूतिमिच्छता ॥ १४.१०८.२९ ॥
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ (ਪਰਿਵਾਰ) ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.30
विप्रमध्वपरिश्रान्तं बालं वृद्धमथापि वा ।
अर्चयेद्गुरुवत्प्रीतो गृहस्थो गृहमागतम् ॥ १४.१०८.३० ॥
ਰਾਹ ਦੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਲਕ ਜਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਜਾਂ ਘਰ ਆਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.31
क्रोधमुत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरः ।
अर्चयेदतिथिं प्रीतः परत्र हितभूतये ॥ १४.१०८.३१ ॥
ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ; ਇਹ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਿਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਹੈ।
14.108.32
अतिथिं नावमन्येत नानृतां गिरमीरयेत् ।
न पृच्छेद्गोत्रचरणं नाधीतं वा कदाचन ॥ १४.१०८.३२ ॥
ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਝੂਠੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਉਸਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਰਣ ਨਾ ਪੁੱਛੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾ ਪੁੱਛੇ।
14.108.33
चण्डालो वा श्वपाको वा काले यः कश्चिदागतः ।
अन्नेन पूजनीयः स्यात्परत्र हितमिच्छता ॥ १४.१०८.३३ ॥
ਚਾਂਡਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਵਪਾਕ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਵੇ, ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅੰਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.34
पिधाय तु गृहद्वारं भुक्ते योऽन्नं प्रहृष्टवान् ।
स्वर्गद्वारपिधानं वै कृतं तेन युधिष्ठिर ॥ १४.१०८.३४ ॥
ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸਨੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
14.108.35
पितॄन्देवानृषीन्विप्रानतिथींश्च निराश्रयान् ।
यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत् ॥ १४.१०८.३५ ॥
ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਹਾਨ ਹੈ।
14.108.36
कृत्वा तु पापं बहुशो यो दद्यादन्नमर्थिने ।
ब्राह्मणाय विशेषेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १४.१०८.३६ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਵੀ ਜੋ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.108.37
अन्नदः प्राणदो लोके प्राणदः सर्वदो भवेत् ।
तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं भूतिमिच्छता ॥ १४.१०८.३७ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.38
अन्नं ह्यमृतमित्याहुरन्नं प्रजननं स्मृतम् ।
अन्नप्रणाशो सीदन्ति शरीरे पञ्च धातवः ॥ १४.१०८.३८ ॥
ਅੰਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੰਨ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਨ ਨਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੰਜ ਧਾਤੂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.108.39
बलं बलवतो नश्येदन्नहीनस्य देहिनः ।
तस्मादन्नं विशेषेण श्रद्धयाऽश्रद्धयापि वा ॥ १४.१०८.३९ ॥
ਅੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦਾ, ਬਲਵਾਨ ਦਾ ਬਲ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.108.40
आदत्ते हि रसं सर्वमादित्यः स्वगभस्तिभिः ।
वायुस्तस्मात्समादाय रसं मेधेषु धारयेत् ॥ १४.१०८.४० ॥
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਰਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਉਹ ਰਸ ਲੈ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।
14.108.41
तत्तु मेघगतं भूमौ शक्रो वर्षति तादृशम् ।
तेन दिग्धा भवेद्देवी मही प्रीता च ॥ १४.१०८.४१ ॥
ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਉਹ ਰਸ ਇੰਦਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਧਰਤੀ ਭਿੱਜ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.108.42
तस्यां सस्यानि रोहन्ति यैर्जीवन्त्यखिलाः प्रजाः ।
मांसमेदोस्थिमज्जानां सम्भवस्तेभ्य एव हि ॥ १४.१०८.४२ ॥
ਉਸ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ, ਮੇਦ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਮਿੱਝ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.108.43
एवं सूर्यश्च पवनो मेघः शक्रस्तथैव च ।
एक एव स्थितो राशिर्यतो भूतानि जज्ञिरे ॥ १४.१०८.४३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ, ਪਵਨ, ਮੇਘ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
14.108.44
भवनानि च दिव्यानि दिवि तेषां महात्मनाम् ।
नानासंस्थानि भूतानि नानाभूमिगतानि च ॥ १४.१०८.४४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਭਵਨ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਨ।
14.108.45
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति च ।
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.१०८.४५ ॥
ਚੰਦਰਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਉਜਲੇ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਵੀ ਹਨ।
14.108.46
अनेकशतसङ्ख्यानि सान्तर्जलवनानि च ।
तत्र पुष्पफलोपेताः कामदाः सुरपादपाः ॥ १४.१०८.४६ ॥
ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰ ਜਲ ਵਾਲੇ ਬਣ ਵੀ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ-ਬਿਰਖ ਹਨ।
14.108.47
वाप्यो बद्धसभाः कूपा दीर्घिकाश्च सहस्रशः ।
भक्ष्यभोज्यमयाः शैला वासांस्याभरणानि च ॥ १४.१०८.४७ ॥
ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਵੜੀਆਂ, ਪੱਕੇ ਸਭਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਵਾਲੇ ਖੂਹ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਰਘਿਕਾਵਾਂ; ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ, ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਹਨ।
14.108.48
क्षीरस्रवन्त्यः सरितस्तथा चैवान्नपर्वताः ।
घोषवन्ति च यानानि युक्तान्यथ सहस्रशः ॥ १४.१०८.४८ ॥
ਦੁੱਧ ਵਗਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੋਸ਼ ਕਰਦੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨ ਵੀ ਹਨ।
14.108.49
प्रासादप्रवराः शुभ्राः शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः ।
अन्नदास्तत्र तिष्ठन्ति तस्मादन्नप्रदो भवेत् ॥ १४.१०८.४९ ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਿਲ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਥੇ ਹਨ; ਅੰਨਦਾਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਨਦਾਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।