మహాభారతం · అధ్యాయం 14.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.108.1
अनेकान्तं बहुद्वारं धर्ममाहुर्मनीपिणः ।
किंलक्षणोसौ भति तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥ १४.१०८.१ ॥
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు: జ్ఞానులు ధర్మాన్ని అనేక కోణాలు, అనేక ద్వారాలు కలిగినదని చెబుతారు. జనార్దనా, దాని లక్షణం ఏమిటి, అది ఎలా ప్రకాశిస్తుంది? నాకు చెప్పు.
14.108.2
शृणु राजन्समासेन धर्मशौचविधिक्रमम् ।
अहिंसा शौचमक्रोधमानृशंस्यं दमः शमः।
आर्जवं चैव राजेन्द्र निश्चितं धर्मलक्षणम् ॥ १४.१०८.२ ॥
భగవానుడు అన్నాడు: రాజా, ధర్మం మరియు శౌచ విధి క్రమాన్ని సంక్షిప్తంగా విను. అహింస, శౌచం, క్రోధం లేకపోవడం, దయ, దమం, శమం, ఋజుత్వం — ఇవే రాజేంద్రా, నిశ్చితమైన ధర్మ లక్షణాలు.
14.108.3
ब्रह्मचर्यं तपः क्षान्तिर्मधुमांसस्य वर्जनम् ।
मर्यादायां स्थितिश्चैव शमः शौचस्य लक्षणम् ॥ १४.१०८.३ ॥
బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు, క్షమ, తేనె మరియు మాంసాన్ని విడిచిపెట్టడం, మర్యాదలో స్థిరంగా ఉండటం, శమం — ఇవే శౌచ లక్షణాలు.
14.108.4
बाल्ये विद्यां निषेवेत यौवने दारसंग्रहम् ।
वार्धके मौनमातिष्ठेत्सर्वदा धर्ममाचरेत् ॥ १४.१०८.४ ॥
బాల్యంలో విద్యను సేవించాలి, యౌవనంలో భార్యను స్వీకరించాలి, వృద్ధాప్యంలో మౌనాన్ని ఆశ్రయించాలి, ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
14.108.5
ब्राह्मणान्नावमन्येत गुरुन्परिवदेन्न च ।
यतीनामनुकूलः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ १४.१०८.५ ॥
బ్రాహ్మణులను అవమానించకూడదు, గురువులను నిందించకూడదు; యతులపట్ల అనుకూలంగా ఉండాలి — ఇదే సనాతన ధర్మం.
14.108.6
यतिर्गुरुर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।
पतिरेव गुरुः स्त्रीणां सर्वेषां पार्थिवो गुरुः ॥ १४.१०८.६ ॥
ద్విజులకు గురువు యతి; వర్ణాలకు గురువు బ్రాహ్మణుడు; స్త్రీలకు గురువు భర్తే; అందరికీ గురువు రాజు.
14.108.7
यद्गृहस्तार्जितं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा ।
निर्दहिष्यति तत्सर्वमेकरात्रोषितो यतिः ॥ १४.१०८.७ ॥
గృహస్థుడు తెలిసో తెలియకో సంపాదించిన పాపమేదైనా, ఒక రాత్రి ఉండిన యతి దాన్నంతటినీ దహించివేస్తాడు.
14.108.8
दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा ज्ञानिनोऽज्ञानिनोपि वा ।
गृहस्थैर्यतयः पूज्याः परत्र हितकाङ्क्षिभिः ॥ १४.१०८.८ ॥
దుర్వర్తనులైనా సద్వర్తనులైనా, జ్ఞానులైనా అజ్ఞానులైనా, పరలోక హితాన్ని కోరే గృహస్థులు యతులను పూజించాలి.
14.108.9
एकदण्डी त्रिदण्डी वा शिखी वा मुण्डितोपि वा ।
काषायदण्डधारोपि यतिः पूज्यो न संशयः ॥ १४.१०८.९ ॥
ఏకదండియైనా త్రిదండియైనా, శిఖధారియైనా ముండితశిరస్కుడైనా, కాషాయదండం ధరించినవాడైనా యతి పూజనీయుడే; ఇందులో సందేహం లేదు.
14.108.10
अपूजितो गृहस्थैर्वा तथा चाप्यवमानितः ।
यतिर्वाऽप्यतिथिर्वाऽपि नरके पातयिष्यतः ॥ १४.१०८.१० ॥
గృహస్థులచే పూజింపబడని లేదా అవమానింపబడిన యతి, లేదా అతిథి, నరకంలో పడవేస్తారు.
14.108.11
तस्मात्तु यत्नतः पूज्या मद्भक्ता मत्परायणाः ।
मयि संन्यस्तकर्माणः परत्र हितकाङ्क्षिभिः ॥ १४.१०८.११ ॥
కాబట్టి పరలోక హితాన్ని కోరే గృహస్థులు, నా భక్తులను, నాపై ఆధారపడినవారిని, నాలో కర్మలను సమర్పించినవారిని జాగ్రత్తగా పూజించాలి.
14.108.12
प्रहरेन्न द्विजान्विप्रो गां न हन्यात्कदाचन ।
भ्रूणहत्यासमं चैव उभयं यो निषेवते ॥ १४.१०८.१२ ॥
బ్రాహ్మణుడు ద్విజులను కొట్టకూడదు, గోవును ఎప్పుడూ చంపకూడదు. ఈ రెండింటినీ ఆచరించువాడు గర్భహత్యతో సమానమైన పాపం చేస్తాడు.
14.108.13
नाग्निं मुखेनोपधमेन्न च पादौ प्रतापयेत् ।
नाधः कुर्यात्कदाचित्तु न पृष्ठं परितापयेत् ॥ १४.१०८.१३ ॥
నోటితో అగ్నిని ఊదకూడదు, పాదాలను వేడి చేయకూడదు. ఎప్పుడూ అగ్నిని క్రిందికి చేయకూడదు, వీపును కూడా వేడి చేయకూడదు.
14.108.14
नान्तरा गमनं कुर्यान्न चामेध्यं विनिक्षिपेत् ।
उच्छिष्टो न स्पृशेदग्निमाशौचस्थो न जातुचित् ॥ १४.१०८.१४ ॥
అగ్ని మధ్యలో నడవకూడదు, అపవిత్రమైనది దానిలో వేయకూడదు. ఎంగిలిగా ఉన్నవాడు అగ్నిని తాకకూడదు, అశౌచంలో ఉన్నవాడు ఎప్పుడూ తాకకూడదు.
14.108.15
श्वचण्डालादिभिः स्पृष्टो नाङ्गमग्नौ प्रतापयेत् ।
सर्वदेवमयो वह्निस्तस्माच्छुद्धः सदा स्पृशेत् ॥ १४.१०८.१५ ॥
కుక్క, చండాలుడు మొదలైన వారిచే తాకబడినవాడు అగ్నిలో తన అవయవాన్ని వేడి చేయకూడదు. అగ్ని సర్వదేవతామయుడు; కాబట్టి శుద్ధుడై ఎల్లప్పుడూ దానిని తాకాలి.
14.108.16
प्राप्तमूत्रपुरीषस्तु न स्पृशेद्वह्निमात्मवान् ।
यावत्तु धारयेद्वेगं तावदप्रयतो भवेत् ॥ १४.१०८.१६ ॥
మూత్రం, మలం వచ్చినవాడు ఆత్మనిగ్రహం కలవాడై అగ్నిని తాకకూడదు. ఆ వేగాన్ని అణచి ఉంచేంత వరకు అతను అశుద్ధుడుగానే ఉంటాడు.
14.108.17
पचनाग्निं न गृह्णीयात्परवेश्मनि जातुचित् ।
तस्मिन्पक्वेन चान्नेन यत्कर्म कुरुते शुभम् ॥ १४.१०८.१७ ॥
వంట అగ్నిని ఇతరుల ఇంట్లో ఎప్పుడూ తీసుకోకూడదు. ఆ అగ్నిలో వండిన అన్నంతో ఎవరు శుభకర్మ చేస్తాడో...
14.108.18
तस्यैव तच्छुभस्यार्धमग्निदस्य भवेन्नृप ।
तस्माद्गृहगतं वह्निं प्रकुर्यादविनाशितम् ॥ १४.१०८.१८ ॥
ఓ రాజా, ఆ శుభకర్మ ఫలంలో సగం అగ్నిని ఇచ్చినవానికే దక్కుతుంది. కాబట్టి ఇంట్లో ఉన్న అగ్నిని ఆరిపోకుండా ఉంచాలి.
14.108.19
प्रमादाद्यदि वाऽज्ञानात्तस्य नाशो भविष्यति ।
गृह्णीयात्तु मथित्वा वा श्रोत्रियागारतोपि वा ॥ १४.१०८.१९ ॥
ప్రమాదవశాత్తుగానీ అజ్ఞానంవల్లగానీ దాని నాశనం జరిగితే, మథనం చేసి లేదా శ్రోత్రియ బ్రాహ్మణుని ఇంటినుండి అగ్నిని తీసుకోవాలి.
14.108.20
कीदृशाः साधवो विप्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ।
कीदृशेभ्यो हि दातव्यं तन्मे ब्रूहि जनार्दन ॥ १४.१०८.२० ॥
జనార్దనా, ఎటువంటి సాధువులైన బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన దానం గొప్ప ఫలాన్నిస్తుంది? ఎటువంటివారికి దానం ఇవ్వాలి? అది నాకు చెప్పు.
14.108.21
अक्रोधनाः सत्यपरा धर्मनित्या जितेन्द्रियाः ।
तादृशाः साधवो विप्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२१ ॥
కోపం లేనివారు, సత్యంలో నిలిచినవారు, ధర్మంలో నిత్యులు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు—అటువంటి సాధువులైన బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చిన దానం మహాఫలాన్నిస్తుంది.
14.108.22
अमानिनः सर्वसहा दृष्टार्था विजितेन्द्रियाः ।
सर्वभूतहिता मैत्रास्तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२२ ॥
అహంకారం లేనివారు, అన్నిటినీ సహించేవారు, పరమార్థాన్ని చూసేవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, సకల ప్రాణుల హితులు, మైత్రీయుతులు—వారికి ఇచ్చిన దానం మహాఫలాన్నిస్తుంది.
14.108.23
अलुब्धाः शुचयो वैद्या हीमन्तः सत्यवादिनः ।
स्वधर्मनिरता ये तु तेभ्यो दत्तं महाफलम् ॥ १४.१०८.२३ ॥
లోభరహితులు, శుచులు, విద్వాంసులు, లజ్జాశీలులు, సత్యవాదులు, తమ స్వధర్మంలో నిరతులు—వారికి ఇచ్చిన దానం మహాఫలాన్నిస్తుంది.
14.108.24
साङ्गंश्च चतुरो वेदान्योऽधीयेत दिनेदिने ।
शूद्रान्नं यस्य नो देहे तत्पात्रमृषयो विदुः ॥ १४.१०८.२४ ॥
అంగాలతో సహా నాలుగు వేదాలను ప్రతిదినం అధ్యయనం చేసేవాడు, ఎవరి దేహంలో శూద్రుని అన్నం చేరలేదో అతనే పాత్రుడు అని ఋషులు తెలిపారు.
14.108.25
प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च समन्वितः ।
तारयेत्तत्कुलं सर्वमेकोपीह युधिष्ठिर ॥ १४.१०८.२५ ॥
యుధిష్ఠిరా, ప్రజ్ఞ, శాస్త్ర జ్ఞానం, ఆచారం, శీలం కలిగిన ఒక్కడైనా ఇక్కడ తన కులమంతటినీ తరింపజేయగలడు.
14.108.26
गामश्वमन्नं वित्तं वा तद्विधे प्रतिपादयेत् ।
निशम्य तु गुणोपेतं ब्राह्मअणं साधुसंमतम्।
दूरादाहृत्य सत्कृत्य तं प्रयत्नेन पूजयेत् ॥ १४.१०८.२६ ॥
ఆవును, గుర్రాన్ని, అన్నాన్ని, ధనాన్ని అటువంటి (యోగ్యుడికి) ఇవ్వాలి; గుణసంపన్నుడూ సాధుసమ్మతుడూ అయిన బ్రాహ్మణుడిని గుర్తించి, దూరం నుండైనా పిలిచి, సత్కరించి, శ్రద్ధగా పూజించాలి.
14.108.27
धर्माधर्मविधिस्त्वेवं भीमं भीष्मेण भाषितम् ।
भीष्मवाक्यात्सारभूतं वद धर्मं सुरेश्वर ॥ १४.१०८.२७ ॥
భీష్ముడు చెప్పిన ధర్మాధర్మ విధానం ఇలా భయంకరమైనది; సురేశ్వరా, భీష్ముని వాక్యాల నుండి సారభూతమైన ధర్మాన్ని చెప్పుము.
14.108.28
अन्नेन धार्यते सर्वं जगदेतच्चराचरम् ।
अन्नात्प्रभवति प्राणः प्रत्यक्षं नास्ति संशयः ॥ १४.१०८.२८ ॥
అన్నం చేతనే ఈ చరాచర జగత్తు మొత్తం ధరించబడుతోంది; అన్నం నుండే ప్రాణం పుడుతుంది; ఇది ప్రత్యక్షం, ఇందులో సందేహం లేదు.
14.108.29
कलत्रं पीडयित्वा तु देशे काले च शक्तितः ।
दातव्यं भिक्षवे चान्नमात्मनो भूतिमिच्छता ॥ १४.१०८.२९ ॥
తన శరీరాన్ని (కుటుంబాన్ని) బాధపెట్టకుండా, దేశ-కాలాలకు తగినట్లు, తన శక్తికొద్దీ, తన అభ్యున్నతిని కోరేవాడు భిక్షువుకు అన్నం ఇవ్వాలి.
14.108.30
विप्रमध्वपरिश्रान्तं बालं वृद्धमथापि वा ।
अर्चयेद्गुरुवत्प्रीतो गृहस्थो गृहमागतम् ॥ १४.१०८.३० ॥
దారి అలసిన బ్రాహ్మణుడిని, బాలుడిని లేదా వృద్ధుడిని, ఇంటికి వచ్చినవారిని గృహస్థుడు సంతోషంగా గురువులా పూజించాలి.
14.108.31
क्रोधमुत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरः ।
अर्चयेदतिथिं प्रीतः परत्र हितभूतये ॥ १४.१०८.३१ ॥
పుట్టుకొచ్చిన కోపాన్ని విడిచి, సుశీలుడై, మాత్సర్యం లేనివాడై, ప్రసన్న మనసుతో అతిథిని సత్కరించాలి; అది పరలోకంలో హితానికీ అభ్యుదయానికీ.
14.108.32
अतिथिं नावमन्येत नानृतां गिरमीरयेत् ।
न पृच्छेद्गोत्रचरणं नाधीतं वा कदाचन ॥ १४.१०८.३२ ॥
అతిథిని అవమానించరాదు, అసత్య వాక్యం పలకరాదు; అతని గోత్రాన్ని, చరణాన్ని అడగరాదు, అతడు చదివినదాన్ని కూడా ఎప్పుడూ అడగరాదు.
14.108.33
चण्डालो वा श्वपाको वा काले यः कश्चिदागतः ।
अन्नेन पूजनीयः स्यात्परत्र हितमिच्छता ॥ १४.१०८.३३ ॥
చండాలుడైనా, శ్వపాకుడైనా, సరైన సమయంలో ఎవరు వచ్చినా, పరలోకంలో హితం కోరేవాడు అన్నంతో అతడిని పూజించాలి.
14.108.34
पिधाय तु गृहद्वारं भुक्ते योऽन्नं प्रहृष्टवान् ।
स्वर्गद्वारपिधानं वै कृतं तेन युधिष्ठिर ॥ १४.१०८.३४ ॥
ఇంటి ద్వారాన్ని మూసివేసి, సంతోషంతో భోజనం చేసేవాడు — ఓ యుధిష్ఠిరా, అతడే స్వర్గ ద్వారాన్ని మూసివేసినట్లు.
14.108.35
पितॄन्देवानृषीन्विप्रानतिथींश्च निराश्रयान् ।
यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत् ॥ १४.१०८.३५ ॥
పితరులు, దేవతలు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు, అతిథులు, ఆశ్రయం లేనివారు — వీరికి అన్నంతో తృప్తి కలిగించే మానవుడికి పుణ్యఫలం గొప్పది.
14.108.36
कृत्वा तु पापं बहुशो यो दद्यादन्नमर्थिने ।
ब्राह्मणाय विशेषेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १४.१०८.३६ ॥
అనేకసార్లు పాపం చేసినప్పటికీ, యాచించేవారికి, ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణునికి అన్నం ఇచ్చేవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
14.108.37
अन्नदः प्राणदो लोके प्राणदः सर्वदो भवेत् ।
तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं भूतिमिच्छता ॥ १४.१०८.३७ ॥
లోకంలో అన్నం ఇచ్చువాడు ప్రాణం ఇచ్చువాడు; ప్రాణం ఇచ్చువాడు సర్వం ఇచ్చువాడు అవుతాడు. అందుచేత శ్రేయస్సును కోరువాడు విశేషంగా అన్నదానం చేయాలి.
14.108.38
अन्नं ह्यमृतमित्याहुरन्नं प्रजननं स्मृतम् ।
अन्नप्रणाशो सीदन्ति शरीरे पञ्च धातवः ॥ १४.१०८.३८ ॥
అన్నం అమృతం అని చెప్పబడింది; అన్నం సంతానాన్ని కలిగించేదిగా భావించబడింది. అన్నం నశిస్తే శరీరంలోని ఐదు ధాతువులు క్షీణిస్తాయి.
14.108.39
बलं बलवतो नश्येदन्नहीनस्य देहिनः ।
तस्मादन्नं विशेषेण श्रद्धयाऽश्रद्धयापि वा ॥ १४.१०८.३९ ॥
అన్నం లేని దేహధారికి బలవంతుడి బలం కూడా నశిస్తుంది. అందుచేత శ్రద్ధతోనో, శ్రద్ధ లేకుండానో కూడా విశేషంగా అన్నం ఇవ్వాలి.
14.108.40
आदत्ते हि रसं सर्वमादित्यः स्वगभस्तिभिः ।
वायुस्तस्मात्समादाय रसं मेधेषु धारयेत् ॥ १४.१०८.४० ॥
సూర్యుడు తన కిరణాలతో రసమంతటినీ గ్రహిస్తాడు. తరువాత వాయువు ఆ రసాన్ని తీసుకుని మేఘాలలో ధరించుతాడు.
14.108.41
तत्तु मेघगतं भूमौ शक्रो वर्षति तादृशम् ।
तेन दिग्धा भवेद्देवी मही प्रीता च ॥ १४.१०८.४१ ॥
మేఘంలో చేరిన ఆ రసాన్ని ఇంద్రుడు అలాగే భూమిపై వర్షిస్తాడు. దాని వల్ల దేవి భూమి తడిసి సంతోషిస్తుంది.
14.108.42
तस्यां सस्यानि रोहन्ति यैर्जीवन्त्यखिलाः प्रजाः ।
मांसमेदोस्थिमज्जानां सम्भवस्तेभ्य एव हि ॥ १४.१०८.४२ ॥
ఆ భూమిలో పంటలు మొలుస్తాయి; వాటితో సమస్త ప్రాణులు జీవిస్తాయి. మాంసం, మేదస్సు, ఎముక, మజ్జల ఉత్పత్తి వాటి నుండే కలుగుతుంది.
14.108.43
एवं सूर्यश्च पवनो मेघः शक्रस्तथैव च ।
एक एव स्थितो राशिर्यतो भूतानि जज्ञिरे ॥ १४.१०८.४३ ॥
ఈ విధంగా సూర్యుడు, వాయువు, మేఘుడు, ఇంద్రుడు కూడా ఒకే రాశిలో స్థితులై ఉన్నారు; దాని నుండే ప్రాణులు జన్మించాయి.
14.108.44
भवनानि च दिव्यानि दिवि तेषां महात्मनाम् ।
नानासंस्थानि भूतानि नानाभूमिगतानि च ॥ १४.१०८.४४ ॥
ఆ మహాత్ములకు స్వర్గంలో దివ్య భవనాలు ఉన్నాయి; వివిధ రూపాల ప్రాణులు వివిధ భూములపై ఉన్నారు.
14.108.45
चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति च ।
तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.१०८.४५ ॥
చంద్రమండలంలా ప్రకాశించేవి, చిన్న గంటల వలలతో అలంకరించబడినవి, ఉదయ సూర్యుని వర్ణం కలిగినవి, స్థిరమైనవి, చలించేవి కూడా ఉన్నాయి.
14.108.46
अनेकशतसङ्ख्यानि सान्तर्जलवनानि च ।
तत्र पुष्पफलोपेताः कामदाः सुरपादपाः ॥ १४.१०८.४६ ॥
వందల సంఖ్యలో, లోపల నీరున్న అడవులూ ఉన్నాయి; అక్కడ పువ్వులు, పండ్లతో నిండిన, కోరికలను తీర్చే దివ్య వృక్షాలు ఉన్నాయి.
14.108.47
वाप्यो बद्धसभाः कूपा दीर्घिकाश्च सहस्रशः ।
भक्ष्यभोज्यमयाः शैला वासांस्याभरणानि च ॥ १४.१०८.४७ ॥
మెట్ల బావులు, గట్టి సభామండపాలున్న బావులు, వేలకొలదీ దీర్ఘికలు; తినదగిన, త్రాగదగిన పదార్థాలతో చేసిన పర్వతాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు కూడా ఉన్నాయి.
14.108.48
क्षीरस्रवन्त्यः सरितस्तथा चैवान्नपर्वताः ।
घोषवन्ति च यानानि युक्तान्यथ सहस्रशः ॥ १४.१०८.४८ ॥
పాలు ప్రవహించే నదులు, అన్నపు పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి; వేలకొలదీ ధ్వనులు చేసే, కట్టబడిన వాహనాలు కూడా ఉన్నాయి.
14.108.49
प्रासादप्रवराः शुभ्राः शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः ।
अन्नदास्तत्र तिष्ठन्ति तस्मादन्नप्रदो भवेत् ॥ १४.१०८.४९ ॥
శ్రేష్ఠమైన భవనాలు, తెల్లనివి, బంగారంలా మెరిసే పడకలు అక్కడ ఉన్నాయి; అక్కడ అన్నదానం చేసినవారు నివసిస్తారు. కాబట్టి మనిషి అన్నదాత అయి ఉండాలి.