મહાભારત · અધ્યાય 14.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.112.1
चक्रायुध नमस्तेऽस्तु देवेश गरुडध्वज ।
चान्द्रायणविधिं पुण्यमाख्याहि भगवन्मम ॥ १४.११२.१ ॥
હે ચક્રાયુધ, દેવેશ, ગરુડધ્વજ, આપને નમસ્કાર. હે ભગવન્, મને પુણ્યકારી ચાંદ્રાયણ વિધિ કહો.
14.112.2
शृणु पाण्डव तत्वेन सर्वपापप्रणाशनम् ।
पापिनो येन शुद्ध्यन्ति तत्ते वक्ष्यामि सर्वशः ॥ १४.११२.२ ॥
હે પાંડવ, સાંભળ. જેનાથી પાપીઓ શુદ્ધ થાય છે, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, તે હું તને સંપૂર્ણ કહીશ.
14.112.3
ब्राह्मणः क्षत्रियो वाऽपि वैश्यो वा चरितव्रतः ।
यथावत्कर्तुकामो वै तस्यैवं प्रथमा क्रिया ॥ १४.११२.३ ॥
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય, જેણે વ્રત ધારણ કર્યું છે અને તેને વિધિપૂર્વક કરવા ઇચ્છે છે, તેની પહેલી ક્રિયા આ છે.
14.112.4
शोधयेत्तु शरीरं स्वं पञ्चगव्येन यन्त्रितः ।
सशिरः कृष्णपक्षस्य ततः कुर्वीत वापनम् ॥ १४.११२.४ ॥
પોતાનું શરીર પંચગવ્યથી સંયમપૂર્વક શુદ્ધ કરવું. પછી કૃષ્ણપક્ષમાં માથા સહિત મુંડન કરાવવું.
14.112.5
शुक्लवासाः शुचिर्भूत्वा मौञ्जीं बध्नीत मेखलाम् ।
पालाशद्ण्डमादाय ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ॥ १४.११२.५ ॥
સફેદ વસ્ત્રો પહેરીને, શુદ્ધ થઈને, મૂંજની મેખલા બાંધવી. પલાશનો દંડ લઈને બ્રહ્મચારીના વ્રતમાં સ્થિર રહેવું.
14.112.6
कृतोपलासः पूर्वं तु शुक्लप्रतिपदि द्विजः ।
नदीसंगमतीर्थेषु शुचौ देशे गृहेऽपि वा।
गोमयेनोपलिप्रेऽथ स्थण्डिलेऽग्निं निधापयन् ॥ १४.११२.६ ॥
દ્વિજે પહેલાં ઉપવાસ કરવો. શુક્લ પ્રતિપદાએ નદીસંગમના તીર્થોમાં, અથવા પવિત્ર સ્થાને કે ઘરમાં, છાણથી લીંપેલી વેદી પર અગ્નિ સ્થાપવો.
14.112.7
आघारावाज्यभागौ च प्रणवं व्याहृतीस्तथा ।
वारुणं चैव पञ्चैव हुत्वा सर्वान्यथाक्रमम् ॥ १४.११२.७ ॥
આઘાર, આજ્યભાગ, પ્રણવ, વ્યાહૃતિઓ, વારુણ તથા પાંચ આહુતિઓ, બધાંને યથાક્રમ હોમીને.
14.112.8
सत्याय विष्णवे चेति ब्रह्मर्षिभ्योऽथ ब्रह्मणे ।
विश्वेभ्यो हि च देवेभ्यः सप्रजापतये तथा ॥ १४.११२.८ ॥
સત્યને, વિષ્ણુને, બ્રહ્મર્ષિઓને, પછી બ્રહ્માને, વિશ્વદેવોને અને પ્રજાપતિ સહિત એ જ રીતે.
14.112.9
षडुक्त्वा जुहुयात्पश्चात्प्रायश्चित्ताहुतिं द्विजः ।
अतः समापयेदग्निं शान्तिं कृत्वाऽथ पौष्टिकिम् ॥ १४.११२.९ ॥
છ મંત્રો ઉચ્ચારીને, પછી દ્વિજે પ્રાયશ્ચિત્ત આહુતિ હોમવી. પછી અગ્નિને સમાપ્ત કરવો, શાંતિ કર્મ કરીને પછી પૌષ્ટિક કર્મ કરવું.
14.112.10
प्रणम्य् चाग्निं सोमं च भस्म दिग्ध्वा यथाविधि ।
नदीं गत्वा विशुद्धात्मा सोमाय वरुणाय च।
आदित्याय नमस्कृत्वा ततः स्नायात्समाहितः ॥ १४.११२.१० ॥
અગ્નિ અને સોમને પ્રણામ કરીને, વિધિ પ્રમાણે ભસ્મ લગાડીને, નદીએ જઈને, શુદ્ધ મનથી, સોમ, વરુણ અને આદિત્યને નમસ્કાર કરીને, પછી એકાગ્ર ચિત્તે સ્નાન કરવું.
14.112.11
उत्तीर्योदकमाचम्य चासीनः पूर्वतोमुखः ।
प्राणायामं ततः कृत्वा पवित्रैरभिषेचनम् ॥ १४.११२.११ ॥
પાણીમાંથી બહાર આવીને, આચમન કરીને, પૂર્વ તરફ મુખ રાખીને બેસીને, પ્રાણાયામ કરીને, પછી પવિત્રો વડે અભિષેચન કરવું.
14.112.12
आचान्तस्त्वमिवीक्षेत ऊर्ध्वबाहुर्दिवाकरम् ।
कृताञ्जलिपुटः स्थित्वा कुर्याच्चैव प्रदक्षिणम् ॥ १४.११२.१२ ॥
આચમન કરીને, ભુજાઓ ઊંચી કરીને સૂર્યને જોવો; અંજલિ જોડીને ઊભા રહીને પ્રદક્ષિણા કરવી.
14.112.13
नारायणं वा रुद्रं वा ब्रह्मणमथवाऽपि च ।
वारुणं मन्त्रमूक्तं वा प्राग्भोजनमथापि वा ॥ १४.११२.१३ ॥
નારાયણ, રુદ્ર, બ્રહ્મા અથવા વરુણનો મંત્ર ઉચ્ચારવો; અથવા ભોજન પહેલાં (તે મંત્ર ઉચ્ચારવો).
14.112.14
वीरघ्नमृषभफं वाऽपि तथा चाप्यघमर्षणम् ।
गायत्रीं मम देवीं वा सावित्रीं वा जपेत्ततः।
शतं वाऽष्टशतं वाऽपि सहस्रमथवा परम् ॥ १४.११२.१४ ॥
વીરઘ્ન, ઋષભફ અને અઘમર્ષણ મંત્ર, અથવા મારી દેવી ગાયત્રી કે સાવિત્રીનો જાપ કરવો; પછી સો, એકસો આઠ કે હજાર વાર, અથવા તેથી પણ વધુ.
14.112.15
ततो मध्याह्नकाले वै पायसं यावकं हि वा ।
पाचयित्वा प्रयत्नेन प्रयतः सुसमाहितः ॥ १४.११२.१५ ॥
પછી મધ્યાહ્ન કાળે પાયસ કે યાવક (જવની રાબ) ધ્યાનપૂર્વક રાંધીને, સંયમી અને એકાગ્ર ચિત્તે (રહેવું).
14.112.16
पात्रं तु सुसमादाय सौवर्णं राजतं तु वा ।
ताम्रं वा मृन्मयं वापि औदुंबरमथापि वा। ॥ १४.११२.१६ ॥
પાત્ર સારી રીતે લઈને - સોનાનું, ચાંદીનું, તાંબાનું, માટીનું કે ઉમરા (ઔદુંબર) લાકડાનું.
14.112.17
वृक्षाणां याज्ञियानं तु पर्णैरार्द्रैरकुत्सितैः ।
पुटकेन तु गुप्तेनि चरेद्भैक्षं समाहितः ॥ १४.११२.१७ ॥
યજ્ઞીય વૃક્ષોનાં તાજાં, નિર્દોષ પાંદડાંના ઢાંકેલા દોણા સાથે, એકાગ્ર થઈને ભિક્ષા માટે જવું.
14.112.18
ब्राह्मणानां गृहाणां तु सप्तानां नापरं व्रजेत् ।
गोदोहमात्रं तिष्ठित्तु वाग्यतः संयतेन्द्रियः ॥ १४.११२.१८ ॥
બ્રાહ્મણોનાં સાત ઘર કરતાં આગળ ન જવું; ગાય દોહવા જેટલો સમય ઊભા રહેવું, વાણીમાં સંયમ રાખીને અને ઇન્દ્રિયો વશ કરીને.
14.112.19
न हसेन्न च वीक्षेत नाभिभाषेत वा स्त्रियम् ॥ १४.११२.१९ ॥
હસવું નહીં, જોવું નહીં, અને સ્ત્રી સાથે વાત ન કરવી.
14.112.20
दृष्ट्वा मूत्रं पुरीषं वा चण्डालं वा रजस्वलाम् ।
पतितं च तथा श्वानमादित्यमवलोकयेत् ॥ १४.११२.२० ॥
મૂત્ર, મળ, ચાંડાલ, રજસ્વલા સ્ત્રી, પતિત કે કૂતરાને જોઈને સૂર્યને જોવો.
14.112.21
यो हि पादुकमारुह्य सर्वदा प्रचरेद्द्विजः ।
तं दृष्ट्वा पापकर्माणमादित्यमवलोकयेत् ॥ १४.११२.२१ ॥
જે દ્વિજ હંમેશાં પાદુકા પહેરીને ફરે છે, તે પાપકર્મીને જોઈને સૂર્યને જોવો.
14.112.22
ततस्त्वावसथं प्राप्तो भिक्षां निक्षिप्य भूतले ।
प्रक्षाल्य पादावाजान्वोर्हस्तावाकूर्परं पुनः।
आचम्य वारिणा तेन वह्निं विप्रांश्च पूययेत् ॥ १४.११२.२२ ॥
પછી નિવાસસ્થાને પહોંચીને, ભિક્ષા ભૂમિ પર મૂકી, ઘૂંટણ સુધી પગ અને કોણી સુધી હાથ ધોઈ, તે જળથી આચમન કરીને અગ્નિ અને બ્રાહ્મણોને પવિત્ર કરવા.
14.112.23
पञ्च सप्ताथवा कुर्याद्भागान्भैक्षस्य तस्य वै ।
तेषामन्यतमं पिण्डमादित्याय निवेदयेत् ॥ १४.११२.२३ ॥
ભિક્ષાના પાંચ કે સાત ભાગ કરવા; તેમાંથી એક પિંડ આદિત્યને અર્પણ કરવો.
14.112.24
ब्रह्मणे चाग्नये चैव सोमाय वरुणाय च ।
विश्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो दद्यादन्नं यथाक्रमम् ॥ १४.११२.२४ ॥
બ્રહ્મા, અગ્નિ, સોમ, વરુણ અને વિશ્વદેવોને પણ ક્રમાનુસાર અન્ન આપવું.
14.112.25
अवशिष्टमथैकं तु वक्त्रमात्रं प्रकल्पयेत् ॥ १४.११२.२५ ॥
બાકી રહેલો એક ભાગ ફક્ત મુખ માટે તૈયાર કરવો.
14.112.26
अङ्गुल्यग्रे स्थितं पिण्डं गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ।
अङ्गुलीभिस्त्रिभिः पिण्डं प्राश्नीयात्प्राङ्मुखःक शुचिः। ॥ १४.११२.२६ ॥
આંગળીના અગ્ર ભાગ પર રાખેલા પિંડને ગાયત્રીથી અભિમંત્રિત કરવો; શુચિ થઈ પૂર્વાભિમુખ બેસીને ત્રણ આંગળીઓથી પિંડ ખાવો.
14.112.27
यथा च वर्धते सोमो ह्रसते च यथा पुनः ।
तथा पिण्डाश्च वर्धन्ते ह्रसन्ते च दिनेदिने ॥ १४.११२.२७ ॥
ચંદ્ર જેમ વધે અને ફરી ઘટે, તેમ પિંડ પણ દિવસે દિવસે વધે છે અને ઘટે છે.
14.112.28
त्रिकालं स्नानमस्योक्तं द्विकालमथवा सकृत् ।
ब्रह्मचारी सदा वाऽपि न च वस्त्रं प्रपीडयेत् ॥ १४.११२.२८ ॥
તેના માટે ત્રણ વાર સ્નાન કહેવાયું છે, અથવા બે વાર, અથવા એક વાર પણ; બ્રહ્મચારી રહેવું અને વસ્ત્ર નિચોવવું નહીં.
14.112.29
स्थान न दिवसं तिष्ठेद्रात्रौ वीरासनं व्रजेत् ।
भवेत्स्थण्डिलशायी वाऽप्यथा वृक्षमूलिकः ॥ १४.११२.२९ ॥
દિવસે ઊભા રહેવું નહીં; રાત્રે વીરાસન ધારણ કરવું. તે ભૂમિ પર સૂનાર હોય, અથવા વૃક્ષના મૂળમાં રહેનાર હોય.
14.112.30
वल्कलं यदि वा क्षौमं शाणं कार्पासकं तथा ।
आच्छादनं भवेत्तस्य वस्त्रार्थं पाण्डुनन्दन ॥ १४.११२.३० ॥
વલ્કલનું વસ્ત્ર હોય, અથવા રેશમી, અથવા શણનું, અથવા સુતરાઉ વસ્ત્ર; તેનું આચ્છાદન વસ્ત્રના પ્રયોજન માટે હોય. હે પાંડુનંદન!
14.112.31
एवं चान्द्रायणे पूर्णे मासस्यान्ते प्रयत्नवान् ।
ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या दद्याच्चैव च दक्षिणाम् ॥ १४.११२.३१ ॥
આ રીતે ચાંદ્રાયણ પૂર્ણ થયા પછી, મહિનાના અંતે પ્રયત્નશીલ વ્યક્તિએ ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને દક્ષિણા પણ આપવી.
14.112.32
चान्द्रायणेन चीर्णेन यत्कृतं तेन दुष्कृतम् ।
तत्सर्वं तत्क्षणादेव भस्मीभवति काष्ठवत् ॥ १४.११२.३२ ॥
ચાંદ્રાયણ આચરવાથી જે દુષ્કર્મ કરાયું હોય તે બધું તે જ ક્ષણે લાકડાની જેમ ભસ્મ થઈ જાય છે.
14.112.33
ब्रह्महत्या च गोहत्या सुवर्णस्तैन्यमेव च ।
भ्रूणहत्या सुरापानं गुरोर्दारव्यतिक्रमः ॥ १४.११२.३३ ॥
બ્રહ્મહત્યા, ગોહત્યા, સોનાની ચોરી, ગર્ભહત્યા, મદ્યપાન અને ગુરુપત્ની સાથે અતિક્રમણ—
14.112.34
एवमन्यानि पापानि पातकीयानि यानि च ।
चान्द्रायणेन नश्यन्ति वायुना पांसवो यथा ॥ १४.११२.३४ ॥
એ જ રીતે બીજાં પાપો અને જે કોઈ ગંભીર પાતકો છે તે ચાંદ્રાયણથી પવનથી ધૂળ ઊડી જાય તેમ નાશ પામે છે.
14.112.35
अनिर्दशाया गोः क्षीरमौष्ठ्रमाविकमेव च ।
मृतसूतकयोश्चान्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.३५ ॥
દસ દિવસ ન થયા હોય એવી ગાયનું દૂધ, ઊંટ, ઘેટાં-બકરાંનું દૂધ અને મૃત્યુ-જન્મના સૂતકનું અન્ન ખાઈને ચાંદ્રાયણ કરવું.
14.112.36
उपपातकिनश्चान्नं पतितान्नं तथैव च ।
शूद्रस्योच्छेषणं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.३६ ॥
ઉપપાતકીનું અન્ન, પતિતનું અન્ન અને એ જ રીતે શૂદ્રનું ઉચ્છિષ્ટ અન્ન ખાઈને ચાંદ્રાયણ કરવું.
14.112.37
आकाशस्थं तु हस्तस्थमधः स्रस्तं तथैव च ।
परहस्तस्थितं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.३७ ॥
આકાશમાં રહેલું, હાથમાં રહેલું, નીચે પડી ગયેલું અને તેમ જ બીજાના હાથમાં રહેલું ભોજન ખાઈને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.38
अथाग्रेधिषोरन्नं दिधिषूपपतेस्तता ।
परिवेत्तुस्तथा चान्नं परिवित्तान्नमेव च ॥ १४.११२.३८ ॥
અગ્રેધિનું અન્ન, દિધિષૂપતિનું અન્ન, પરિવેત્તાનું અન્ન તથા પરિવિત્તિનું અન્ન ખાઈને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.39
कुण्डान्नं गोलकान्नं च देवलान्नं तथैव च ।
तथा पुरोहितस्यान्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.३९ ॥
કુંડાન્ન, ગોલકાન્ન, દેવલાન્ન તથા પુરોહિતનું અન્ન ખાઈને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.40
सुराऽऽसवं विषं सर्पिर्लाक्षा लवणमेव च ।
तैलं चापि च विक्रीणन्द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४० ॥
સુરા, આસવ, વિષ, ઘી, લાખ, મીઠું અને તેલ વેચનાર દ્વિજે પણ ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.41
एकोद्दिष्टं तु यो भुङ्क्ते जनमध्यगतोऽपि यः ।
भिन्नभाण्डेषु यो भुङ्क्ते द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४१ ॥
એકોદ્દિષ્ટ ભોજન જે જમે છે, લોકોની વચ્ચે હોવા છતાં જે જમે છે, અને તૂટેલા વાસણોમાં જે જમે છે—એવા દ્વિજે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.42
यो भुङ्क्तेऽनुपनीतेन यो भुङ्क्ते च स्त्रिया सह ।
कन्यया सह यो भुङ्क्ते द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४२ ॥
અનુપનીત સાથે જે જમે છે, સ્ત્રી સાથે જે જમે છે, અને કન્યા સાથે જે જમે છે—એવા દ્વિજે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.43
उच्छिष्टं स्थापयेद्विप्रो यो मोहाद्भोजनान्तरे ।
दद्याद्वा यदि वा मोहाद्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४३ ॥
ભોજન વચ્ચે મોહથી એઠું અન્ન મૂકે અથવા મોહથી આપી દે, એ બ્રાહ્મણે ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.
14.112.44
तुम्बकोशातकं चैव पलाण्डुं गृञ्जनं तथा ।
छत्राकं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४४ ॥
દૂધી, કોશાતકી, ડુંગળી, ગૃંજન, છત્રાક અને લસણ ખાઈને ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.45
द्विजः पर्युषितं चान्नं पक्वं परगृहागतम् ।
विपक्वं च तथा मांसं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४५ ॥
દ્વિજે વાસી અન્ન, બીજાના ઘરેથી આવેલું રાંધેલું ભોજન અને અધકચરું રંધાયેલું માંસ ખાધું હોય તો ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.46
उदक्यया शुना वाऽपि चण्डालैर्वा द्विजोत्तमः ।
दृष्टमन्नं तु भुञ्जानो द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ १४.११२.४६ ॥
શ્રેષ્ઠ દ્વિજે રજસ્વલા સ્ત્રી, કૂતરા કે ચાંડાળો દ્વારા જોયેલું અન્ન ખાધું હોય તો ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરવું.
14.112.47
तत्पुरा विशुद्ध्यर्थमृषिभिश्चरितं व्रतम् ।
पावनं सर्वभूतानां पुण्यं पाण्डवचोदितम् ॥ १४.११२.४७ ॥
પૂર્વે ઋષિઓએ શુદ્ધિ માટે આચરેલું એ વ્રત સર્વ જીવોને પવિત્ર કરનારું, પુણ્યદાયી છે; પાંડવે તેનો ઉપદેશ આપ્યો છે.
14.112.48
एतेन वसवो रुद्राश्चादित्याश्च दिवं गताः ।
एतदद्य परं गुह्यं पवित्रं पापनाशनम् ॥ १४.११२.४८ ॥
આથી જ વસુઓ, રુદ્રો અને આદિત્યો સ્વર્ગે ગયા; આ આજે પરમ ગુહ્ય, પવિત્ર અને પાપનાશક વ્રત છે.
14.112.49
यथोक्तमेतद्यः कुर्याद्द्विजः पापप्रणाशनम् ।
स दिवं याति पूतात्मा निर्मलादित्यसंनिभः ॥ १४.११२.४९ ॥
કહ્યા પ્રમાણે આ પાપનાશક કર્મ જે દ્વિજ કરે છે, તે પવિત્ર આત્મા થઈ નિર્મળ સૂર્ય સમાન સ્વર્ગે જાય છે.