મહાભારત · અધ્યાય 14.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.116.1
कीदृशा ब्राह्मणाः पुण्या भावशुद्धाः सुरेश्वर ।
यत्कर्म सफलं नेति कथयस्य ममानघ ॥ १४.११६.१ ॥
હે સુરેશ્વર, કેવા બ્રાહ્મણો પુણ્યશાળી અને ભાવશુદ્ધ હોય છે? કોનું કર્મ ફળદાયી થતું નથી? હે નિષ્પાપ, મને કહો.
14.116.2
शृणु पाण्डव तत्सर्वं ब्राह्मणानां यथाक्रमम् ।
सफलं निष्फलं चैव तेषां कर्म ब्रवीमि ते ॥ १४.११६.२ ॥
હે પાંડવ, સાંભળ. બ્રાહ્મણોનાં સર્વ કર્મો, ફળદાયી અને નિષ્ફળ, ક્રમ પ્રમાણે હું તને કહું છું.
14.116.3
त्रिदण्डधारणं मौनं जटाधारणमुण्डनम् ।
वल्कलाजिनसंवासो व्रतचर्याऽभिषेचनम् ॥ १४.११६.३ ॥
ત્રિદંડ ધારણ, મૌન, જટા ધારણ, મુંડન, વલ્કલ અને મૃગચર્મમાં વાસ, વ્રતાચરણ, અભિષેક સ્નાન.
14.116.4
अग्निहोत्रं गृहे वासः स्वाध्यायं दारसत्क्रिया ।
सर्वाण्येतानि वै मिथ्या यदि भावो न निर्मलः ॥ १४.११६.४ ॥
અગ્નિહોત્ર, ગૃહવાસ, સ્વાધ્યાય, પત્નીનો સત્કાર, આ સર્વ મિથ્યા છે, જો ભાવ નિર્મળ ન હોય તો.
14.116.5
अग्निहोत्रं वृथा राजन्वृथा वेदास्तथैव च ।
शीलेन देवास्तुष्यन्ति श्रुतयस्तत्र कारणम् ॥ १४.११६.५ ॥
હે રાજન, અગ્નિહોત્ર વ્યર્થ છે, વેદ પણ તેવા જ. શીલથી દેવો પ્રસન્ન થાય છે; શ્રુતિઓ તેનું કારણ માત્ર છે.
14.116.6
क्षान्तः दान्तं जितक्रोधं जितात्मानं जितेन्द्रियम् ।
तमग्र्यं ब्राह्मणं मन्ये शेषाः शूद्रा इति स्मृताः ॥ १४.११६.६ ॥
ક્ષમાશીલ, દમનશીલ, ક્રોધ જીતેલો, આત્મા અને ઇન્દ્રિયો જીતેલો, તેને જ હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ માનું છું; બાકીના શૂદ્ર કહેવાયા છે.
14.116.7
अग्निहोत्रव्रतपरान्स्वाध्यायनिरताञ्शुचीन् ।
उपवासरतान्दान्तांस्तादेवा ब्राह्मणान्विदुः ॥ १४.११६.७ ॥
અગ્નિહોત્રવ્રતમાં તત્પર, સ્વાધ્યાયમાં રત, શુચિ, ઉપવાસમાં આનંદિત અને સંયમી પુરુષોને દેવતાઓ બ્રાહ્મણ જાણે છે.
14.116.8
न जात्या पुजीतो राजन्गुणाः कल्याणकारणाः ।
चण्डालमपि वृत्तस्थं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ १४.११६.८ ॥
હે રાજન્, જન્મથી નહીં, કલ્યાણકારી ગુણોથી જ સન્માન મળે છે. સદાચારમાં સ્થિત ચાંડાળને પણ દેવતાઓ બ્રાહ્મણ જાણે છે.
14.116.9
मनश्शौचं कर्मशौचं कुलशौचं च भारत ।
शरीरशौचं वाक्छौचं शौचं पञ्चविधं स्मृतम् ॥ १४.११६.९ ॥
હે ભારત, મનશુદ્ધિ, કર્મશુદ્ધિ, કુળશુદ્ધિ, શરીરશુદ્ધિ અને વાક્શુદ્ધિ — શુદ્ધિ પાંચ પ્રકારની કહેવાઈ છે.
14.116.10
पञ्चस्वेतेषु शौचेषु हृदिं शौचं विशिष्यते ।
हृदयस्य च शौचेन स्वर्गं गच्छन्ति मानवाः ॥ १४.११६.१० ॥
આ પાંચ શુદ્ધિઓમાં હૃદયશુદ્ધિ શ્રેષ્ઠ છે. હૃદયશુદ્ધિથી મનુષ્યો સ્વર્ગે જાય છે.
14.116.11
अग्निहोत्रपरिभ्रष्टः प्रसक्तः क्रयविक्रयैः ।
वर्णसङ्करकर्ता च ब्राह्मणो वृषलैः समः ॥ १४.११६.११ ॥
અગ્નિહોત્રથી ભ્રષ્ટ, ક્રય-વિક્રયમાં આસક્ત અને વર્ણસંકર કરનાર બ્રાહ્મણ શૂદ્રો સમાન છે.
14.116.12
यस्य वेदश्रुतिर्नष्टा कर्षकश्चापि यो द्विजः ।
विकर्मसेवी कौन्तेय स वै वृषल उच्यते ॥ १४.११६.१२ ॥
હે કૌન્તેય, જેનું વેદશ્રવણ નષ્ટ થયું છે, જે ખેડૂત છે, અને જે નિષિદ્ધ કર્મોનું સેવન કરે છે, તે જ વૃષલ કહેવાય છે.
14.116.13
वृषो हि धर्मो विज्ञेयस्तस्य यः कुरुते लयम् ।
वृषलं तं विदुर्देवा निकृष्टं श्वपचादपि ॥ १४.११६.१३ ॥
વૃષભ જ ધર્મ જાણવો; જે તેનો લય કરે તેને દેવો વૃષલ કહે છે, શ્વપચથી પણ નિકૃષ્ટ.
14.116.14
स्तुतिभिर्ब्रह्मगीताभिर्यः शूद्रं स्तौति मानवः ।
न तु मां स्तौति पापात्मा स तु चण्डालतः समः ॥ १४.११६.१४ ॥
બ્રહ્મગીતો જેવી સ્તુતિઓથી જે મનુષ્ય શૂદ્રની સ્તુતિ કરે છે, અને મારી સ્તુતિ કરતો નથી — તે પાપાત્મા ચાંડાલ સમાન છે.
14.116.15
श्वदृतौ तु यथा क्षीरं ब्रह्म वै वृषले तथा ।
दुष्टतामेति तत्सर्वं शुना लीढं हविर्यथा ॥ १४.११६.१५ ॥
કૂતરાની ચામડીની કોથળીમાં રહેલું દૂધ જેમ બગડે છે, તેમ વૃષલમાં બ્રહ્મ (વેદ) બગડે છે; કૂતરાએ ચાટેલું હવિષ્ય જેમ દૂષિત થાય છે.
14.116.16
अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसान्यायविस्तरः ।
धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश ॥ १४.११६.१६ ॥
ચાર વેદ, તેમના અંગો, મીમાંસા, ન્યાયનો વિસ્તાર, ધર્મશાસ્ત્ર અને પુરાણ — આ જ ચૌદ વિદ્યાઓ છે.
14.116.17
यान्युक्तानि मया सम्यग्विद्यास्थानानि भारत ।
उत्पन्नानि पवित्राणि भुवनार्थं तथैव च ॥ १४.११६.१७ ॥
હે ભારત! મેં જે વિદ્યાસ્થાનો સમ્યક રીતે કહ્યાં છે, તે પવિત્ર છે અને જગતના કલ્યાણ માટે ઉત્પન્ન થયાં છે.
14.116.18
तस्मात्तानि न शूद्रस्य स्प्रष्टव्यानि युधिष्ठिर ।
सर्वं त्रीण्यपवित्राणि पञ्चामेध्यानि भारत। ॥ १४.११६.१८ ॥
તેથી હે યુધિષ્ઠિર, તે શૂદ્રે સ્પર્શવા યોગ્ય નથી. હે ભારત, સર્વ ત્રણ અપવિત્ર અને પાંચ અશુદ્ધ છે.
14.116.19
श्वा च शूद्रः श्वपाकश्च अपवित्राणि पाण्डव ।
गायकः कुक्कुटो यूपो ह्युदक्या वृषलीपतिः। ॥ १४.११६.१९ ॥
કૂતરો, શૂદ્ર, શ્વપાક, ગાયક, કૂકડો, યૂપ, રજસ્વલા સ્ત્રી અને વૃષલીનો પતિ — હે પાંડવ, આ અપવિત્ર છે.
14.116.20
पञ्चैते स्युरमेध्याश्च स्प्रष्टव्या न कदातन ।
स्पृष्ट्वैतानष्ट वै विप्रः सचेलो जलमाविशेत् ॥ १४.११६.२० ॥
આ પાંચ અમેધ્ય છે, ક્યારેય સ્પર્શ ન કરવો; આમાંના કોઈને સ્પર્શે તો બ્રાહ્મણે વસ્ત્ર સહિત પાણીમાં પ્રવેશવું.
14.116.21
मद्भक्ताञ्शूद्रसामान्यादवमन्यन्ति ये नराः ।
नरकेष्वेव तिष्ठन्ति वर्षकोटिं नराधमाः ॥ १४.११६.२१ ॥
શૂદ્ર હોવાને કારણે મારા ભક્તોનું અપમાન કરનારા નરાધમો કરોડો વર્ષ નરકમાં જ રહે છે.
14.116.22
चण्डालमपि मद्भक्तं नावमन्येत बुद्धिमान् ।
अवमानात्पतन्त्येव नरके रौरवे नराः ॥ १४.११६.२२ ॥
બુદ્ધિમાને મારા ભક્ત ચાંડાલનું પણ અપમાન ન કરવું; અપમાનથી માણસો રૌરવ નરકમાં પડે છે.
14.116.23
मम भक्तस्य भक्तेषु प्रीतिरभ्यधिका मम ।
तस्मान्मद्भक्तभक्ताश्च पूजनीया विशेषतः ॥ १४.११६.२३ ॥
મારા ભક્તના ભક્તો પર મારો વધુ પ્રેમ છે; તેથી મારા ભક્તોના ભક્તો વિશેષ રીતે પૂજનીય છે.
14.116.24
कीटपक्षिमृगाणां च मयि संन्यस्तचेतसाम् ।
ऊर्ध्वामेव गतिं विद्धि किं पुनर्ज्ञानिनां नृणाम् ॥ १४.११६.२४ ॥
મારામાં ચિત્ત પરોવનારા કીટ, પક્ષી અને મૃગ પણ ઊર્ધ્વગતિ પામે છે એમ જાણ; તો પછી જ્ઞાની માણસોની શી વાત.
14.116.25
पत्रं वाऽप्यथवा पुष्पंक फलं वाऽप्यप एव वा ।
ददाति मम शूद्रो यच्छिरसा धारयामि तत् ॥ १४.११६.२५ ॥
કોઈ શૂદ્ર મને પાન, ફૂલ, ફળ કે માત્ર પાણી અર્પે છે, તે હું મસ્તક પર ધારણ કરું છું.
14.116.26
विप्रानेवार्चयेद्भक्त्या शूद्रप्रायांश्च मत्प्रियान् ।
तेषां तेनैव रूपेण पूजां गृह्णामि भारत ॥ १४.११६.२६ ॥
ભક્તિથી બ્રાહ્મણોની જ પૂજા કરવી; શૂદ્રપ્રાય હોવા છતાં મને પ્રિય જનોની પણ. હે ભારત, તેમના તે જ રૂપમાં હું તેમની પૂજા સ્વીકારું છું.
14.116.27
वेदोत्तेनैव मार्गेण सर्वभूतहृदि स्थितम् ।
मामर्चयन्ति ये पिप्रा मत्सायुज्यं व्रजन्ति ते ॥ १४.११६.२७ ॥
વેદોક્ત માર્ગે જ, સર્વભૂતોના હૃદયમાં સ્થિત મને જે પૂજે છે, તે બ્રાહ્મણો મારું સાયુજ્ય પામે છે.
14.116.28
मद्भक्तानां हितायैव प्रादुर्भावः कृतो मया ।
प्रदुर्भावकृता काचिदर्चनीया युधिष्ठिर ॥ १४.११६.२८ ॥
મારા ભક્તોના કલ્યાણ માટે જ મેં અવતાર લીધો છે. હે યુધિષ્ઠિર, તે અવતારમાંનું કોઈ એક રૂપ પૂજનીય છે.
14.116.29
आसामन्यतमां मूर्तिं यो मद्भक्त्या समर्चति ।
तेनैव परितुष्टोऽहं भविष्यामि न संशयः ॥ १४.११६.२९ ॥
આમાંની કોઈ પણ એક મૂર્તિની જે મારી ભક્તિથી પૂજા કરે છે, તેનાથી જ હું સંપૂર્ણ સંતુષ્ટ થાઉં છું; એમાં સંશય નથી.
14.116.30
मृदा च मणिरत्नैश्च ताम्रेण रजतेन च ।
कृत्वा प्रतिकृतिं कुर्यादर्चनां काञ्चनेन वा।
पुण्यं दशगुणं विद्यादेतेषामुत्तरोत्तरम् ॥ १४.११६.३० ॥
માટી, મણિ-રત્નો, તાંબા, ચાંદીથી પ્રતિમા બનાવીને પૂજા કરવી; અથવા સોનાથી. આમાં ઉત્તરોત્તર પુણ્ય દસગણું જાણવું.
14.116.31
जपकामो भवेद्राजा विद्याकामो द्विजोत्तमः ।
वैश्यो वा धनकामस्तु शूद्रः सुखफलप्रियः।
सर्वकामाः स्त्रियो वाऽपि सर्वान्कामानवाप्नुयुः ॥ १४.११६.३१ ॥
જપની કામના કરનાર રાજા થાય; વિદ્યાની કામના કરનાર શ્રેષ્ઠ દ્વિજ થાય; ધનની કામના કરનાર વૈશ્ય થાય; સુખફળપ્રિય શૂદ્ર થાય. સ્ત્રીઓ પણ સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે.