મહાભારત · અધ્યાય 14.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.24.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सुभगे पञ्चहोतॄणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२४.१ ॥
અહીં લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે: હે સુભગે, અહીં પાંચ હોતાઓનું વિધાન કેવું છે તે.
14.24.2
प्राणापानवुदानश्च समानो व्यान एव च ।
पञ्चहोतॄंस्तथैतान्वै परं भावं विदुर्बुधाः ॥ १४.२४.२ ॥
પ્રાણ, અપાન, ઉદાન, સમાન અને વ્યાન — આ પાંચ હોતાઓને જ્ઞાની લોકો પરમ ભાવ તરીકે જાણે છે.
14.24.3
ब्राह्मण्युवाच ।
स्वभावात्सप्तहोतार इति मे पूर्विका मतिः।
यथा वै पञ्च होतारः परो भावस्तदुच्यताम् ॥ १४.२४.३ ॥
બ્રાહ્મણી બોલી: સ્વભાવથી મારો પૂર્વનો મત હોતાઓ સાત છે એવો છે; પાંચ હોતાઓનો પરમ ભાવ કહો.
14.24.4
प्राणेन सम्भृतो वायुरपानो जायते ततः ।
अपाने सम्भृतो वायुस्ततो व्यानः प्रवर्तते ॥ १४.२४.४ ॥
પ્રાણથી વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે, પછી અપાન જન્મે છે. અપાનમાં ઉત્પન્ન વાયુથી પછી વ્યાન પ્રવર્તે છે.
14.24.5
व्यानेन सम्भृतो वायुस्ततोदानः प्रवर्तते ।
उदाने सम्भृतो वायुः समानो नाम जायते ॥ १४.२४.५ ॥
વ્યાનથી ઉત્પન્ન વાયુથી પછી ઉદાન પ્રવર્તે છે. ઉદાનમાં ઉત્પન્ન વાયુથી સમાન નામનો જન્મ થાય છે.
14.24.6
तेऽपृच्छन्त पुरो गत्वा पूर्वजातं पितामहम् ।
यो नः श्रेष्ठस्तमाचक्ष्व स नः श्रेष्ठो भविष्यति ॥ १४.२४.६ ॥
તેઓ આગળ જઈને પૂર્વજાત પિતામહને પૂછ્યું: અમારામાં જે શ્રેષ્ઠ હોય તેને કહો; તે જ અમારામાં શ્રેષ્ઠ થશે.
14.24.7
ब्रह्मोवाच ।
यस्मिन्प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे ।
यस्मिन्प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति
स वै श्रेष्ठो गच्छत यत्र कामः ॥ १४.२४.७ ॥
બ્રહ્માએ કહ્યું: જેમાં લીન થતાં પ્રાણીઓના શરીરના બધા પ્રાણ પ્રલયને પામે છે, અને જેમાં પ્રવૃત્ત થતાં તેઓ ફરી ચાલે છે, તે જ શ્રેષ્ઠ છે. જ્યાં ઇચ્છા લઈ જાય ત્યાં જાઓ.
14.24.8
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.८ ॥
પ્રાણે કહ્યું: હું લીન થાઉં ત્યારે શરીરોમાં રહેલા પ્રાણીઓના બધા પ્રાણ પ્રલયને પામે છે; હું પ્રવૃત્ત થાઉં ત્યારે તેઓ ફરી ચાલે છે. હું જ શ્રેષ્ઠ છું. મને લીન થતો જુઓ.
14.24.9
प्रामः प्रालीयत ततः पुनश्च प्रचचार ह ।
समानश्चाप्युदानश्च वचो ब्रूतां पुनः शुभे ॥ १४.२४.९ ॥
પ્રાણ લીન થયો, પછી ફરી ચાલ્યો. સમાન અને ઉદાન પણ બોલ્યા: હે શુભે, ફરી વચન કહો.
14.24.10
न त्वं सर्वमिदं व्याप्य तिष्ठसीह यथा वयम् ।
न त्वं श्रेष्ठो हि नः प्राण अपानो हि वशे तव।
प्रचचार पुनः प्राणस्ततोऽपानोऽभ्यभाषत ॥ १४.२४.१० ॥
તું આ બધું વ્યાપીને આપણી જેમ અહીં રહેતો નથી. હે પ્રાણ, તું આપણામાં શ્રેષ્ઠ નથી; અપાન તો તારા વશમાં છે. પ્રાણ ફરી ચાલ્યો, ત્યારે અપાન બોલ્યો.
14.24.11
उपान उवाच। ॥ १४.२४.११ ॥
અપાન બોલ્યો.
14.24.12
ब्राह्मण उवाच। ॥ १४.२४.१२ ॥
બ્રાહ્મણ બોલ્યો.
14.24.13
अपानः प्रचचाराथ व्यानस्तं पुनरब्रवीत् ।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१३ ॥
અપાન ફરવા લાગ્યો; પછી વ્યાને તેને ફરી કહ્યું: હું બધામાં શ્રેષ્ઠ છું; કયા કારણથી તે સાંભળો.
14.24.14
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.१४ ॥
હું લીન થાઉં ત્યારે શરીરમાં રહેલા પ્રાણીઓના સર્વ પ્રાણ લયને પામે છે; હું પ્રવૃત્ત થાઉં ત્યારે તે ફરી ચાલે છે. હું જ શ્રેષ્ઠ છું; જુઓ મને લીન થયેલો.
14.24.15
प्रालीयत ततो व्यानः पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानावुदानस्च समानश्च तमब्रुवन् ॥ १४.२४.१५ ॥
ત્યારે વ્યાન લીન થયો; પછી તે ફરી ચાલ્યો. પ્રાણ, અપાન, ઉદાન અને સમાને તેને કહ્યું.
14.24.16
न त्वं श्रेष्ठोसि नो व्यान समानस्तु वशे तव ।
प्रचचार पुनर्व्यानः समानः पुनरब्रवीत्।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१६ ॥
હે વ્યાન, તું અમારામાં શ્રેષ્ઠ નથી; સમાન તારા વશમાં છે. વ્યાન ફરી ચાલ્યો; સમાને ફરી કહ્યું: હું બધામાં શ્રેષ્ઠ છું; કયા કારણથી તે સાંભળો.
14.24.17
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.१७ ॥
હું લીન થાઉં ત્યારે શરીરમાં રહેલા પ્રાણીઓના સર્વ પ્રાણ લયને પામે છે; હું પ્રવૃત્ત થાઉં ત્યારે તે ફરી ચાલે છે. હું જ શ્રેષ્ઠ છું; જુઓ મને લીન થયેલો.
14.24.18
ततः समानः प्रालिल्ये पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानावुदानस्च व्यानश्चैव तमब्रवीत्।
न त्वं समान श्रेष्ठोसि व्यान एव वशे तव ॥ १४.२४.१८ ॥
ત્યારે સમાન લીન થયો અને ફરી ચાલ્યો. પ્રાણ, અપાન, ઉદાન અને વ્યાને તેને કહ્યું: હે સમાન, તું શ્રેષ્ઠ નથી; વ્યાન જ તારા વશમાં છે.
14.24.19
समानः प्रचचाराथ उदानस्तमुवाच ह ।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१९ ॥
સમાન ચાલતો હતો ત્યારે ઉદાને તેને કહ્યું: હું સૌમાં શ્રેષ્ઠ છું; તેનું કારણ સાંભળ.
14.24.20
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.२० ॥
હું લીન થાઉં ત્યારે પ્રાણીઓના શરીરના સર્વ પ્રાણ લય પામે છે; હું સક્રિય થાઉં ત્યારે તેઓ ફરી ચાલે છે. હું જ શ્રેષ્ઠ છું; જુઓ, હું લીન થયો છું.
14.24.21
ततः प्रालीयतोदानः पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानौ समानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्।
उदानि न त्वं श्रेष्ठोसि व्यानि एव वशे तव ॥ १४.२४.२१ ॥
ત્યારે ઉદાન લીન થયો અને ફરી ચાલ્યો. પ્રાણ, અપાન, સમાન અને વ્યાને તેને કહ્યું: હે ઉદાન, તું શ્રેષ્ઠ નથી; હે વ્યાન, બધું તારા વશમાં છે.
14.24.22
ततस्तानब्रवीत्सर्वान्स्मयमानः प्रजापतिः ।
सर्वे श्रेष्ठा न च श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यकाङ्क्षिणः ॥ १४.२४.२२ ॥
ત્યારે પ્રજાપતિએ હસતાં તે સૌને કહ્યું: સૌ શ્રેષ્ઠ નથી અને શ્રેષ્ઠ નથી એવું પણ નથી; તમે સૌ એકબીજાની કામના કરો છો.
14.24.23
सर्वे स्वविषये श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यधर्मिणः ।
इति तानब्रवीत्सर्वान्समवेतान्प्रजापतिः ॥ १४.२४.२३ ॥
સૌ પોતપોતાના ક્ષેત્રમાં શ્રેષ્ઠ છે; સૌ એકબીજાના ધર્મવાળા છે. આ રીતે પ્રજાપતિએ ત્યાં એકઠા થયેલા તે સૌને કહ્યું.
14.24.24
एकः स्थिरश्चराश्चान्ये विशेषात्पञ्च वायवः ।
एक एव च सर्वात्मा बहुधाऽप्युपचीयते ॥ १४.२४.२४ ॥
એક સ્થિર છે, બીજા ચાલનારા છે; ખાસ કરીને પાંચ વાયુ. એક જ સર્વાત્મા છે; છતાં તે અનેક રીતે વધે છે.
14.24.25
परस्परस्य सुहृदो भावयन्तः परस्परम् ।
स्वस्ति व्रजत भद्रं वो धारयध्वं परस्परम् ॥ १४.२४.२५ ॥
એકબીજાના મિત્ર બનીને, એકબીજાનું પોષણ કરતાં, તમારું કલ્યાણ થાઓ, મંગળ થાઓ; જાઓ, એકબીજાને ધારણ કરો.