ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.24.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
सुभगे पञ्चहोतॄणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२४.१ ॥
ଏଠାରେ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି: ହେ ସୁଭଗେ, ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ହୋତାଙ୍କ ବିଧାନ କିପରି ଅଟେ।
14.24.2
प्राणापानवुदानश्च समानो व्यान एव च ।
पञ्चहोतॄंस्तथैतान्वै परं भावं विदुर्बुधाः ॥ १४.२४.२ ॥
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ହୋତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରମ ଭାବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
14.24.3
ब्राह्मण्युवाच ।
स्वभावात्सप्तहोतार इति मे पूर्विका मतिः।
यथा वै पञ्च होतारः परो भावस्तदुच्यताम् ॥ १४.२४.३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲେ: ସ୍ୱଭାବରୁ ମୋର ପୂର୍ବ ମତ ହେଉଛି ହୋତା ସାତ; ପାଞ୍ଚ ହୋତାଙ୍କର ପରମ ଭାବ କଣ କୁହନ୍ତୁ।
14.24.4
प्राणेन सम्भृतो वायुरपानो जायते ततः ।
अपाने सम्भृतो वायुस्ततो व्यानः प्रवर्तते ॥ १४.२४.४ ॥
ପ୍ରାଣରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାପରେ ଅପାନ ଜନ୍ମେ। ଅପାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁରୁ ତାପରେ ବ୍ୟାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
14.24.5
व्यानेन सम्भृतो वायुस्ततोदानः प्रवर्तते ।
उदाने सम्भृतो वायुः समानो नाम जायते ॥ १४.२४.५ ॥
ବ୍ୟାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁରୁ ତାପରେ ଉଦାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। ଉଦାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁରୁ ସମାନ ନାମକ ଜନ୍ମ ହୁଏ।
14.24.6
तेऽपृच्छन्त पुरो गत्वा पूर्वजातं पितामहम् ।
यो नः श्रेष्ठस्तमाचक्ष्व स नः श्रेष्ठो भविष्यति ॥ १४.२४.६ ॥
ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯାଇ ପୂର୍ବଜାତ ପିତାମହଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାକୁ କୁହନ୍ତୁ; ସେ ହିଁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ।
14.24.7
ब्रह्मोवाच ।
यस्मिन्प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे ।
यस्मिन्प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति
स वै श्रेष्ठो गच्छत यत्र कामः ॥ १४.२४.७ ॥
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯାହାଠାରେ ଲୀନ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ପ୍ରଳୟ ପାଏ, ଏବଂ ଯାହା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଚଳନ୍ତି, ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁଠାକୁ ନେଇଯାଏ ସେଠାକୁ ଯାଅ।
14.24.8
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.८ ॥
ପ୍ରାଣ କହିଲେ: ମୁଁ ଲୀନ ହେଲେ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ପ୍ରଳୟ ପାଏ; ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଚଳନ୍ତି। ମୁଁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋତେ ଲୀନ ହେବା ଦେଖ।
14.24.9
प्रामः प्रालीयत ततः पुनश्च प्रचचार ह ।
समानश्चाप्युदानश्च वचो ब्रूतां पुनः शुभे ॥ १४.२४.९ ॥
ପ୍ରାଣ ଲୀନ ହେଲା, ତା'ପରେ ପୁଣି ଚାଲିଲା। ସମାନ ଓ ଉଦାନ ମଧ୍ୟ କହିଲେ: ହେ ଶୁଭେ, ପୁଣି ବାକ୍ୟ କୁହ।
14.24.10
न त्वं सर्वमिदं व्याप्य तिष्ठसीह यथा वयम् ।
न त्वं श्रेष्ठो हि नः प्राण अपानो हि वशे तव।
प्रचचार पुनः प्राणस्ततोऽपानोऽभ्यभाषत ॥ १४.२४.१० ॥
ତୁମେ ଏହି ସବୁ ବ୍ୟାପି ଆମ ପରି ଏଠାରେ ରହୁ ନାହଁ। ହେ ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ; ଅପାନ ତୁମ ବଶରେ ଅଛି। ପ୍ରାଣ ପୁଣି ଚାଲିଲା, ତା'ପରେ ଅପାନ କହିଲା।
14.24.11
उपान उवाच। ॥ १४.२४.११ ॥
ଅପାନ କହିଲା।
14.24.12
ब्राह्मण उवाच। ॥ १४.२४.१२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ।
14.24.13
अपानः प्रचचाराथ व्यानस्तं पुनरब्रवीत् ।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१३ ॥
ଅପାନ ଚାଲିଗଲା; ତା'ପରେ ବ୍ୟାନ ତାକୁ ପୁଣି କହିଲା: ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଶୁଣ।
14.24.14
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.१४ ॥
ମୁଁ ଲୀନ ହେଲେ ଶରୀରସ୍ଥ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଲୟ ପାଏ; ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଚଳନ୍ତି। ମୁଁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୋତେ ଲୀନ ହେଉଥିବା ଦେଖ।
14.24.15
प्रालीयत ततो व्यानः पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानावुदानस्च समानश्च तमब्रुवन् ॥ १४.२४.१५ ॥
ତେବେ ବ୍ୟାନ ଲୀନ ହେଲା; ତା'ପରେ ସେ ପୁଣି ଚାଲିଲା। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ ଓ ସମାନ ତାକୁ କହିଲେ।
14.24.16
न त्वं श्रेष्ठोसि नो व्यान समानस्तु वशे तव ।
प्रचचार पुनर्व्यानः समानः पुनरब्रवीत्।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१६ ॥
ହେ ବ୍ୟାନ, ତୁମେ ଆମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ; ସମାନ ତୁମ ବଶରେ ଅଛି। ବ୍ୟାନ ପୁଣି ଚାଲିଲା; ସମାନ ପୁଣି କହିଲା: ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଶୁଣ।
14.24.17
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.१७ ॥
ମୁଁ ଲୀନ ହେଲେ ଶରୀରସ୍ଥ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଲୟ ପାଏ; ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଚଳନ୍ତି। ମୁଁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୋତେ ଲୀନ ହେଉଥିବା ଦେଖ।
14.24.18
ततः समानः प्रालिल्ये पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानावुदानस्च व्यानश्चैव तमब्रवीत्।
न त्वं समान श्रेष्ठोसि व्यान एव वशे तव ॥ १४.२४.१८ ॥
ଏବେ ସମାନ ଲୀନ ହେଲା, ପୁନର୍ବାର ଚାଲିଲା। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ଉଦାନ ଓ ବ୍ୟାନ ତାକୁ କହିଲେ: ହେ ସମାନ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ; ବ୍ୟାନ ହିଁ ତୁମକୁ ବଶରେ ରଖେ।
14.24.19
समानः प्रचचाराथ उदानस्तमुवाच ह ।
श्रेष्ठोऽहमस्मि सर्वेषां श्रूयतां येन हेतुना ॥ १४.२४.१९ ॥
ସମାନ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ ଉଦାନ ତାକୁ କହିଲା: ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତାର କାରଣ ଶୁଣ।
14.24.20
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति ।
सर्वे प्राणाः प्राणभृतां शरीरे।
मयि प्रवृत्ते च पुनश्चरन्ति ।
श्रेष्ठो ह्यहं पश्यत मां प्रलीनम् ॥ १४.२४.२० ॥
ମୁଁ ଲୀନ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଲୟ ପାଏ; ମୁଁ ସକ୍ରିୟ ହେଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ଚାଲନ୍ତି। ମୁଁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେଖ, ମୁଁ ଲୀନ ହୋଇଛି।
14.24.21
ततः प्रालीयतोदानः पुनश्च प्रचचार ह ।
प्राणापानौ समानश्च व्यानश्चैव तमब्रुवन्।
उदानि न त्वं श्रेष्ठोसि व्यानि एव वशे तव ॥ १४.२४.२१ ॥
ଏବେ ଉଦାନ ଲୀନ ହେଲା, ପୁନର୍ବାର ଚାଲିଲା। ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ ତାକୁ କହିଲେ: ହେ ଉଦାନ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁ; ହେ ବ୍ୟାନ, ସବୁ ତୁମ ବଶରେ।
14.24.22
ततस्तानब्रवीत्सर्वान्स्मयमानः प्रजापतिः ।
सर्वे श्रेष्ठा न च श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यकाङ्क्षिणः ॥ १४.२४.२२ ॥
ଏବେ ପ୍ରଜାପତି ହସି ହସି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁନ୍ତି, ଆଉ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁନ୍ତି ଏମିତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରକୁ କାମନା କରୁଛ।
14.24.23
सर्वे स्वविषये श्रेष्ठाः सर्वे चान्योन्यधर्मिणः ।
इति तानब्रवीत्सर्वान्समवेतान्प्रजापतिः ॥ १४.२४.२३ ॥
ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପରର ଧର୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
14.24.24
एकः स्थिरश्चराश्चान्ये विशेषात्पञ्च वायवः ।
एक एव च सर्वात्मा बहुधाऽप्युपचीयते ॥ १४.२४.२४ ॥
ଏକ ସ୍ଥିର, ଅନ୍ୟମାନେ ଚଳନ୍ତି; ବିଶେଷକରି ପାଞ୍ଚ ବାୟୁ। ଏକ ହିଁ ସର୍ବାତ୍ମା; ତଥାପି ତାହା ବହୁବିଧରେ ବଢ଼େ।
14.24.25
परस्परस्य सुहृदो भावयन्तः परस्परम् ।
स्वस्ति व्रजत भद्रं वो धारयध्वं परस्परम् ॥ १४.२४.२५ ॥
ପରସ୍ପରର ସୁହୃଦ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରି, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, କଲ୍ୟାଣ ହେଉ; ଯାଅ, ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କର।