ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.25.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादमृषेर्देवमतस्य च ॥ १४.२५.१ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କୁହନ୍ତି — ନାରଦ ଏବଂ ଋଷି ଦେବମତଙ୍କ ସଂଳାପ।
14.25.2
जन्तोः संजायमानस्य किंनु पूर्वं प्रवर्तते ।
प्राणोऽपानः समानो वा व्यानो वोदान एव च ॥ १४.२५.२ ॥
ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ପ୍ରାଣୀରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁଟି ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ — ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ ନା ଉଦାନ?
14.25.3
येनायं सृज्यते जन्तुस्ततोऽन्यः पूर्वमेति तम् ।
प्राणद्वन्द्वं हि विज्ञेयं तिर्यगूर्ध्वमधश्च यत् ॥ १४.२५.३ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟଟି ଯାଏ। ପ୍ରାଣଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଜାଣିବା ଉଚିତ — ଯାହା ତିର୍ଯ୍ୟକ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ବ୍ୟାପ୍ତ।
14.25.4
केनायं सृज्यते जन्तुः कश्चान्यः पूर्वमेति तम् ।
प्राणद्वन्द्वं च मे ब्रूहि तिर्यगूर्ध्वमधश्च यत् ॥ १४.२५.४ ॥
କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହା ପୂର୍ବରୁ କିଏ ଯାଏ? ପ୍ରାଣଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ — ଯାହା ତିର୍ଯ୍ୟକ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ ବ୍ୟାପ୍ତ।
14.25.5
सङ्कल्पाज्जायते हर्षः शब्दादपि च जायते ।
रसात्संजायते चापि रूपादपि च जायते ॥ १४.२५.५ ॥
ସଂକଳ୍ପରୁ ହର୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଶବ୍ଦରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରୂପରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
14.25.6
स्पर्शात्संजायते चापि गन्धादपि च जायते ।
शुक्राच्छोणितसंसृष्टात्पूर्वं प्राणः प्रवर्तते।
प्राणेन विकृते शुक्रे ततोऽपानः प्रवर्तते ॥ १४.२५.६ ॥
ସ୍ପର୍ଶରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଗନ୍ଧରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଶୁକ୍ର ରକ୍ତ ସହିତ ମିଶିଲେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ। ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ର ବିକୃତ ହେଲେ ତା'ପରେ ଅପାନ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
14.25.7
शुक्रात्संजायते चापि रसादपि च जायते ।
एतद्रूपमुदानस्य हर्षो मिथुनमन्तरा ॥ १४.२५.७ ॥
ଶୁକ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ରସରୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ। ଏହା ଉଦାନର ରୂପ—ମିଥୁନ ମଧ୍ୟରେ ହର୍ଷ।
14.25.8
कामात्संजायते शुक्रं शुक्रात्संजायते रजः ।
समानव्यानजनिते सामान्ये शुक्रशोणिते ॥ १४.२५.८ ॥
କାମରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଶୁକ୍ରରୁ ରଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନରୁ ଜାତ, ସାଧାରଣ ଶୁକ୍ର-ଶୋଣିତ।
14.25.9
प्राणापानाविदं द्वन्द्वमवाक् चोर्ध्वं च गच्छतः ।
व्यानः समानश्चैवोभौ तिर्यग्द्वन्द्वत्वमुच्यते ॥ १४.२५.९ ॥
ପ୍ରାଣ-ଅପାନ ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ; ସେମାନେ ତଳକୁ ଓ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଆନ୍ତି। ବ୍ୟାନ ଓ ସମାନ ଦୁଇଟି; ସେମାନଙ୍କୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କୁହାଯାଏ।
14.25.10
अग्निर्वै देवताः सर्वा इति देवस्य शासनात् ।
संजायते हि प्राणेषु ज्ञानं बुद्धिसमन्वितम् ॥ १४.२५.१० ॥
ଅଗ୍ନି ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା—ଏପରି ଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରୁ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରାଣମାନଙ୍କରେ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
14.25.11
तस्य धूमस्तमोरूपं रजो भस्म सुतेजसः ।
सर्वं संजायते तस्य यत्र प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२५.११ ॥
ତା'ର ଧୂଆଁ ତମୋରୂପ; ସେହି ସୁତେଜର ରଜ ଓ ଭସ୍ମ। ଯେଉଁଠାରେ ହବି ପକାଯାଏ, ସେଠାରେ ତାହାର ସବୁକିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
14.25.12
हविः समानो व्यानश्च इति यज्ञविदो विदुः ।
प्राणापानावाज्यभागौ तयोर्मध्ये हुताशनः ॥ १४.२५.१२ ॥
ହବି ହେଉଛି ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ—ଯଜ୍ଞଜ୍ଞମାନେ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଆଜ୍ୟଭାଗ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁତାଶନ ଅଛନ୍ତି।
14.25.13
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ।
निर्द्वन्द्वमिति यत्त्वेतत्तन्मे निगदतः शृणुः ॥ १४.२५.१३ ॥
ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି। 'ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ' ଯାହା, ମୁଁ କହୁଛି ଶୁଣ।
14.25.14
अहोरात्रमिदं द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१४ ॥
ଦିନ ଓ ରାତି ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଅଛନ୍ତି। ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
14.25.15
उभे सत्यानृते द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१५ ॥
ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଅଛନ୍ତି। ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
14.25.16
सच्चासच्चैव तद्द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१६ ॥
ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ସେହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଅଛନ୍ତି। ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
14.25.17
उभे शुभाशुभे द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१७ ॥
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଉଭୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁତାଶନ (ଅଗ୍ନି) ଅଛନ୍ତି। ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
14.25.18
ऊर्ध्वं समानो व्यानश्च व्यस्यते कर्म तेन तत् ।
द्वितीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते ॥ १४.२५.१८ ॥
ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଦିଗରେ କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ତାହା ଘଟେ। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ସମାନ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
14.25.19
शान्त्यर्थं वामदेव्यं च शान्तिर्ब्रह्म सनातनम् ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१९ ॥
ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବାମଦେବ୍ୟ, ଏବଂ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ଯାହା ଶାନ୍ତି — ଉଦାନର ଏହି ପରମ ରୂପ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି।