ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.25.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादमृषेर्देवमतस्य च ॥ १४.२५.१ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਮਤ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
14.25.2
जन्तोः संजायमानस्य किंनु पूर्वं प्रवर्तते ।
प्राणोऽपानः समानो वा व्यानो वोदान एव च ॥ १४.२५.२ ॥
ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ — ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਵਿਆਨ ਜਾਂ ਉਦਾਨ?
14.25.3
येनायं सृज्यते जन्तुस्ततोऽन्यः पूर्वमेति तम् ।
प्राणद्वन्द्वं हि विज्ञेयं तिर्यगूर्ध्वमधश्च यत् ॥ १४.२५.३ ॥
ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਜੀਵ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ-ਜੋੜਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਤਿਰਛਾ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।
14.25.4
केनायं सृज्यते जन्तुः कश्चान्यः पूर्वमेति तम् ।
प्राणद्वन्द्वं च मे ब्रूहि तिर्यगूर्ध्वमधश्च यत् ॥ १४.२५.४ ॥
ਕਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜੀਵ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰਾਣ-ਜੋੜਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ — ਜੋ ਤਿਰਛਾ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।
14.25.5
सङ्कल्पाज्जायते हर्षः शब्दादपि च जायते ।
रसात्संजायते चापि रूपादपि च जायते ॥ १४.२५.५ ॥
ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਹਰਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.25.6
स्पर्शात्संजायते चापि गन्धादपि च जायते ।
शुक्राच्छोणितसंसृष्टात्पूर्वं प्राणः प्रवर्तते।
प्राणेन विकृते शुक्रे ततोऽपानः प्रवर्तते ॥ १४.२५.६ ॥
ਛੋਹ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੰਧ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਅਪਾਨ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
14.25.7
शुक्रात्संजायते चापि रसादपि च जायते ।
एतद्रूपमुदानस्य हर्षो मिथुनमन्तरा ॥ १४.२५.७ ॥
ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਮਿਥੁਨ ਵਿੱਚਲਾ ਹਰਖ।
14.25.8
कामात्संजायते शुक्रं शुक्रात्संजायते रजः ।
समानव्यानजनिते सामान्ये शुक्रशोणिते ॥ १४.२५.८ ॥
ਕਾਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਸਾਂਝੇ ਸ਼ੁਕਰ-ਸ਼ੋਣਿਤ।
14.25.9
प्राणापानाविदं द्वन्द्वमवाक् चोर्ध्वं च गच्छतः ।
व्यानः समानश्चैवोभौ तिर्यग्द्वन्द्वत्वमुच्यते ॥ १४.२५.९ ॥
ਪ੍ਰਾਣ-ਅਪਾਨ ਇਹ ਜੋੜਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਦੋਵੇਂ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰਛਾ ਜੋੜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.25.10
अग्निर्वै देवताः सर्वा इति देवस्य शासनात् ।
संजायते हि प्राणेषु ज्ञानं बुद्धिसमन्वितम् ॥ १४.२५.१० ॥
ਅਗਨੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ—ਇਹ ਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.25.11
तस्य धूमस्तमोरूपं रजो भस्म सुतेजसः ।
सर्वं संजायते तस्य यत्र प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२५.११ ॥
ਉਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਤਮੋ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਸ ਸੁਤੇਜ ਦਾ ਰਜ ਤੇ ਭਸਮ। ਜਿੱਥੇ ਹਵੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.25.12
हविः समानो व्यानश्च इति यज्ञविदो विदुः ।
प्राणापानावाज्यभागौ तयोर्मध्ये हुताशनः ॥ १४.२५.१२ ॥
ਹਵੀ ਸਮਾਨ ਤੇ ਵਿਆਨ ਹੈ—ਇਹ ਯੱਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਆਜਿਆਭਾਗ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਹੈ।
14.25.13
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ।
निर्द्वन्द्वमिति यत्त्वेतत्तन्मे निगदतः शृणुः ॥ १४.२५.१३ ॥
ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜੋ 'ਨਿਰਦ੍ਵੰਦ੍ਵ' ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
14.25.14
अहोरात्रमिदं द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१४ ॥
ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਇਹ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਹੈ। ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.25.15
उभे सत्यानृते द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१५ ॥
ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਹੈ। ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.25.16
सच्चासच्चैव तद्द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१६ ॥
ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਉਹ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਹੈ। ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.25.17
उभे शुभाशुभे द्वन्द्वं तयोर्मध्ये हुताशनः ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१७ ॥
ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਹੈ। ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.25.18
ऊर्ध्वं समानो व्यानश्च व्यस्यते कर्म तेन तत् ।
द्वितीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते ॥ १४.२५.१८ ॥
ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ (ਕਰਮ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.25.19
शान्त्यर्थं वामदेव्यं च शान्तिर्ब्रह्म सनातनम् ।
एतद्रूपमुदानस्य परमं ब्राह्मणा विदुः ॥ १४.२५.१९ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ — ਉਦਾਨ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।