マハーバーラタ · 章 14.32

14.32.1

त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ॥ १४.३२.१ ॥

世には三つの敵があり、性質によって九種に説かれる。喜び、硬直、過度の慢心――この三つが純質（サットヴァ）の性質である。

शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः ॥ १४.३२.२ ॥

悲しみと怒りの激しい昂ぶり――これらは激質（ラジャス）の性質とされる。眠り、怠惰、迷妄――この三つが暗質（タマス）の性質である。

एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ॥ १४.३२.३ ॥

矢の群れでこれらを断ち切り、堅固で怠らず、心の静まった、感官を制した人は、他者に打ち勝つことができる。

अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता ॥ १४.३२.४ ॥

ここに古の伝承に通じた人々は、王アンバリーシャが王国を統治しながら歌った詩句を語る。

समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः ॥ १४.३२.५ ॥

過ちが十分に湧き起こり、善人たちが苦しめられた時、アンバリーシャは力づくで王国を掌握した――と伝承は言う。

स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह ॥ १४.३२.६ ॥

自らの過ちを抑え、善人を十分に敬って、彼は大いなる成就に至った。そしてこれらの詩句を語った。

भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया ॥ १४.३२.७ ॥

多くの過ちは征服され、すべての敵は討たれた。しかし最も重要で滅ぼすべき一つの過ちは、まだ私によって滅ぼされていない。

यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते ॥ १४.३२.८ ॥

これに駆り立てられるこの生き物は、渇愛からの解放に達しない。渇きに苦しむ者が低地へ走りながらも気づかないように、それを悟らない。

अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते ॥ १४.३२.९ ॥

ここで人に不善なことさえ行わせる、その貪欲を鋭い剣で断ち切れば、人は幸福のうちに栄える。

लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान्।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान् ॥ १४.३२.१० ॥

貪欲から渇愛が生じ、続いて思い煩いが起こる。得ようと欲する者は主に激質の性質を得、それを得ると主に暗質の性質を得る。

स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो ।
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव ॥ १४.३२.११ ॥

それらの性質によって身体の束縛に縛られた彼は、幾度も生まれ、行為を営む。生が尽きて身体が砕け散ると、再び死に出会う。生そのものによって死へ向かうのである。

तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं ।
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत्।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत् ॥ १४.३२.१२ ॥

それゆえ、この貪欲をよく見極め、堅固さによってそれを制し、自己の内に王国を求めるべきである。ここにはこの王国以外に王国はない。正しく知られた自己こそが王なのである。

इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता ॥ १४.३२.१३ ॥

栄光ある王アンバリーシャによってこの詩節は歌われた。彼は王権を前に置き、ただ一つの貪欲を断ち切ったのである。