ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.32.1
त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ॥ १४.३२.१ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੈਰੀ ਹਨ; ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਰਸ਼, ਸਤੰਭ, ਅਤਿਮਾਨ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸਾਤਵਿਕ ਗੁਣ ਹਨ।
14.32.2
शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः ॥ १४.३२.२ ॥
ਸੋਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਉਗਰ ਉਬਾਲ — ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਨੀਂਦ, ਤੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮੋਹ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਤਾਮਸ ਗੁਣ ਹਨ।
14.32.3
एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ॥ १४.३२.३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਚੇਤੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.32.4
अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता ॥ १४.३२.४ ॥
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਗਾਈਆਂ ਸਨ।
14.32.5
समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः ॥ १४.३२.५ ॥
ਜਦੋਂ ਦੋਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਭਰ ਆਏ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਿਆ, ਇਹ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ।
14.32.6
स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह ॥ १४.३२.६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਵੀ ਕਹੀਆਂ।
14.32.7
भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया ॥ १४.३२.७ ॥
ਬਹੁਤੇ ਦੋਸ਼ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ।
14.32.8
यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते ॥ १४.३२.८ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੈਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਿਆਸੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
14.32.9
अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते ॥ १४.३२.९ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਲੋਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲੋਭ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ।
14.32.10
लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान्।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान् ॥ १४.३२.१० ॥
ਲੋਭ ਤੋਂ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.32.11
स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो ।
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव ॥ १४.३२.११ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਫਿਰ ਮੌਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.32.12
तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं ।
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत्।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत् ॥ १४.३२.१२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਭ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਹੀ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਰਾਜਾ ਹੈ।
14.32.13
इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता ॥ १४.३२.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਇਹ ਗਾਥਾ ਗਾਈ; ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕੋ ਲੋਭ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਨੇ।