มหาภารตะ · อัธยายะ 14.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.32.1
त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ॥ १४.३२.१ ॥
ในโลกนี้มีศัตรูสามประการ ซึ่งกล่าวไว้ว่าแยกเป็นเก้าชนิดตามคุณ ความยินดี ความแข็งกระด้าง และความทะนงตนเกินพอดี สามสิ่งนี้คือคุณสัตตวะ
14.32.2
शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः ॥ १४.३२.२ ॥
ความโศกและความปั่นป่วนแห่งความโกรธ กล่าวกันว่าเป็นคุณราชส ส่วนการงัวเงีย ความง่วงงุน และความหลง สามสิ่งนี้คือคุณตมส
14.32.3
एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ॥ १४.३२.३ ॥
ผู้มีความมั่นคง ไม่เหนื่อยหน่าย มีใจสงบ และข่มอินทรีย์ได้ เมื่อตัดสิ่งเหล่านี้ลงด้วยกลุ่มลูกศร ก็สามารถชนะผู้อื่นได้
14.32.4
अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता ॥ १४.३२.४ ॥
ที่นี่ ผู้รู้โบราณกาลได้ขับร้องคาถาที่พระเจ้าอัมพรีษะทรงขับไว้ขณะปกครองแผ่นดิน
14.32.5
समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः ॥ १४.३२.५ ॥
เมื่อความชั่วเกิดขึ้นเต็มที่ และคนดีถูกเบียดเบียน พระเจ้าอัมพรีษะทรงยึดราชสมบัติด้วยกำลัง ดังที่สืบกันมา
14.32.6
स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह ॥ १४.३२.६ ॥
พระองค์ทรงข่มโทษของตน และบูชาคนดีอย่างเหมาะสม จึงบรรลุความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ และทรงกล่าวคาถาเหล่านี้
14.32.7
भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया ॥ १४.३२.७ ॥
โทษส่วนใหญ่ถูกเอาชนะแล้ว ศัตรูทั้งปวงถูกปราบแล้ว แต่โทษอย่างเดียวที่สำคัญที่สุด ควรถูกกำจัด ข้าพเจ้ายังไม่ได้กำจัดมันเลย
14.32.8
यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते ॥ १४.३२.८ ॥
เพราะถูกสิ่งนั้นชักนำ สัตว์ผู้นี้จึงไม่บรรลุความปราศจากตัณหา เหมือนผู้กระหายน้ำที่วิ่งไปยังที่ต่ำ โดยไม่รู้ตัว
14.32.9
अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते ॥ १४.३२.९ ॥
ความโลภที่ชักนำให้คนในโลกนี้กระทำแม้สิ่งที่ไม่ควรทำ เมื่อตัดมันลงด้วยดาบคมแล้ว คนก็เจริญด้วยความสุข
14.32.10
लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान्।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान् ॥ १४.३२.१० ॥
เพราะความโลภ ตัณหาจึงเกิดขึ้น แล้วความกังวลก็ตามมา ผู้ปรารถนาจะได้มาก็มักได้คุณราชสเป็นส่วนใหญ่ และเมื่อได้สิ่งนั้นแล้ว ก็มักได้คุณตมสเป็นส่วนใหญ่
14.32.11
स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो ।
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव ॥ १४.३२.११ ॥
ถูกผูกไว้ในกายด้วยคุณเหล่านั้น เขาเกิดแล้วเกิดอีก และทำกรรมอยู่เรื่อยไป เมื่อการเกิดสิ้นสุดลง กายแตกกระจาย เขาก็กลับไปสู่ความตายอีก เพราะการเกิดนั่นเองทำให้เขาดำเนินไปสู่ความตาย
14.32.12
तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं ।
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत्।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत् ॥ १४.३२.१२ ॥
เพราะฉะนั้น เมื่อพิจารณาความโลภนี้โดยถูกต้องแล้ว และข่มมันด้วยความมั่นคง ควรปรารถนาความเป็นใหญ่ในตน ในโลกนี้ไม่มีราชอาณาจักรอื่นนอกจากนี้ อาตมันเท่านั้นที่เมื่อรู้ตามความเป็นจริง คือพระราชา
14.32.13
इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता ॥ १४.३२.१३ ॥
คาถานี้พระเจ้าอัมพรีษะผู้มีชื่อเสียงได้ทรงขับไว้ดังนี้ โดยทรงตั้งความเป็นจักรพรรดิไว้เบื้องหน้า และทรงตัดความโลภอันเดียวลง