మహాభారతం · అధ్యాయం 14.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.32.1
त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणतः स्मृताः ।
हर्षः स्तंभोतिमानश्च त्रयस्ते सात्विका गुणाः ॥ १४.३२.१ ॥
లోకంలో మూడు శత్రువులు ఉన్నారు; గుణాల ప్రకారం వాటిని తొమ్మిది విధాలుగా చెప్పారు. హర్షం, స్తంభం, అతిమానం — ఈ మూడూ సాత్త్విక గుణాలు.
14.32.2
शोकः क्रोधाभिसंरम्भो राजसास्ते गुणाः स्मृताः ।
स्वप्नस्तन्द्रा च मोहश्च त्रयस्ते तामसा गुणाः ॥ १४.३२.२ ॥
శోకం, క్రోధ ఉద్రేకం — ఇవి రాజస గుణాలని చెప్పబడ్డాయి. నిద్ర, తంద్ర, మోహం — ఇవి మూడు తామస గుణాలు.
14.32.3
एतान्निकृत्य धृतिमान्बाणसङ्घैरतन्द्रितः ।
जेतुं परानुत्सहते प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ॥ १४.३२.३ ॥
వీటిని బాణ సమూహాలతో ఛేదించి, ధైర్యవంతుడూ, అప్రమత్తుడూ, ప్రశాంత మనస్కుడూ, ఇంద్రియ జితుడూ అయినవాడు ఇతరులను జయించడానికి సాహసిస్తాడు.
14.32.4
अत्र गाथाः कीर्तयन्ति पुराकल्पविदो जनाः ।
अम्बरीषेण या गीता राज्ञा राज्यं प्रशासता ॥ १४.३२.४ ॥
ఇక్కడ పురాతన సంప్రదాయం తెలిసినవారు అంబరీష రాజు రాజ్యపాలన చేస్తూ పాడిన గాథలను చెబుతారు.
14.32.5
समुदीर्णेषु दोषेषु बाध्यमानेषु साधुषु ।
जग्राह तरसा राज्यमम्बरीष इति श्रुतिः ॥ १४.३२.५ ॥
దోషాలు పూర్తిగా ప్రబలి, సాధువులు పీడింపబడుతుండగా, అంబరీషుడు బలంగా రాజ్యాన్ని చేపట్టాడని శ్రుతి చెబుతుంది.
14.32.6
स निगृह्यात्मनो दोषान्साधून्समभिपूज्य च ।
जगाम महतीं सिद्धिं गाथाश्चेमा जगाद ह ॥ १४.३२.६ ॥
అతను తన దోషాలను నిగ్రహించి, సాధువులను గౌరవించి, గొప్ప సిద్ధిని పొందాడు; ఈ గాథలను కూడా పలికాడు.
14.32.7
भूयिष्ठं विजिता दोषा निहताः सर्वशत्रवः ।
एको दोषो वरिष्ठश्च वध्यः स न हतो मया ॥ १४.३२.७ ॥
అధిక దోషాలు జయించబడ్డాయి, శత్రువులందరూ హతమయ్యారు. కానీ అత్యంత ప్రధానమైనదీ, చంపబడవలసినదీ అయిన ఒక దోషాన్ని నేను ఇంకా చంపలేదు.
14.32.8
यत्प्रयुक्तो जन्तुरयं वैतृष्ण्यं नाधिगच्छति ।
तृष्णार्त इव निम्नानि धावमानो न बुध्यते ॥ १४.३२.८ ॥
ఈ ప్రాణి దేనివల్ల ప్రేరితమై వైతృష్ణ్యాన్ని పొందలేకపోతున్నదో, దాహార్తుడు పల్లాల వైపు పరుగెత్తినట్లు, అది గ్రహించదు.
14.32.9
अकार्यमपि येनेह प्रयुक्तः सेवते नरः ।
तं लोभमसिभिस्तीक्ष्णैर्निकृत्य सुखमेधते ॥ १४.३२.९ ॥
ఇక్కడ దేనివల్ల ప్రేరితుడైన మనిషి అకార్యాన్ని కూడా సేవిస్తాడో, ఆ లోభాన్ని వాడి కత్తులతో ఖండించి అతడు సుఖంలో అభివృద్ధి చెందుతాడు.
14.32.10
लोभाद्धि जायते तृष्णा ततश्चिन्ता प्रवर्तते ।
स लिप्समानो लभते भूयिष्ठं राजसान्गुणान्।
तदवाप्तौ तु लभते भूयिष्ठं तामसान्गुणान् ॥ १४.३२.१० ॥
లోభం వల్లనే తృష్ణ పుడుతుంది; ఆ తర్వాత చింత మొదలవుతుంది. పొందాలనుకునేవాడు ఎక్కువగా రాజసిక గుణాలను పొందుతాడు; దాన్ని సాధించినపుడు ఎక్కువగా తామసిక గుణాలను పొందుతాడు.
14.32.11
स तैर्गुणैः संहतदेहबन्धनः ।
पुनःपनर्जायति कर्म चेहते।
जन्मक्षये भिन्नविकीर्मदेहो ।
मृत्युं पुनर्गच्छति जन्मनैव ॥ १४.३२.११ ॥
ఆ గుణాలవల్ల శరీర బంధంతో బంధించబడినవాడు మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తాడు, కర్మ చేస్తాడు. జన్మ ముగిసినపుడు, శరీరం భిన్నమై చెదిరిపోగా, అతడు మళ్లీ మృత్యువును పొందుతాడు; జన్మంతోనే మృత్యువును చేరుతాడు.
14.32.12
तस्मादेतं सम्यगवेक्ष्य लोभं ।
निगृह्य धृत्याऽऽत्मनि राज्यमिच्छेत्।
एतद्राज्यं नान्यदस्तीह राज्य-
मात्मैव राजा विदितो यथावत् ॥ १४.३२.१२ ॥
కాబట్టి ఈ లోభాన్ని బాగా పరిశీలించి, ధైర్యంతో దానిని నిగ్రహించి, తనలోనే రాజ్యాన్ని కోరాలి. ఇక్కడ ఈ రాజ్యానికి భిన్నమైన మరొక రాజ్యం లేదు; ఆత్మయే యథార్థంగా తెలిసిన రాజు.
14.32.13
इति राज्ञाऽम्बरीषेण गाथा गीता यशस्विना ।
आधिराज्य पुरस्कृत्य लोभमेकं निकृन्तता ॥ १४.३२.१३ ॥
ఇలా కీర్తిమంతుడైన రాజు అంబరీషుడు ఈ గాథను పాడెను; ఆధిపత్యాన్ని ముందుంచుకొని ఒకే లోభాన్ని ఛేదించినవాడు.