Mahābhārata · Adhyāya 14.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.37.1
तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।
नवद्वारं पुरं विद्यात्त्रिगुणं पञ्चधातुकम् ॥ १४.३७.१ ॥
Aquello es no manifestado, no excesivo, omnipresente, constante y firme. Esta ciudad de nueve puertas debe conocerse como compuesta de los tres guṇas y de los cinco elementos.
14.37.2
एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणात्मकम् ।
बुद्धिस्वामिकमित्येतत्परमेकादशं भवेत् ॥ १४.३७.२ ॥
Rodeado por once muros, cuya naturaleza es la mente y el discernimiento, cuyo señor es el intelecto: este debe ser el supremo undécimo.
14.37.3
त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्नाप्यायन्ते पुनःपुनः ।
प्रनाड्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्न्तते गुणात्मिकाः ॥ १४.३७.३ ॥
Los tres canales que hay en él, por los cuales se nutre una y otra vez—estos son los tres conductos principales, que operan con la naturaleza de los guṇas.
14.37.4
तमो रजस्तथा सत्वं गुणानेतान्प्रचक्षते ।
अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुजीविनः ॥ १४.३७.४ ॥
Tamas, rajas y sattva: a estos guṇas los llaman. Todos ellos son parejas mutuas y viven unos de otros.
14.37.5
अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ।
अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्चधातवः ॥ १४.३७.५ ॥
Se apoyan mutuamente, se siguen mutuamente y están entrelazados entre sí; los cinco elementos, triples en sus guṇas, son igualmente así.
14.37.6
तमसो मिथुनं सत्वं सत्वस्य मिथुनं रजः ।
रजसश्चापि सत्वं स्यात्सत्वस्य मिथुनं तमः ॥ १४.३७.६ ॥
La pareja del tamas es el sattva; la pareja del sattva es el rajas; y la pareja del rajas es también el sattva, mientras que la pareja del sattva es el tamas.
14.37.7
नियम्यते तमो यत्र रजस्तत्र निवर्तते ।
नियम्यते रजो यत्र सत्वं तत्र प्रवर्तते ॥ १४.३७.७ ॥
Donde tamas es dominado, rajas se retira; donde rajas es dominado, sattva se manifiesta.
14.37.8
नैशात्मकं तमो विद्यात्त्रिगुणं मोहसंज्ञितम् ।
अधर्मलक्षणं चैव नियतं पापकर्मसु।
तामसं रूपमेतत्तु दृश्यते चापि सङ्गतम् ॥ १४.३७.८ ॥
Debe conocerse que tamas es de naturaleza nocturna, compuesto de los tres guṇas, llamado ilusión; lleva la marca de la injusticia y permanece firme en las malas acciones. Esta es la forma de tamas, y en verdad se la ve como adecuada.
14.37.9
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रजः पर्यायकारकम् ।
सत्त्वे तु सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् ॥ १४.३७.९ ॥
Dicen que rajas es de la naturaleza de la materia primordial, causante de alternancias; pero en sattva, entre todos los seres, se ve la marca del origen.
14.37.10
प्रकाशं सर्वभूतेषु लाघवं श्रद्धधानता ।
सात्विकं रूपमेवं तु लाघवं साधुसंमितम् ॥ १४.३७.१० ॥
En todos los seres hay luminosidad, ligereza y fe; esta es, en efecto, la forma sáttvica, y la ligereza es grata a los buenos.
14.37.11
एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।
समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तानि बोधत ॥ १४.३७.११ ॥
Las verdaderas naturalezas de estas cualidades serán expuestas por los razonadores de la realidad, tanto en breve como en detalle; compréndelas en verdad.
14.37.12
सम्मोहो ज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः ।
स्वप्नः स्तंभो भयं लोभः शोकः सुकृतदूषणम् ॥ १४.३७.१२ ॥
Confusión, abandono del conocimiento, falta de discernimiento en las acciones, sueño, letargo, miedo, avaricia, dolor y la corrupción de las buenas obras.
14.37.13
अस्मृतिश्चाविपाकश्च नास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता ।
निर्विशेषत्वमन्धत्वं जघन्यगुणवृत्तिता ॥ १४.३७.१३ ॥
Olvido, inmadurez, incredulidad, conducta inconsistente, falta de discernimiento, ceguera y la conducta de cualidades bajas.
14.37.14
अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।
अमैत्री विकृतो भावो ह्यश्रद्धा मूढभावना ॥ १४.३७.१४ ॥
Orgullo de haber hecho lo no hecho, presunción de saber en la ignorancia, hostilidad, un estado distorsionado, falta de fe y una imaginación confusa.
14.37.15
अनार्जवमसंज्ञत्वं कर्म पापमचेतना ।
गुरुत्वं सन्नभावत्वमवशित्वमवाग्गतिः ॥ १४.३७.१५ ॥
Falsedad, falta de conciencia, acción pecaminosa, insensibilidad, pesadez, un estado abatido, impotencia y un curso descendente.
14.37.16
सर्व एते गुणा वृत्तास्तामसाः सम्प्रकीर्तिताः ।
ये चान्ये विहिता भावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः ॥ १४.३७.१६ ॥
Todas estas cualidades, y los demás estados llamados 'estados' en este mundo, son declaradas tamásicas.
14.37.17
तत्रतत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणाः ।
परिवादकथा नित्यं मेवब्राह्मणवैरिता ॥ १४.३७.१७ ॥
Todas esas cualidades tamásicas son contenidas aquí y allá: charla constante de calumnia y enemistad hacia los brahmanes.
14.37.18
अत्यागश्चातिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा ।
मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१८ ॥
La falta de renuncia, el orgullo excesivo, la ofuscación, la ira, asimismo la impaciencia y la envidia hacia los seres: esto se considera la conducta tamásica.
14.37.19
वृथारम्भा हि ये केचिद्वृथा दानानि यानि च ।
वृथाभक्षणमित्येतत्तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१९ ॥
Quienes emprenden empresas vanas, hacen donaciones vanas y comen en vano: esta conducta se considera de naturaleza tāmasa.
14.37.20
अतिवादोऽतितिक्षा च मात्सर्यमभिमानिता ।
अश्रद्दधानता चैव तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.२० ॥
Hablar con insolencia, la intolerancia, la envidia, la arrogancia y la falta de fe: también estas se consideran conductas de naturaleza tāmasa.
14.37.21
एवंविधाश्च ये केचिल्लोकेऽस्मिन्पापकर्मिणः ।
मनुष्या भिन्नमर्यादास्ते सर्वे तामसाः स्मृताः ॥ १४.३७.२१ ॥
Todos los seres humanos de este mundo que son de tal condición, autores de malas acciones, que han quebrantado los límites del decoro, son recordados como tāmasas.
14.37.22
तेषां योनीः प्रवक्ष्यामि नियताः पापकर्मिणाम् ।
अवाङ्निरयभावा ये तिर्यङ्निरयगामिनः। ॥ १४.३७.२२ ॥
Declararé los nacimientos determinados de esos hacedores de malas acciones: los de naturaleza de los infiernos inferiores, que van a los estados animales y al infierno.
14.37.23
स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानि च ।
क्रव्यादा दंदशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ॥ १४.३७.२३ ॥
Seres inmóviles, ganado y animales de carga, carnívoros, animales que muerden, gusanos, insectos y aves.
14.37.24
अब्जाता जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः ।
उन्मत्ता बधिरा मूका ये चान्ये पापरोगिणः ॥ १४.३७.२४ ॥
Los seres nacidos del agua, todos los cuadrúpedos, los dementes, los sordos, los mudos y otros afligidos por las enfermedades del pecado.
14.37.25
मग्नास्तमसि दुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः ।
अवाक्स्रोतस इत्येते मग्नास्तमसि तामसाः ॥ १४.३७.२५ ॥
Hundidos en la oscuridad están los de mala conducta, marcados por las obras que ellos mismos hicieron. Estos, con corrientes vueltas hacia abajo, son los tamásicos, hundidos en la oscuridad.
14.37.26
तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।
यथा ते सुकृतां लोकाँल्लभन्ते पुण्यकर्मिणः ॥ १४.३७.२६ ॥
Ahora hablaré de su elevación y su excelencia, de cómo los que realizan obras meritorias alcanzan los mundos de los bien hechores.
14.37.27
अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये च कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतानां च ब्राह्मणानां शुभैषिणाम् ॥ १४.३७.२७ ॥
Pero los que han caído en otros caminos, y los que han crecido en sus obras, y los brahmanes entregados a sus propios deberes, que desean lo bueno.
14.37.28
संस्कारेणोर्ध्वमायान्ति यतमानाः सलोकताम् ।
स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ १४.३७.२८ ॥
Por el rito purificador ascienden, esforzándose alcanzan la condición de estar en el mismo mundo; van al cielo, a los dioses. Así es esta la revelación védica.
14.37.29
अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु ।
पुनरावृत्तिधर्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः ॥ १४.३७.२९ ॥
Los que han caído en otros caminos, aunque despiertos en sus propias obras, se convierten aquí en seres humanos, sujetos a la ley de volver a nacer.
14.37.30
पापयोनिं समापन्नाश्चण्डाला मूकचूचुकाः ।
वर्णान्पर्यायशश्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ॥ १४.३७.३० ॥
Los caídos en un nacimiento pecaminoso, los chandālas y los mūkacūcukas, obtienen por turno los varṇas, cada vez más elevados.
14.37.31
शूद्रयोनिमतिक्रम्य ये चान्ये तामसा गुणाः ।
स्रोतोमध्ये समागम्य वर्तन्ते तामसे गुणे ॥ १४.३७.३१ ॥
Habiendo superado el vientre de śūdra, las demás cualidades tamásicas, reuniéndose en medio de la corriente, permanecen en la cualidad tamásica.
14.37.32
अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोह इति स्मृतः ।
ऋषयो मुनयो देवा मुह्यन्त्यत्र सुखेप्सवः ॥ १४.३७.३२ ॥
El apego a los deseos se llama gran engaño. Sabios, ascetas y dioses también se confunden aquí, deseosos de felicidad.
14.37.33
तमोमोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः ।
मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ १४.३७.३३ ॥
Tamomoha, mahāmoha, tāmisra y lo llamado andha — la muerte es andhatāmisra; se dice que la ira es tāmisra.
14.37.34
वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः ।
सर्वमेततमो विप्राः कीर्तितं वो यथाविधि ॥ १४.३७.३४ ॥
Por varṇa, por cualidad, por nacimiento y en esencia — oh brāhmaṇas, todo este tamas os ha sido expuesto según lo prescrito.
14.37.35
को न्वेतद्बुध्यते साधु को न्वेतत्साधु पश्यति ।
अतत्त्वे तत्त्वदर्शी यस्तमसस्तच्च लक्षणम् ॥ १४.३७.३५ ॥
¿Quién comprende esto correctamente? ¿Quién lo ve correctamente? Quien ve la verdad en lo que no es verdad — ésa es la señal del tamas.
14.37.36
तमोगुणा बहुविधाः प्रकीर्तिता ।
यथावदुक्तं च तमः परावरम्।
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स तामसैः सर्वगुणैः प्रमुच्यते ॥ १४.३७.३६ ॥
Las cualidades del tamas han sido declaradas de muchas maneras, y el tamas, superior e inferior, ha sido explicado tal como es. El hombre que siempre conoce estas cualidades queda liberado de todas las cualidades tamásicas.