ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.37.1
तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।
नवद्वारं पुरं विद्यात्त्रिगुणं पञ्चधातुकम् ॥ १४.३७.१ ॥
ତାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅନୁଦ୍ରିକ୍ତ (ଅଧିକ ନୁହେଁ), ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଧ୍ରୁବ ଓ ସ୍ଥିର। ନଅ ଦ୍ୱାରବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ପୁରକୁ ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଓ ପଞ୍ଚଧାତୁକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
14.37.2
एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणात्मकम् ।
बुद्धिस्वामिकमित्येतत्परमेकादशं भवेत् ॥ १४.३७.२ ॥
ଏକାଦଶ ପ୍ରାଚୀରରେ ବେଷ୍ଟିତ, ମନ ଓ ବିବେଚନା ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ, ବୁଦ୍ଧି ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ—ଏହା ହିଁ ପରମ ଏକାଦଶ।
14.37.3
त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्नाप्यायन्ते पुनःपुनः ।
प्रनाड्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्न्तते गुणात्मिकाः ॥ १४.३७.३ ॥
ଏଥିରେ ଥିବା ତିନି ସ୍ରୋତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହା ବାରମ୍ବାର ପୋଷିତ ହୁଏ—ଏହି ତିନି ହିଁ ପ୍ରଧାନ ନାଡ଼ୀ; ଗୁଣସ୍ୱଭାବରେ ସେମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।
14.37.4
तमो रजस्तथा सत्वं गुणानेतान्प्रचक्षते ।
अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुजीविनः ॥ १४.३७.४ ॥
ତମସ୍, ରଜସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ କୁହନ୍ତି। ଏସବୁ ପରସ୍ପରର ଯୁଗଳ; ପରସ୍ପର ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିତ ରହନ୍ତି।
14.37.5
अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ।
अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्चधातवः ॥ १४.३७.५ ॥
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ପରସ୍ପରର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପରରେ ମିଶିଥାନ୍ତି; ତ୍ରିଗୁଣମୟ ପଞ୍ଚଧାତୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
14.37.6
तमसो मिथुनं सत्वं सत्वस्य मिथुनं रजः ।
रजसश्चापि सत्वं स्यात्सत्वस्य मिथुनं तमः ॥ १४.३७.६ ॥
ତମସର ଯୁଗଳ ସତ୍ତ୍ୱ, ସତ୍ତ୍ୱର ଯୁଗଳ ରଜସ୍; ରଜସର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱର ଯୁଗଳ ତମସ୍।
14.37.7
नियम्यते तमो यत्र रजस्तत्र निवर्तते ।
नियम्यते रजो यत्र सत्वं तत्र प्रवर्तते ॥ १४.३७.७ ॥
ଯେଉଁଠି ତମଃ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ରଜଃ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ରଜଃ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।
14.37.8
नैशात्मकं तमो विद्यात्त्रिगुणं मोहसंज्ञितम् ।
अधर्मलक्षणं चैव नियतं पापकर्मसु।
तामसं रूपमेतत्तु दृश्यते चापि सङ्गतम् ॥ १४.३७.८ ॥
ତମଃକୁ ରାତ୍ରିସ୍ୱଭାବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ତାହା ତ୍ରିଗୁଣମୟ ଏବଂ ମୋହ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ତାହା ଅଧର୍ମ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଏବଂ ପାପକର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ରହେ। ଏହା ହିଁ ତାମସ ରୂପ, ଏବଂ ଏହା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ।
14.37.9
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रजः पर्यायकारकम् ।
सत्त्वे तु सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् ॥ १४.३७.९ ॥
ରଜଃକୁ ପ୍ରକୃତି-ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟାଏ। କିନ୍ତୁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସର୍ବଭୂତରେ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ।
14.37.10
प्रकाशं सर्वभूतेषु लाघवं श्रद्धधानता ।
सात्विकं रूपमेवं तु लाघवं साधुसंमितम् ॥ १४.३७.१० ॥
ସର୍ବଭୂତରେ ପ୍ରକାଶ, ଲଘୁତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହେ। ଏହା ହିଁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ; ଲଘୁତା ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମତ।
14.37.11
एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।
समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तानि बोधत ॥ १४.३७.११ ॥
ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାର ଉଭୟ ସହିତ କୁହାଯିବ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ବୁଝ।
14.37.12
सम्मोहो ज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः ।
स्वप्नः स्तंभो भयं लोभः शोकः सुकृतदूषणम् ॥ १४.३७.१२ ॥
ସମ୍ମୋହ, ଜ୍ଞାନତ୍ୟାଗ, କର୍ମରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟର ଅଭାବ, ନିଦ୍ରା, ଜଡ଼ତା, ଭୟ, ଲୋଭ, ଶୋକ ଏବଂ ସୁକୃତର ଦୂଷଣ।
14.37.13
अस्मृतिश्चाविपाकश्च नास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता ।
निर्विशेषत्वमन्धत्वं जघन्यगुणवृत्तिता ॥ १४.३७.१३ ॥
ଅସ୍ମୃତି, ଅପରିପକ୍ୱତା, ନାସ୍ତିକତା, ଅସଙ୍ଗତ ଆଚରଣ, ବିବେଚନାହୀନତା, ଅନ୍ଧତା, ହୀନ ଗୁଣର ଆଚରଣ।
14.37.14
अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।
अमैत्री विकृतो भावो ह्यश्रद्धा मूढभावना ॥ १४.३७.१४ ॥
ନ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିଥିବାର ଅହଂକାର, ଅଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଞାନୀ ହେବାର ଅହଂକାର, ବନ୍ଧୁତାହୀନତା, ବିକୃତ ଭାବ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନତା, ମୂଢ଼ ଭାବନା।
14.37.15
अनार्जवमसंज्ञत्वं कर्म पापमचेतना ।
गुरुत्वं सन्नभावत्वमवशित्वमवाग्गतिः ॥ १४.३७.१५ ॥
କୁଟିଳତା, ଚେତନାର ଅଭାବ, ପାପକର୍ମ, ଅଚେତନତା, ଜଡ଼ତା, ଅବସାଦ, ପରବଶତା, ଅଧୋଗତି।
14.37.16
सर्व एते गुणा वृत्तास्तामसाः सम्प्रकीर्तिताः ।
ये चान्ये विहिता भावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः ॥ १४.३७.१६ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଭାବ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତାମସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
14.37.17
तत्रतत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणाः ।
परिवादकथा नित्यं मेवब्राह्मणवैरिता ॥ १४.३७.१७ ॥
ସେହି ସମସ୍ତ ତାମସିକ ଗୁଣ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ; ନିରନ୍ତର ନିନ୍ଦାର କଥା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈରିତା।
14.37.18
अत्यागश्चातिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा ।
मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१८ ॥
ତ୍ୟାଗର ଅଭାବ, ଅତି ଅହଂକାର, ମୋହ, କ୍ରୋଧ, ସେହିପରି କ୍ଷମାହୀନତା ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ — ଏହା ତାମସିକ ଆଚରଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
14.37.19
वृथारम्भा हि ये केचिद्वृथा दानानि यानि च ।
वृथाभक्षणमित्येतत्तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१९ ॥
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ବ୍ୟର୍ଥ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ୟର୍ଥ ଭୋଜନ କରନ୍ତି—ଏହା ତାମସ ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.37.20
अतिवादोऽतितिक्षा च मात्सर्यमभिमानिता ।
अश्रद्दधानता चैव तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.२० ॥
ଅତିବାଦ, ଅତିତିକ୍ଷା (ଅସହିଷ୍ଣୁତା), ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ, ଅଭିମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନତା—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତାମସ ଆଚରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.37.21
एवंविधाश्च ये केचिल्लोकेऽस्मिन्पापकर्मिणः ।
मनुष्या भिन्नमर्यादास्ते सर्वे तामसाः स्मृताः ॥ १४.३७.२१ ॥
ଏ ଲୋକରେ ଏପରି ଯେଉଁ ପାପକର୍ମୀ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗକାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାମସ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
14.37.22
तेषां योनीः प्रवक्ष्यामि नियताः पापकर्मिणाम् ।
अवाङ्निरयभावा ये तिर्यङ्निरयगामिनः। ॥ १४.३७.२२ ॥
ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଯୋନି ମୁଁ କହିବି—ଯାହା ଅଧୋନରକ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ତିର୍ଯକ ଓ ନରକଗତି ଆଡ଼କୁ ଯାଏ।
14.37.23
स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानि च ।
क्रव्यादा दंदशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ॥ १४.३७.२३ ॥
ସ୍ଥାବର ପ୍ରାଣୀ, ପଶୁ ଓ ବାହନ-ପଶୁ, ମାଂସଭୋଜୀ, ଦଂଶନକାରୀ ଜୀବ, କୃମି-କୀଟ ଓ ପକ୍ଷୀ।
14.37.24
अब्जाता जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः ।
उन्मत्ता बधिरा मूका ये चान्ये पापरोगिणः ॥ १४.३७.२४ ॥
ଜଳରେ ଜାତ ଜୀବ, ସମସ୍ତ ଚତୁଷ୍ପଦ ପ୍ରାଣୀ, ଉନ୍ମତ୍ତ, ବଧିର, ମୂକ ଓ ପାପରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଅନ୍ୟମାନେ।
14.37.25
मग्नास्तमसि दुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः ।
अवाक्स्रोतस इत्येते मग्नास्तमसि तामसाः ॥ १४.३७.२५ ॥
ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିବା, ନିଜ କର୍ମରେ ଚିହ୍ନିତ, ଅନ୍ଧକାରରେ ନିମଗ୍ନ। ଅଧୋମୁଖ ଧାରାର ଏମାନେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ନିମଗ୍ନ ତାମସ ଜୀବ।
14.37.26
तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।
यथा ते सुकृतां लोकाँल्लभन्ते पुण्यकर्मिणः ॥ १४.३७.२६ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା କହିବି; ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନେ ସୁକୃତମାନଙ୍କ ଲୋକ କିପରି ପାଆନ୍ତି।
14.37.27
अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये च कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतानां च ब्राह्मणानां शुभैषिणाम् ॥ १४.३७.२७ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଥା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, କର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା, ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ, ଶୁଭ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
14.37.28
संस्कारेणोर्ध्वमायान्ति यतमानाः सलोकताम् ।
स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ १४.३७.२८ ॥
ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠନ୍ତି; ଯତ୍ନ କରି ସମାନଲୋକତା ପାଆନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହା ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି।
14.37.29
अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु ।
पुनरावृत्तिधर्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः ॥ १४.३७.२९ ॥
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଥା ଆଚରଣ କଲେ, ନିଜ କର୍ମରେ ସଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ନିୟମର ଅଧୀନ ହୋଇ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
14.37.30
पापयोनिं समापन्नाश्चण्डाला मूकचूचुकाः ।
वर्णान्पर्यायशश्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ॥ १४.३७.३० ॥
ପାପଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ମୂକଚୂଚୁକମାନେ କ୍ରମଶଃ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଆନ୍ତି, ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଉଚ୍ଚ।
14.37.31
शूद्रयोनिमतिक्रम्य ये चान्ये तामसा गुणाः ।
स्रोतोमध्ये समागम्य वर्तन्ते तामसे गुणे ॥ १४.३७.३१ ॥
ଶୂଦ୍ରଯୋନି ଅତିକ୍ରମ କରି ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ତାମସ ଗୁଣ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିତ ହୋଇ ତାମସ ଗୁଣରେ ରହନ୍ତି।
14.37.32
अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोह इति स्मृतः ।
ऋषयो मुनयो देवा मुह्यन्त्यत्र सुखेप्सवः ॥ १४.३७.३२ ॥
କାମନାରେ ଆସକ୍ତି ହିଁ ମହାମୋହ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଋଷି, ମୁନି ଓ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସୁଖେଚ୍ଛାରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।
14.37.33
तमोमोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः ।
मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ १४.३७.३३ ॥
ତମୋମୋହ, ମହାମୋହ, ତାମିସ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ଧ ନାମକ — ମରଣ ହିଁ ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର; କ୍ରୋଧକୁ ତାମିସ୍ର କୁହାଯାଏ।
14.37.34
वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः ।
सर्वमेततमो विप्राः कीर्तितं वो यथाविधि ॥ १४.३७.३४ ॥
ବର୍ଣ, ଗୁଣ, ଯୋନି ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ — ହେ ବିପ୍ରଗଣ, ଏ ସବୁ ତମସ୍ ବୋଲି ଯଥାବିଧି ଆପଣମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି।
14.37.35
को न्वेतद्बुध्यते साधु को न्वेतत्साधु पश्यति ।
अतत्त्वे तत्त्वदर्शी यस्तमसस्तच्च लक्षणम् ॥ १४.३७.३५ ॥
ଏହାକୁ କିଏ ଠିକ୍ ବୁଝେ? ଏହାକୁ କିଏ ଠିକ୍ ଦେଖେ? ଅତତ୍ତ୍ୱରେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଯେ — ସେଇଟା ତମସର ଲକ୍ଷଣ।
14.37.36
तमोगुणा बहुविधाः प्रकीर्तिता ।
यथावदुक्तं च तमः परावरम्।
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स तामसैः सर्वगुणैः प्रमुच्यते ॥ १४.३७.३६ ॥
ତମସର ଗୁଣସମୂହ ବହୁପ୍ରକାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ; ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସହିତ ତମସ ଯଥାବତ୍ କୁହାଯାଇଛି। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଗୁଣସମୂହକୁ ସଦା ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ତାମସ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।