ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.37.1
तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।
नवद्वारं पुरं विद्यात्त्रिगुणं पञ्चधातुकम् ॥ १४.३७.१ ॥
ਉਹ ਅਵਿਅਕਤ, ਅਨੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤ (ਅਧਿਕ ਨਹੀਂ), ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਧ੍ਰੁਵ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਨੌਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਅਤੇ ਪੰਚਧਾਤੁਕ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.37.2
एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणात्मकम् ।
बुद्धिस्वामिकमित्येतत्परमेकादशं भवेत् ॥ १४.३७.२ ॥
ਗਿਆਰਾਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਆਮਣੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਪਰਮ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਹੈ।
14.37.3
त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्नाप्यायन्ते पुनःपुनः ।
प्रनाड्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्न्तते गुणात्मिकाः ॥ १४.३७.३ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸ੍ਰੋਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਨਾੜੀਆਂ ਹਨ; ਗੁਣ-ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਇਹ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
14.37.4
तमो रजस्तथा सत्वं गुणानेतान्प्रचक्षते ।
अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुजीविनः ॥ १४.३७.४ ॥
ਤਮਸ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਹਨ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਂਦੇ ਹਨ।
14.37.5
अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ।
अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्चधातवः ॥ १४.३७.५ ॥
ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਪੰਜ ਧਾਤੂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
14.37.6
तमसो मिथुनं सत्वं सत्वस्य मिथुनं रजः ।
रजसश्चापि सत्वं स्यात्सत्वस्य मिथुनं तमः ॥ १४.३७.६ ॥
ਤਮਸ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸਤ੍ਵ ਹੈ, ਸਤ੍ਵ ਦਾ ਜੋੜਾ ਰਜਸ ਹੈ; ਰਜਸ ਦਾ ਜੋੜਾ ਵੀ ਸਤ੍ਵ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਦਾ ਜੋੜਾ ਤਮਸ ਹੈ।
14.37.7
नियम्यते तमो यत्र रजस्तत्र निवर्तते ।
नियम्यते रजो यत्र सत्वं तत्र प्रवर्तते ॥ १४.३७.७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਜਸ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰਜਸ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਤ੍ਵ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
14.37.8
नैशात्मकं तमो विद्यात्त्रिगुणं मोहसंज्ञितम् ।
अधर्मलक्षणं चैव नियतं पापकर्मसु।
तामसं रूपमेतत्तु दृश्यते चापि सङ्गतम् ॥ १४.३७.८ ॥
ਤਮਸ ਨੂੰ ਰਾਤ੍ਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਰਮ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤਾਮਸ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.37.9
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रजः पर्यायकारकम् ।
सत्त्वे तु सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् ॥ १४.३७.९ ॥
ਰਜਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
14.37.10
प्रकाशं सर्वभूतेषु लाघवं श्रद्धधानता ।
सात्विकं रूपमेवं तु लाघवं साधुसंमितम् ॥ १४.३७.१० ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਹਲਕਾਪਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਾਤ੍ਵਿਕ ਰੂਪ ਹੈ; ਹਲਕਾਪਨ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ।
14.37.11
एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।
समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तानि बोधत ॥ १४.३७.११ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਤੱਤਵੇਤਾ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕਹੇ ਜਾਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
14.37.12
सम्मोहो ज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः ।
स्वप्नः स्तंभो भयं लोभः शोकः सुकृतदूषणम् ॥ १४.३७.१२ ॥
ਸੰਮੋਹ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਿਸਚਿਤਤਾ, ਨੀਂਦ, ਜੜਤਾ, ਭੈ, ਲੋਭ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਦੂਸ਼ਣ।
14.37.13
अस्मृतिश्चाविपाकश्च नास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता ।
निर्विशेषत्वमन्धत्वं जघन्यगुणवृत्तिता ॥ १४.३७.१३ ॥
ਭੁੱਲਣਾ, ਅਪਰਿਪੱਕਤਾ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਤਾਓ, ਵਿਵੇਕਹੀਣਤਾ, ਅੰਨ੍ਹਾਪਣ, ਨੀਚ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਓ।
14.37.14
अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।
अमैत्री विकृतो भावो ह्यश्रद्धा मूढभावना ॥ १४.३७.१४ ॥
ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹੰਕਾਰ, ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਵਿਗੜਿਆ ਭਾਵ, ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਮੂਰਖ ਕਲਪਨਾ।
14.37.15
अनार्जवमसंज्ञत्वं कर्म पापमचेतना ।
गुरुत्वं सन्नभावत्वमवशित्वमवाग्गतिः ॥ १४.३७.१५ ॥
ਟੇਢਾਪਣ, ਸੂਝ ਦੀ ਘਾਟ, ਪਾਪ ਕਰਮ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਭਾਰੀਪਨ, ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ, ਬੇਬਸੀ, ਅਧੋਗਤੀ।
14.37.16
सर्व एते गुणा वृत्तास्तामसाः सम्प्रकीर्तिताः ।
ये चान्ये विहिता भावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः ॥ १४.३७.१६ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਾਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਰ ਭਾਵ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਤਾਮਸਿਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
14.37.17
तत्रतत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणाः ।
परिवादकथा नित्यं मेवब्राह्मणवैरिता ॥ १४.३७.१७ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਾਮਸਿਕ ਗੁਣ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਦਾ ਨਿੰਦਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ।
14.37.18
अत्यागश्चातिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा ।
मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१८ ॥
ਤਿਆਗ ਦੀ ਘਾਟ, ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ, ਕ੍ਰੋਧ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਖਿਮਾ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ — ਇਹ ਤਾਮਸਿਕ ਵਰਤਾਓ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.37.19
वृथारम्भा हि ये केचिद्वृथा दानानि यानि च ।
वृथाभक्षणमित्येतत्तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१९ ॥
ਜਿਹੜੇ ਵਿਅਰਥ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਅਰਥ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤਾਮਸ ਆਚਰਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.37.20
अतिवादोऽतितिक्षा च मात्सर्यमभिमानिता ।
अश्रद्दधानता चैव तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.२० ॥
ਅਤਿਵਾਦ, ਅਤਿਤਿਤਿਕਸ਼ਾ (ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ), ਮਾਤਸਰਯ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਹੀਣਤਾ—ਇਹ ਵੀ ਤਾਮਸ ਆਚਰਣ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.37.21
एवंविधाश्च ये केचिल्लोकेऽस्मिन्पापकर्मिणः ।
मनुष्या भिन्नमर्यादास्ते सर्वे तामसाः स्मृताः ॥ १४.३७.२१ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਅਜਿਹੇ ਪਾਪਕਰਮੀ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤਾਮਸ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
14.37.22
तेषां योनीः प्रवक्ष्यामि नियताः पापकर्मिणाम् ।
अवाङ्निरयभावा ये तिर्यङ्निरयगामिनः। ॥ १४.३७.२२ ॥
ਪਾਪਕਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜੂਨਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਜੋ ਅਧੋਨਰਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਰਯਕ ਤੇ ਨਰਕ-ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
14.37.23
स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानि च ।
क्रव्यादा दंदशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ॥ १४.३७.२३ ॥
ਥਾਵਰ ਜੀਵ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਵਾਹਨ-ਜਾਨਵਰ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀ।
14.37.24
अब्जाता जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः ।
उन्मत्ता बधिरा मूका ये चान्ये पापरोगिणः ॥ १४.३७.२४ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਚੌਪਾਏ, ਪਾਗਲ, ਬੋਲੇ, ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਰ ਲੋਕ।
14.37.25
मग्नास्तमसि दुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः ।
अवाक्स्रोतस इत्येते मग्नास्तमसि तामसाः ॥ १४.३७.२५ ॥
ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ। ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਤਾਮਸੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।
14.37.26
तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।
यथा ते सुकृतां लोकाँल्लभन्ते पुण्यकर्मिणः ॥ १४.३७.२६ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਕਰਸ਼ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.37.27
अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये च कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतानां च ब्राह्मणानां शुभैषिणाम् ॥ १४.३७.२७ ॥
ਪਰ ਜੋ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਸ਼ੁਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
14.37.28
संस्कारेणोर्ध्वमायान्ति यतमानाः सलोकताम् ।
स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ १४.३७.२८ ॥
ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ; ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ।
14.37.29
अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु ।
पुनरावृत्तिधर्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः ॥ १४.३७.२९ ॥
ਜੋ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ।
14.37.30
पापयोनिं समापन्नाश्चण्डाला मूकचूचुकाः ।
वर्णान्पर्यायशश्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ॥ १४.३७.३० ॥
ਪਾਪਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਚੰਡਾਲ ਅਤੇ ਮੂਕਚੂਚੁਕ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਰੋਤਰ ਉੱਚੇ।
14.37.31
शूद्रयोनिमतिक्रम्य ये चान्ये तामसा गुणाः ।
स्रोतोमध्ये समागम्य वर्तन्ते तामसे गुणे ॥ १४.३७.३१ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
14.37.32
अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोह इति स्मृतः ।
ऋषयो मुनयो देवा मुह्यन्त्यत्र सुखेप्सवः ॥ १४.३७.३२ ॥
ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਹੀ ਮਹਾਮੋਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.37.33
तमोमोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः ।
मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ १४.३७.३३ ॥
ਤਮੋਮੋਹ, ਮਹਾਮੋਹ, ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਧ ਨਾਮ ਵਾਲਾ — ਮੌਤ ਹੀ ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.37.34
वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः ।
सर्वमेततमो विप्राः कीर्तितं वो यथाविधि ॥ १४.३७.३४ ॥
ਵਰਣ ਤੋਂ, ਗੁਣ ਤੋਂ, ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਤੱਤ ਤੋਂ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਮਸ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
14.37.35
को न्वेतद्बुध्यते साधु को न्वेतत्साधु पश्यति ।
अतत्त्वे तत्त्वदर्शी यस्तमसस्तच्च लक्षणम् ॥ १४.३७.३५ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਅਤੱਤ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦੇਖਦਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਤਾਮਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
14.37.36
तमोगुणा बहुविधाः प्रकीर्तिता ।
यथावदुक्तं च तमः परावरम्।
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स तामसैः सर्वगुणैः प्रमुच्यते ॥ १४.३७.३६ ॥
ਤਾਮਸ ਦੇ ਗੁਣ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਹਿਤ ਤਾਮਸ ਯਥਾਵਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।