మహాభారతం · అధ్యాయం 14.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.37.1
तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।
नवद्वारं पुरं विद्यात्त्रिगुणं पञ्चधातुकम् ॥ १४.३७.१ ॥
అది అవ్యక్తం, అనుద్రిక్తం, సర్వవ్యాపి, ధ్రువం, స్థిరం. తొమ్మిది ద్వారాల ఈ పురాన్ని త్రిగుణాత్మకమైనదిగా, పంచధాతుకమైనదిగా తెలుసుకోవాలి.
14.37.2
एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणात्मकम् ।
बुद्धिस्वामिकमित्येतत्परमेकादशं भवेत् ॥ १४.३७.२ ॥
పదకొండు ప్రాకారాలతో చుట్టబడినది, మనస్సు మరియు వివేచన స్వభావం కలది, బుద్ధి ప్రభువుగా కలది—ఇదే పరమ పదకొండవది.
14.37.3
त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्नाप्यायन्ते पुनःपुनः ।
प्रनाड्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्न्तते गुणात्मिकाः ॥ १४.३७.३ ॥
ఇందులో ఉన్న మూడు స్రోతస్సులు, వాటి ద్వారా ఇది పదే పదే పోషింపబడుతుంది—ఇవే మూడు ప్రధాన నాడులు; గుణస్వభావంతో ఇవి ప్రవర్తిస్తాయి.
14.37.4
तमो रजस्तथा सत्वं गुणानेतान्प्रचक्षते ।
अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुजीविनः ॥ १४.३७.४ ॥
తమస్, రజస్, సత్త్వం—ఈ గుణాలను వారు పేర్కొంటారు. ఇవన్నీ పరస్పర జంటలు; ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి జీవిస్తాయి.
14.37.5
अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ।
अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्चधातवः ॥ १४.३७.५ ॥
అవి పరస్పరం ఆధారపడేవి, పరస్పరం అనుసరించేవి, పరస్పరం కలిసినవి; త్రిగుణాత్మకమైన పంచధాతువులు కూడా అలాగే.
14.37.6
तमसो मिथुनं सत्वं सत्वस्य मिथुनं रजः ।
रजसश्चापि सत्वं स्यात्सत्वस्य मिथुनं तमः ॥ १४.३७.६ ॥
తమస్ జంట సత్త్వం; సత్త్వ జంట రజస్; రజస్ జంట కూడా సత్త్వమే; సత్త్వ జంట తమస్.
14.37.7
नियम्यते तमो यत्र रजस्तत्र निवर्तते ।
नियम्यते रजो यत्र सत्वं तत्र प्रवर्तते ॥ १४.३७.७ ॥
ఎక్కడ తమస్సు నియమింపబడుతుందో అక్కడ రజస్సు వెనుదిరుగుతుంది. ఎక్కడ రజస్సు నియమింపబడుతుందో అక్కడ సత్త్వం ప్రవర్తిస్తుంది.
14.37.8
नैशात्मकं तमो विद्यात्त्रिगुणं मोहसंज्ञितम् ।
अधर्मलक्षणं चैव नियतं पापकर्मसु।
तामसं रूपमेतत्तु दृश्यते चापि सङ्गतम् ॥ १४.३७.८ ॥
తమస్సును రాత్రి స్వభావం కలదిగా తెలుసుకోవాలి; అది త్రిగుణాత్మకమైనది, మోహం అని పిలువబడుతుంది. అది అధర్మ లక్షణం కలది, పాప కర్మలలో నిశ్చయంగా ఉంటుంది. ఇదే తామస రూపం, ఇది కనిపించడమూ సమంజసమే.
14.37.9
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रजः पर्यायकारकम् ।
सत्त्वे तु सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् ॥ १४.३७.९ ॥
రజస్సు ప్రకృతి స్వరూపమైనదని అంటారు; అది పరివర్తనను కలిగించేది. సత్త్వంలో అయితే సర్వ ప్రాణులలోనూ ఉత్పత్తి లక్షణం కనిపిస్తుంది.
14.37.10
प्रकाशं सर्वभूतेषु लाघवं श्रद्धधानता ।
सात्विकं रूपमेवं तु लाघवं साधुसंमितम् ॥ १४.३७.१० ॥
సర్వ ప్రాణులలో ప్రకాశం, లఘుత్వం, శ్రద్ధ ఉంటాయి. ఇదే సాత్త్వికరూపం; లఘుత్వం సాధువులకు అనుకూలమైనది.
14.37.11
एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।
समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तानि बोधत ॥ १४.३७.११ ॥
ఈ గుణముల తత్త్వాలు తత్త్వవేత్తలచే చెప్పబడతాయి, సంక్షేపంగానూ విస్తారంగానూ. వాటిని యథార్థంగా తెలుసుకోండి.
14.37.12
सम्मोहो ज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः ।
स्वप्नः स्तंभो भयं लोभः शोकः सुकृतदूषणम् ॥ १४.३७.१२ ॥
మోహం, జ్ఞానత్యాగం, కర్మలలో నిర్ణయం లేకపోవడం, నిద్ర, జడత్వం, భయం, లోభం, శోకం, సత్కర్మల దూషణం.
14.37.13
अस्मृतिश्चाविपाकश्च नास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता ।
निर्विशेषत्वमन्धत्वं जघन्यगुणवृत्तिता ॥ १४.३७.१३ ॥
స్మృతి లోపం, అపరిపక్వత, నాస్తికత్వం, విరుద్ధమైన ప్రవర్తన, విచక్షణ లేమి, అంధత్వం, హీన గుణాల ప్రవర్తన.
14.37.14
अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।
अमैत्री विकृतो भावो ह्यश्रद्धा मूढभावना ॥ १४.३७.१४ ॥
చేయని దానిలో చేసిన అహంకారం, అజ్ఞానంలో జ్ఞాని అనే గర్వం, స్నేహరాహిత్యం, వికృత భావం, శ్రద్ధ లేమి, మూఢ భావన.
14.37.15
अनार्जवमसंज्ञत्वं कर्म पापमचेतना ।
गुरुत्वं सन्नभावत्वमवशित्वमवाग्गतिः ॥ १४.३७.१५ ॥
కుటిలత్వం, స్పృహ లేమి, పాపకర్మ, అచేతనత, మందత, కృంగుదల, అశక్తత, అధోగతి.
14.37.16
सर्व एते गुणा वृत्तास्तामसाः सम्प्रकीर्तिताः ।
ये चान्ये विहिता भावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः ॥ १४.३७.१६ ॥
ఈ లోకంలో భావములనబడే ఇతర స్థితులు, ఈ గుణాలన్నీ తామసమని ప్రకటించబడినవి.
14.37.17
तत्रतत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणाः ।
परिवादकथा नित्यं मेवब्राह्मणवैरिता ॥ १४.३७.१७ ॥
ఆ తామస గుణాలన్నీ చోటచోట నియంత్రించబడతాయి; నిరంతరం నిందా మాటలు, బ్రాహ్మణులపై వైరం.
14.37.18
अत्यागश्चातिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा ।
मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१८ ॥
త్యాగం లేమి, అతి అహంకారం, మోహం, కోపం, అలాగే క్షమ లేమి, జీవులపై మాత్సర్యం — ఇవి తామస ప్రవర్తనగా భావించబడతాయి.
14.37.19
वृथारम्भा हि ये केचिद्वृथा दानानि यानि च ।
वृथाभक्षणमित्येतत्तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१९ ॥
వ్యర్థమైన ఆరంభాలు చేసేవారు, వ్యర్థమైన దానాలు చేసేవారు, వ్యర్థంగా భుజించడం—ఇది తామస ప్రవర్తన అని చెప్పబడుతుంది.
14.37.20
अतिवादोऽतितिक्षा च मात्सर्यमभिमानिता ।
अश्रद्दधानता चैव तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.२० ॥
అతివాదం, అతితిక్ష (అసహనం), మాత్సర్యం, అభిమానం, అశ్రద్ధ—ఇవి కూడా తామస ప్రవర్తన అని చెప్పబడతాయి.
14.37.21
एवंविधाश्च ये केचिल्लोकेऽस्मिन्पापकर्मिणः ।
मनुष्या भिन्नमर्यादास्ते सर्वे तामसाः स्मृताः ॥ १४.३७.२१ ॥
ఈ లోకంలో ఇటువంటి పాపకర్మలు చేసేవారు, మర్యాదలను అతిక్రమించిన మనుషులు—వారంతా తామసులుగా స్మరించబడతారు.
14.37.22
तेषां योनीः प्रवक्ष्यामि नियताः पापकर्मिणाम् ।
अवाङ्निरयभावा ये तिर्यङ्निरयगामिनः। ॥ १४.३७.२२ ॥
పాపకర్మలు చేసేవారికి నియతమైన యోనులను నేను చెబుతాను—అవి అధోనరక స్వభావం కలవి, తిర్యక్ మరియు నరక గతులకు వెళ్ళేవి.
14.37.23
स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानि च ।
क्रव्यादा दंदशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ॥ १४.३७.२३ ॥
స్థావర ప్రాణులు, పశువులు, వాహన జంతువులు, మాంసాహారులు, కుట్టే ప్రాణులు, క్రిములు-కీటకాలు, పక్షులు.
14.37.24
अब्जाता जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः ।
उन्मत्ता बधिरा मूका ये चान्ये पापरोगिणः ॥ १४.३७.२४ ॥
నీటిలో పుట్టిన జీవులు, అన్ని చతుష్పాదులు, పిచ్చివారు, చెవిటివారు, మూగవారు, పాపరోగంతో బాధపడే ఇతరులు.
14.37.25
मग्नास्तमसि दुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः ।
अवाक्स्रोतस इत्येते मग्नास्तमसि तामसाः ॥ १४.३७.२५ ॥
దుష్ట ప్రవర్తన కలవారు, తమ స్వకర్మలచే గుర్తించబడినవారు, చీకటిలో మునిగినవారు. క్రిందికి ప్రవహించే మార్గం కలవారు ఈ తామసులు చీకటిలో మునిగినవారు.
14.37.26
तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।
यथा ते सुकृतां लोकाँल्लभन्ते पुण्यकर्मिणः ॥ १४.३७.२६ ॥
ఇక నేను వారి ఉన్నతిని, అధికతను చెబుతాను; పుణ్యకర్మలు చేసేవారు సుకృతుల లోకాలను ఎలా పొందుతారో.
14.37.27
अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये च कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतानां च ब्राह्मणानां शुभैषिणाम् ॥ १४.३७.२७ ॥
అయితే వేరుగా ప్రవర్తించేవారు, కర్మలలో వృద్ధి చెందినవారు, తమ స్వకర్మలలో నిరతులైన, శుభాన్ని కోరే బ్రాహ్మణులు.
14.37.28
संस्कारेणोर्ध्वमायान्ति यतमानाः सलोकताम् ।
स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ १४.३७.२८ ॥
సంస్కారం ద్వారా వారు పైకి ఎగసిపోతారు; ప్రయత్నిస్తూ సమానలోకాన్ని పొందుతారు; స్వర్గంలో దేవతల వద్దకు వెళ్తారు; ఇదే వైదిక శ్రుతి.
14.37.29
अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु ।
पुनरावृत्तिधर्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः ॥ १४.३७.२९ ॥
వేరుగా ప్రవర్తించిన వారు, తమ స్వకర్మలలో మేల్కొని ఉన్నా, తిరిగి జన్మించే ధర్మానికి లోబడి ఇక్కడ మానవులవుతారు.
14.37.30
पापयोनिं समापन्नाश्चण्डाला मूकचूचुकाः ।
वर्णान्पर्यायशश्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ॥ १४.३७.३० ॥
పాపయోనిని పొందిన చండాలురు, మూకచూచుకులు క్రమంగా వర్ణాలను పొందుతారు, పైపైకి ఉన్నతమైన వాటిని.
14.37.31
शूद्रयोनिमतिक्रम्य ये चान्ये तामसा गुणाः ।
स्रोतोमध्ये समागम्य वर्तन्ते तामसे गुणे ॥ १४.३७.३१ ॥
శూద్ర యోనిని దాటి, ఇతర తామస గుణాలు ప్రవాహ మధ్యంలో కలిసి, తామస గుణంలో ఉంటాయి.
14.37.32
अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोह इति स्मृतः ।
ऋषयो मुनयो देवा मुह्यन्त्यत्र सुखेप्सवः ॥ १४.३७.३२ ॥
కోరికలలో అనురాగమే మహా మోహం అని స్మరించబడింది. ఋషులు, మునులు, దేవతలు కూడా ఇక్కడ సుఖాన్ని కోరి మోహంలో పడతారు.
14.37.33
तमोमोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः ।
मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ १४.३७.३३ ॥
తమోమోహం, మహామోహం, తామిస్రం, అంధసంజ్ఞితం — మరణమే అంధతామిస్రం; క్రోధమే తామిస్రం అని చెప్పబడుతోంది.
14.37.34
वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः ।
सर्वमेततमो विप्राः कीर्तितं वो यथाविधि ॥ १४.३७.३४ ॥
వర్ణం ద్వారా, గుణం ద్వారా, యోని ద్వారా, తత్త్వం ద్వారా — ఓ విప్రులారా, ఇదంతా తమస్సు అని మీకు యథావిధిగా చెప్పబడింది.
14.37.35
को न्वेतद्बुध्यते साधु को न्वेतत्साधु पश्यति ।
अतत्त्वे तत्त्वदर्शी यस्तमसस्तच्च लक्षणम् ॥ १४.३७.३५ ॥
దీనిని ఎవరు సరిగ్గా తెలుసుకుంటారు? దీనిని ఎవరు సరిగ్గా చూస్తారు? అసత్యంలో సత్యాన్ని చూసేవాడు — అదే తమస్సు యొక్క లక్షణం.
14.37.36
तमोगुणा बहुविधाः प्रकीर्तिता ।
यथावदुक्तं च तमः परावरम्।
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स तामसैः सर्वगुणैः प्रमुच्यते ॥ १४.३७.३६ ॥
తమస్సు గుణాలు అనేక విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి; ఉన్నతమైనదీ అల్పమైనదీ అయిన తమస్సు యథావిధిగా చెప్పబడింది. ఈ గుణాలను ఎప్పుడూ తెలుసుకునే మనిషి తామస గుణాలన్నింటి నుండి విముక్తుడవుతాడు.