มหาภารตะ · อัธยายะ 14.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.37.1
तदव्यक्तमनुद्रिक्तं सर्वव्यापि ध्रुवं स्थिरम् ।
नवद्वारं पुरं विद्यात्त्रिगुणं पञ्चधातुकम् ॥ १४.३७.१ ॥
สิ่งนั้นไม่ปรากฏ ไม่เกินประมาณ แผ่ทั่วทุกสิ่ง ตั้งมั่นและคงที่ ควรรู้ว่าปุระนี้มีประตูเก้าบาน ประกอบด้วยคุณทั้งสาม และธาตุทั้งห้า
14.37.2
एकादशपरिक्षेपं मनोव्याकरणात्मकम् ।
बुद्धिस्वामिकमित्येतत्परमेकादशं भवेत् ॥ १४.३७.२ ॥
มีกำแพงสิบเอ็ดชั้นล้อมรอบ มีใจและปัญญาเป็นสภาวะ มีพุทธิเป็นผู้เป็นนาย นี่แหละคือสิ่งที่สิบเอ็ดอันสูงสุด
14.37.3
त्रीणि स्रोतांसि यान्यस्मिन्नाप्यायन्ते पुनःपुनः ।
प्रनाड्यस्तिस्र एवैताः प्रवर्न्तते गुणात्मिकाः ॥ १४.३७.३ ॥
ในปุระนั้นมีทางน้ำสามสาย ที่หล่อเลี้ยงสิ่งนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า นี่คือเส้นทางหลักสามสาย ดำเนินไปตามสภาวะของคุณทั้งหลาย
14.37.4
तमो रजस्तथा सत्वं गुणानेतान्प्रचक्षते ।
अन्योन्यमिथुनाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुजीविनः ॥ १४.३७.४ ॥
ตมัส รชัส และสัตตวะ เหล่านี้เรียกว่าคุณ คุณทั้งหมดเป็นคู่กัน และพึ่งพาอาศัยกันเพื่อดำรงชีวิต
14.37.5
अन्योन्यापाश्रयाश्चापि तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ।
अन्योन्यव्यतिषक्ताश्च त्रिगुणाः पञ्चधातवः ॥ १४.३७.५ ॥
คุณเหล่านี้อาศัยซึ่งกันและกัน ตามกันและกัน และพัวพันกันและกัน ธาตุทั้งห้าที่มีคุณสามประการก็เช่นเดียวกัน
14.37.6
तमसो मिथुनं सत्वं सत्वस्य मिथुनं रजः ।
रजसश्चापि सत्वं स्यात्सत्वस्य मिथुनं तमः ॥ १४.३७.६ ॥
คู่ของตมัสคือสัตตวะ คู่ของสัตตวะคือรชัส และคู่ของรชัสก็คือสัตตวะ ส่วนคู่ของสัตตวะคือตมัส
14.37.7
नियम्यते तमो यत्र रजस्तत्र निवर्तते ।
नियम्यते रजो यत्र सत्वं तत्र प्रवर्तते ॥ १४.३७.७ ॥
เมื่อตมัสถูกข่มไว้ รชัสก็ถอยไป เมื่อรชัสถูกข่มไว้ สัตตวะก็ปรากฏขึ้น
14.37.8
नैशात्मकं तमो विद्यात्त्रिगुणं मोहसंज्ञितम् ।
अधर्मलक्षणं चैव नियतं पापकर्मसु।
तामसं रूपमेतत्तु दृश्यते चापि सङ्गतम् ॥ १४.३७.८ ॥
ควรรู้ว่าตมัสมีสภาวะเหมือนราตรี ประกอบด้วยคุณสามประการ เรียกว่าโมหะ มีลักษณะแห่งอธรรม และตั้งมั่นอยู่ในการกระทำที่บาป นี่คือรูปของตมัส และย่อมเห็นว่าเข้ากันได้
14.37.9
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रजः पर्यायकारकम् ।
सत्त्वे तु सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम् ॥ १४.३७.९ ॥
ท่านกล่าวว่ารชัสมีสภาวะของปกฤติ ทำให้เกิดการหมุนเวียนสลับกัน แต่ในสัตตวะ ท่ามกลางสรรพสัตว์ ย่อมเห็นลักษณะของการเกิดขึ้น
14.37.10
प्रकाशं सर्वभूतेषु लाघवं श्रद्धधानता ।
सात्विकं रूपमेवं तु लाघवं साधुसंमितम् ॥ १४.३७.१० ॥
ในสรรพสัตว์มีความสว่าง ความเบา และศรัทธา นี่แหละคือรูปแบบสาตตวิก และความเบานั้นย่อมเข้ากับผู้ดีงาม
14.37.11
एतेषां गुणतत्त्वानि वक्ष्यन्ते तत्त्वहेतुभिः ।
समासव्यासयुक्तानि तत्त्वतस्तानि बोधत ॥ १४.३७.११ ॥
หลักแห่งสภาวะของคุณเหล่านี้จะถูกอธิบายโดยนักปราชญ์ผู้แสวงหาความจริง ทั้งโดยย่อและโดยพิสดาร จงเข้าใจสิ่งเหล่านั้นตามความเป็นจริงเถิด
14.37.12
सम्मोहो ज्ञानमत्यागः कर्मणामविनिर्णयः ।
स्वप्नः स्तंभो भयं लोभः शोकः सुकृतदूषणम् ॥ १४.३७.१२ ॥
ความหลงผิด การละทิ้งความรู้ ความไม่รู้ชัดในการกระทำ ความง่วงนอน ความซบเซา ความกลัว ความโลภ ความโศก และการทำลายกุศลกรรม
14.37.13
अस्मृतिश्चाविपाकश्च नास्तिक्यं भिन्नवृत्तिता ।
निर्विशेषत्वमन्धत्वं जघन्यगुणवृत्तिता ॥ १४.३७.१३ ॥
ความหลงลืม ความไม่สุกงอม ความไม่เชื่อ ความประพฤติที่ไม่สม่ำเสมอ ความไร้การแยกแยะ ความมืดบอด และการประพฤติตามคุณที่ต่ำช้า
14.37.14
अकृते कृतमानित्वमज्ञाने ज्ञानमानिता ।
अमैत्री विकृतो भावो ह्यश्रद्धा मूढभावना ॥ १४.३७.१४ ॥
ความถือตัวว่าได้ทำสิ่งที่ยังไม่ได้ทำ ความถือตัวว่ารู้ทั้งที่ยังอยู่ในอวิชชา ความไม่เป็นมิตร สภาพที่บิดเบี้ยว ความไม่มีศรัทธา และจินตนาการที่หลงผิด
14.37.15
अनार्जवमसंज्ञत्वं कर्म पापमचेतना ।
गुरुत्वं सन्नभावत्वमवशित्वमवाग्गतिः ॥ १४.३७.१५ ॥
ความคดโกง ความไม่รู้สึกตัว การกระทำอันบาป ความไร้สติ ความทึบ สภาพที่ซบเซา ความไร้อำนาจ และทางที่ตกต่ำ
14.37.16
सर्व एते गुणा वृत्तास्तामसाः सम्प्रकीर्तिताः ।
ये चान्ये विहिता भावा लोकेऽस्मिन्भावसंज्ञिताः ॥ १४.३७.१६ ॥
คุณทั้งหมดนี้ และภาวะอื่น ๆ ที่เรียกว่าภาวะในโลกนี้ ท่านประกาศว่าเป็นของตมัส
14.37.17
तत्रतत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणाः ।
परिवादकथा नित्यं मेवब्राह्मणवैरिता ॥ १४.३७.१७ ॥
คุณตมัสทั้งหมดนั้นถูกข่มไว้ในที่ต่าง ๆ ได้แก่ การพูดใส่ร้ายเป็นนิจ และความเป็นศัตรูต่อพราหมณ์
14.37.18
अत्यागश्चातिमानश्च मोहो मन्युस्तथाऽक्षमा ।
मत्सरश्चैव भूतेषु तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१८ ॥
การไม่สละ ความถือตัวเกินเหตุ ความหลง ความโกรธ และความไม่อดทน กับทั้งความริษยาต่อสรรพสัตว์ นี่คือการประพฤติแบบตมัส
14.37.19
वृथारम्भा हि ये केचिद्वृथा दानानि यानि च ।
वृथाभक्षणमित्येतत्तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.१९ ॥
ผู้ที่เริ่มการงานอันไร้ประโยชน์ บริจาคทานอันไร้ประโยชน์ และกินอย่างไร้ประโยชน์ การประพฤติเช่นนี้เรียกว่าเป็นสภาวะของตมัส
14.37.20
अतिवादोऽतितिक्षा च मात्सर्यमभिमानिता ।
अश्रद्दधानता चैव तामसं वृत्तमिष्यते ॥ १४.३७.२० ॥
การพูดด่าว่า ความอดกลั้นที่ไม่พอ ความริษยา ความถือตัว และความไม่มีศรัทธา การประพฤติเหล่านี้ก็เรียกว่าเป็นตมัสเช่นกัน
14.37.21
एवंविधाश्च ये केचिल्लोकेऽस्मिन्पापकर्मिणः ।
मनुष्या भिन्नमर्यादास्ते सर्वे तामसाः स्मृताः ॥ १४.३७.२१ ॥
มนุษย์ทั้งหลายในโลกนี้ที่เป็นผู้กระทำบาปกรรมเช่นนี้ และผู้ที่ละเมิดขอบเขตแห่งความเหมาะสม ทั้งหมดนั้นถูกกล่าวว่าเป็นผู้อยู่ในตมะ
14.37.22
तेषां योनीः प्रवक्ष्यामि नियताः पापकर्मिणाम् ।
अवाङ्निरयभावा ये तिर्यङ्निरयगामिनः। ॥ १४.३७.२२ ॥
เราจะประกาศกำเนิดที่กำหนดไว้แก่ผู้กระทำบาปกรรมเหล่านั้น คือผู้มีลักษณะของนรกชั้นต่ำ ผู้ที่ไปสู่สภาพของสัตว์เดรัจฉานและนรก
14.37.23
स्थावराणि च भूतानि पशवो वाहनानि च ।
क्रव्यादा दंदशूकाश्च कृमिकीटविहङ्गमाः ॥ १४.३७.२३ ॥
สิ่งมีชีวิตที่ไม่เคลื่อนที่ โค และสัตว์พาหนะ สัตว์กินเนื้อ สัตว์ที่กัดด้วยเขี้ยว หนอน แมลง และนก
14.37.24
अब्जाता जन्तवश्चैव सर्वे चापि चतुष्पदाः ।
उन्मत्ता बधिरा मूका ये चान्ये पापरोगिणः ॥ १४.३७.२४ ॥
สัตว์ที่เกิดจากน้ำ สัตว์สี่เท้าทั้งปวง คนบ้า คนหูหนวก คนใบ้ และผู้อื่นที่ถูกโรคแห่งบาปเบียดเบียน
14.37.25
मग्नास्तमसि दुर्वृत्ताः स्वकर्मकृतलक्षणाः ।
अवाक्स्रोतस इत्येते मग्नास्तमसि तामसाः ॥ १४.३७.२५ ॥
ผู้ประพฤติชั่วจมอยู่ในความมืด มีลักษณะที่เกิดจากการกระทำของตนเอง ผู้เหล่านี้มีกระแสหันลงต่ำ พวกเขาคือผู้อยู่ในความมืดที่จมอยู่ในความมืด
14.37.26
तेषामुत्कर्षमुद्रेकं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।
यथा ते सुकृतां लोकाँल्लभन्ते पुण्यकर्मिणः ॥ १४.३७.२६ ॥
บัดนี้เราจะกล่าวถึงความขึ้นสูงและความเลิศของพวกเขา คือผู้กระทำบุญกุศลจะได้โลกของผู้ทำความดีอย่างไร
14.37.27
अन्यथा प्रतिपन्नास्तु विवृद्धा ये च कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतानां च ब्राह्मणानां शुभैषिणाम् ॥ १४.३७.२७ ॥
แต่ผู้ที่ดำเนินไปในทางอื่น และผู้ที่เจริญขึ้นในการงาน และพราหมณ์ผู้ยินดีในหน้าที่ของตน ผู้ปรารถนาสิ่งที่เป็นมงคล
14.37.28
संस्कारेणोर्ध्वमायान्ति यतमानाः सलोकताम् ।
स्वर्गे गच्छन्ति देवानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ॥ १४.३७.२८ ॥
ด้วยพิธีสังสการะ เขาย่อมขึ้นสู่เบื้องบน ผู้พยายามย่อมบรรลุความเป็นอยู่ในโลกเดียวกัน เขาย่อมไปสู่สวรรค์ สู่เทวดา นี่คือพระเวทศรุติ
14.37.29
अन्यथा प्रतिपन्नास्ते विबुद्धाः स्वेषु कर्मसु ।
पुनरावृत्तिधर्माणस्ते भवन्तीह मानुषाः ॥ १४.३७.२९ ॥
ผู้ที่ดำเนินไปในทางอื่น แม้ตื่นรู้ในการงานของตน ก็ย่อมกลายเป็นมนุษย์ในโลกนี้ ผู้อยู่ภายใต้ธรรมแห่งการกลับเกิดอีก
14.37.30
पापयोनिं समापन्नाश्चण्डाला मूकचूचुकाः ।
वर्णान्पर्यायशश्चापि प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तरम् ॥ १४.३७.३० ॥
ผู้ที่ตกอยู่ในกำเนิดบาป คือจัณฑาลและผู้มีหัวนมใบ้ ย่อมได้วรรณะต่าง ๆ สลับกันไป ทีละขั้นสูงขึ้นเรื่อย ๆ
14.37.31
शूद्रयोनिमतिक्रम्य ये चान्ये तामसा गुणाः ।
स्रोतोमध्ये समागम्य वर्तन्ते तामसे गुणे ॥ १४.३७.३१ ॥
ผู้ที่ก้าวล่วงกำเนิดศูทรแล้ว และคุณลักษณะตมะอื่น ๆ เมื่อมาประชุมกันกลางกระแส ย่อมดำรงอยู่ในคุณตมะ
14.37.32
अभिष्वङ्गस्तु कामेषु महामोह इति स्मृतः ।
ऋषयो मुनयो देवा मुह्यन्त्यत्र सुखेप्सवः ॥ १४.३७.३२ ॥
การยึดติดในกามเรียกว่ามหาโมหะ ฤๅษี มุนี และเทวดาก็ย่อมหลงในที่นี้ ผู้ปรารถนาความสุข
14.37.33
तमोमोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः ।
मरणं त्वन्धतामिस्रस्तामिस्रः क्रोध उच्यते ॥ १४.३७.३३ ॥
ตโมโมหะ มหาโมหะ ตามิสระ และสิ่งที่เรียกว่าอันธะ ความตายคืออันธตามิสระ ความโกรธกล่าวกันว่าคือตามิสระ
14.37.34
वर्णतो गुणतश्चैव योनितश्चैव तत्त्वतः ।
सर्वमेततमो विप्राः कीर्तितं वो यथाविधि ॥ १४.३७.३४ ॥
โดยวรรณะ โดยคุณ โดยกำเนิด และโดยสาระ ข้าแต่พราหมณ์ทั้งหลาย ความมืดทั้งปวงนี้เราได้กล่าวแก่พวกท่านตามที่กำหนดไว้แล้ว
14.37.35
को न्वेतद्बुध्यते साधु को न्वेतत्साधु पश्यति ।
अतत्त्वे तत्त्वदर्शी यस्तमसस्तच्च लक्षणम् ॥ १४.३७.३५ ॥
ใครเล่าจะเข้าใจสิ่งนี้โดยชอบ ใครเล่าจะเห็นสิ่งนี้โดยชอบ ผู้ที่เห็นความจริงในสิ่งที่มิใช่ความจริง นั่นคือลักษณะของความมืด
14.37.36
तमोगुणा बहुविधाः प्रकीर्तिता ।
यथावदुक्तं च तमः परावरम्।
नरो हि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स तामसैः सर्वगुणैः प्रमुच्यते ॥ १४.३७.३६ ॥
คุณแห่งความมืดได้ถูกกล่าวไว้หลายประการ และความมืดทั้งสูงและต่ำก็ได้อธิบายไว้ตามที่เป็นจริง ผู้ใดรู้คุณเหล่านี้อยู่เสมอ ผู้นั้นย่อมพ้นจากคุณตามสิกทั้งปวง