মহাভারত · অধ্যায় 14.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.38.1
रजोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तमाः ।
निबोधत महाभागा गुणवृत्तं च राजसम् ॥ १४.३८.१ ॥
হে শ্রেষ্ঠগণ, আমি তোমাদের কাছে রজোগুণ যথাযথভাবে বলব। হে মহাভাগ্যবানগণ, গুণ থেকে উদ্ভূত রাজস আচরণ শোনো।
14.38.2
संतापो रूपमायासः सुखदुःखे हिमातपौ ।
ऐश्वर्यं विग्रहः सिद्धिर्हेतुवादोऽरतिः क्षमा ॥ १४.३८.२ ॥
সন্তাপ, আয়াস, সুখ-দুঃখ, শীত-উষ্ণ, ঐশ্বর্য, বিগ্রহ, সিদ্ধি, হেতুবাদ, অরতি, ক্ষমা — এগুলিই তার রূপ।
14.38.3
बलं शौर्यं मदो रोषो व्यायामकलहावपि ।
ईर्ष्येप्सा पैशुनं युद्धं ममत्वं परिपालनम् ॥ १४.३८.३ ॥
বল, শৌর্য, মদ, রোষ, ব্যায়াম ও কলহও, ঈর্ষা, আকাঙ্ক্ষা, পৈশুন্য, যুদ্ধ, মমত্ব, পালন।
14.38.4
वधबन्धपरिक्लेशाः क्रयो विक्रय एव च ।
निकृन्त च्छिन्धि भिन्धीति परवर्मावकर्तनम् ॥ १४.३८.४ ॥
বধ, বন্ধন ও ক্লেশ, ক্রয় ও বিক্রয়ও; 'কাটো, ছেদো, ভেদ করো' বলে চিৎকার এবং শত্রুর বর্ম কেটে ফেলা।
14.38.5
उग्रं दारुणमाक्रोशः परवित्तानुरागिता ।
लोकचिन्ताऽनुचिन्ता च मत्सरः परिभाषणम् ॥ १४.३८.५ ॥
উগ্রতা, দারুণতা, গালাগালি, পরধনে আসক্তি, লোকচিন্তা ও অনুচিন্তা, মাৎসর্য এবং কঠোর বাক্য।
14.38.6
वृथाशास्त्रं मृषावादो विकल्पपरिभाषणम् ।
निन्दा स्तुतिः प्रशंसा च प्रतापः परिधर्षणम् ॥ १४.३८.६ ॥
বৃথা শাস্ত্র, মিথ্যা বাক্য, বিকল্প-ভাষণ, নিন্দা ও স্তুতি, প্রশংসা, প্রতাপ প্রদর্শন ও অপমানজনক আক্রমণ।
14.38.7
परिचर्या च शुश्रूषा सेवा तृष्णा व्यपाश्रयः ।
व्यूहो नयः प्रमादश्च परिवादः परिग्रहः ॥ १४.३८.७ ॥
পরিচর্যা, শুশ্রূষা, সেবা, তৃষ্ণা, আশ্রয়, ব্যূহ, নীতি, প্রমাদ, পরিবাদ ও পরিগ্রহ।
14.38.8
संस्कारा ये च लोकेषु प्रवर्तन्ते पृथक्पृथक् ।
नृषु नारीषु भूतेषु द्रव्येषु शरणेषु च ॥ १४.३८.८ ॥
লোকসমূহে পৃথক পৃথকভাবে যে সংস্কারসমূহ প্রচলিত, মানুষে, নারীতে, প্রাণীতে, দ্রব্যে ও শরণেও।
14.38.9
संतापोऽप्रत्ययश्चैव व्रतानि नियमाश्च ये ।
प्रधानमाशीर्युक्तं च सततं मे भवत्विति ॥ १४.३८.९ ॥
সন্তাপ, অবিশ্বাস, যে ব্রত ও নিয়মসমূহ, প্রধান আশীর্বাদযুক্ত সংকল্প "আমার এটি সর্বদা হোক"।
14.38.10
स्वाहाकारो नमस्कारः स्वधाकारो वषट्क्रिया ।
याजनाध्यापने चोभे यजनाध्ययने अपि ॥ १४.३८.१० ॥
স্বাহাকার, নমস্কার, স্বধাকার, বষট্ক্রিয়া; যাজন ও অধ্যাপনা দুটোই; যজন ও অধ্যয়নও।
14.38.11
दानं प्रतिग्रहश्चैव प्रायश्चित्तानि मङ्गलम् ।
इदं मे स्यादिदं मे स्यात्स्नेहो गुणसमुद्भवः ॥ १४.३८.११ ॥
দান ও প্রতিগ্রহ, প্রায়শ্চিত্ত ও মঙ্গলকর্ম; "এটি আমার হোক, এটি আমার হোক" — গুণ থেকে জাত স্নেহ।
14.38.12
अभिद्रोहस्तथा माया निकृतिर्मान एव च ।
स्तैन्यं हिंसा जुगुप्सा च परितापः प्रजागरः ॥ १४.३८.१२ ॥
অভিদ্রোহ, মায়া, প্রবঞ্চনা, অভিমান, চৌর্য, হিংসা, ঘৃণা, পরিতাপ ও জাগরণ।
14.38.13
दम्भो दर्पोऽथ रागश्च भक्तिः प्रीतिः प्रमोदनम् ।
द्यूतं च जनवादश्च सम्बन्धाः स्त्रीकृताश्च ये ॥ १४.३८.१३ ॥
দম্ভ, দর্প, অনুরাগ, ভক্তি, প্রীতি, প্রমোদ, দ্যূত, লোকাপবাদ এবং নারীজনিত যে সম্বন্ধসমূহ।
14.38.14
नृत्यवादित्रगीतानां प्रसङ्गा ये च केचन ।
सर्व एते गुणा विप्रा राजसाः सम्प्रकीर्तिताः ॥ १४.३८.१४ ॥
নৃত্য, বাদ্য ও গীতের যে সমস্ত আসক্তি — হে বিপ্রগণ, এসবই রাজসিক গুণ বলে কথিত।
14.38.15
भूतभव्यभविष्याणां भावानां भुवि भावनाः ।
त्रिवर्गनिरता नित्यं धर्मोऽर्थः काम इत्यपि ॥ १४.३८.१५ ॥
ভূত, ভব্য ও ভবিষ্যৎ জীবের ভাবসমূহের যে ভাবনা ভূবনে আছে, তা সর্বদা ত্রিবর্গে নিরত — ধর্ম, অর্থ ও কামও।
14.38.16
कामवृत्ताः प्रमोदन्ते सर्वकामसमृद्धिभिः ।
अर्वाक्स्रोतस इत्येते मनुष्या रजसा वृताः ॥ १४.३८.१६ ॥
কামবৃত্তিসম্পন্নেরা সর্বকামের সমৃদ্ধিতে আনন্দিত হয়; নিম্নমুখী স্রোতের এই মানুষেরা রজোগুণে আবৃত।
14.38.17
अस्मिँलोके प्रमोदन्ते जायमानाः पुनःपनः ।
प्रेत्यभाविकमीहन्ते हलौकिकमेव च।
ददति प्रतिगृह्णन्ति तर्पयन्त्यथ जुह्वति ॥ १४.३८.१७ ॥
এই লোকে জন্ম নিয়ে বারবার আনন্দিত হয়; মৃত্যুর পরের ভাবী ফল ও অলৌকিক ফল কামনা করে; দান করে, গ্রহণ করে, তৃপ্ত করে, তারপর আহুতি দেয়।
14.38.18
रजोगुणा वो बहुधानुकीर्तिता ।
यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च।
नरोपि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स राजसैः सर्वगुणैर्विमुच्यते ॥ १४.३८.१८ ॥
তোমাদের কাছে রজোগুণ বহুভাবে কীর্তিত হলো; গুণের আচরণও যথাযথভাবে বলা হলো। যে মানুষ এই গুণগুলিকে সর্বদা যথার্থভাবে জানে, সে রাজসিক সকল গুণ থেকে মুক্ত হয়।