ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.38.1
रजोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तमाः ।
निबोधत महाभागा गुणवृत्तं च राजसम् ॥ १४.३८.१ ॥
ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਜੋਗੁਣ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਜਨੋ, ਗੁਣਵ੍ਰਿੱਤ ਰਾਜਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
14.38.2
संतापो रूपमायासः सुखदुःखे हिमातपौ ।
ऐश्वर्यं विग्रहः सिद्धिर्हेतुवादोऽरतिः क्षमा ॥ १४.३८.२ ॥
ਸੰਤਾਪ, ਆਇਆਸ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਸਰਦੀ-ਗਰਮੀ, ਐਸ਼ਵਰਜ, ਵਿਗ੍ਰਹ, ਸਿੱਧੀ, ਹੇਤੂਵਾਦ, ਅਰਤਿ ਅਤੇ ਖਿਮਾ — ਇਹੀ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
14.38.3
बलं शौर्यं मदो रोषो व्यायामकलहावपि ।
ईर्ष्येप्सा पैशुनं युद्धं ममत्वं परिपालनम् ॥ १४.३८.३ ॥
ਬਲ, ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਮਦ, ਰੋਸ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਵੀ, ਈਰਖਾ, ਇੱਛਾ, ਚੁਗਲੀ, ਯੁੱਧ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ।
14.38.4
वधबन्धपरिक्लेशाः क्रयो विक्रय एव च ।
निकृन्त च्छिन्धि भिन्धीति परवर्मावकर्तनम् ॥ १४.३८.४ ॥
ਵਧ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼, ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਵੀ; 'ਕੱਟੋ, ਚੀਰੋ, ਵਿੰਨ੍ਹੋ' ਕਹਿ ਕੇ ਚੀਕਣਾ; ਵੈਰੀ ਦੀ ਢਾਲ ਕੱਟਣਾ।
14.38.5
उग्रं दारुणमाक्रोशः परवित्तानुरागिता ।
लोकचिन्ताऽनुचिन्ता च मत्सरः परिभाषणम् ॥ १४.३८.५ ॥
ਉਗਰਤਾ, ਦਾਰੁਣਤਾ, ਗਾਲੀ, ਪਰਾਏ ਧਨ ਦਾ ਮੋਹ, ਲੋਕ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਚਿੰਤਾ, ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ।
14.38.6
वृथाशास्त्रं मृषावादो विकल्पपरिभाषणम् ।
निन्दा स्तुतिः प्रशंसा च प्रतापः परिधर्षणम् ॥ १४.३८.६ ॥
ਵਿਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਝੂਠਾ ਬੋਲ, ਵਿਕਲਪ ਭਾਸ਼ਣ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹਮਲਾ।
14.38.7
परिचर्या च शुश्रूषा सेवा तृष्णा व्यपाश्रयः ।
व्यूहो नयः प्रमादश्च परिवादः परिग्रहः ॥ १४.३८.७ ॥
ਪਰਿਚਰਿਆ, ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ, ਸੇਵਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਸਰਾ, ਵਿਊਹ, ਨੀਤੀ, ਪ੍ਰਮਾਦ, ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ।
14.38.8
संस्कारा ये च लोकेषु प्रवर्तन्ते पृथक्पृथक् ।
नृषु नारीषु भूतेषु द्रव्येषु शरणेषु च ॥ १४.३८.८ ॥
ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਸਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
14.38.9
संतापोऽप्रत्ययश्चैव व्रतानि नियमाश्च ये ।
प्रधानमाशीर्युक्तं च सततं मे भवत्विति ॥ १४.३८.९ ॥
ਸੰਤਾਪ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜੋ ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ; "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੋਵੇ" ਇਹ ਸੰਕਲਪ।
14.38.10
स्वाहाकारो नमस्कारः स्वधाकारो वषट्क्रिया ।
याजनाध्यापने चोभे यजनाध्ययने अपि ॥ १४.३८.१० ॥
ਸਵਾਹਾਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ, ਸਵਧਾਕਾਰ, ਵਸ਼ਟ੍ਕ੍ਰਿਆ; ਯਾਜਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੋਵੇਂ; ਯਜਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵੀ।
14.38.11
दानं प्रतिग्रहश्चैव प्रायश्चित्तानि मङ्गलम् ।
इदं मे स्यादिदं मे स्यात्स्नेहो गुणसमुद्भवः ॥ १४.३८.११ ॥
ਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਕਰਮ; "ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ" — ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸਨੇਹ।
14.38.12
अभिद्रोहस्तथा माया निकृतिर्मान एव च ।
स्तैन्यं हिंसा जुगुप्सा च परितापः प्रजागरः ॥ १४.३८.१२ ॥
ਦ੍ਰੋਹ, ਮਾਇਆ, ਧੋਖਾ, ਮਾਨ, ਚੋਰੀ, ਹਿੰਸਾ, ਘਿਰਣਾ, ਸੰਤਾਪ ਅਤੇ ਜਾਗਣਾ।
14.38.13
दम्भो दर्पोऽथ रागश्च भक्तिः प्रीतिः प्रमोदनम् ।
द्यूतं च जनवादश्च सम्बन्धाः स्त्रीकृताश्च ये ॥ १४.३८.१३ ॥
ਦੰਭ, ਦਰਪ, ਰਾਗ, ਭਗਤੀ, ਪ੍ਰੀਤ, ਪ੍ਰਮੋਦ, ਜੂਆ, ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਸੰਬੰਧ।
14.38.14
नृत्यवादित्रगीतानां प्रसङ्गा ये च केचन ।
सर्व एते गुणा विप्रा राजसाः सम्प्रकीर्तिताः ॥ १४.३८.१४ ॥
ਨਾਚ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਰੁਝੇਵੇਂ ਹਨ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਰਾਜਸ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
14.38.15
भूतभव्यभविष्याणां भावानां भुवि भावनाः ।
त्रिवर्गनिरता नित्यं धर्मोऽर्थः काम इत्यपि ॥ १४.३८.१५ ॥
ਭੂਤ, ਭਵ੍ਯ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵੀ।
14.38.16
कामवृत्ताः प्रमोदन्ते सर्वकामसमृद्धिभिः ।
अर्वाक्स्रोतस इत्येते मनुष्या रजसा वृताः ॥ १४.३८.१६ ॥
ਕਾਮਵ੍ਰਿੱਤੀ ਵਾਲੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
14.38.17
अस्मिँलोके प्रमोदन्ते जायमानाः पुनःपनः ।
प्रेत्यभाविकमीहन्ते हलौकिकमेव च।
ददति प्रतिगृह्णन्ति तर्पयन्त्यथ जुह्वति ॥ १४.३८.१७ ॥
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਵੀ ਫਲ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.38.18
रजोगुणा वो बहुधानुकीर्तिता ।
यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च।
नरोपि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स राजसैः सर्वगुणैर्विमुच्यते ॥ १४.३८.१८ ॥
ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਜੋਗੁਣ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਉਵੇਂ ਹੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।