મહાભારત · અધ્યાય 14.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.38.1
रजोऽहं वः प्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तमाः ।
निबोधत महाभागा गुणवृत्तं च राजसम् ॥ १४.३८.१ ॥
હે સત્તમો, હું તમને રજોગુણ યથાર્થપણે કહીશ. હે મહાભાગ્યવાન જનો, ગુણવૃત્ત અને રાજસ વૃત્તિ સાંભળો.
14.38.2
संतापो रूपमायासः सुखदुःखे हिमातपौ ।
ऐश्वर्यं विग्रहः सिद्धिर्हेतुवादोऽरतिः क्षमा ॥ १४.३८.२ ॥
સંતાપ, આયાસ, સુખ-દુઃખ, શીત-ઉષ્ણ, ઐશ્વર્ય, વિગ્રહ, સિદ્ધિ, હેતુવાદ, અરતિ અને ક્ષમા — આ તેનાં રૂપ છે.
14.38.3
बलं शौर्यं मदो रोषो व्यायामकलहावपि ।
ईर्ष्येप्सा पैशुनं युद्धं ममत्वं परिपालनम् ॥ १४.३८.३ ॥
બળ, શૌર્ય, મદ, રોષ, વ્યાયામ અને કલહ પણ, ઈર્ષ્યા, ઇચ્છા, ચાડી, યુદ્ધ, મમત્વ અને પરિપાલન.
14.38.4
वधबन्धपरिक्लेशाः क्रयो विक्रय एव च ।
निकृन्त च्छिन्धि भिन्धीति परवर्मावकर्तनम् ॥ १४.३८.४ ॥
વધ, બંધન અને ક્લેશ, ખરીદ અને વેચાણ પણ; 'કાપો, છેદો, ભેદો' એમ બૂમ પાડવી; શત્રુનું બખ્તર કાપવું.
14.38.5
उग्रं दारुणमाक्रोशः परवित्तानुरागिता ।
लोकचिन्ताऽनुचिन्ता च मत्सरः परिभाषणम् ॥ १४.३८.५ ॥
ઉગ્રતા, દારુણતા, આક્રોશ, પરધન પ્રત્યે અનુરાગ, લોકચિંતા અને અનુચિંતા, મત્સર અને કઠોર વચન.
14.38.6
वृथाशास्त्रं मृषावादो विकल्पपरिभाषणम् ।
निन्दा स्तुतिः प्रशंसा च प्रतापः परिधर्षणम् ॥ १४.३८.६ ॥
વ્યર્થ શાસ્ત્ર, મૃષાવાદ, વિકલ્પ ભાષણ, નિંદા અને સ્તુતિ, પ્રશંસા, પ્રતાપ અને અપમાનભર્યો હુમલો.
14.38.7
परिचर्या च शुश्रूषा सेवा तृष्णा व्यपाश्रयः ।
व्यूहो नयः प्रमादश्च परिवादः परिग्रहः ॥ १४.३८.७ ॥
પરિચર્યા, શુશ્રૂષા, સેવા, તૃષ્ણા, આશ્રય, વ્યૂહ, નીતિ, પ્રમાદ, નિંદા અને પરિગ્રહ.
14.38.8
संस्कारा ये च लोकेषु प्रवर्तन्ते पृथक्पृथक् ।
नृषु नारीषु भूतेषु द्रव्येषु शरणेषु च ॥ १४.३८.८ ॥
લોકોમાં જે સંસ્કારો જુદા જુદા પ્રવર્તે છે — મનુષ્યોમાં, સ્ત્રીઓમાં, જીવોમાં, દ્રવ્યોમાં અને આશ્રયોમાં પણ.
14.38.9
संतापोऽप्रत्ययश्चैव व्रतानि नियमाश्च ये ।
प्रधानमाशीर्युक्तं च सततं मे भवत्विति ॥ १४.३८.९ ॥
સંતાપ, અવિશ્વાસ, જે વ્રતો અને નિયમો છે તે, પ્રધાન આશીર્વાદ સહિત; "આ મને સદા રહે" એવો સંકલ્પ.
14.38.10
स्वाहाकारो नमस्कारः स्वधाकारो वषट्क्रिया ।
याजनाध्यापने चोभे यजनाध्ययने अपि ॥ १४.३८.१० ॥
સ્વાહાકાર, નમસ્કાર, સ્વધાકાર, વષટ્ક્રિયા; યાજન અને અધ્યાપન બંને; યજન અને અધ્યયન પણ.
14.38.11
दानं प्रतिग्रहश्चैव प्रायश्चित्तानि मङ्गलम् ।
इदं मे स्यादिदं मे स्यात्स्नेहो गुणसमुद्भवः ॥ १४.३८.११ ॥
દાન અને પ્રતિગ્રહ, પ્રાયશ્ચિત્તો અને મંગળ કાર્યો; "આ મારું થાય, આ મારું થાય" — ગુણોથી ઉત્પન્ન થતો સ્નેહ.
14.38.12
अभिद्रोहस्तथा माया निकृतिर्मान एव च ।
स्तैन्यं हिंसा जुगुप्सा च परितापः प्रजागरः ॥ १४.३८.१२ ॥
દ્રોહ, માયા, છેતરપિંડી, માન, ચોરી, હિંસા, જુગુપ્સા, પરિતાપ અને જાગરણ.
14.38.13
दम्भो दर्पोऽथ रागश्च भक्तिः प्रीतिः प्रमोदनम् ।
द्यूतं च जनवादश्च सम्बन्धाः स्त्रीकृताश्च ये ॥ १४.३८.१३ ॥
દંભ, દર્પ, રાગ, ભક્તિ, પ્રીતિ, પ્રમોદ, દ્યૂત, લોકાપવાદ અને સ્ત્રીઓને કારણે બનેલા સંબંધો.
14.38.14
नृत्यवादित्रगीतानां प्रसङ्गा ये च केचन ।
सर्व एते गुणा विप्रा राजसाः सम्प्रकीर्तिताः ॥ १४.३८.१४ ॥
નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીતના જે કોઈ આસક્તિપ્રસંગો છે — હે વિપ્રો, આ બધા ગુણો રાજસ કહેવાયા છે.
14.38.15
भूतभव्यभविष्याणां भावानां भुवि भावनाः ।
त्रिवर्गनिरता नित्यं धर्मोऽर्थः काम इत्यपि ॥ १४.३८.१५ ॥
ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્યના જીવોના ભાવોની પૃથ્વી પરની ભાવનાઓ સદા ત્રિવર્ગમાં નિરત હોય છે — ધર્મ, અર્થ અને કામ પણ.
14.38.16
कामवृत्ताः प्रमोदन्ते सर्वकामसमृद्धिभिः ।
अर्वाक्स्रोतस इत्येते मनुष्या रजसा वृताः ॥ १४.३८.१६ ॥
કામવૃત્તિવાળા સર્વ કામોની સમૃદ્ધિથી આનંદ પામે છે; નીચે વહેતા પ્રવાહવાળા આ મનુષ્યો રજોગુણથી આવૃત છે.
14.38.17
अस्मिँलोके प्रमोदन्ते जायमानाः पुनःपनः ।
प्रेत्यभाविकमीहन्ते हलौकिकमेव च।
ददति प्रतिगृह्णन्ति तर्पयन्त्यथ जुह्वति ॥ १४.३८.१७ ॥
આ લોકમાં જન્મ લઈને વારંવાર આનંદ પામે છે; મૃત્યુ પછીનાં ભાવિ ફળ અને અલૌકિક ફળની ઇચ્છા રાખે છે; આપે છે, સ્વીકારે છે, તૃપ્ત કરે છે, પછી હોમ કરે છે.
14.38.18
रजोगुणा वो बहुधानुकीर्तिता ।
यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च।
नरोपि यो वेद गुणानिमान्सदा ।
स राजसैः सर्वगुणैर्विमुच्यते ॥ १४.३८.१८ ॥
તમને રજોગુણો ઘણી રીતે વર્ણવાયા છે; ગુણોનું વર્તન પણ કહ્યા પ્રમાણે જ. જે મનુષ્ય આ ગુણોને સદા યથાર્થ રીતે જાણે છે, તે રાજસ સર્વ ગુણોથી મુક્ત થાય છે.