Mahābhārata · Adhyāya 14.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.40.1
नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनैव सर्वशः ।
अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्वं तमस्तथा ॥ १४.४०.१ ॥
Las cualidades no pueden describirse por completo una a una, pues rajas, sattva y tamas se ven inseparables.
14.40.2
अन्योन्यमनुरज्यन्ते ह्यन्योन्येनानुजीविनः ।
अन्योन्यापाश्रयाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ॥ १४.४०.२ ॥
Se aferran unos a otros, viven del apoyo mutuo; todos dependen unos de otros y se siguen mutuamente.
14.40.3
यावत्सत्वं रजस्तावद्वर्तते नात्र संशयः ।
यावत्तमश्च सत्वं च रजस्तावदिहोच्यते ॥ १४.४०.३ ॥
Mientras exista sattva, existe también rajas; de esto no hay duda. Y mientras existan tamas y sattva, aquí se habla de rajas.
14.40.4
संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः सङ्घचारिणः ।
सङ्घातवृत्तयो ह्येते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ १४.४०.४ ॥
Unidos y moviéndose en compañía, estos emprenden su curso; la agregación es su modo, y actúan por causa y sin causa.
14.40.5
उद्रेकव्यतिरिक्तानां तेषामन्योन्यवर्तिनाम् ।
वक्ष्यते तद्यथाऽन्यूनं व्यतिरिक्तं च सर्वशः ॥ १४.४०.५ ॥
Sobre aquellos, distinguidos por el predominio y la diferenciación, que actúan unos sobre otros, se explicará cómo no son deficientes sino plenamente distintos en todo sentido.
14.40.6
व्यतिरिक्तं तमो यत्र तिर्यग्भावगतं भवेत् ।
अल्पं तत्रथ रजो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.६ ॥
Donde tamas, distinguido y pasado a un estado transversal, está presente, rajas debe entenderse como pequeño, y sattva aún menor.
14.40.7
उद्रिक्तं च रजो यत्र मध्यस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.७ ॥
Donde el rajas es abundante y ha entrado en la corriente intermedia, el tamas debe saberse escaso, y el sattva aún menos.
14.40.8
उद्रिक्तं च यदा सत्वमूर्ध्वस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं रजश्चाल्पतरं तथा ॥ १४.४०.८ ॥
Cuando el sattva es abundante y ha entrado en la corriente ascendente, el tamas debe saberse escaso allí, y el rajas aún menos.
14.40.9
सत्वं वैकारिकी योनिरिन्द्रियाणां प्रकाशिका ।
न हि सत्वात्परो भावः कश्चिदन्यो विधीयते ॥ १४.४०.९ ॥
El sattva es la matriz de las transformaciones y el iluminador de los sentidos; no se prescribe ningún otro estado superior al sattva.
14.40.10
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्यधस्तामसा जनाः ॥ १४.४०.१० ॥
Los establecidos en el sattva ascienden, los del rajas permanecen en medio, y los del tamas, unidos a las cualidades más bajas, descienden.
14.40.11
तमः शूद्रे रजः क्षत्रे ब्राह्मणे सत्वमुत्तमम् ।
इत्येवं त्रिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः ॥ १४.४०.११ ॥
El tamas está en el śūdra, el rajas en el kṣatriya, y el sattva supremo en el brāhmaṇa; así, las tres cualidades se manifiestan en las tres clases.
14.40.12
दूरादपि हि दृश्यनते सहिताः सङ्घचारिणः ।
तमः सत्वं रजश्चैव पृथक्त्वेनानुशुश्रुम ॥ १४.४०.१२ ॥
Incluso desde lejos se ven los que se mueven en grupo; hemos oído del tamas, el sattva y el rajas como separados.
14.40.13
दृष्ट्वा त्वादित्यमुद्यन्तं कुचोराणां भयं भवेत् ।
अध्वगाः परितप्येयुरुष्णतो दुःखभागिनः ॥ १४.४०.१३ ॥
Al ver salir el sol, los ladrones sienten temor, y los viajeros, abrasados por el calor, comparten el sufrimiento.
14.40.14
आदित्यः सत्वमुद्दिष्टः कुचोरास्तु तथा तमः ।
परितापोऽध्वगानां च रजसो गुण उच्यते ॥ १४.४०.१४ ॥
El sol se declara de naturaleza sattva, y los ladrones de tamas; el tormento de los viajeros se dice que es una cualidad de rajas.
14.40.15
प्राकाश्यं सत्वमादित्यः संतापो रजसो गुणः ।
उपप्लवस्तु विज्ञेयस्तामसस्तस्य पर्वसु ॥ १४.४०.१५ ॥
La luminosidad es la cualidad de sattva, que posee el sol; el calor es la cualidad de rajas; y el eclipse, que ocurre en sus fases, debe entenderse como la cualidad de tamas.
14.40.16
एवं ज्योतिष्षु सर्वेषु प्रवर्तन्ते गुणास्त्रयः ।
पर्यायेण च वर्न्तते तत्रतत्र तथातथा ॥ १४.४०.१६ ॥
Así, en todos los astros surgen los tres gunas; alternándose, se manifiestan aquí y allá, de una u otra manera.
14.40.17
स्थावरेषु तु भावेषु तिर्यग्भावगतं तमः ।
राजसास्तु विवर्तन्ते स्नेहभावस्तु सात्विकैः ॥ १४.४०.१७ ॥
En los seres inmóviles, tamas adopta la naturaleza de los seres inferiores; los rajásicos giran y se mueven, y el afecto surge por medio de los sáttvicos.
14.40.18
अहस्त्रिधा तु विज्ञेयं त्रिधा रात्रिर्विधीयते ।
मासार्दमासवर्षाणि ऋतवः सन्धयस्तथा ॥ १४.४०.१८ ॥
El día debe conocerse como triple, y la noche se establece como triple; los meses, las quincenas, los años, las estaciones y las junturas son igualmente divisiones del tiempo.
14.40.19
त्रिधा दानानि दीयन्ते त्रिधा यज्ञः प्रवर्तते ।
त्रिधा लोकास्त्रिधा देवास्त्रिधा विद्यास्त्रिधा गतिः ॥ १४.४०.१९ ॥
Los dones se dan de tres maneras, y el sacrificio se desarrolla de tres maneras. Los mundos son triples, los dioses son triples, los saberes son triples y el destino es triple.
14.40.20
भूतं भव्यं भविष्यं च धर्मोऽर्थः काम एव च ।
प्राणापानावुदानश्चाप्येत एव त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२० ॥
Pasado, presente y futuro; dharma, riqueza y deseo; y el aliento inspirado, el espirado y el ascendente: estas son las tres cualidades.
14.40.21
पर्यायेण प्रवर्तन्ते तत्रतत्र तथातथा ।
यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन्सर्वमेते त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२१ ॥
Se manifiestan por turnos, aquí y allá, de cada modo; cuanto existe en este mundo es todo ello estas tres cualidades.
14.40.22
त्रयो गुणाः प्रवर्तन्ते ह्यव्यक्ता नित्यमेव तु ।
सत्वं रजस्तमश्चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ १४.४०.२२ ॥
Las tres cualidades actúan siempre en estado no manifiesto; sattva, rajas y tamas: la creación de las cualidades es eterna.
14.40.23
तमोऽव्यक्तं शिवं धाम रजो योनिः सनातनः ।
प्रकृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवाप्ययौ ॥ १४.४०.२३ ॥
El tamas es lo no manifiesto, morada de Śiva; el rajas es el útero eterno. Prakṛti, modificación, disolución, el principio primordial: estos son el origen y el fin.
14.40.24
अनुद्रिक्तमनूनं वाऽप्यकम्पमचलं ध्रुवम् ।
सदसच्चैव तत्सर्वमव्यक्तं त्रिगुणं स्मृतम्।
ज्ञेयानि नामधेयानि नरैरद्यात्मचिन्तकैः ॥ १४.४०.२४ ॥
Ni exceso ni defecto, inmóvil, inconmovible, firme; el ser y el no ser también: todo eso se recuerda como no manifiesto y de tres cualidades. Sus nombres deben conocerlos hoy los hombres que reflexionan sobre el yo.
14.40.25
अव्यक्तनामानि गुणांश्च तत्त्वतो ।
यो वेद सर्वाणि गतीश्च केवलाः।
विमुक्तदेहः प्रविभागतत्त्ववि-
त्स मुच्यते सर्वगुणैर्निरामयः ॥ १४.४०.२५ ॥
Quien conoce verdaderamente los nombres y las cualidades de lo no manifiesto, y conoce con pureza todos los caminos, liberado del cuerpo y conocedor de la verdadera naturaleza de la distinción, es liberado de todas las cualidades, libre de aflicción.